Miêu tả và biểu cảm trong văn tự
sự
I. Kiến thức cơ bản
Ôn tập về miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự, lu ý
những kiến thức sau :
1. Miêu tả là dùng ngôn ngữ (hay một phơng tiện
nghệ thuật khác) làm cho ngời nghe (ngời đọc, ngời
xem) có thể thấy sự vật, hiện tợng, con ngời nh đang
hiện ra trớc mắt.
Biểu cảm là bộc lộ những tình cảm, cảm xúc của
bản thân trớc sự vật, sự việc, hiện tợng con ngời trong
đời sống.
2. Miêu tả trong văn miêu tả, biểu cảm trong văn
biểu cảm so với miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
không phải khác nhau ở số lợng câu văn mà là ở mục
đích sử dụng. Yếu tố miêu tả trong văn miêu tả và
trong văn tự sự tuy đều có tác dụng làm cho sự vật, sự
việc, con ngời trở nên rõ ràng sinh động. Thế nhng
miêu tả cho rõ, cho hay là mục đích của văn miêu tả.
Trong khi đó, miêu tả chỉ là phơng tiện để việc kể
chuyện trong văn tự sự thêm cụ thể, sinh động và lí
thú hơn. Cũng nh vậy, nếu yếu tố biểu cảm làm cho
bài văn biểu cảm dồi dào cảm xúc thì nó cũng chỉ là
một phơng tiện để biểu hiện và dẫn dắt câu chuyện
trong văn tự sự mà thôi.
3. Để đánh giá sự thành công của việc miêu tả và
biểu cảm trong văn tự sự, ngời ta thờng phải xem xét
các yếu tố này có phục vụ đắc lực cho mục đích tự sự
hay không, hoặc đã phục vụ cho mục đích ấy ở mức
độ nào.
4. Muốn miêu tả và biểu cảm thành công, ngời viết

hấp dẫn và lí thú hơn.
2. a) Liên tởng : Từ sự việc, hiện tợng nào đó mà
nghĩ đến sự việc, hiện tợng có liên quan.
b) Quan sát : Xem xét để nhìn rõ, biết rõ sự vật hay
hiện tợng.
c) Tởng tợng : Tạo ra trong tâm trí hình ảnh của cái
không hề có ở trớc mắt, hoặc cha hề gặp.
3. Để miêu tả cho tốt, cho hay, chúng ta không thể
"chỉ cần quan sát đối tợng một cách kĩ càng" mà còn
phải phát huy tích cực khả năng tởng tợng và liên tởng
nữa. Ví nh, chúng ta sẽ không thể cảm nhận đợc các
hình ảnh, âm thanh rất đặc sắc, rất thơ mộng trong
đoạn văn của A. Đô-đê nếu không có sự quan sát tinh
tế để thấy: trong đêm, tiếng suối reo nghe rõ hơn, đầm
ao nhen lên những đốm lửa nhỏ, những tiếng sột soạt
văng vẳng trong không gian Hay hình ảnh "Cô gái
nom nh một chú mục đồng nhà trời, nơi có những đám
cới sao " là sản phẩm của trí tởng tợng. Và nếu
không có sự liên tởng phong phú thì không thể có đợc
cảnh "cuộc hành trình trầm lặng, ngoan ngoãn của
ngàn sao gợi nghĩ đến đàn cừu lớn".
4. Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy, tình cảm,
cảm xúc của nhân vật "tôi" trong đoạn trích Những vì
sao nảy sinh từ việc quan sát kĩ càng, chăm chú cảnh
đêm. Một đêm sao huyền ảo và thơ mộng, hơn nữa vẻ
đẹp hồn nhiên và ngây thơ của cô gái chắc chắn đã
làm lay động trái tim giàu cảm xúc và dễ rung động
của chàng trai. Và rõ ràng chính những tình ý ấy đã
làm cho đoạn văn thêm mợt mà và hấp dẫn hơn. Cho
nên, không thể nói để biểu cảm khi tự sự, chỉ tìm

