TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN NGUYỄN THU HẰNG CẢM QUAN HIỆN THỰC
TRONG TIỂU THUYẾT GIA ĐÌNH
CỦA KHÁI HƢNG
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. THÀNH ĐỨC BẢO THẮNG
tài Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết Gia đình của Khái Hưng chƣa
từng đƣợc công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào khác. Nếu có gì sai
phạm, ngƣời viết sẽ chịu mọi hình thức kỉ luật theo đúng quy định của việc
nghiên cứu khoa học.
Hà Nội, tháng 05 năm 2014
Tác giả khóa luận Nguyễn Thu Hằng
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Lịch sử vấn đề 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 7
5. Phƣơng pháp nhiên cứu 8
6. Đóng góp của khóa luận 8
7. Bố cục khóa luận 9
NỘI DUNG 10
CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 10
1.1. Tác giả Khái Hƣng 10
1.1.1. Cuộc đời 10
1.1.2. Sự nghiệp sáng tác 12
1.1.3. Quan điểm sáng tác 13
1.2. Cơ sở hình thành cảm quan hiện thực của Khái Hƣng 14
1.2.1. Bối cảnh xã hội 14
1.2.2. Lịch sử những năm 1936 17
Song, nhìn một cách toàn diện hơn, khuynh hƣớng lãng mạn không hoàn toàn
xa rời đời sống mà hƣớng tới phản ánh một mảng hiện thực xã hội - cuộc đấu
tranh chống lễ giáo phong kiến trên tinh thần và cảm quan tƣ sản, tiểu tƣ sản.
Trên tinh thần đổi mới từ 1986, văn học lãng mạn, văn xuôi Tự lực văn đoàn
đƣợc nhìn nhận, nghiên cứu, đánh giá ngày một khách quan, khoa học hơn và
đã khẳng định đƣợc những thành tựu và đóng góp to lớn của của bộ phận này
với sự phát triển của văn học dân tộc. Không dừng lại ở đó, ý nghĩa văn học và
ý nghĩa xã hội cũng đƣợc khẳng định khi nhiều nhà nghiên cứu đã chú ý, chỉ ra
giá trị hiện thực là một trong những yếu tố tạo nên thành công trong nhiều tác
phẩm của văn xuôi lãng mạn, đặc biệt trong những năm 1936 - 1939.
Khái Hƣng là cây bút tiểu thuyết tiêu biểu của Tự lực văn đoàn. Cùng
với Nhất Linh, Khái Hƣng với những sáng tác của mình đã tạo đƣợc vị trí quan
trọng, có ảnh hƣởng rộng lớn tới văn xuôi nói riêng, văn học nói chung của giai
đoạn 1930 - 1945. Tác phẩm của ông bao gồm nhiều thể loại: tiểu thuyết,
truyện ngắn, truyện trẻ em, kịch, thơ, khảo cứu, phê bình, tiểu phẩm, luận
chiến… đăng trên báo Ngày nay. Sáng tác của Khái Hƣng vừa mở đầu, vừa thể
hiện và khẳng định rất rõ mục đích, tôn chỉ của Tự lực văn đoàn. Đồng thời,
góp phần đáng kể vào tiến trình hiện đại hóa nền văn xuôi Việt Nam giai đoạn
1930 - 1945. Tìm hiểu về tƣ tƣởng, tác phẩm của ông là một vấn đề có ý nghĩa
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 2 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
quan trọng khi nghiên cứu văn học giai đoạn này.
1.2. Chú ý tới cảm quan hiện thực trong sáng tác của Khái Hƣng là chú ý tới
một yếu tố quan trọng trong tƣ tƣởng và quan điểm thẩm mĩ của nhà văn - cơ
sở tạo nên dấu ấn hiện thực đậm nét, ý nghĩa tích cực, tiến bộ của nhà văn thể
hiện qua tác phẩm. Từ đó muốn xóa đi, kéo gần lại khoảng cách đã tồn tại
trong quan điểm của nhiều nhà nghiên cứu cũng nhƣ bạn đọc những năm
trƣớc đây khi cho rằng văn xuôi lãng mạn hoàn toàn thoát li hiện thực.
