1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 NGUYỄN TRỌNG THỦY XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH
QUAN NHIỀU LỰA CHỌN NHẰM KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ
MỨC ĐỘ NẮM VỮNG KIẾN THỨC CHƯƠNG "ĐIỆNHỌC"
CỦA HỌC SINH LỚP 9 THCS
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC



3

LỜI CAM ĐOAN

Xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu trong luận văn
là trung thực và chưa được công bố trong bất kì một công trình khoa học nào khác. Tác giả
NGUYỄN TRỌNG THUỶ


[5]
Đoàn Duy Hinh, Nguyễn Văn Hòa, Vũ Quang, Ngô Mai Thanh, Nguyễn Đức Thâm
(2005), Vật lí 9, NXBGD, Hà Nội.
[6]
Nguyễn Thế Khôi (1995): Một phương án xây dựng hệ thống bài tập phần động lực
học lớp 10 PTTH nhằm giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản, góp phần phát triển
năng lực tư duy,
Luận án Phó tiến sĩ Khoa học Sư phạm - Tâm lý
.
[7]
Ngô Diệu Nga (2006), Bài giảng chuyên đề: Phương pháp nghiên cứu khoa học dạy
học vật lí. Khoa Vật lí trường ĐHSP Hà Nội, Hà Nội.
[8]
Trần Ngọc (2006), Phương pháp giải các dạng bài tập trắc ngiệm vật lí. NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
[9]
Vũ Quang, Đoàn Duy Hinh, Nguyễn Văn Hoà, Ngô Mai Thanh, Nguyễn Đức Thâm
(2005), Sách giáo viên Vật lí 9. NXBGD, Hà Nội.
[10]
Nguyễn Trọng Sửu, Nguyễn Trọng Thuỷ (2008), Kiểm tra đánh giá thường xuyên và
định kỳ môn Vật lí lớp 9, NXBGD, Hà Nội.
[11]
Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng, Phạm Xuân Quế (2006), Phương pháp dạy
học vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học sư phạm, Hà Nội.
[12]
Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng (2001), Tổ chức hoạt động nhận thức cho
học sinh trong dạy học vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
[13]
Lê Văn Thông (2005), Để học tốt vật lí 9, Nhà xuất bản Hà Nội, Hà Nội.
[14]

[23]
E.E.Evenzik, X.Ia.Shamash, V.A.Orilov (2005), Phương pháp giảng dạy Vật lí trong
trường trung học phổ thông. Dịch và biên tập: PGS.TS Tạ Tri Phương. Khoa Vật lí trường
ĐHSP Hà Nội

6

MỤC LỤC


1.4. Cách trình bày và chấm điểm một bài trắc nghiệm khách quan nhiều lựa
chọn……………………………………………………….
26

1.5. Phân tích câu hỏi…………………………….… … …… 30

1.6. Phân tích đánh giá bài trắc nghiệm thông qua các chỉ số thống kê. 33

Kết luận chương 1……………………………… … …… 35

Chương 2. SOẠN THẢO HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH
QUAN NHIỀU LỰA CHỌN CHƯƠNG "ĐIỆN HỌC" Ở LỚP 9 THCS.
37

2.1. Đặc điểm cấu trúc nội dung chương "Điện học" lớp 9 THCS 37

2.2. Nội dung về kiến thức, kỹ năng học sinh cần có sau khi học 40

2.3. Các khó khăn chủ yếu và những sai lầm phổ biến của học sinh trong học tập
chương "Điện học"
41

2.4. Soạn thảo hệ thống câu hỏi theo phương pháp trắc nghiệm khách quan nhiều
lựa chọn chương "Điện học" ở lớp 9 THCS 43

7

BẢNG KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
THCS Trung học cơ sở
TNSP Thực nghiệm sư phạm
TNKQNLC Trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn
8

