807
NH556B
M
NGOC THAM
(Co nhieu
CAU
HOI Md
va
GIAM TAI)
cum
theo
chuan
kien thiic
ki
nang v|-;^
Ngfl
van
NM3S>£>
ThS. PHAM
NGOC
THAM
l^hUHQ
6tti VttH
theo
thttttH Idek thUt
la
HUMg
NG0 VAN
11
(C6 NHIEU CAU
H6I

-
TUYET TRINH
CM
ban:
NHA SACH HONG AN
Trinh bay bia: VO THI THLTA
ThUc hien lien ket:
Nha sach HONG
AN
SACH LIEN KET
NhuTng
bai van
theo
chuan kien
thuTc
kT nang
NGlTVANll
IVla
s6':
2L-270DH2012
In
2.000
cuQ'n,
i<h6
16
x
24cm
tgii
CQng ti Co phSn VSn hoa van Lang - Tp. H6 Chi
Minh.

giao
vien c6
th§m
tai lieu de tham khao;
- Giiip phu huynh hoc sinh c6 them t^i li|u de kiem tra ket qua hoc tap
cua cdc em;
- Giiip hoc sinh c6 them bai tap dl xhn luyen, nang cao kien thiJc
l^m
tot hon cdc b^i ki^m tra tai Idp, cac bai thi hoc ki, b^i thi hoc sinh
gioi, thi tuyen sinh dai hoc, cao ding mon Ngfl" van.
Ngifdi
bien
soan
quyen
sach
nay da bien
soan
them cac cau hoi md cho
cdc de lam van va c6 chii y den van de giam tai noi dung
theo
dinh hiTdng
ra
dl thi cua Bp
Gido
due va Dao tao.
Mac du tac gia da hoc hoi, nghien cihi nhieu tai lieu dl bi6n
soan
nhiftig
quyen
sdch

Ho
Xuan Hucfng la mot tac gia thcf c6 ban s^c tuang do'i ro net. Ban s^c S'y
cang
duac
kh^ng dinh va bieu
hi§n
dudi
nhieu s^c thai qua mdi bai thcf.
Thcf
Ho
Xuan Huang giau tam trang, giau n6i niem tam sU. Neu thi ca la sif tif the
hi^n
d mute cao nhat cai toi truf
tinh
cua nha thcf, thi d Ho Xuan Hucfng dac
diem ban
chat
nay cua thcf
cang
dUcfc boc 16 n6i bat. Nhieu bai thcf ciia ba la sU
giai
bay tam
s\i.
Mot trong so do la thi pham Tu
tinh.
Dem
khuya
vang vdng
trong
canh

ruft,
dilng
ngoi
khong yen, ngay ca khi
nghe
tieng trong
cemh
cung tha'y ngot ngat, boi roi.
Khong the cuf mai "thu
chan
bo goi" ma tham thia c6 don, be bang, phu
ph^ng mai
duac!
Ba da tim ra mot giai phap tam
thdi:
"Muan rUcfu giai sau".
The
nhiftig
cay d^ng thay:
Chen
riigu
huang
dua say lai
tinh.
Gang
uong lai
cang
tinh.
Gang
muon quen thi nhflng ki iJc dau buon lai thi

khong c6
gidi
han. Khat vong soi sue ma
vfin
tinh
te, day nU
tinh.
The nhUng,
khon
nan thay, dau xdt thay, be b^ng thay cho Ho Xuan Hucfng khi:
5
Vdng
trdng
bong
xe
khuyet
chUa
trbn.
Dcfi
ngirdi
1^ han hep, thdi gian la
vinh
hkng, vu tru thi v6 tan
Banh
xe
thdi
gian nhU b6ng cau ben cijfa so ma con gdi thi c6
thi
Th6i gian
l&ng

Thuf hoi, doc d§'n dSy ai ma khong xiic dong, thucfng x6t,
cdm
canh
thay cho Ho Xuan
Huang?
tif hoi phai
chang
"khach ma hong"
luon
gap
nhilu
n5i
tru§n
chuyen?
Phai
chang
"bac menh" \k 19i chung cho
nhufng
ngU9i phu
nuT
tai hoa khi
xifa?
6ng vua tha
tinh
Xuan Dieu cho rkng:
Hay di tre con noi cdi
ngon
cua keo
Hay di
tuoi

anh von
di
danh cho may rau, den
nhiftig
nho si "dai litog ton vai" eon
ehua
dam thuf
chvJ
diftig
noi gi den phan gdi diu dang, thuy mi, doan trang, thudt tha noi
khue phong nhu Ho Xuan Hucfng.
"Tha chi tr^n ra khi trong tim ta
cupe
song
da tan day". "Con giun x6o mai
cung qukn". Tam trang bufc boi, bi de nen cung se bi bung no, cung giong nhu
trdi
b6ng bay qui
eSng
thi se "Bum!" Biifc tranh thien nhien
dudi
ban tay tai
hoa, g6c nhin mdi la, mo ta bkng nhOfng tif rat "dat", hien len giong nhU mpt
con
song
Idn chuyen dpng manh me, khuay dap,
chao
dao manh liet. Cdi buon
khong
CO

song
manh liet, niem lac
quan yeu ddi
vfin
am i chdy sue soi trong 15ng ba, chd
thdi
ea bung no:
Xi&n
ngang
mdt ddt, reu tiCng dam
Ddm
toac
chdn
mdy, dd mdy hon.
6
Bkng hai cku thcf tren, H6 Xufin Hircfng da pha ve nghi thuTc h^n lam, dao
mao trong van chuong liic bay gid. Cau thcf mang sdc thai tao bao, diJ dpi, pha
chut
chan
thanh, khong he giau diem khat vong
tinh
yeu ciia minh. Ba la mot
tieng thcf - c6 the n6i la sdm nhat cua mot ngUcfi phu nil da chu dong yeu va
d6i
quyen dUcfc yeu (O
thdi
phong kien nam quyen xUa, von khinh re phu
niir.
Ngu6i
ta quen nhin phu nCf

