BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
LÊ THỊ THÙY
MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ VIỆC ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN 4
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Nghệ An 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
LÊ THỊ THÙY
MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ VIỆC ĐỔI MỚI
PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN 4
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS-TS Nguyễn Thị Hường
Nghệ An, 2014
LỜI CÁM ƠN
Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tác giả đã
nhận được sự động viên, giúp đỡ tận tình, tạo điều kiện thuận lợi của các cấp
lãnh đạo, thầy cô giáo, người thân và gia đình.
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Khoa đào tạo sau đại học của
Trường Đại học Vinh, quý Thầy, Cô tham gia giảng dạy và giúp đỡ tác giả
trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Đồng thời, xin cho phép tác giả được gửi đến Cô PGS. TS. Nguyễn Thị
Hường lòng biết ơn chân thành nhất vì sự quan tâm, nhiệt tình hướng dẫn của
Cô trong thời gian qua đã giúp tác giả hoàn thành luận văn Thạc sĩ này.

ĐDDH: Đồ dùng dạy học
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1 . Lí do chọn đề tài 1
2 . Mục đích nghiên cứu 4
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4
8. Đóng góp của luận văn 6
9. Cấu trúc luận văn 6
CHƯƠNG 1 7
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 7
1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 7
1.1.1 Trên thế giới 7
1.1.2 Ở Việt Nam 8
1.2 Một số khái niệm cơ bản 9
1.2.1 Phương pháp, phương pháp dạy học 9
1.2.1.1 Phương pháp 9
1.2.1.2 Phương pháp dạy học 10
1.2.2 Quản lý, QLGD 11
1.2.2.1 Khái niệm “Quản lý” 11
1.2.2.2 Quản lý giáo dục 12
1.2.3 Quản lý việc đổi mới PPDH 14
1.2.4 Giải pháp, giải pháp QL việc đổi mới PPDH 15
1.2.4.1 Giải pháp 15
1.2.4.2. Giải pháp quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học 15
1.3.1 Sự cần thiết phải đổi mới PPDH ở trường THCS 15
1.3.2 Các định hướng đổi mới phương pháp dạy học 22
1.3.3 Một số phương pháp dạy học mới được sử dụng ở trường THCS 23
1.4 Quản lý việc đổi mới PPDH 28
1.4.1 Nội dung quản lý đổi mới PPDH 28
1.4.2 Tổ chức việc thực hiện đổi mới PPDH 29

3.1.3 Đảm bảo tính hiệu quả 57
3.2 Đề xuất giải pháp 58
3.2.1 Nâng cao nhận thức cho CBQL và GV về việc đổi mới PPDH 58
3.2.2 Kế hoạch hóa việc đổi mới PPDH 59
3.2.3 Chỉ đạo việc vận dụng các PPDH mới vào QTDH 61
3.2.4 Phát huy vai trò nòng cốt của tổ chuyên môn trong việc đổi mới PPDH 62
3.2.5 Ứng dụng CNTT nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới PPDH 64
3.2.6 Tăng cường, kiểm tra đánh giá đối với việc đổi mới PPDH của GV 67
3.2.7 Bổ sung và tăng cường CSVC và các điều kiện cần thiết cho việc đổi mới PPDH 69
 Mục đích yêu cầu 69
 Cách thức tổ chức thực hiện 70
3.3 Thăm dò tính khả thi của các giải pháp đề xuất 71
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 73
1. Kết luận 73
2. Kiến nghị 74
- Chịu khó nghiên cứu tìm tòi, trao đổi vơí đồng nghiệp những vấn đề còn
chưa hiểu rõ về đổi mới PPDH 76
TÀI LIỆU THAM KHẢO 76
PHỤ LỤC 79

1
MỞ ĐẦU
1 . Lí do chọn đề tài
Từ những năm cuối thế kỉ XX, nhiều nước phát triển đã công bố
chiến

lược phát triển kinh tế - xã hội những năm đầu thế kỷ mới, mà hạt
nhân của

các chiến lược đó là tiến hành cải cách giáo dục (Hàn Quốc,

khu vực và quốc tế, tăng cường thực hiện gắn bó với cuộc sống xã hội ”.
Luật Giáo dục 2005, tại điều 28 cũng đã ghi “Phương pháp dạy học phổ
thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh;
phù hợp với đặc điểm của môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả
năng

làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn, tác

động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học
sinh”.
2
Theo thông báo số 242-TB/TW ngày 15/4/2009 kết luận của Bộ Chính trị
về tiếp tục thực hiện nghị quyết TW 2 Khóa VIII), phương hướng phát triển
giáo dục và đào tạo đến năm 2020 đã nêu: “Tiếp tục đổi mới PPDH, khắc
phục cơ bản lối truyền thụ một chiều. Phát huy phương pháp dạy học tích cực,
sáng tạo, hợp tác; giảm thời gian giảng lý thuyết, tăng thời gian tự học, tự tìm
hiểu cho học sinh, sinh viên; gắn bó chặt chẽ giữa học lý thuyết và thực hành,
đào tạo gắn với nghiên cứu khoa học, sản xuất và đời sống”.
Theo Nghị quyết TW 8 khóa XI Ban chấp hành TW Đảng cũng đã
nhận định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng
hiện đại phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ
năng của người học khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy
móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để
người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.
Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú
ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng
dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.
Như vậy, đổi mới phương pháp dạy học là một trong các trọng điểm mà
công cuộc cải cách giáo dục hiện nay đặt ra. Đó cũng chính là yêu cầu khách

các trường THCS ở Tp HCM nói riêng đã có nhiều hội thảo chuyên đề về đổi
mới PPDH.

Nhưng trong thực tế công tác đổi mới PPDH còn nhiều lúng
túng, chưa đem

lại hiệu quả thực tế như mong đợi, trước hết do việc tổ chức
và chỉ đạo đổi

mới PPDH ở các trường THCS còn nhiều bất cập, việc quản
lý chuyên môn

dạy học theo những quan niệm và cơ chế vừa cũ, vừa khô
cứng. Việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học không nằm ngoài mục
tiêu đào tạo lực lượng trẻ có tri thức và các yêu cầu cơ bản để đáp ứng với sự
phát triển của xã hội như năng động, tích cực, sáng tạo và tự chủ. Cụ thể ở
bậc Trung học cơ sở thì việc xây dựng, hình thành cho các em năng lực tự
học, chủ động, tư duy sáng tạo là nội dung cần thiết để làm nền tảng cho các
4
bậc học tiếp theo. Để làm được điều này, thì vai trò của giáo viên và Hiệu
trưởng trong nhà trường là yếu tố cần thiết. Vai trò của người thầy được thể
hiện qua phương pháp dạy học, đóng vai trò trực tiếp để giáo dục học sinh;
Hiệu trưởng đóng vai trò gián tiếp thông qua việc quản lý để xây dựng kế
hoạch, tổ chức và chỉ đạo thực hiện.
Đã đến lúc cần tìm hiểu thực trạng và tìm ra biện pháp thích hợp cho
việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và quản lý việc thực hiện đổi
mới phương pháp dạy học ở THCS nhằm nâng cao và đáp ứng nguồn nhân
lực cao cho xã hội, đó cũng là lý do tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp quản
lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THCS Quận 4 TPHCM”
làm luận văn tốt

Phân tích, so sánh, hệ thống hóa, tổng hợp hóa, khái quát hóa các tài liệu
liên quan nhằm xác lập cơ sở lý luận của đề tài
7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
▪ Phương pháp điều tra bằng phiếu thăm dò
▪ Phương pháp quan sát
Chúng tôi tiến hành dự giờ để quan sát việc đổi mới PPDH trong bài dạy ở
trên lớp GV.
▪ Phương pháp phỏng vấn
Để tìm hiểu sâu về quản lý việc đổi mới PPDH, chúng tôi phỏng vấn cán
bộ quản lý và giáo viên tại một số trường khảo sát.
▪ Phương pháp xin ý kiến chuyên gia
Trao đổi, lấy ý kiến chuyên gia là cán bộ quản lý trường THCS, chuyên
gia về PPDH để tìm hiểu về việc đổi mới PPDH và quản lý việc đổi mới
PPDH trong nhà trường sao cho hiệu quả.
6
7.3 Phương pháp thống kê toán học: Nhằm xử lý số liệu thu được
8. Đóng góp của luận văn
- Luận văn đã xem xét và đánh giá thực trạng về đổi mới phương pháp
dạy học ở các trường trung học cơ sở quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh, cũng
như nguyên nhân và những vấn đề đặt ra đối với thực trạng đó.
- Luận văn một lần nữa cho chúng ta nhìn nhận lại tầm quan trọng của
việc đổi mới PPDH
- Luận văn đã đề ra một số giải pháp cụ thể trong giai đoạn hiện nay và
sắp tới nhằm giúp các nhà quản lý có thể quản lý một cách có hiệu quả việc
đổi mới PPDH góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường
phổ thông trong tình hình hiện nay.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Luận văn gồm 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài
- Chương 2: Thực trạng quản lý việc đổi mới phương pháp dạy học ở các