1.3. Là một sinh viên năm cuối, với vốn hiểu biết hiện thời, tôi hi vọng sẽ góp
thêm tiếng nói và công sức nhỏ bé của mình vào việc nghiên cứu tiểu thuyết
đƣợc đánh giá rất cao. Tuy nhiên, dƣới con mắt của một số nhà phê bình
đƣơng thời thì tiểu thuyết của Khái Hƣng cũng còn ít nhiều hạn chế nhƣ: đôi
khi tƣ tƣởng không thiết thực, có tác phẩm kết cấu không chặt chẽ, thậm chí
hành văn còn có những lỗi về dùng từ, đặt câu…
2.2. Sau Cách mạng tháng Tám 1945
Sau Cách mạng tháng Tám, trong điều kiện chiến tranh, suốt một thời
gian dài tiểu thuyết của Khái Hƣng không đƣợc quan tâm và phải đến sau
năm 1954, nó mới đƣợc đề cập đến. Nhƣng, do sự phức tạp của tình hình
chính trị nên ở hai miền Nam - Bắc có cách đánh giá khác nhau.
2.2.1. Ở miền Nam trước 1975
Trƣớc 1975, nhiều tác phẩm của Khái Hƣng đƣợc in lại và nhận đƣợc
sự chú ý của các nhà giáo, nhà nghiên cứu.
Trƣớc hết, phải kể đến những cuốn sách giáo khoa, sách tham khảo đã
phân tích, bình giảng, khảo luận về tiểu thuyết Khái Hƣng nhƣ: Việt văn khảo
luận (Lữ Hồ), Luận đề về Khái Hưng (Nguyễn Duy Diễn và Bằng Phong)…
Nhiều bài báo, chuyên luận nghiên cứu về Tự lực văn đoàn, về tiểu thuyết
hiện đại đã đánh giá tiểu thuyết của Khái Hƣng nhƣ những sự kiện, hiện
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 4 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
tƣợng tiêu biểu. Bên cạnh đó là các bài báo, hồi ký viết về tiểu sử, về những
kỷ niệm sống và sáng tác của Khái Hƣng nhƣ: Tưởng nhớ Khái Hưng (Vũ
Bằng), Cái chết của Khái Hưng (nhiều tác giả - Tạp chí thời tập, tập 5, trang
27). Họ hƣớng tới phân tích, thẩm định lại các cuốn tiểu thuyết của Khái
Hƣng theo những phƣơng pháp và cách đọc mới. Một số ít cho rằng khi đọc
lại những tác phẩm nổi tiếng của Tự lực văn đoàn, đôi khi không khỏi “cảm
thấy một cái gì đó nhạt nhẽo, giả tạo, hời hợt, vụng về” [10, 16]. Nhƣng số
đông thì đánh giá cao tiểu thuyết của Khái Hƣng, trong đó có những xu hƣớng
thể hiện rõ ý đồ chính trị là đề cao khía cạnh khuynh hƣớng văn học tƣ sản.
Tuy vậy cũng phải kể đến những cách tiếp cận tích cực của giới trí thức miền
Nam ở giai đoạn này. Có nhà nghiên cứu tiếp tục những phƣơng pháp phê
(NXB Giáo Dục Hà Nội, 1961), Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam 1930 -
1945 của Viện Văn học (NXB Văn hóa, 1964). Nhìn chung, do vận dụng
quan điểm chính trị, quan điểm giai cấp một cách máy móc, giáo điều vào
nghiên cứu văn học nên một số ngƣời đánh giá có phần quá nghiêm khắc về
tác phẩm của ông với nhiều định kiến nặng nề. Những đóng góp của Khái
Hƣng không đƣợc đánh giá khách quan, những thiếu sót, hạn chế lại bị quá
nhấn mạnh. Vì vậy, tiểu thuyết của ông đƣợc hiểu là: tiêu cực, có hại, suy đồi
và có tính chất phản động nhƣ: “Trong những tác phẩm đƣợc xuất bản từ
1936 đến 1943, tuy vẫn có một số yếu tố tốt nhƣ chống quan lại phong kiến
trong gia đình, phản ánh sự ti tiện của những con ngƣời đặt đồng tiền lên trên
hết tất cả, phê phán một số địa chủ tham lam, ngu dốt, nhƣng những mặt tiêu
cực trong tƣ tƣởng, tình cảm của Khái Hƣng phát triển mạnh hơn. Tiêu sơn
tráng sĩ (…) ca ngợi bọn ngƣời phục vụ cho một chế độ suy tàn, không hề
nghĩ tới nhân dân (…). Trống mái tô vẽ lối sống của tƣ sản (…). Chủ nghĩa
cải lƣơng trong phản động biểu hiện rõ rệt nhất trong Gia đình. Ở đây, tác giả
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 6 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
muốn địa chủ là những ngƣời vừa có học, vừa rộng rãi, muốn cải thiện đời
sống cho dân nghèo…” [11, 87].
