TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
=======***======= ĐỔNG THỊ THƢƠNG TÌM HIỂU CÔNG TÁC BỔ SUNG
VỐN TÀI LIỆU TẠI THƢ VIỆN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Thƣ viện Thông tin HÀ NỘI - 2014
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
Để hoàn thành được khóa luận tốt nghiệp này em đã nhận được rất
nhiều sự giúp đỡ của mọi người.
Trước tiên em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến Ths. Lê Thị Phúc,
người đã hết lòng giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận tốt
nghiệp này.
Em xin chân thành cảm ơn tập thể thầy cô trong khoa Công nghệ thông
tin đã cung cấp nền tảng tri thức quý báu cho em trong 4 năm đại học để em
có thể hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình.
Em cũng xin cảm ơn tập thể cán bộ công tác tại thư viện Trường ĐHSP
Hà Nội 2 đã nhiệt tình giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập, thu thập số
liệu và nghiên cứu.
Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, người thân và bạn bè
của em, những người đã động viên giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và
thực hiện khóa luận.
Do hạn chế về thời gian nên khóa luận không tránh khỏi những thiếu
sót, em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp để khóa luận của em
được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Sinh viên thực hiện
Đổng Thị Thƣơng
LỜI CAM ĐOAN
Em xin cam đoan khóa luận “Tìm hiểu công tác bổ sung vốn tài liệu
tại thư viện Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 2” là công trình nghiên cứu
của bản thân em dưới sự hướng dẫn của Ths. Lê Thị Phúc.
Các số liệu trong khóa luận đều trung thực, bám sát với tình hình thực
tiễn, không có sự sao chép nguyên văn của bất kỳ công trình nghiên cứu nào.
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
Nghĩa của từ viết tắt
ĐHSP
Đại học sư phạm
NDT
Người dùng tin
NCT
Nhu cầu tin
CSDL
Cơ sở dữ liệu
CBTV
Cán bộ thư viện
TTTV
Thông tin thư viện
NGND
Nhà giáo nhân dân
VTL
Vốn tài liệu
TV
Thư viện
TL
Tài liệu
MỤC LỤC
2.3. Ứng dụng tin học trong công tác bổ sung 52
2.4. Kết quả hoạt động công tác bổ sung vốn tài liệu của thư viện 53
Chương 3. MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ CÔNG TÁC BỔ SUNG VỐN TÀI LIỆU TẠI THƯ VIỆN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 55
3.1. Một số nhận xét chung về công tác bổ sung vốn tài liệu 55
3.1.1. Những thuận lợi 55
3.1.2. Những khó khăn 56
3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bổ sung vốn tài liệu
tại thư viện Trường ĐHSP Hà Nội 2 57
3.2.1. Tăng cường kinh phí cho thư viện 57
3.2.2. Chủ động bổ sung các loại tài liệu đặc thù theo đối tượng người
dùng tin của Thư viện. 58
3.2.3. Kế hoạch thanh lý, phục chế tài liệu hợp lý 59
3.2.4. Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và phương pháp làm việc
cho cán bộ tại thư viện Trường ĐHSP Hà Nội 2 60
3.2.5. Xây dựng mạng lưới cộng tác viên cho thư viện 61
3.2.6. Hoàn thiện cơ sở vật chất phục vụ công tác phát triển và khai thác
vốn tài liệu 62
3.2.7. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong các hoạt động của
thư viện 62
KẾT LUẬN 63
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 65
PHỤ LỤC
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thư viện là một thiết chế văn hóa xã hội có chức năng, nhiệm vụ giữ gìn
di sản thư tịch của dân tộc; thu thập, tàng trữ, tổ chức việc khai thác và sử dụng
chung vốn tài liệu trong xã hội nhằm truyền bá tri thức, cung cấp thông tin
viện là phải có thêm nhiều tài liệu mới phong phú về nội dung và hình thức.
Bên cạnh những tài liệu truyền thống, thư viện cần bổ sung nhiều dạng tài liệu
mới, đa dạng ở nhiều lĩnh vực nhằm nâng cao chất lượng phục vụ, đáp ứng
nhu cầu tin tại thư viện.