của nhà trường còn có vai trò quan trọng của các phó hiệu trưởng, các tổ CM
và các tổ chức đoàn thể.
V.A Xukhomlinxki và Xvecxlerơ còn nhấn mạnh đến biện pháp dự
giờ, phân tích bài giảng, sinh hoạt tổ CM. Việc phân tích dự giờ, phân tích
bài giảng của đồng nghiệp được coi là “đòn bẩy” để nâng cao chất lượng dạy
học. Việc phân tích bài giảng mục đích là phân tích cho giáo viên thấy các
thiếu sót để khắc phục các thiếu sót, đồng thời phát huy mặt mạnh nhằm nâng
cao chất lượng bài giảng.
1.1.2 Ở Việt Nam
Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý nhà trường
nói chung và quản lý hoạt động đổi mới PPDH nói riêng.
Về đổi mới phương pháp dạy, tạp chí Giáo dục (Bộ GD-ĐT), tạp chí
Khoa học Giáo dục (Viện Chiến lược Chương trình Giáo dục – Bộ GD-ĐT),
tạp chí Giáo chức Việt Nam và nhiều tạp chí khác đã đăng tải nhiều bài
nghiên cứu về vấn đề này.
Bộ giáo dục và đào tạo đưa ra nhiều văn bản về việc đổi mới PPDH, tổ
chức nhiều đợt tập huấn về đổi mới PPDH cho GV trong cả nước được tiến
hành ở Hà Nội và TP.HCM. Riêng bậc THCS đã đưa đổi mới phương pháp
dạy học cùng với chương trình mới và thay sách giáo khoa từ năm 2002-2003
được triển khai ở lớp 6 và những năm sau cũng có rất nhiều sách hướng dẫn
giảng dạy theo phương pháp mới như “Một số vấn đề về đổi mới phương
pháp dạy học trường trung học cơ sở” Môn Địa lý, Lịch sử, Giáo dục công
dân của tác giả Phạm Thị Sen - Phạm Thu Phương - Nguyễn Hữu Chí - Lưu
Thu Thủy - Nguyễn Thị Thanh Mai, NXB Hà Nội, 2004 và tương tự những
môn còn lại; “Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học” môn Toán ở
THCS của Tôn Thân - Phan Thị Luyến - Đặng Thị Thu Thủy, NXB Giáo dục
(2008) và tương tự các môn còn lại; “Những vấn đề chung về đổi mới giáo
9
dục THCS môn Ngữ văn” của Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Trọng Hoàn, Vũ
Nho, xuất bản năm 2007 của Bộ Giáo dục – Đào Tạo và các môn khác tương

Tuy nhiên chỉ có định nghĩa do Hêghen đưa ra là chứa đựng một nội hàm
sâu sắc về bản chất của phương pháp: ”Phương pháp là ý thức về hình thức
của sự tự vận động bên trong của nội dung".
1.2.1.2 Phương pháp dạy học
Theo Iu.K.Babanxki: “Phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa
thầy và trò nhằm giải quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển
trong quá trình dạy học”.
Theo I.D.Zverev: “Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động tương hỗ
giữa thầy và trò nhằm đạt được mục đích dạy học. Hoạt động này thể hiện
trong việc sử dụng các nguồn nhận thức, các thủ thuật logic, các dạng hoạt
động độc lập của học sinh và cách thức điều khiển quá trình nhận thức của
thầy giáo”.
Theo I.Ia.Lecne: “Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động
có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành
của học sinh, đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung học vấn”.
Phương pháp dạy học là cách hoạt động có trình tự, có sự phối hợp tác
động của giáo viên và người học nhằm đạt được mục đích dạy học. Nói cách
khác, phương pháp dạy học là hệ thống những hành động có chủ định theo
một trình tự nhất định của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và
hoạt động thực hành của người học để đảm bảo cho họ lĩnh hội nội dung dạy
học.
11
Tổng quan các khái niệm nêu trên, ta thấy điểm chung của phương pháp
dạy học là sự tác động của giáo viên đến học sinh một cách có chủ đích để
hoàn thành mục tiêu giáo dục theo qui định. Đồng thời phương pháp dạy học
không chỉ là sự tác động một chiều của giáo viên đến học sinh nhằm hoàn
thành mục tiêu giáo dục, mà thực sự là tác động tương hỗ giữa thầy và trò, là
quá trình tổ chức và sử dụng các dạng hoạt động để học sinh chiếm lĩnh tri
thức một cách chủ động. Với hình thức hoạt động này thì phương pháp dạy
học sẽ là một công cụ hiệu quả trong việc hình thành và phát triển năng lực cá


những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của
nhóm về thời gian, tiền