2.3. Từ sau đổi mới năm 1986 đến nay
Từ sau đổi mới năm 1986 đến nay, Tự lực văn đoàn đƣợc nhìn nhận và
đánh giá khách quan, khoa học hơn. Các sáng tác của Khái Hƣng đã đƣợc đánh
giá thỏa đáng hơn. Các tác phẩm của ông đã xuất bản trở lại và đƣợc đề cao nội
dung chống lễ giáo phong kiến nhƣ: Hồn bướm mơ tiên, Nửa chừng xuân, Gia
đình,… Những bài nghiên cứu về Tự lực văn đoàn đƣợc công bố với tinh thần
cởi mở hơn và đã đến lúc, giới nghiên cứu thấy cần có một tiếng nói chung qua
trao đổi, luận bàn để có thể thống nhất đƣợc những vấn đề cơ bản.
Theo giáo sƣ Phan Cự Đệ, tiểu thuyết Tự lực văn đoàn có những cuốn
là lãng mạn tiến bộ, thấm đẫm tinh thần dân tộc và khát vọng tự do, có tiểu
thuyết giàu yếu tố hiện thực. Các tiểu thuyết lãng mạn đã thực hiện yêu cầu
góp phần vào việc xây dựng và phát triển nền văn học mới đầy tính nhân văn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Chỉ ra cảm quan hiện thực của Khái Hƣng qua việc phân tích và làm
rõ những yếu tố hiện thực trong tiểu thuyết Gia đình.
- Khóa luận hƣớng tới tìm hiểu và phân tích cảm quan hiện thực trong
tiểu thuyết Gia đình của Khái Hƣng qua các phƣơng diện: Nội dung phản ánh
và nghệ thuật trong tác phẩm.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Khóa luận tìm hiểu: Cảm quan hiện thực của Khái Hƣng trong tiểu
thuyết Gia đình.
- Khóa luận tập trung phân tích tiểu thuyết Gia đình. Ngoài ra chúng
tôi còn khảo sát các tác phẩm tiêu biểu của Tự lực văn đoàn và khuynh hƣớng
hiện thực phê phán.
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 8 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
5. Phƣơng pháp nhiên cứu
Để thực hiện khoá luận chúng tôi sử dụng các phƣơng pháp chủ yếu
sau:
5.1. Phƣơng pháp Tiếp cận hệ thống
Phƣơng pháp Tiếp cận hệ thống giúp chúng tôi tìm hiểu, tiếp cận đƣợc
những yếu tố hiện thực trong tiểu thuyết Gia đình ở nhiều phƣơng diện khác
nhau nhƣ nội dung phản ánh và nghệ thuật.
5.2. Phƣơng pháp Lịch sử - Xã hội
Tiểu thuyết Gia đình ra đời trong hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa cụ
thể nhƣng phức tạp - thời kì 1930 - 1945. Vận dụng phƣơng pháp Lịch sử- Xã
hội, chúng tôi thấy đƣợc những nguyên nhân tạo nên yếu tố hiện thực trong
một tác phẩm thuộc dòng văn học lãng mạn.
5.3. Phƣơng pháp Phân tích, tổng hợp
Phƣơng pháp Phân tích, tổng hợp đƣợc vận dụng trong việc phân tích
nội dung, nghệ thuật của tác phẩm để thấy đƣợc những yếu tố hiện thực chi
văn có rất nhiều bút danh nổi tiếng nhƣ: Bán Than, Nhát Dao Cạo, Chàng Lẩn
Thẩn, Tò Mò, Nhị Linh nhƣng Khái Hƣng là bút danh chính, do xếp chữ
Khánh Giƣ mà thành. Ông xuất thân trong một gia đình quan lại ở làng Cổ
Am, phủ Vĩnh Bảo, tỉnh Hải Dƣơng (nay là xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo,
thành phố Hải Phòng). Ngày xa xƣa, làng Cổ Am gọi là làng Úm Mạt - đất
phong cho một công chúa nhà Trần. Đây là một ngôi làng nổi tiếng hiếu học
và trọng văn hóa từ ngàn xƣa. Làng Cổ Am từng có nhiều ngƣời đỗ đạt trong
thời kì còn chế độ khoa cử Hán học. Bởi vậy, trong các văn phẩm của mình,
Khái Hƣng luôn đề cao ngƣời có học, luôn đề cao văn hóa, điều đó có cội
nguồn và cũng thật dễ hiểu.