Xuất phát từ mong muốn hỗ trợ tốt hơn cho quá trình xây dựng, phát
triển vốn tài liệu tại thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, đồng thời
đóng góp những kế hoạch bổ sung vốn tài liệu phù hợp với tình hình của thư
viện và với nhu cầu của bạn đọc. Chính vì vậy mà tôi đã chọn đề tài: “Tìm
hiểu công tác bổ sung vốn tài liệu tại thƣ viện Trƣờng Đại học Sƣ phạm
Hà Nội 2” làm Khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. Lịch sử nghiên cứu
Công tác bổ sung vốn tài liệu trong thư viện đóng một vai trò rất quan
trọng, vốn tài liệu là cầu nối giữa bạn đọc và thư viện, giúp thư viện hoàn
thành xuất sắc chức năng nhiệm vụ của mình, đồng thời thỏa mãn nhu cầu của
bạn đọc, gắn kết bạn đọc với thư viện để học tập nghiên cứu, giải trí và tăng
cường tri thức cho mình.
Các đề tài nghiên cứu khoa học về thư viện nói chung khá phong phú.
Tuy nhiên công tác bổ sung vốn tài liệu lại chưa phải đề tài thu hút nhiều dự
án nghiên cứu lớn, chủ yếu là những khóa luận tốt nghiệp của sinh viên các
trường Đại học, cao đẳng chuyên ngành Thư viện - Thông tin. Tại trường Cao
3
đẳng Văn Lang Hà Nội đã có đề tài nghiên cứu về lĩnh vực này như đề tài của
sinh viên Nguyễn Thị Loan “Công tác bổ sung vốn tài liệu của thư viện
trường trung học cơ sở Dương Quỳ - Thực trạng và giải pháp”, đề tài của
Nguyễn Thanh Hảo “Công tác bổ sung tài liệu tại trung tâm thông tin thư
viện Đại học Kinh tế quốc dân”, đề tài của Trần Thị Mận “Tìm hiểu công tác
bổ sung tài liệu tại Trung tâm Thư viện Tư liệu và Thư viện trường Đại học
Vinh”. Mỗi đề tài đã đi sâu nghiên cứu hiện trạng và giải pháp về công tác bổ
sung vốn tài liệu theo những hướng khác nhau, dựa trên những đặc thù riêng
của từng thư viện.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong suốt quá trình nghiên cứu công tác bổ sung vốn tài liệu tại thư
viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, tôi dự kiến sẽ sử dụng các phương
pháp cụ thể sau:
- Khảo sát thực tiễn
- Điều tra xã hội học
- Thống kê
- Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
- Phương pháp phỏng vấn
6. Đóng góp của đề tài
- Đề tài làm rõ vai trò của thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
cũng như công tác bổ sung vốn tài liệu trong việc nâng cao dân trí, phục vụ
nhu cầu học tập, nghiên cứu, giải trí của bạn đọc.
- Vận dụng kinh nghiệm hợp tác, chia sẻ nguồn lực thông tin của một
số thư viện công cộng ở trong nước để mở rộng, phát triển công tác bổ sung
vốn tài liệu trong thư viện, nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu thông tin phục vụ
cho mọi nhu cầu đa dạng của bạn đọc.
5
7. Bố cục của đề tài nghiên cứu
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Khóa luận
được xây dựng thành 3 chương:
Chương 1: Khái quát về thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Chương2: Thực trạng công tác bổ sung vốn tài liệu tại thư viện
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
Chương 3: Một số nhận xét và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công
tác bổ sung vốn tài liệu tại thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
giành thắng lợi, đất nước được hoàn toàn thống nhất, cả nước bước vào giai
đoạn hàn gắn vết thương sau chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Ngày 11/10/1975, Bộ trưởng Bộ Giáo dục ra Quyết định số 872/QĐ về
việc cải tạo xây dựng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1 và Trường Đại học
Sư phạm Hà Nội 2 để mỗi trường hoàn chỉnh, có các khoa đào tạo giáo viên
cấp 3 khoa học xã hội, các khoa đào tạo giáo viên cấp 3 khoa học tự nhiên và
chuyển Trường ĐHSP Hà Nội 2 lên Xuân Hòa, Sóc Sơn, Hà Nội (nay là
phường Xuân Hòa, thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc). Từ đó, trường bước vào
giai đoạn mới, xây dựng và phát triển toàn diện.