ngat
vofi
bao cay
ding,
chan
chiTcfng cua nOr si. The nhung,
cang
dau kho,
cang
be
tac,
CO
dan thi Ho Xuan Huong
cang
khao khat se chia, khao khat hanh phuc, khao
khat yeu va dUcfc yeu. Vin chb doi
tinh
yeu dich thiTc bang ca sir
trinh
bach
cua tarn
hon: cai ma khong mot sir tan pha, va dap nao cua thcri gian
cham
tdi dtfac.
Sir tir tin, ca
tinh
manh me,
suTc
song
manh liet dirdng nhir da ben re trong

sdi
chi do xuyen suot trong hau het cac tac pham cua ba. Tieng noi, hanh dong
cua ba da gop phan mor dirdng cho phong trao giai phong phu nOf. Vdi tai nang
dpc
dao nhiT vay, khong phai ngiu nhien ma Hoang Trung Thong da viet:
Ai
then
thi cui ddu,
Ai
thich
thi
nghi
Idu.
"Ba chiia tha Nom" - Ho Xuan Huang da chiem mot vi tri quan trong tren
thi
dan Viet Nam va trong long ban doc yeu tha hom nay va mai mai vl sau.
Npi
dung
-
ngh?
thu^t
ciia
TIJC
tinh
(Ho Xuan Huang)
G0I Y LAM BAI
I.
HO XUAN Hl/dNG VA PHONG CACH NGHE
THU
AT

Ndi
bat trong
sang
tac thcr Nom cua Ho Xuan Hucfng la tieng noi
dong
cam
doi vdi ngudi phu
niif,
dong
thdi
de cao ve dep va khat
vong
cua ho. Vi vay, H6
Xuan Hurong tCmg
diXcJc
menh danh la
"B^
chua
thcf Nom".
II.
HOAN CANH RA DCfl CUA BAI THCf
Tu
tinh \k mot trong nhOfng bai tho nkm trong chum tho Tu tinh gom ba
bai
cua Ho Xuan Huong. B^i tho la sU don nen t\i n6i c6 don den tui nhuc cua
nOf
SI
trong dem khuya thanh v^ng.
III.
THE LOAI - NOI DUNG - NGHE THUAT - GlA TRI

cimg ai, nhan vat
trCf
tinh
to ra chan chucfng va da tim den n/ou, mUOn rUOu dd giai sau. Nha tho muon chim
ngap
trong con say de quen di thiTc tai xot xa,
tiii
nhuc nhong that trd
treu:
Chen rixgu huang
diia
say lai tinh,
Vang trang
bong
xe khuyet chUa iron.
Con say roi cung qua di va khi
tinh
rUcfu, nhan vat trd
tinh
giat minh quay
ve
vdti
thqc tai va
cang
nhan ra n6i trong v^ng, bac boo ciia
tinh
d6i khi
cham
phai
"Vdng trang

ngiii,
nho be, nha tho muon but phd, muon thoat khoi
tinh
canh hien tai.
Hinh
anh "Dam
toac
chan m&y dd mdy hon" the hien
thai
do ngang nganh,
phan khang, am uTc ciia nha tho.
- Nhitag phan khang cung khong
duoc,
nam thang cur the
troi
di, tuoi xuan
qua mau ma duyen
tinh
vSn
chua
duoc
vuong
trbn.
Ke chung
tinh
khong d§'n,
ngirdi
chung
tinh
thi ciJ

cang
g^ng
gUOng
vUcm
len
lai
cang
rcfi
vao bi kich. Dkng sau n6i x6t xa, buon tui do la khat
vpng
song,
khat vong hanh phiic cua nC si noi rieng va
ngifcri
phu
nijf
trong xa hoi phong
kien
n6i chung.
3.
Ngh$
thugt
- Cdch dung tCr ngiir cua Ho Xuan Hucfng het
sure
gian di, gi^u
sure
bieu ckm,
tao bao nhutig lai rat
tinh
te. Vdi tai nghe sii dung tU ngOf, Ho Xuan Huong da
tao cho bai tho nhieu giong dieu vdi day du cac sac thai

mot tieng tho tao bao ma chan thanh,
mdri
la nhung lai het sUc gan
gtii.
4. Gia tri
Bai tho mang gia tri nhan dao sau sdc. Vdi viec giai b^y n5i co dcfn, buon
tui
ciia
minh,
nU si H6 Xuan Huong da noi len duoc
tinh
canh chua
chat
cua
muon
van phu
nuT
trong xa hoi phong kien. Do la xa hoi bat cong da lam cho
bao nhieu than phan "hong nhan" bi Id l^ng va dau kho.
Buon tui vdi
tinh
canh hien tai, nU si
luon
khao khat mot
cupe
song hanh
phiic,
mot
tinh
yeu lUa doi