nội).
Quê hơng tôi cũng đẹp và đáng yêu nh quê hơng
của Tế Hanh. Cũng có con sông xanh biếc và những
hàng tre rợp mát những buổi tra hè. Chỉ tiếc tôi
sống ở quê không nhiều lắm. Mỗi năm tôi chỉ đợc
về quê có một lần và thờng là những ngày hè oi bức.
Hè năm nay cũng vậy, tôi cũng theo bố mẹ về thăm
quê nội. Thế nhng chuyến đi năm nay buồn man
mác và nhói đau hơn.
Chả là cách cái ngày tôi về quê tròn hai tháng,
nội tôi đã vĩnh viễn ra đi khỏi trái đất này. Mới
nghe cái tin dữ ấy, tôi đã khóc suốt buổi tra và
nằng nặc đòi bố mẹ cho về quê để nhìn mặt ông lần
cuối. Thế nhng bố an ủi: Nội ra đi là một mất mát
lớn đối với tất cả chúng ta. Lúc nội còn sống, nội
đã rất tin vào sức học của các con. Bây giờ con lại
sắp phải thi chuyển cấp. Vì thế con hãy cố gắng ôn
và thi cho tốt để làm an lòng linh hồn của nội . Tôi
ngoan ngoãn và ngậm ngùi nghe theo lời dạy bảo
của bố tôi. Nỗi đau và niềm nhớ thơng ông nội nén
lại trong tim tôi nghẹn ngào và da diết.
Con tàu ngày xa vẫn chạy rất nhanh sao hôm
nay nó ì ạch và nặng nề biết mấy. Bò ngang qua
mấy con đê và không biết đến bao nhiêu cánh đồng
mênh mông bát ngát, con tàu dừng lại ngay phía
đầu ngôi làng nhỏ của nội tôi. Vừa đặt chân lên
mảnh đất của làng, tôi bỗng giật mình nhận ra ngời
bạn xa quen thuộc- những bụi tre làng. Quê nội tôi
có rất nhiều tre, tre đã gắn với bố, với tôi bao kỉ
niệm. Những ngày nắng, những đêm ma, những đêm

của nội.
Tối hôm đó tôi có cảm thấy vui hơn vì đợc các
anh chị đa ra với đám thiếu niên ngoài xóm. Thế nh-
ng cuộc vui tàn rất nhanh, tôI ra về lòng không đợc
tơi mới nh những lần vui chơi ngày trớc.
Buổi sáng hôm sau tôi phải theo bố mẹ về ngay
thành phố. Bố tôi phải đi công tác gấp, còn tôi năm
nay cũng bận hơn với chuyện học hè. Vả lại tôi
không dũng cảm để mà ở lại. Tôi muốn nhớ về ông
nhng không phải ngày nào cũng cứ nhìn thấy ông
rồi khóc.
Bà nội chu đáo chuẩn bị cho bố con tôi rất nhiều
quà, trong đó có cả một con diều nhỏ. Tôi nín thở
để kìm nén cảm xúc trong lòng. Tôi ôm chặt và thầm
cảm ơn ông bà về tất cả.
Trời hôm nay nắng và nắng rất to. Bố mẹ và tôi b-
ớc ra khỏi đám tre làng uể oải và mệt mỏi. Con đ-
ờng trớc mắt tôi rộng và xa tít. Nhng không đợc đi
dới những tán tre làng đôi mắt tôi hình nh cứ mỗi
lúc hoa lên
Nhìn chung, đây là một bài tập mà ta có thể chủ
động viết một cách sáng tạo, linh hoạt, không nên tuân
theo một khuôn mẫu nào. Điều đáng lu ý là không đợc
sa vào kể chuyện "suông" (câu chuyện chỉ gồm các sự
việc, chi tiết tiếp nối nhau) hoặc lạc sang kiểu bài
thuần biểu cảm.