7
Hiện nay, Trường ĐHSP Hà Nội 2 đã phát triển mở rộng về nhiệm vụ
và quy mô đào tạo, trở thành trường đại học đào tạo đa ngành học, đa cấp học.
Từ 6 khoa ban đầu, đến nay trường đã có 11 khoa và một bộ môn trực thuộc.
Trong đó có:
- 15 ngành cử nhân sư phạm gồm: Toán, Vật lý, Hóa, Sinh, Kỹ thuật,
Ngữ văn, Giáo dục tiểu học, Giáo dục công dân - Giáo dục Quốc phòng, Giáo
dục mầm non, Kỹ thuật nông nghiệp (ghép sư phạm công nghiệp và sư phạm
Kinh tế gia đình), Thể dục thể thao và Giáo dục quốc phòng, Sư phạm Ngoại
ngữ, Sư phạm Tin học, Sư phạm Lịch sử.
- 11 ngành cử nhân khoa học gồm có Công nghệ thông tin, Toán học,
Vật lý, Hóa học, Sinh học, Văn học, Tiếng Anh, Lịch sử, Việt nam học, Khoa
học thư viện, Tiếng Trung Quốc.
- 12 chuyên ngành thạc sỹ bao gồm: Toán giải tích, Vật lý chất rắn, Lí
luận và Phương pháp học vật lí, Sinh học thực nghiệm, Giáo dục học bậc Tiểu
học, Lí luận văn học, Vật lý lý thuyết, Vật lý toán, Khoa học máy tính, Quản
lý giáo dục, Động vật học, Toán ứng dụng.
- 3 chuyên ngành nghiên cứu sinh: Toán giải tích, Giáo dục tiểu học,
Vật lý lý thuyết và vật lý toán.
Nhà trường đang tập trung đào tạo sinh viên và học viên ở trình độ cử
nhân khoa học các ngành sư phạm và cử nhân khoa học các ngành khoa học
Thư viện có chức năng đảm bảo việc thu thập, lưu trữ, phổ biến và
cung cấp thông tin khoa học cho các ngành đào tạo cao học, cử nhân khoa học
và cử nhân sư phạm, cũng như việc hỗ trợ khai thác hiệu quả những nguồn
thông tin phục vụ cho công tác giảng dạy học tập và nghiên cứu khoa học của
cán bộ, giảng viên, sinh viên trong và ngoài trường.
9
Ngoài ra cũng như các thư viện khác thư viện Trường ĐHSP Hà Nội 2
còn có 4 chức năng chính: Chức năng thông tin, chức năng lưu trữ, chức năng
văn hóa và chức năng giải trí.
- Nhiệm vụ:
Lập kế hoạch tổ chức thực hiện việc: Bổ sung - trao đổi, phân tích - xử
lý, bảo quản các tài liệu, xây dựng, hoàn thiện hệ thống tra cứu, tìm kiếm phù
hợp, hướng dẫn NDT truy cập, khai thác kho tư liệu một cách hiệu quả.
Thu nhận lưu chiểu các tài liệu do Nhà trường xuất bản, các công trình
nghiên cứu khoa học đã được nghiệm thu, tài liệu hội nghị, hội thảo, khóa
luận tốt nghiệp, luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ, các đề tài cấp nhà nước, các
dự án lớn
Cung cấp các sản phẩm và dịch vụ thông tin chất lượng cao, định kỳ
đưa ra những thông tin thư mục, giới thiệu nguồn tư liệu mới, phục vụ cho
công tác tìm kiếm và khai thác tài liệu của NDT. Các sản phẩm và dịch vụ
bao gồm:
+ Dịch vụ mượn - trả
+ Dịch vụ tư vấn thông tin
+ Dịch vụ photocopy
+ Trưng bày giới thiệu sách
+ Tổ chức hội nghị, hội thảo
+ Đào tạo NDT
+ Thông báo sách mới
+ Thư mục giới thiệu sách chuyên đề
Mở rộng hợp tác quốc tế, ứng dụng những thành tựu khoa học tiên tiến
lợi là yếu tố quan trọng thu hút ban đọc đến với thư viện.