canh
ao thu d lang que, 2
cau cuo'i ta
canh
cau ca), vay tim con ngudi thi nhan d dau trong tac pham
n^y? Trong thcf thifomg c6
nhdn
vdt trU
tinh
va nhan vat trCr
tinh
lai thudng la
tdc gid. Chi c6 dieu no khong "xuat dau 16 dien", khong len tieng ma an kin
trong
hinh anh, ngon ngG thcf, phai
tinh
y va c6 sy cam thong sau sac mdi
nhan ra
duac.
Vdi Nguyin Khuyen, lai
cang
nhu the
nhiftig
khong phai la
khong th^ thay diroc con ngUdi ong qua bai tho nay. Cai
each
tim d day la tiT
cdnh
thu trong b^i thcf ma thay dtfcfc
tinh

do xanh trong cua ntfdc, do
xanh
biee
ciia
song,
do xanh
ng^t ciia
trcfi.
Khong tieng,
khong ngu6i (khach ving teo),
ngiTcJi
ng6i cau nhu bat dong,
mot tieng ca
dudi
chan
beo chi
lam tang them sir
tinh
lang).
* Rut ra ket luan: D6 la mot thi
con ngifcfi dang trong.
TINH
THU
{Biic
tranh
tarn
trang
cua
Nguyin
Khuyen)

cao quy, mot
Npi
dung
- ngh^
thuat
cua Cdu cd mua thu (Nguyin Khuyen)
I.
NGUYEN KHUYEN VA PHONG CACH NGHE THUAT
Nguyin
Khuyen
(1835-1909)
hieu 1^ Que Son. Ong sinh ra tai Nam Dinh
nhutig
Idn len chu yeu or xa Yen Do, huyen Binh Luc,
tinh
Ha Nam. Ong xuat
than trong mot gia dinh nha nho
ngheo.
Nguyin Khuyen
tifng
thi d5 dau ca
ba ki thi nen dUdc goi 1^ Tam nguyen Yen Do.
Ong Ik con ngudi c6 tki
nkng,
c6 cot
each
thanh cao, c6 tam long yeu nUde
thirong
dan. Vi vay noi dung chu yeu cua thcf v&n ong la noi len
tinh

RA DOI CUA
BAI
THO CAU
CA
MUA THU
Cau
cd mua thu
n&m
trong chum ba bai thcr thu cua NguySn Khuyen
dxxac
sdng tac
liic
ong
tCf
quan ve d an d que nha.
III.
THE
LOAI
- NOI
DUNG
-
NGHE
THUAT
1. The loai
Cdu
cd mua thu ducfc
sang
tac theo the
thcf
that ngon bat cii Du5ng luat.

ciia
bau
trcfi
vdi ngo true quanh co, v^ng ve. Nhung du
CO
mor rong den dau, trong sU dol lap the nao di chang nOfa thi bufc tranh mua
thu
or
day vin rat dac s^c, dac
sAc
cho mua thu lang canh
Viet
Nam.
Dkng
sau bufc tranh mua thu tuyet dep la
tinh
yeu thien nhien, que hucfng,
dat
nude
cua nha tho. hon the niJa qua bufc tranh mua thu, tac gia con
gufi
gdm
tam trang cua
minh.
Do la tam trang chat chiJa ca mot niem tam sU sau
kin.
Ngay tiX cau md dau, cai lanh leo cua
trbi
thu da tham sau va trd thknh
cai

buTc
tranh thu ma bay to tam
sU
yeu
nUdc tham kin cda
minh.
3.
Ngh$ thu^t
Bai
tho thuoc the tho that ngon bat cii Dudng luat,
difcfc
gieo van theo
iQ'i
doc van, toan bo bai
thcf
chi c6 mot van
"eo"
khien cho khong gian mCia thu bi
thu
hep lai v^ trd nen binh di, than thugc.
-
Ng5n
ngijr
gin gui, trong
sang,
di
hilu
v^ cd
sure
goi ta rat Idn.

1. Nguyin Khuyen (1835 - 1909) hieu la Que San, que d
tinh
Ha Nam. Ong
hoc gioi, tumg d6 dau ca ba ki thi nen goi la Tarn nguyen Yen Do, Nguyin
Khuyen la mot trong hai nha tho noi tieng cua Viet Nam giai
doan
nijfa cuoi
the ki XIX.
Sdng
tac cua ong gom ca chuf Han va chOf Nom (tren 800 bai). Thcf
Nguyin
Khuyen noi len
tinh
yeu que htfOng, dat nifdc, gia dinh, ban be; phan
dnh
cupc
song
kho cUc, thuan hau, chat
phac
cua nhan dan;
cham
biem da
kich
bon thong
tri.
2. Tho ve mua thu ciia Nguyin Khuyen (nhu Thu vinh, Thu vu, Thu nhiet,
Thu
tii, )
rat phong
phii,

nghe
thuat
ggi ta
tinh
te, Nguyin Khuyen da ghi lai cam nhan ve canh sdc mua thu
or
dong
bkng Bac Bo, d6ng
thcfi
cho thay
tinh
yeu thien nhien, dat nudc, tam
sU
kin dao ve
thdi
the ciia chinh nha tho.
II.
CAM NHAN
1. Diem nhin canh thu cua nhk thcf that dac biet: Canh thu
duac
don nhan
t\i
gan den cao xa roi tCr cao xa trd lai gan. TiT mot khung ao hep vdi
chiec
thuyen cau be, khong gian thu, canh sdc thu da
dufoc
nha tho md ra nhieu
hudng that sinh
dong.
2. Vdi Cdu cd mua thu, Nguyin Khuyen da ve len biJc

gan gui, thanh scf,
b6c 16
cdch
cam nhan thu
tinh
te trong tSm h6n v6n giau an
tinh
doi vdi mien
que cua nh^ thcf,
dong
thcfi
he md tam trang
thdi
the day uan khuc cua cu
Tam nguyen vudn Bui. Dieu do the hien d cac yeu t6' sau:
12
- Mku sdc h5a phoi
mang
ve thanh tao:
trong
veo,
song
biec,
Id
vang,
trdi
xanh
ngdt,
-
Hinh