Thuở nhỏ, Khái Hƣng học chữ Nho, mƣời hai tuổi mới theo Tây học.
Ông học trƣờng Albert Sarraut, từng nổi tiếng là giỏi Pháp văn và tinh nghịch.
Ông đã đƣợc Hội chí chi Nam Định trao giải nhất cho bản dịch vở hài kịch
Les Pleideurs của Racine (1923).
Năm 1927, sau khi đậu tú tài Pháp phần I, Khái Hƣng không tiếp tục
học lên để ra làm quan nhƣ đa số các bạn học cùng thời, mà bỏ học đi buôn
dầu ở Ninh Giang, Hải Dƣơng. Vì tính phóng khoáng, bán chịu không thu
đƣợc nợ, nhà văn thất bại sau ba năm kinh doanh tài tử. Ông bỏ Ninh Giang
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 11 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
lên Hà Nội dạy học ở trƣờng tƣ thục Thăng Long, một trƣờng nổi tiếng lúc
bấy giờ. Trong thời gian này, Khái Hƣng còn làm chủ bút và viết một số bài
đăng trên tờ Phong hóa của Phạm Hữu Ninh từ số 1 đến số 13, ông cũng viết
nhiều bài nghị luận đăng trên Văn học tạp chí. Năm 1931, Khái Hƣng lập gia
đình và cùng vợ lên Phú Thọ buôn sơn ta và chè. Những cảnh và ngƣời vùng
này, về sau đƣợc mô tả rất nhiều trong sáng tác của ông. Sau một thời gian,
ông đƣa vợ về Hà Nội sinh sống.
Từ 1930 - 1932, Nhất Linh từ Pháp trở về nƣớc và cũng dạy học tại
trƣờng này. Khái Hƣng đã quen Nhất Linh ở đó và họ trở thành một cặp tác
giả nổi tiếng. Tuy Khái Hƣng lớn hơn Nhất Linh 9 tuổi nhƣng là ngƣời bƣớc
chừng xuân (1934), Gánh hàng hoa (cùng Nhất Linh 1934), Trống mái
(1934), Gia đình (1936), Tiêu sơn tráng sĩ (1937), Thoát ly (1938), Hạnh
(1938), Đẹp (1940), Thanh đức (1942).
Truyện ngắn:
Anh phải sống (cùng Nhất Linh 1934), Tiếng suối reo (1935), Dọc
đường gió bụi (1936), Cái ấm đất (1940), Đợi chờ (1940), Đội mũ lệch
(1941), Cái ve (1944).
Kịch:
Tục lụy (1937), Cóc tía (1940), Đồng bệnh (1942).
Ngoài các tác phẩm kể trên, Khái Hƣng còn sáng tác một số tập truyện
dành cho thiếu nhi ở nhiều mảng đề tài khác nhau. Dù sáng tác ở bất cứ thể
loại hay đề tài nào thì Khái Hƣng cũng đƣợc biết đến là một nhà văn sống và
viết hết mình. Văn học phục vụ cho đời sống tinh thần và văn học cũng để
phản ánh cuộc sống dƣới mọi góc độ.
Nhƣ vậy, nhìn vào khối lƣợng sáng tác của Khái Hƣng, chúng ta có thể
khẳng định: Ông “xứng đáng đƣợc gọi là cây bút dồi dào, tài hoa hơn cả của
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 13 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
nhóm Tự lực văn đoàn”.
1.1.3. Quan điểm sáng tác
Mỗi một nhà văn nếu muốn tạo dựng đƣợc tên tuổi của mình trên văn
đàn thì cần phải có quan niệm sáng tác độc đáo và mới mẻ. Dù không quá
bóng bẩy nhƣng nhà văn Khái Hƣng đã để lại trong lòng bạn đọc những ấn
tƣợng về một nhà văn với những suy nghĩ về cách làm, cách viết riêng biệt.
Sống trong giai đoạn xã hội không mấy thuận lợi, ông đã bắt nhịp đƣợc với
cuộc sống, đáp ứng đƣợc những đòi hỏi về văn học nghệ thuật.