NXBGD Nhà xuất bản giáo dục
SGK Sách giáo khoa
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

hình thức nào là hoàn mĩ đối với mọi mục tiêu giáo dục. Thực tiễn dạy học
cho thấy: Dạy học không nên chỉ áp dụng một hình thức thi, kiểm tra cho một
môn học; Không phải kết quả của bất kỳ bài thi, kiểm tra nào hay một hình
thức thi, kiểm tra nào cũng phản ánh được thực chất kết quả học tập của học
sinh mà cần thiết phải tiến hành kết hợp các hình thức thi, kiểm tra một cách
tối ưu mới có thể đạt được yêu cầu của việc đánh giá kết quả dạy học. Các bài
thi, kiểm tra viết được chia làm hai loại: Trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm
khách quan.
10

Trắc nghiệm tự luận là hình thức được sử dụng một cách phổ biến trong
một thời gian dài từ trước tới nay. Ưu điểm của nó là cho học sinh cơ hội
phân tích và tổng hợp dữ kiện theo lời lẽ riêng của mình, có thể dùng để kiểm
tra trình độ tư duy ở trình độ cao. Song loại này cũng thường mắc phải những
hạn chế là chỉ cho phép khảo sát một số ít kiến thức trong thời gian nhất định.
Hơn nữa, việc chấm điểm loại này đòi hỏi mất nhiều thời gian, không cho
ngay kết quả, thiếu khách quan, khó ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực và do
đó trong một số trường hợp không xác định được thực chất trình độ của học
sinh.
Trắc nghiệm khách quan là hình thức có thể dùng kiểm tra đánh giá
kiến thức trên một vùng rộng, một cách nhanh chóng, khách quan, chính xác;
nó cho phép xử lý kết quả theo nhiều chiều với từng học sinh cũng như tổng
thể cả lớp học hoặc một trường học; giúp cho giáo viên kịp thời điều chỉnh
hoàn thiện phương pháp dạy học để nâng cao hiệu quả dạy học. Nhưng việc
biên soạn một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan cho một bộ môn là
một công việc không đơn giản, đòi hỏi sự quan tâm của nhiều người, đặc biệt
là các nhà giáo, phải qua nhiều thử nghiệm và mất nhiều thời gian. Trắc
nghiệm khách quan được chia thành nhiều loại, trong đó trắc nghiệm khách
quan nhiều lựa chọn có ưu điểm hơn các loại trắc nghiệm khác vì có độ tin
cậy cao hơn, học sinh phải xét đoán và phân biệt kĩ càng khi trả lời câu hỏi,

Nghiên cứu xây dựng một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan
nhiều lựa chọn cho chương “Điện học” ở lớp 9 THCS nhằm kiểm tra đánh giá
mức độ nắm vững kiến thức của học sinh.
3. Giả thuyết khoa học
Nếu có một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn
được soạn thảo một cách khoa học, phù hợp với mục tiêu, thực tiễn dạy học
12

và nội dung kiến thức phần "Điện học" lớp 9 THCS thì có thể đánh giá chính
xác, khách quan mức độ nắm vững kiến thức của học sinh ở chương này, góp
phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Vật lí.
4. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn nhằm kiểm tra
đánh giá kết quả học tập chương "Điện học" của học sinh lớp 9 THCS.
5. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đề tài nghiên cứu phương pháp trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn
để soạn thảo hệ thống câu hỏi nhằm kiểm tra đánh giá mức độ nắm vững kiến
thức chương "Điện học" của học sinh lớp 9 THCS và thực nghiệm trên lớp 9
ở một số trường THCS của tỉnh Bắc Giang.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
6.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học
sinh ở trường phổ thông, cơ sở lý luận và kỹ thuật xây dựng câu hỏi trắc
nghiệm khách quan nhiều lựa chọn.
6.2. Nghiên cứu nội dung chương "Điện học" lớp 9 THCS và điều tra thực
trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học chương
này. Trên cơ sở đó xác định trình độ của mục tiêu nhận thức chung ứng với
từng kiến thức mà học sinh cần đạt được.
6.3. Vận dụng cơ sở lý luận xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách
quan nhiều lựa chọn về chương "Điện học" lớp 9 THCS.
6.4. Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của hệ thống