trUdc
ve dep cua mua thu, nghi suy ve
thdi
cuQC. Bki thcf chinh \k nhi niem u uan cua mot nhan
each
Idn, cua mot
nhk tho Idn.
6. Ckx hay cua
nghe
thuat sijf dung tCr ngCr trong bai Cdu cd mua thu Ik di
ta
canh
vk
diin
ta tam trang. Vi the, nha tha sijf dung van eo kho dung, khd
doc rat tai
tinh.
Van eo da gcfi len mot khong gian thu nho dan. Dong tir veo
trong
cau thd Ld
vang
trilac
gio khe dUa veo va cum tCr lay be teo teo da dem
den cho ngudi doc mot cam nhan
tinh
te ve khong gian mua thu cua mot vung
que Bic Bp. Cdc tii chi mku sic dtfpc ket hap suf dung hai hoa trong khong
gian mua thu da tao nen mpt
biJc
tranh thu dien hinh ma sau nay kho c6 nhk

vinh
quy bai to, "vong anh di triTdc,
vong nkng
theo
sau". Tuy nhien, lai cd nhOng ngi/di d6 dat tdi tien si nhong
thieu
tkm, thieu tai,
hoSc
do
thdi
the suy vi, doi thay nen khong
duac
trong
dung,
sinh ra loai "tien si giay". Ckch goi "tien si giay" hkm y che bai nhufng
tien
si rdm, khong
xilmg
ddng va khong 1km trbn trong trach cua minh.
- Bki tha
Tien
si
gidy
cua Nguyin Khuyen lay cam hufng iii lo'i chai den k6o
quan trong dip t§'t trung thu. Hoat
canh
ong
nghe
vinh
quy mo ta ngudi d6

giSu nhai c6 ccf sd tii tam thufc van hoa dan gian, tii tro diSn dan gian va
1§
hoi gia trang, chu yeu tao nen tieng
cifdi
binh dang, dan chu, hoa dong. Bai
tho
duac
viet theo the thcJ that ngon bat cii Dudng luat va viec phan
tich
ngi
dung
nghe
thuat tac pham cung can duoc phan
tich
ket hop theo bon phdn de,
thuc, luan, ket.
-
Hai cau
thcf
or phan de neu len mot gia dinh:
Cung
cd cung bien cung can dai,
Cung
ggi 6ng nghe c6 kem ai.
Su gia dinh nay that dang ngcf. Ban dau chUa thay
ngi/di,
m<Ji chi c6 sir ph6
trUcfng
hao nhoang be ngoai, vdi dii cb bien, can dai. Cai ve hinh
thiic

diim
mat" Theo nghia den, hinh
dang ong tien si diTcfc c^t ddn b^ng giay, ducfc to
difi'm
bkng net mirc son. Theo
nghia bong, nhk tho ngu y n6u len mot thdm trang phi 16 gich giuTa nguon g6'c
vdi
ket qua,
giffa
hinh thuTc vdi npi dung, giufa hien tuang vdi ban chat. Can
chu
y
Nguyin
Khuyen svi dung hap li,
sang
tao cac tir mdnh gidy, net son,
diim
deu
lien
quan den khoa cuf, ccJ sd v^ phircfng tien de xay
diTng,
tao 14p,
lam
nen chan dung 6ng tien si oai phong kia!
-
Hai cdu tho d phan luan thap thoang hoc 16 thai do chu quan
ciia
tac gia:
Tdm thdn xiem do sao md nhe,
Cai

vi
tinh
chat
chu the {Tdm
thdn,
Cdi
gid ) cang
to dam
them
sic
thdi
cham biem
cua tac gia.
- Hai cau ket
hudng
den b6c
trin
sif
that
\k ban
chat
cOa ong
"tien
si
giSfy":
Ghe treo long xanh
ngoi
bdnh choe,
Nghi
rang

trong,
venh vang.
Den cau tho sau,
Nguyen Khuyen
di tdi
khai
quat, tung
he
tat
ca, bay to
thdi
do
viXa
coi
thu6ng vCra tiec nuo'i
mot gia tri da
khong
c6n
duoc nhu
xua nCa. Sau xa
trong
tam
tifdng, Nguydn Khuyen
vSn
hoai vong
ve
mot loai
"do
that", "nghi rkng
do

phu
hcfp
vtJi
each
hinh
dung, nhan di$n, danh
gia ve ong
"tien
si
giay".
Do la
kieu nhSn
v$t ph&n
than,
khong dong nhat giuTa
cai ma be
ngoai
va ban
chat, giuTa
vd
diem diia
hinh
thiJc
va cot loi npi
dung, giufa nhuTng
gia tri
dang
qua di vk sU
v6
vi, v6

khoa
ciif
phong kien giai doan nijfa cuoi
the ki XIX den
dau
the ki XX. Ndi bat
trong
xu the
sang
tac nay c6
Nguyin Khuyen
va
Trdn
Te
Xucfng.
N6i
rieng Tran
Te
Xuang
c6
nhieu
Idn di thi, tuy
khong
d8 dat
nhung
lai c6
nhieu
thi
pham giSu nhai
ong

ca
biet
ma da
nhin
ra sU d6i
thay, khdc biet, thoai trao
cua ca m^t th§'
he
Nho hoc
cuol
mua
phong
ki§n.
Vucrt
qua
nhan thiJc
ve
hien tucfng
"bdn
tiS'ng,
mua
danh",
ong Tam
nguyen Nguyin Khuyen
to ra
thS'u
hilu
ca quy
lu^t
va dudng