Dƣới hiện thực xã hội với những đòi hỏi khắt khe trong đời sống văn học
nghệ thuật. Khái Hƣng luôn chủ trƣơng làm mới mẻ, yêu đời, tin ở sự tiến bộ,
trọng tự do cá nhân… Từ đó, trong sáng tác của mình, ông cổ vũ cho cái mới,
đấu tranh cho tự do cá nhân, hạnh phúc con ngƣời, phê phán cái cũ, xấu xa, lỗi
1.2. Cơ sở hình thành cảm quan hiện thực của Khái Hƣng
Văn học luôn bắt nguồn từ cuộc sống dù nhà văn thuộc bất kì trào lƣu
hay khuynh hƣớng nào. Khuynh hƣớng lãng mạn nói chung, Khái Hƣng nói
riêng không nằm ngoài quy luật này. Qua tác phẩm của mình, ông lên tiếng phê
phán lễ giáo và chế độ đại gia đình phong kiến, đồng thời ông lên án sự tác oai
tác quái của đồng tiền đã làm mất dần đi nhân phẩm tốt đẹp của con ngƣời.
Chính hiện thực xã hội đã góp phần làm cho Khái Hƣng có thêm nhiều cảm
hứng để sáng tác nên những tác phẩm lãng mạn thấm đẫm tinh thần hiện thực.
1.2.1. Bối cảnh xã hội
Trong những năm 30 của thế kỉ XX, giai cấp phong kiến đã mất dần vai
trò lãnh đạo đất nƣớc và trở thành tay sai đắc lực của thực dân. Đến thời điểm
này, chính quyền Thực dân đã can thiệp khá sâu vào Đông Dƣơng nói chung
và Việt Nam nói riêng. Nhằm đặt cơ sở cho chƣơng trình khai thác lâu dài,
thực dân Pháp vừa duy trì giai cấp phong kiến, vừa thi hành hàng loạt các
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 15 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
biện pháp tài chính, kinh tế áp đặt, độc quyền đối với xứ thuộc địa. Để phục
vụ công cuộc khai thác, vơ vét kinh tế, thực dân chủ trƣơng mở rộng mạng
lƣới giao thông giữa các vùng miền. Việc mở mang giao thông đã tạo đà cho
sự phát triển nhiều mặt của xã hội.
Trƣớc hết, đô thị là thị trƣờng trao đổi, lƣu thông hàng hóa giữa các
vùng miền. Thị trƣờng ngày càng phát triển mạnh mẽ với việc nhập khẩu và
phân bố những mặt hàng công nghiệp, công nghiệp phẩm của phƣơng Tây mà
chủ yếu là của thực dân Pháp. Đồng thời, đó là trung tâm xuất khẩu tài
nguyên và hàng nông sản, thủ công mỹ nghệ của Việt Nam. Nhƣ vậy, đô thị
giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế nƣớc ta. Ngoài ra, nó
còn trở thành trung tâm quân sự, chính trị, văn hóa của cả nƣớc.
Chính sách khai thác thuộc địa và sự ra đời của những đô thị mới kéo
theo những biến động lớn trong kết cấu xã hội. Kết cấu xã hội theo hƣớng tƣ
sản xuất hiện và đƣợc duy trì ở các đô thị. Do nhu cầu của chế độ thực dân
chữ Pháp, tiếp xúc thƣờng xuyên với cái mới, đón nhận tƣ tƣởng dân chủ, tự
do, thức tỉnh ý thức con ngƣời cá nhân với những nhu cầu mới về văn học
nghệ thuật. Họ đòi hỏi những món ăn tinh thần mới, đòi hỏi văn học phải có
những thể loại phù hợp chứa đựng nội dung phong phú.
Hiện thực xã hội đã chi phối quá trình tìm tòi, khám phá, lựa chọn chủ
đề, đề tài, cốt truyện và xây dựng hình tƣợng của các nhà văn. Và tiểu thuyết
của Khái Hƣng đã từng làm say mê độc giả đƣơng thời, nhất là thanh niên ở
thành thị và thanh niên có học ở nông thôn. Sự say mê ấy chính là sự hƣởng
ứng cuộc đấu tranh mới - cũ, đấu tranh để phá bỏ lễ giáo phong kiến ràng
buộc ngƣời thanh niên mà cái “tôi” bắt đầu đƣợc giải phóng. Những lễ giáo
cũ đã không còn phù hợp nữa, họ đang đòi một cuộc sống hiện đại trong đó cá
nhân của mỗi ngƣời đƣợc tự khẳng định mạnh mẽ trƣớc xã hội. Tác phẩm Gia
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 17 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
đình là lời tuyên chiến khá hùng hồn về quyền lợi cá nhân cũng nhƣ chống lại
lễ giáo và đại gia đình phong kiến.
