Đại học quốc gia hà nội
trờng đại học khoa học xã hội v nhân văn
---------------------------

tạ thị hong vân

di tích kiến trúc hội an
trong tiến trình lịch sử Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam cổ đại và trung đại
Mã số: 62 22 54 01
tóm tắt luận án tiến sĩ lịch sử

Hà nội - 2007

1
Công trình đợc hoàn thành tại
Trờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,

có liên quan Trực tiếp đến luận án
1. Tạ thị Hoàng Vân (2000), Kiến trúc Khổng Tử miếu ở Hội An, T/c Kiến
trúc Việt Nam (6), Tr 48-52
2. Tạ thị Hoàng vân (2000), Sự hình thành đô thị Hội An trong lịch sử, Luận văn
thạc sĩ khoa học Lịch sử, Đại học Quốc gia Hà Nội.
3. Tạ thị Hoàng Vân (2000), Về kiến trúc Tam quan Chùa Bà Mụ, Báo cáo
Nghiên cứu viên trẻ lần thứ 1, Viện NCKT (BXD), tr 48-52.
4. Tạ thị Hoàng Vân (2003), Khu mộ của các giáo sĩ phơng Tây ở Hội An,
Tuyển tập NCKH - Viện NCKT (BXD)
5. Tạ thị Hoàng Vân (2003), Kiến trúc thành phố Đà Nẵng cuối thế kỷ XIX đầu
thế kỷ XX, Tuyển tập NCKH - Viện NCKT (BXD)
6. Nguyen Ba Dang, Nguyen Vu Phuong, Ta Hoang Van (2004), Traditional
Architecture Vietnamese, The Gioi Publishers.
7. Nguyễn Thừa Hỷ (chủ nhiệm đề tài), Vũ Văn Quân, Tạ thị Hoàng Vân
(2004), Đô thị Việt Nam thế kỷ XVI - XVII - XVIII (qua khảo sát một số đô thị
tiêu biểu), Đề tài NCKH cơ bản, Đại học Quốc gia Hà Nội, Mã số: CB-01-12.
8. Tạ thị Hoàng Vân (2004), Một số môtíp trang trí trong các công trình kiến
trúc ở Hội An (QN) (biểu tợng, ý nghĩa, giá trị), Báo cáo Nghiên cứu viên
trẻ lần thứ 3, Viện NCKT (BXD), tr 48-52.
9. Tạ thị Hoàng Vân (2004), Tìm hiểu sự ảnh hởng của yếu tố văn hoá
Trung Hoa ở Hội An (Quảng Nam) (Qua khảo sát loại hình kiến trúc hội
quán), Tuyển tập NCKH - Viện NCKT (BXD)
10. Tạ thị Hoàng Vân (2004), Xu hớng kiến trúc mới ở đô thị cổ Hội An -
Vấn đề bảo tồn và phát triển, Tham luận HTQT Việt Nam học lần thứ 2, Tp.
Hồ Chí Minh.
Đăng trên T/c Kiến trúc Việt Nam (10), tr 48-53
11. Tạ thị Hoàng Vân (2005), Những công trình kiến trúc của ngời Minh
Hơng ở phố cổ Hội An, T/c Kiến trúc Việt Nam (6), tr 55-62.
12. Tạ thị Hoàng Vân (12/2005 & 1/2006), Nhìn lại đô thị Việt Nam thế kỷ
XVII - XVIII, T/c Kiến trúc Việt Nam, tr 77-82.

ở Hội An TK XVII - XVIII, Mấy điều nhận xét về Minh Hơng xã và cổ
tích tại Hội An. Nguyễn Thiệu Lâu có chuyên khảo La formation et

4
lévolution du village de Minh Hơng (Faifo) - BAVH (1941) nghiên
cứu các vấn đề trên nhiều phơng diện (kinh tế, chính trị, địa lý, tự
nhiên, xã hội, nguồn gốc c dân) thế kỷ (TK) XVII-XVIII. Một số
chuyên khảo về kiến trúc (KT) đợc nhìn nhận dới góc độ lịch sử và
khai thác rất tỉ mỉ về phố Khách, Hoa thơng, Minh Hơng xã... Bức
tranh Giao chỉ của dòng họ Chaya (Nhật Bản) là nguồn t liệu quý phác
hoạ về diện mạo Hội An thời kỳ hng thịnh. Ghi chép về Xứ Đàng Trong
1621 của Cristoforo Borri; Hành trình và truyền giáo của A.de Rhodes;
Léon Pagére và Manguin; Hải ngoại ký sự của Thích Đại Sán cũng miêu
tả về diện mạo đô thị Hội An và các kiến trúc trong khu phố.
Hội thảo năm 1985, xác định đợc khung thời gian vận hành
của Hội An từ thời Chămpa đến đầu TK XX, xác định mốc thời gian
thịnh đạt là vào nửa đầu TK XVII, nhất là vị trí của Hội An trong các
đô thị cổ VN với mối quan hệ ở trong và ngoài nớc. HTQT (1990,
1999, 2000, 2002). KT đô thị Hội An đã đợc đặt ra thành một nội
dung cấp thiết. Diện mạo KT của Hội An dần đợc nhìn nhận theo từng
thời kỳ lịch sử. Một số bài nghiên cứu nh Đô thị cổ Hội An (QN-ĐN)
(Nguyễn Hồng Kiên); Gặp lại bộ vài trong kiến trúc cổ Hội An; Phố
cổ Hội An và việc giao lu văn hoá ở Hội An (Nguyễn Quốc Hùng)
khởi đầu đánh giá tổng quan DTKT ở Hội An. Kiến trúc phố cổ Hội
An - Việt Nam (2003) đã đánh giá, phân loại KT Hội An chủ yếu ở loại
hình KT nhà ở.
Các nhà nghiên cứu Nhật Bản và Trung Quốc đã đặt Hội An
trong bối cảnh lịch sử và đối sánh với hình mẫu đô thị phơng Đông
nói chung và những đặc trng riêng/chung với những đô thị đơng thời
ở quốc gia họ để minh chứng về mối cộng hởng, giao lu trong lịch