Chương 3. Thực nghiệm sư phạm. 14

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC Ở NHÀ TRƯỜNG
PHỔ THÔNG
1.1. Kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học
1.1.1. Khái niệm về kiểm tra đánh giá
Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả
công việc dựa vào sự phân tích những kết quả thu được đối chiếu với những
mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải
thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc.
Kiểm tra là một hình thức đánh giá kết quả học tập của học sinh, kết
quả học tập của học sinh thường được hiểu theo hai nghĩa sau đây:
- Là mức độ mà người học đạt được so với mục tiêu giáo dục đã xác
định (theo tiêu chí).

của học sinh. Cũng có thể coi đó là việc ghi nhận thông tin cần thiết cho việc
đánh giá kiến thức, kĩ năng kĩ xảo của học sinh. [17, tr.43]
Sự đo liên quan đến dụng cụ đo. Để việc đo được chính xác thì một
dụng cụ đo phải đảm bảo được 3 tính chất cơ bản là:
+ Độ giá trị (hay độ hiệu lực) là khả năng của dụng cụ đo cho giá trị
thực của đại lượng được đo (cho phép đo được cái cần đo).
+ Độ trung thực (hay độ tin cậy) là khả năng luôn luôn cung cấp cùng
một giá trị của cùng một đại lượng đo với cùng dụng cụ đo đó.
+ Độ nhậy là khả năng của dụng cụ đo có thể phân biệt được khi hai đại
lượng chỉ khác nhau rất ít.
- Lượng giá (assessment) là việc giải thích các thông tin thu được về
kiến thức, kĩ năng của học sinh làm sáng tỏ trình độ tương đối của một học
sinh so với thành tích chung của tập thể hoặc trình độ của học sinh so với yêu
cầu của chương trình học tập. Do đó, người ta thường nói đến lượng giá theo
chuẩn và lượng giá theo tiêu chí.
+ Lượng giá theo chuẩn là sự so sánh tương đối với chuẩn trung bình
chung của tập hợp.
+ Lượng giá theo tiêu chí là sự đối chiếu với những tiêu chí đã đề ra.
- Đánh giá (evaluation) là việc đưa ra những kết luận nhận định, phán
xét về trình độ của học sinh, xét trong mối quan hệ với quyết định cần đưa ra
(theo mục đích đã định của kiểm tra đánh giá). Trong thực tế, nhiều khi người
ta không phân biệt "lượng giá" và "đánh giá" mà chỉ dùng một thuật ngữ
chung là đánh giá.
Các bài kiểm tra, bài trắc nghiệm được xem như phương tiện để kiểm
tra kiến thức kĩ năng trong dạy học. Vì vậy, việc soạn thảo nội dung cụ thể
của các bài kiểm tra có tầm quan trọng đặc biệt trong việc kiểm tra đánh giá
kiến thức, kĩ năng. [17, tr.44-45]
17

1.1.2. Mục đích của kiểm tra đánh giá

thông tin cần thiết cho việc đánh giá hoặc việc cải tiến nội dung, mục tiêu và
phương pháp dạy học.
Nhờ việc xem xét kết quả kiểm tra đánh giá kiến thức, ta biết rõ trình
độ xuất phát (đầu vào) của người học. Từ đó xem xét xác định và điều chỉnh
nội dung phương pháp dạy học cho phù hợp, đồng thời việc xem xét kết quả
kiểm tra đánh giá cũng cho phép đề xuất định hướng bổ khuyết những sai sót,
phát huy những kết quả trong cải tiến hoạt động dạy học đối với những phần
kiến thức đã giảng dạy.
Dùng các bài kiểm tra đánh giá khi bắt đầu dạy học một học phần để
thực hiện chức năng chuẩn đoán.
Chức năng định hướng hoạt động học.
Các bài kiểm tra, trắc nghiệm kiểm tra trong quá trình dạy học có thể
được sử dụng như phương tiện, phương pháp dạy học thông qua việc kiểm tra
đánh giá để dạy (dạy bằng cách kiểm tra đánh giá). Đó là các câu hỏi kiểm tra
từng phần, kiểm tra thường xuyên được sử dụng như một biện pháp tích cực,
hữu hiệu để chỉ đạo hoạt động học (chỉ đạo bản thân quá trình học).
Các bài trắc nghiệm giao cho học sinh nếu được soạn thảo công phu là
một cách diễn đạt mục tiêu dạy học cụ thể đối với các kiến thức, kĩ năng nhất
định. Nó có tác dụng định hướng hoạt động học tập tích cực của học sinh.
Việc xem xét thảo luận về các câu hỏi trắc nghiệm, nếu được tổ chức tốt
một cách khoa học, đúng lúc, có thể xem như phương pháp dạy học tích cực
19