Nhƣ vậy, một trong những cơ sở hình thành cảm quan hiện thực trong
tiểu thuyết của Khái Hƣng là bắt nguồn từ hiện thực xã hội bấy giờ. Lễ giáo
phong kiến và chế độ đại gia đình đã đẩy con ngƣời vào cuộc sống với những
bi kịch.
1.2.2. Lịch sử những năm 1936
Ở vào khoảng thời gian cuối thập niên 1930, tình hình chính trị, kinh tế,
xã hội ở Việt Nam rất rối loạn, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Đây là
thời kì nƣớc ta sống trong giai đoạn nửa thuộc địa, nửa phong kiến. Chế độ
Thực dân Pháp ra sức bóc lột nhân dân ta bằng chính sách kinh tế vơ vét tài
nguyên, sƣu cao thuế nặng… và sẵn sàng đàn áp đẫm máu các phong trào
Cách mạng.
Trƣớc tình hình đó, phong trào đấu tranh đòi tự do dân chủ đã họp bàn
lại, kèm theo đó là sự ủng hộ của các đảng phái, nhân sĩ, trí thức. Từ đó, Đảng
Cộng Sản Đông Dƣơng đã đề ra phong trào đấu tranh đòi các quyền tự do,
Cảm quan hiện thực trong tiểu thuyết “Gia đình” của Khái Hưng
Trường ĐHSP Hà Nội 2 19 Nguyễn Thu Hằng - K36B Văn
CHƢƠNG 2
CẢM QUAN HIỆN THỰC THỂ HIỆN QUA NỘI DUNG PHẢN ÁNH
2.1. Phê phán mạnh mẽ lễ giáo phong kiến
Giá trị nội dung đƣợc chú ý trong sáng tác của các nhà văn giai đoạn
1930 - 1945 là tố cáo xã hội vô nhân đạo. Là trí thức, các nhà văn cảm nhận
sâu sắc nỗi đau mất nƣớc, mất tự do và phải sống buồn tẻ, tù túng bởi cái đói,
cái nghèo, bởi những bất công đầy rẫy trong xã hội. Với những nỗi bất hạnh
mà dân ta đang phải gánh chịu thì các tác giả Tự lực văn đoàn nói chung và
nhà văn Khái Hƣng nói riêng đã dùng hết tâm huyết của mình vào việc lên án,
tố cáo lễ giáo phong kiến lỗi thời đã đẩy ngƣời dân vào cảnh khốn cùng.
2.1.1. Phê phán tâm lí háo danh, đố kị, ích kỉ
Trong Gia đình, tâm lí háo danh, đố kị, ích kỉ là tâm lí xuyên suốt tác
phẩm. Đó là một gia đình mang nặng tƣ tƣởng gia phong. Ở đây, tình ngƣời
không còn hiện hữu.
Tâm lí háo danh ăn sâu vào bản chất của nhiều nhân vật trong tiểu
thuyết. Ông bà Án Báo muốn duy trì bằng đƣợc cái vòng quay của xã hội cũ:
học hành - đỗ đạt - làm quan. Họ vẫn mang trong mình những đặc tính cố hữu
không gì lay chuyển nổi và không ngừng nhen nhóm ngọn lửa háo danh đó
cho thế hệ nối tiếp. Nga là nhân vật tiêu biểu nhất mang tâm lí hám danh, đố
mắng nhƣ tát nƣớc vào mặt cô em gái của mình. Hay Viết cũng có những tâm
lí và hành động tƣơng tự. Một ngƣời lọc lõi trong chốn quan trƣờng, hắn
thăng quan tiến chức nhờ ăn hối lộ với tất cả sự bỉ ổi của mình.
Qua hàng loạt những nhân vật kể trên, Khái Hƣng tỏ thái độ phê phán
thứ tâm lí làm cho con ngƣời ta biến chất. Bởi kết cục vì những danh hão đó
mà họ đều phải trả giá.
Tác giả bài Về Tự lực văn đoàn có một nhận xét tinh tế về nét riêng nhân
vật của Gia đình nhƣ sau: Tính cách của mấy nhân vật phụ nữ đƣợc xây dựng
Copyright: Tài liệu đại học ©