trọng tâm thông qua việc xác định đặc điểm của từng loại hình KT

6
truyền thống và vai trò của chúng trong không gian đô thị Hội An từ
đầu đến đầu TK XX.
IV. ý nghĩa khoa học và thực tiễn
- Nghiên cứu các loại hình KT trong đô thị Hội An, từ đó hình
dung diện mạo đô thị Hội An qua từng giai đoạn.
- Nghiên cứu các vấn đề về điều kiện tự nhiên, chính trị, lịch
sử, phân tích theo mối liên hệ giữa bối cảnh địa lý, văn hoá của những
vùng/miền/quốc gia lân cận để đánh giá KT Hội An từ nhiều góc độ để
đa ra những giả thuyết mang tính tổng hợp minh chứng về kiểu
hình thái KT đô thị Hội An có phong cách độc đáo.
- Luận án mong muốn đây là một nghiên cứu về LSKT đô thị Hội An.
V. Các nguồn t liệu
Luận án khai thác triệt để các nguồn t liệu: th tịch cổ; sách,
tạp chí nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nớc; ghi chép của
các giáo sĩ, website và t liệu thực tế nhiều năm qua. Luận án cũng
sử dụng các t liệu bản vẽ của các đồng nghiệp và kế thừa luận văn
thạc sĩ (5/2000).
VI. Các phơng pháp nghiên cứu
- Phơng pháp giữa lôgíc sử học và phân tích, đánh giá, miêu tả
về bố cục, kết cấu công trình và các thuật ngữ kiến trúc chuyên ngành.
- Hệ thống hoá t liệu theo phơng thức tổng hợp liên ngành.
Phơng pháp so sánh đồng đại phơng pháp sử học, điều tra XHH.
- Phơng pháp tiếp cận mới nhìn nhận lịch sử đô thị qua di sản
KT. Đặt vấn đề hình thành, phát triển Hội An từ các di sản KT đô thị.
VII. Đóng góp của luận án
Nghiên cứu đô thị dới góc độ lịch sử kiến trúc đô thị. Loại
hình hoá các di tích kiến trúc (DTKT) ở Hội An và so sánh có tính chất


8
Luận án phân tích về chế độ gió, không khí, lợng ma, sơng
mù, bão, sóng, dòng chảy, mực nớc biển để thấy rõ đặc điểm riêng
của những yếu tố trên đã tác động đến khu vực Hội An.
1.1.3. Đặc điểm chung về sự phát triển địa hình khu vực Hội An
Lịch sử hình thành và
đặc điểm địa hình vùng Hội An
khá phức tạp. Những biến đổi
về thuỷ văn và đa dạng về địa
hình là nguyên nhân của quá
trình hình thành một số vùng
đất mới. Vì vậy, vùng Hội An
có hệ thống sông ngòi dày đặc

Sơ đồ 1: Vùng hạ lu sông Thu Bồn -
Cửa Đại Chiêm
và khá nhiều vụng biển cổ là tiền đề thuận lợi của một thơng cảng
thời trung cổ, hệ thống giao thơng đa chiều nhờ vào hệ thống sông, vị
trí sát biển tạo tiền đề phát triển Hội An về sau.
1.1.4. Vị thế vùng Hội An với quan hệ thông thơng trong nớc và
ngoài nớc
Cấu tạo địa hình, địa mạo khu vực Hội An để lại kết quả phức
hệ sông ngòi, đầm, bàu dày đặc tạo thành những ngã t nớc. Hội An
là một cảng sông tiện lợi, đầu mối giao thông thuỷ, bộ quan trọng
trong và ngoài nớc. Vị trí địa thế vùng Hội An tác động đến sự hình
thành và phát triển, là nhân tố tạo ra hớng phát triển mới mẻ của nền
ngoại thơng. Thời kỳ tiền Hội An đã mang tính chất một phức hệ
Cảng và Thị.
1.2. Điều kiện lịch sử - x hội và những biến động về kinh

thơng trờng trong bớc đầu hình thành thơng cảng Hội An thì ngời