bạc và sự bất mãn cá nhân ít nhất”.
- Theo tác giả Trần Kiểm [16,2002]. “Quản lý là những tác động của chủ
thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh,
điều

phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài nước
(chủ yếu là

nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với
hiệu quả cao

nhất.”
- Khái quát hơn các tác giả ở Khoa Sư phạm - ĐHQG HN là
Nguyễn

Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đưa ra quan niệm: “Quản lý là sự
tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng

quản lý nhằm đạt
được mục tiêu của tổ chức”.
Những quan niệm trên có khác nhau, song có thể khái quát: Quản lý
(một

tổ chức/ hệ thống) là tổ hợp các tác động chuyên biệt, có chủ đích của
chủ thể


ngừng. Để đạt được mục đích đó, quản lý được coi là nhân tố tổ chức, chỉ đạo
việc thực thi cơ chế nêu trên.
Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi
những mục đích của mình. Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự
giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ
thể quản lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống nhằm thực hiện có chất lượng
và hiệu quả mục tiêu phát triển giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của
xã hội.
Quản lý giáo dục là hoạt động tự giác của chủ thể quản lý nhằm huy động,
tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát, một cách có hiệu quả các nguồn
lực giáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo
dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội.
Quản lý giáo dục còn được hiểu là sự tác động của chủ thể quản lý đến
khách thể quản lý trong lĩnh vực hoạt động giáo dục. Nói cách khác, quản lý
14
giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật
của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo
dục quốc dân, các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí,
đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.
Quản lý giáo dục ở tầm vĩ mô còn được hiểu là việc hoạch định các chiến
lược, kế hoạch, chính sách quốc gia về giáo dục; tổ chức; chỉ đạo, điều hành
và kiểm soát hệ thống giáo dục; huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn
lực xã hội . v.v nhằm thực hiện được mục đích lâu dài cũng như các mục
tiêu gần của hệ thống giáo dục quốc dân, góp phần vào sự ổn định và phát
triển xã hội.
Tóm lại, ta có thể hiểu một cách đơn giản: quản lý giáo dục là một hiện
tượng xã hội; là sự tác động có mục đích, có định hướng của chủ thể quản lý
đến các khách thể quản lý nhằm thúc đẩy sự phát triển của hệ thống để đạt
được mục tiêu giáo dục đề ra.
1.2.3 Quản lý việc đổi mới PPDH

dục luôn là điều quan tâm của toàn xã hội. Nhu cầu cung cấp nguồn nhân lực
có tri thức, có đạo đức và năng động để đáp ứng tốt cho công việc ngày càng
cao. Có thể nói: việc đào tạo nguồn nhân lực năng động, sáng tạo là điều kiện
tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia. Nhưng trên thực tế, nguồn cung không
đáp ứng được nhu cầu mà một trong những nguyên nhân chủ yếu là công tác
giáo dục. Cần phải nhìn nhận thẳng thắn rằng: tình trạng giảng dạy đối phó
với nội dung chương trình, hình thức thi cử, kiểm tra đánh giá và dạy chay
học vẹt diễn ra khá phổ biến, từ đó đã cho ra đời những sản phẩm không hoàn
16
thiện về tri thức, thụ động trong công việc và lạc hậu so với tình hình phát
triển của xã hội.
Qua kết quả điều tra của các nhà nghiên cứu, từ phản ánh thực tế của dư
luận về chất lượng giáo dục khi ứng dụng vào thực tế xã hội đã khiến cho các
nhà quản lý giáo dục phải nhìn lại chính mình để có sự điều chỉnh kịp thời.
Để giải quyết tồn tại vừa nêu trên, công tác giáo dục cấp thiết phải đổi mới về
mọi mặt và một trong những việc làm cần thiết nhất là đổi mới phương pháp
dạy học.
Việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học đã được nêu rõ:
Theo Nghị quyết TW 8 khóa XI Ban chấp hành TW Đảng cũng đã
nhận định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng
hiện đại phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ
năng của người học khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy
móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để
người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.
Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú
ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng
dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học.
− Chiến lược phát triển giáo dục 2001 – 2010 (ban
hành kèm quyết định số 201/2001/QĐ-TTg ngày 28/12/2001 của Thủ tướng
Chính phủ): Đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục. Chuyển từ việc

hoạt động qua các hình thức tổ chức dạy học. Theo PGS-TS Trần Kiều: “Mục
đích chủ yếu của việc đổi mới phương pháp dạy học là nhằm đáp ứng yêu cầu
đào tạo của con người thích ứng với giai đoạn công nghiệp hóa – hiện đại hóa