Hiền tài là nguyên khí
của quốc gia
Thân
Nhân
Trung
I Kiến thức cơ bản
1. Thân Nhân Trung (1418 1499),
tên chữ là Hậu Phủ, ngời Yên Ninh,
Yên Dũng, nay thuộc tỉnh Bắc Giang,
đỗ tiến sĩ năm 1469. Thân Nhân Trung
từng là Tao đàn Phó Nguyên suý trong
Hội Tao Đàn do Lê Thánh Tông sáng
lập. Ngoài bài văn bia này ông còn sáng
tác thơ.
2. Bài trích này nằm trong tác phẩm
có tên là Bài kí đề danh tiến sĩ khoa
Nhâm Tuất niên hiệu Đại Bảo thứ ba,
một trong 82 bài văn bia ở Văn Miếu
Hà Nội.
Văn bia là loại văn khắc trên mặt đá
nhằm ghi chép những sự việc trọng đại,
hoặc tên tuổi, cuộc đời của những ngời
có công đức lớn để lu truyền cho đời
sau. Bia có ba loại chính: bia ghi công
đức, bia ghi việc xây dựng các công
trình kiến trúc và bia lăng mộ. Bài kí đề
danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuất niên hiệu
Đại Bảo thứ ba thuộc loại văn bia đề
danh, ghi công đức. Bia ghi công đức
thờng có phần tựa nêu lên lí do, quá
trình làm bia; có phần ghi ngày tháng,

của việc dựng bia, khắc tên ngời hiền
tài.
3. Nhận xét về kết cấu của đoạn trích
Gợi ý:
Mở đầu đoạn văn tác giả khẳng định
vị trí nguyên khí của ngời hiền tài đối
với quốc gia và kết thúc cũng khẳng
định vai trò củng cố mệnh mạch cho
nhà nớc. Đây là lối kết cấu đồng tâm,
nhằm nhấn mạnh vai trò của ngời hiền
tài đối với quốc gia và khẳng định mục
đích của việc dựng bia đề danh.
4. Cách diễn đạt đã làm nổi bật vai
trò, mối quan hệ mật thiết của ngời hiền
tài đối với quốc gia nh thế nào?
Gợi ý:
Lập luận đối lập: nguyên khí
thịnh thì thế nớc mạnh, rồi lên cao,
nguyên khí suy thì thế nớc yếu, rồi
xuống thấp.
Liệt kê, trùng điệp đối lập: kẻ ác
lấy đó mà răn, ngời thiện theo đó mà
gắng, dẫn việc dĩ vãng, chỉ lối tơng lai,
vừa để rèn giũa danh tiếng cho sĩ phu,
vừa để củng cố mệnh mạch cho nhà n-
ớc.
5. Phân tích ý nghĩa của câu Hiền tài
là nguyên khí của quốc gia.
Gợi ý:
Tác giả nói đến hiền tài là để chỉ

7. Việc dựng bia đề danh tiến sĩ ở
Văn Miếu nhằm mục đích gì?
Gợi ý:
Lu danh hiền tài muôn đời, thể
hiện sự coi trọng, đề cao hiền tài của
thánh minh.
Để kẻ sĩ trông vào những gơng hiền
tài đợc lu danh mà phấn chấn hâm mộ,
rèn luyện danh tiết, gắng sức giúp vua.
Việc lu danh bia đá không những để
nêu gơng mà còn để nhắc nhở và kêu
gọi kẻ sĩ tự rèn đức luyện tài, cống hiến
cho đất nớc.
Việc lu danh bia đá có thể khiến kẻ
hiền tài lấy đó mà răn mình, tránh đợc
h hỏng, sa đoạ.
Tóm lại, lập bia lu danh tiến sĩ là việc
làm hết sức có ý nghĩa: kẻ ác lấy đó mà
răn, ngời thiện theo đó mà gắng, dẫn
việc dĩ vãng, chỉ lối tơng lai, vừa để rèn
giũa danh tiếng cho sĩ phu, vừa để củng
cố mệnh mạch cho nhà nớc.