Thư viện Trường ĐHSP Hà Nội 2 mặc dù là thư viện trường Đại học,
song cơ sở vật chất tương đối đầy đủ phục vụ cho ban đọc khi lên thư viện,
đảm bảo cho cán bộ lên thư viện, cũng như bạn đọc có không gian thoải mái,
môi trường trong lành sạch đẹp, thoáng mát, trụ sở thư viện khang trang,
thuận lợi để sử dụng tài liệu một cách hiệu quả nhất. Hiện nay thư viện có
diện tích sử dụng là 2650m2, với 2 cơ sở phục vụ:
- Cơ sở 1 đặt tại tầng 1 và tầng 3 nhà đa năng 8 tầng.
- Cơ sở 2 tại tầng 2 và tầng 4 nguyên đơn 2 nhà 10.
Bao gồm:
+ 04 phòng đọc mở - tự chọn
+ 01 phòng multimedia
+ 02 phòng mượn về nhà
12
+ Các phòng chức năng khác
Nắm rõ chức năng quan trọng của thư viện là chức năng giáo dục nên
thư viện Trường ĐHSP Hà Nội 2 được hết sức quan tâm trang bị với hệ thống
phòng đọc, bàn ghế, điều hòa. Đặc biệt thư viện được trang bị 53 chiếc máy
tính nối mạng trong đó có 10 chiếc phục vụ cho việc tra cứu tài liệu được đặt
ở tầng 1 nhà 8 tầng, 25 chiếc phục vụ cho tài liệu điện tử, 17 chiếc phục vụ
cho phòng chức năng, 02 chiếc đặt ở nhà 10 phục vụ cho việc tra cứu tài liệu.
Năm 2004 Trường ĐHSP Hà Nội 2 được hưởng mức A “Dự án giáo
dục đại học” từ quỹ nâng cao chất lượng của ngân hàng thế giới với số tiền
500.000 USD trường đã đầu tư một phần ngân sách để nâng cấp thư viện,
mua mới phần lớn các giá sách, bổ sung thêm các tài liệu, đặc biệt trong thời
gian này thư viện được trang bị phần mềm tích hợp Libol 5.5 vào việc quản
lý, tra cứu và khai thác dữ liệu. Đồng thời áp dụng khung phân loại thập phân
Dewey (DDC) vào công tác phân loại tài liệu, việc biên mục các tài liệu thư
viện áp dụng theo khổ mẫu MARC21, AACR2.
Tính cho đến nay cơ sở vật chất của thư viện khá tiện nghi và đầy đủ,
143.864
2010 - 2011
145.976
2011 - 2012
146.812
2012 - 2013
148.312
Bảng 1: Thống kê số lƣợt bạn đọc đến sử dụng thƣ viện
Ngày nay, thông tin đóng vai trò vô cùng quan trọng, không thể thiếu
trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội: Học tập, nghiên cứu, công việc, nâng
cao sự hiểu biết cho mọi người Mỗi bạn đọc là sinh viên, công nhân viên
chức, cán bộ quản lý đều trở thành những người sử dụng thông tin tích cực
của bất kỳ thư viện nào.
Thư viện Trường ĐHSP Hà Nội 2 ngày một thu hút nhiều độc giả tới
sử dụng vốn tài liệu, cũng như nguồn lực thông tin của thư viện, thành phần
14
bạn đọc chính của thư viện bao gồm 3 đối tượng chính sau:
- Cán bộ quản lý lãnh đạo
- Cán bộ làm công tác giảng dạy
- Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh
Nhóm cán bộ quản lý, lãnh đạo
Họ là những người làm công tác quản lý, lãnh đạo các cơ quan, tập thể,
họ có trình độ chuyên môn sâu, hiểu biết rộng về nhiều lĩnh vực.