Nghi
minh
lai gdm cho
minh
nhi
- Thi
cung
bia
xanh cung bang vang
(Tu
trao)
Di xa
hcfn, Nguyin
Khuyen
cam
nh4n dUdc
sU mat gid,
that
the cua ca mot
th6'
h§ nho si d tdm
dan
tpc,
thcri
dai
trong
bai
thcf chOf
Han Dau xao ki vSn (Ghi
nhuTng

(Tran
Te XvTtfng)
I.
TAG GIA
Tran Te Xucfng (1870 - 1907) que d lang Vi Xuyen, huyen Mi
LQC,
tinh
Nam Dinh. Ong sinh ra trong gia dinh nha nho, tiT nho noi tieng la ngiTdi
thong minh, gioi tha
phii.
Ong theo
du6i
con dudng
cong
danh thi
cijf
kha sdm,
15
tuoi
(1885)
da di thi Hucfng nhung khong dau. Tarn iSn vao trtfdng thi, sU
nghiep thi
cijf
cua Tii Xuang cung chi dat den dinh cao nhat 1^ dau tii tai v^o
nam 1894. Vi the, ngifdi ddi goi ong la Tii XiXOng. Ve sau ong tiep tuc thi
cijf
nhan nhung khong d6. Ong mat sdm (37 tuoi) trong mgt Ian ve que ngoai an
gio, bi cam nang,
chay
chila khong kip.

tien), la che dp thi
cijr
Han hpc cuoi mua {ChU y chtt
chieu
khong phe d^n -
()ng
mdi quen phe mot chU tien). Biirc tranh hien thUc trong buoi
giao
thdi
ay
chi
CO mpt gam mau xam xit, den toi.
Ngoai ra, m^g thcf tam
tinh
cung la m6t mang thcf giiip chiing ta hieu ro
hcfn ve con ngUdi Tii Xuong. Ong dua minh vao thcf, trong thcf, ong la ngUdi
phong
tinh,
ke ddi lUng ton vdi, \k chii Man
ngheo
liic tung toan len ban cd
trdi,
la anh hpc trd ho but ho nghien, tui leu tui chong, la con ngifdi day tam trang
d&m ndo d&m nao td cung buon, la ke chan chudng muon ngu qudch sU ddi thay
ke thvtc.
Chong
cha't len
cupc
ddi Tii Xtfcfng la bi kich, do la bi kich cua mpt con
ngudi

cua Tii Xucfng dat den dp sau s^c nhat
cua tam trang, c6n mang thd trao phiing dUa ten
tuoi
ciia ong len hang nhUng
16
nha thcf trao phiing hang dau Viet Nam. Ngon ngOr, he thong hinh anh, de
tai,
trong tho Tii Xuofng that la phong phu, sinh dong nha
cuoc
song
binh
thifdng,
dan da.
Ngirdi
ta xem Tii Xucrng la ngifcri md dau cho khuynh hudrng
thcf hien thuc phe phan or Viet Nam giai doan sau.
II.
TAC
PHAM
Mot
mang tho dac biet trong
sang
tAc cua Tii Xucfng la mang tho viet ve
ngudi
vot than yeu cua ong. 6ng lay vo tir nam 16
tuoi,
ba la Pham Thi MSn,
sinh ra tiT mot dong ho noi tieng nhieu ngiTdi d6 dat. Ba da di vao thd Tii
Xucfng nhir mot nhan vat dien hinh cua ngudi phu nC Viet Nam tan tao, thuy
chung. Tii Xucfng da pha vS quy pham cua van hoc phong kien, dua vao thcf

each
bay to long yeu thucfng tran trong vdi vg, the hien tam long
chan that nhat cua mot ke bat d^c chi trong ddi.
Thuang
vg la mot bai thcf dac
s^c nha't trong mang tho viet ve vcf ciia Tii Xucfng.
1. Gia tri npi dung
a)
Hinh
dnh
ngUid
vc/
-
Bang
cam xiic chan thanh, Tii Xifong da tac
khac
A\Sgc
hinh anh ngudi
phu
nu: nong thon Viet Nam qua vcf ciia minh ngay tCr nhOfng cau tho dau. Do
la mgt
ngirdi
phu nuT tan tao khong ngcfi nghi
(quanh
nam
buon
ban d mom
song);
la mot ngUcfi phu nii gdnh tren vai ganh nang gia
dinh

-
Hinh
anh ba Tii khong con la ngiTcfi cu the nOfa ma mang ve dep ciia ngUcfi
phu
nOf Viet Nam xUa. NhOttig chi tiet
nghe
thuat dat gia, giau y nghia bieu cam
nhiT
mom
song,
than
cd
quang
vdng,
eo seo mdt
nitac,
gcfi hinh anh ngifcfi phu nuT
trong
thcf ca dan gian. TCr mom
song,
thdn
cd, eo seo vCra c6 tac dung chi sir va't va
nhoc
nhan ciia ba Tii lai vtfa tang them cam
giac
ve sii be nho, yeu crt, chenh venh
6 ngucfi phu nOf nay. NhiJng tix tren khi duoc dat ben canh nhOttig ttr chi so xuat
hi^n
day dac trong bai thcf {ndm con, mdt
chSng,

chan
thanh sau
sdc cua Tu XUOng da xuat hien
ngay
tiT nhiJng cau tho dau tien. Hieu dirge cdi
vat va, lo toan, hieu
dugc
ganh nang gia dinh, hieu
dugc
thai
do cam chiu cua
vg minh c6 nghia la Tii
Xucmg
luon muon chia se vdi ba nhOng kho khan ay.
- Trong cam xiic c6 phan de cao, ngU9ng mo ngi/di vg lam lu, tao tAn, Tii
Xucfng khong the che giau cai
chua
chat
khi nghi ve ban than minh. S^c
thdi
trao long trong cau Nudi du nam con vai mdt chSng, cai
each
keo dai chijf v&i
mot chong, Tu Xucfng viTa nhan minh la v6 tich sU, khong giiip gi cho vg con
lai
vifa the hien cai cUdi mia mai
chua
chat
ve so phan cua mot trang nam nhi
bat die chi trong dcfi. Cam xiie trong bai thcf khong chi hiTdng tdi the hi|n

ngijf gian di, khong cau ki,
ehau
chuot,
hinh thiJc
thcf pha va quy tic ciia mot nha thcf luat (that
ngon
bat cii), Tii Xucfng da difa
vao thcf trung dai mot cam xiic day mdi la: thcf viet ve vg vdi
tinh
cam ch&n
th^nh,
ton trong.
- Chat trOf
tinh
va trao phiing hoa quyen, dan cki vao nhau lam nen mgt bai
thcf da nghia, da tang; Thuang vg la mgt trong nhOfng bai thcf hay nhat viet ve
vg trong nen vSn hoc Viet Nam.
1. Phan tich hinh anh ba Tu the hi^n trong bai thtf.
2. Phan tich stf van dung sang tao hinh anh, ngon ngtf van hoc dfin
gian
cua tac gia.
3. Cam nh$n cua anh chi ve ve d^p nhan each Tii Xifotag qua bai thtf.
Hl/CfNG
DAN LAM
BAI
1. Thcf xUa viet ve ngudi vg da it, ma viet ve ngi/cfi vg khi
dang
c5n
song
c6n it hcfn. Cac thi nhan chi lam thcf

hi§n
mot each trUc
tiep,
ong Tu duoc boc 16 mot ckch gikn tiep nhiftig vSn ro net, sau sic.
a) Hinh anh ba Tii hi$n len trong bai thcf
v<Ji
nhilng n8i vat va, gian truSn,
nhOtng diic tinh tot dep mang ve dep dien hinh cua ngUdi vo trong truyen
thong Viet Nam.
- N6i vat va, gian truan cua ba Tii dxiac gcfi len qua khong gian, thdi gian
lam an buon ban va qua hinh anh "lan Ipi than c6". Cau tho vao de nhiT Idi
gidi thieu, lai nhu mot boi canh lam
hi§n
Idn hinh inh ba Tvi tin tdo, tat b^t
nguoc xuoi: Quanh n&m buon ban d mom song. Hoan canh va't va, lam lu cua
ba Tu difgc goi len qua ckch noi thdi gian, ckch neu dia diem. Quanh ndm Ik
suot ca nam, khong trif ngay nao du mUa hay nang. Quanh nam con la nam
nay tiep nam khac den chong mat, den ra rdi chui dau phai chi mot nam. Dia
diem ba Tii buon ban la mom song, cki doi dat nho ra ngoai song ay chinh la
ncfi diu s6ng ngon gio. Khong gian ma cung la thdi gian ba Tii buon hkn \k
buoi do dong - goi canh chen chiic, biTcfn chai tren song nudc cua nhOTng ngudi
bu6n ban nho. Su canh tranh chUa den muTc sat phat nhau nhumg cung khong
thig'u Idi qua tieng lai. Trong ca dao, ngUdi me ttoig can dan con: Con ai nha
lay cau nay - Song sdu chd Igi, do ddy chd qua. Buoi do dong khong chi la
nhCmg Idi phan nan, me nheo, cdu gdt, nhCng su chen lan, x6 day ma c6n chiJa
bao nhieu bat trie, hiem nguy. Hai cau thuc doi nhau ve tii ngU {khi qudng
vdng I buoi do dong) nhung lai thijfa tiep nhau ve y de lam noi bat sU va't va
gian truan cua ba Tu: da va't va, dcfn chie'c, lai them sir bifcfn ba trong canh
chen chiic lam an.
N5i vat va, gian lao cua ba Tii con duoc gcfi len tii hinh anh "Lan Igi than c6

ddnh
phdn
- Nam
ndng
miiai
mUa dam
qudn
cong.
Mac du lay ong Tii,
duyen
mot ma ng hai
nhiftig
ba Tii khong mot
Icfi
phan nan, ma lang le
chap
nhan sur vat va vi
chong con. O cau tha tren,
ndng
mUa (chi sif vat va), nam
ndng
(la so luong
phi§'m
chi, de n6i so' nhieu) dUcfc tdch ra tao nen thanh
ngiJ
nam
ndng
miiai
miCa,
vCra noi len sif vat va gian lao, vCra the hien duotc

song
vg); Co mot c6 lai -
Nuoi
mdt
thdy
do
[ |
- Cam hai bUa: cd kho, rau
muong
- Qua mot
chieu:
khoai
lang,
Ida ngo (Phil
thdy
do day hoc - bai II).
Dam dang, thao vat, thuang yeu chong con, giau dufc hi sinh tham lang, hinh
anh hk Tii trong thof Tii Xifcfng noi chung, or bai
ThUang
vg noi rieng da mang
duac
ve dep dien hinh cua ngudi vg trong truyen thong Viet Nam.
2. De noi ve than phan vat va v^
diJc
tinh
tot dep cua ba Tii dong
thdi
n6i
len
nilm