Nhu cầu thông tin của nhóm này rất phong phú, do cường độ lao động
cao, không có nhiều thời gian cho việc tìm kiếm thông tin, nhưng họ lại luôn
yêu cầu thông tin phải kịp thời, chính xác, ngắn gọn phù hợp với công việc họ
quản lý. Đó là những thông tin về chính trị, xã hội, các văn bản, nghị định,
nghị quyết của Đảng và Nhà nước về lĩnh vực họ công tác, và các thông tin về
tình hình địa phương, xã hội.
Hình thức phục vụ thường là các bản tin nhanh, các tin tóm tắt, tổng
công việc của họ. Với những tài liệu hiện có, thư viện đáp ứng nhanh nhất,
trong khoảng thời gian ngắn nhất. Với những tài liệu không có tại thư viện thì
thư viện có kế hoạch cung cấp cho NDT bằng cách khai thác từ nguồn tài liệu
bên ngoài (các cơ quan thông tin - thư viện khác).
Nhóm NDT là sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh
Nhóm bạn đọc là sinh viên trong trường chiếm số lượng thẻ dùng thư
viện cao nhất 6131/7025 tổng số thẻ. Nhu cầu tin của họ gắn với chương trình
học tập hằng năm. Nhu cầu của sinh viên những năm đầu chủ yếu là sách giáo
khoa, giáo trình và tài liệu tham khảo để bổ sung cho bài học trên lớp, nhằm
nâng cao kiến thức. Những năm cuối sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học,
làm khóa luận, thi tốt nghiệp nên nhu cầu sử dụng về tài liệu là đa dạng và
chuyên sâu hơn.
16
Nhóm bạn đọc là sinh viên cao học chiếm số thẻ dùng thư viện là
754/7025 thẻ bạn đọc, có số lượng nhỏ so với tổng số NDT của thư viện. Nội
dung tài liệu mà nhóm này thường quan tâm là các tài liệu về chuyên ngành
sâu tương ứng với các ngành đào tạo Thạc sỹ của nhà trường, bao gồm: toán
giải tích, vật lý lý thuyết, giáo dục tiểu học, lý luận văn học. Loại hình tài liệu
mà nhóm người dùng tin quan tâm và sử dụng nhiều nhất là các luận án, luận
văn, các sách tiếng Anh và tạp chí chuyên ngành.
Ngoài ra thư viện còn phục vụ số ít bạn đọc ngoài thư viện với số thẻ
bạn đọc khoảng 50 trên tổng số 7025 thẻ. Các bạn đọc ngoài thư viện chủ yếu
thuộc các trường trong khu vực như Trường Trung cấp Xây dựng số 4.
Thư viện đã rất cố gắng trong việc cung cấp tài liệu, cung cấp thông tin
cho NDT. Ngoài ra, thư viện còn mở các lớp bồi dưỡng, hướng dẫn sử dụng
thư viện điện tử, các sản phẩm dịch vụ hiện có tại thư viện. Nhằm tạo điều
kiện cho NDT có thể sử dụng và khai thác tối đa, hiệu quả nguồn lực thông
tin của thư viện và thuận lợi cho vấn đề bổ sung thêm những tài liệu mới, tại
mỗi phòng đọc của thư viện đều có sổ để bạn đọc ghi lại những tài liệu theo
yêu cầu của môn học. Đây là một việc làm đem lại hiệu quả cao. Thông qua
hợp với nhu cầu tin thì thư viện sẽ rất phát triển và thu hút được rất nhiều bạn
đọc. Ngược lại, nếu thư viện bổ sung về những tài liệu đã bị lỗi thời, lạc hậu,
không còn giá trị sử dụng hoặc không phù hợp với thể chế chính trị của đất
nước, không phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và NCT của NDT tại thư viện
thì thư viện sẽ không phát triển. Thư viện không thanh lý tài liệu sẽ bị khủng
hoảng về cơ sở vật chất, trang thiết bị, khủng hoảng về kho tàng và nhân lực
cũng như chi phí cho việc bảo quản. Đặc biệt không thanh lý tài liệu sẽ gây ra
tình trạng nhiễu tin và ảnh hưởng đến các hoạt động khác của thư viện.
Công tác bổ sung tài liệu là quá trình sưu tầm, nghiên cứu và lựa chọn
Copyright: Tài liệu đại học ©