anh con c6 n6i ve than phan ngifcfi lao dong v6i
nhifiu
bat tr^c thua thiet: Cdi
cd may di an dem - Ddu
phai
cdnh
mem Ion cd
xuong
ao.
Hinh
anh "Ian loi than c6 khi quang v^ng" noi ve ba Tii c6 phan xot xa toi
nghiep han hinh anh "con c5 Ian loi hb
song"
trong ca dao. Con c6 trong ca
dao xuat hien giila cai ran ngdp cua khong gian (Con cd ldn I6i bd
song),
c6n
con
CO
trong tha Tii Xuang d
giiJa
cai ran nggp ciia ca khong gian, thcri gian
{Ldn I6i
thdn
cd khi
quang
vdng). So v6i ca dao, cau tha ciia Tii Xuang la ca
mot svf sdng tao.
Ckch
dao nguT - dua Iqn Igi len dku cau, thay con cd bkng

trdi
dinh sSn. Vg
chong
lay nhau
neu tot dep la duyen,
trii
lai thi na. Ba Tii lay ong la do "duyen" nhung
"duyen" mot ma "ncf" hai. Tii Xifong tif coi minh la cai ng dcri ma ba Tii phai
ganh chiu. "Ng" gap doi "duyen", duyen it ng nhieu.
Thong thifdng ndng mUa, nam miCdi di lien vcJi nhau de noi len sU dai dau,
vat va, lam lu, nhung trong th^nh ngiJ ndm ndng miCai miCa nhOfng
chOr
nay
dugc
tach rdi ra, dan vao nhau, viTa noi len sU vat va gian lao, viTa the hien
dugc
diJc
tinh
chiu thufcmg chiu kho, het long vi
chong
vi con cua ba Tii.
3. Trong bai thcf ThiCang vg
cung
nhu trong cac
sang
tac ve ngudi vg cua Tii
Xuong, bao gicf ta
cung
bat gap hinh anh ciia hai ngudi: ba Tii hien len phia
tn/dc, ong Tii khuat lap cf phia sau, nhin

cung
khong do vay cho "thoi doti". Su "hb hOtog" cua ong
do'i vdi vg con
cung
la mot bieu hien cua "thoi ddi" bac beo. Cau tha Tii Xucfng
ttf
rua mat minh
cung
la
Icfi
tU phan xet,
t\X
len an: Co
chong
hd hitng cung
nhii
khong. Quan niem ciia xa hoi
phong
kien ve ngtfcfi phu niJ la xuat gid tdng
phu (lay
chong
theo
chong),
phu xUang, phu tuy
(chong
noi, vg theo), the ma
vSn c6 mot nha nho dam
song
phang vdi ban than, vdi
cuoc

- An
tinh
vi
nhilu
cau trong bai tha la
giong
xiic
dong,
chan thanh, thau hieu.
- Horn hinh vi Tii Xucfng von la eon ngirdi ifa trao long; vui
cung
trao long,
buon
cung
trao long, thi rdt
cung
trao long,
ngheo
cung
trko long, di hat mat 6
21
cung
trko
long, Di hieu vi sao hki tha thi hien sii thuong quy biet on vo
nhifng
thoang n6t trao long gan nhiT da trd thanh phong
each
cua con ngi/di
tho ca cua ong. Cdch dem con vk ca minh trong cau
Nudi

tao tin
gdnh
gqx) dua
chong
ti&'ng
khoc
ni non, Tii Xuong
sang
tao nen
hinh
anh
thin
c6 day bieu cam de gpi len sU manh mai, yeu duoi va than
phan va't va, dai n^ng dam mifa day kh6
nhoc
cua ba Tii. Tii Xuong van dung
mot
each
tu nhien va tai
tinh
hai thanh
ngiJ
mot
duyen
hai na va nam
ndng
muai
mUa de chi
CUQC
dcfi Ian dan va vat va cua ba Tii.

vu nhu Tri huy§n, Lang trung, Tu nghi?p
Quoc
Tii Giam, Thi leuig, c6
liic
lai
bi giang chuTc xuohg lam
linh
thii.
Sau may nam mat het
chiJc
tude, nam
1847 ong lai diicfc thang chuTc lam phu doan phu ThCra Thien. Nam 1848 ong
nghi
hifu
khi 70
tuoi,
tiep tuc
s6'ng
d
Nghi
XuSn, Ha Tinh 10 nam roi mdi mat.
TrUdc khi mit, mac dau da 80
tudi
6ng vln lam don xin dau quan di danh
giac
khi
nghe
tin
Phap
xam liipc nijfdc nha.

danh, ve mot sU
nghiep
Idn
trong
xa h6i
phong
kien: Ba mang tieng d trong trai ddt - phdi c6 danh gi v&i
nui
song
TiT tudng hanh lac
chong
chu nghia khic ki ciia xa hoi
phong
kien
1^
tU
tudng noi bat trong tho van cua ong. Khong phai la dinh cao cua
vfin
hpc
trung
dai nhimg Nguyin
Cong
TriJ
c6 dau an rieng trong nen van hoc do la sU
dong
g6p cho sU hinh thanh mot the loai van hoc: hat noi, b^ng nhCfng bieu
hi§n
cua kieu con ngifcfi xem tif do cd nhan la lol
song
cua minh.

chCf.
Viec
gieo
van, ng^t nhip
cung
tLforng doi tu do,
bien h6a da dang. Vi the, tho hdt n6i hap dan 6
giong
dieu bai tho chil khong
h&n
d hinh thiJc
dugc
mieu ta. No thich hop cho
viec
bay to nhflng tU tifdrng,
tinh
cam tU do,
phong
tiing.
NhuTng nha tho tai
tijf,
khong Ua khuon kho
thirdng
tim den the tho nay de bgc 16 ca
tinh
cua minh.
Mdnh
ddt di Nguyin Cong
Trii
xdy dUng Idu ddi

thdi
ki nha tho cdo quan ve d an, co the xem no la bai hat n6i tir
t6ng ket
cuoc
d£fi
day thang tram, bien
dong
cua ong.
a)
Y nghia ten bai tha:
Bai
tho
CO
ten la Bai ca
ngdt
ngudng. Trong bai tho co den 4
chCr
ngdt
ngUdng xua't hi^n d cac cau 4, 8, 12, 19. Y cua
tCr
nay trong van
canh
cu the
cua
tiftig
cau co nhufng sic
thai
khdc
nhau. d cfiu 4 (Gom
thao

toan bo
cuoc
dW nha tho: Trong triiu ai
ngdt
ngitang
nhU 6ng. NhU vay, cai
ngdt
ngUang d
Nguyin
Cong TruT trong bai thcf
nhin
chung lai la cai
nhin
day
khinh
bac vdi
dcfi,
cai
nhin
cvia mot ngUcri y thufc dufcfc tai nang va nhOtng dong gop cua
minh
trong d6i nhimg chua bao gicf xem no la quan trong. Loi song
ngdt
ngitdng
cua
Nguyin
Cong TriJf khong vi the ma tam thudng bcri con ngUcfi do c6 tai, con
ngU&i
do
CO

phdi
CO
danh
gi vdi nui
song).
Ong cung noi tieng trong
dcfi
la mot
ngdtsi
tai,
danh.
Md dau bai thcf nay la mot cau chOf Han: Vu tru noi mac phi
phdn
sU
(Trong
vu try, khong c6 viec gi la khong phai viec ciia
minh),
nhat la khi ong
Hi
Van (ten hieu ciia
Nguyin
Cong
Trijf)
tai bo dd vdo
long.
Gan nam lam
quan,
qua bao thang tram thuf thach, tki n&ng cua
Nguyin
Cong TriJ da ducfc

ngdt
ngudng
la mot sU
tu
hao ve cai tai, cai danh vdi
trdi
dat cua ong Hi Van khi con d quan
trifdng.
- Khi treo an tif quan: Cau thcf chOf Han: Do mon
gidi
to chi
nien
(Vao cai
nam tai
kinh
do treo an tif quan) c^t bai thcf tao thanh mot mach khac, md ra
mot
budc ngoat
cuoc
ddi. TCr bo quan
trUdng
cung c6 y nghla la ra
khoi
long,
khong
con phai ganh tren vai trach nhiem vdi non song, cung khong con phai
khat
khao vi chOr danh tren
dcfi
nufa. Con

tir tay
kiem
cung
gid mang
dang
tit bi, vui
thii
vdi ong ngat ngtfdng la
cuoc
song thanh tao {kia nui no
phau phau
may trdng), la
thii
vui ddi thudng ncfi tien canh {Got
tien
theo
dung
dinh
mot ddi di), \k thai do coi
khinh
moi chuyen tren ddi {Dugc mdt
duang
dUcmg
ngudi
thai
thuang
-
Khen
ch&
phcri

da ve
or
an, ong muon the
gidi
ciia dan ca, sao phach, song mot
cuoc
d&i
khong vUdng tuc; tif xep minh vao hang nhCng bac vl nhan c6
sU
nghiep hien
hach trong lich
suf
nhu Han Ki, Phu Bat nude Tong. Cau Nghia vua toi cho
tron
dao sa
chung
nhu 1^ mot SU giai bay cai tarn chan thanh nhat, cung qua
do thay
dxxgc
ve dep hoan thien cua chan dung ong
ngdt
ngiidng.
Cai nga't
ngudng
khac
ngUcfi,
khac
dW ay chi la bieu hien be ngoai, tan sau trong con
ngifcfi
ong trUdc sau vSn la mot con ngUdi tron nghla. Ket bai 1^ mot cau tha

trong
thien ha lai viTa tao nen sic thai dac biet cho bai hat noi dtfoc xep vao
hang miu miTc nay.
- Ngon tii tu xifng duoc suf dung rat thu vi trong bai tho. NguySn Cong TruT
tif
xitog ong {ong Hi van tai bo, ong
ngdt
ngUang,
ai
ngdt
ngUang
nhu ong).
Khuon
kho va dac
triftig
cua the thcr hat noi phu hap de NguySn Cong TruT tu
xung
ong trong bai tha cua minh.
Cach
xung ho ay the hien di/ac cai ngong
ngao
cua mot
ngirdi
c6 y thufc cA nhan cao, vifa thi hien ca
tinh
manh me cua
nha tha lai viTa lam cho b^i tha mang sic thai di dom, chuyen tai mot
each
dS
chiu

xen ke nhau cho den het bai).
Cach
gieo
van, phoi thanh nhu the n^y tao nen
sir nhip nhang, tao
tinh
nhac
cho b^i tha. Ngoki ra, nhijfng cau chC Han (dufng
dau m5i doan, the hien bude
ngoac
cuoc
ddi) xen vao nhufng cau chuf Viet rat
dan da lam cho bai tha c6 nhieu giong dieu, khi tram himg, manh me, khi
trijf
tinh
sau sic; khi
ngao
nghe
trao long, khi nghiem trang, lang dong
®<5J Cam
nh$n
bai thd Bdi ca
ngdt
ngUctng
(Nguydn Cong Triif)
I.
NOI DUNG
1. Vai net ve the loai
Bai
ca