giúp người học chiếm lĩnh được kiến thức một cách tích cực, sâu sắc và vững
chắc, đồng thời giúp người dạy kịp thời điều chỉnh, bổ sung hoạt động dạy có
hiệu quả [17, tr.47].
Chức năng xác nhận thành tích học tập, hiệu quả dạy học:
Các bài kiểm tra, trắc nghiệm sau khi kết thúc dạy một phần được sử
dụng để đánh giá thành tích học tập, xác nhận trình độ kiến thức, kĩ năng của
người học.

phản ánh trung thực kết quả lĩnh hội nội dung kiến thức trong tài liệu học tập
của học sinh so với yêu cầu chương trình quy định. Nội dung kiểm tra phải
phù hợp với các yêu cầu chương trình quy định. Tổ chức thi phải nghiêm
minh.
1.1.4.4. Đảm bảo tính công khai. Yêu cầu này đặc biệt có ý nghĩa trong các
khâu hướng dẫn học sinh chuẩn bị kiểm tra và công bố kết quả kiểm tra, góp
phần quan trọng vào việc thực hiện công bằng, dân chủ trong giáo dục.
1.1.4.5. Đảm bảo tính khả thi. Các đề kiểm tra vừa phải đảm bảo thể hiện
được mục tiêu chung của giáo dục, vừa phải lưu ý tới những điều kiện cụ thể
về trình độ giáo viên và học sinh, về cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy và
học của địa phương, của trường, của lớp.
1.1.4.6. Đảm bảo tính phát triển.
- Hệ thống câu hỏi kiểm tra phải từ dễ đến khó.
- Trân trọng sự cố gắng của học sinh, đánh giá cao những tiến bộ trong
học tập của học sinh.
1.1.5. Nguyên tắc chung cần quán triệt trong kiểm tra đánh giá
Để đảm bảo tính khoa học của việc kiểm tra đánh giá kiến thức, kĩ năng
cần quán triệt một nguyên tắc chung quan trọng là: Việc kiểm tra đánh giá
21

kiến thức kỹ năng cần được tiến hành theo một quy trình hoạt động chặt chẽ.
Quy trình này gồm:
1.1.5.1. Xác định rõ mục đích kiểm tra đánh giá. Việc kiểm tra đánh giá có
thể có các mục đích khác nhau song tùy theo từng trường hợp, chẳng hạn:
+ Kiểm tra kiến thức, kĩ năng để đánh giá trình độ xuất phát của người
học có liên quan với việc xác định nội dung phương pháp dạy học một môn
học, học phần sắp bắt đầu.
+ Kiểm tra đánh giá nhằm mục đích dạy học: Bản thân việc kiểm tra
đánh giá nhằm định hướng hoạt động chiếm lĩnh kiến thức cần dạy.
+ Kiểm tra nhằm mục đích đánh giá kết quả học tập hoặc nhằm nghiên

gia đo lường gọi chung hình thức kiểm tra này là “trắc nghiệm loại tự luận”
(essay-type test) cho thuận tiện để phân biệt với loại trắc nghiệm gọi là “trắc
nghiệm khách quan” (objective test). Thật ra, việc dùng danh từ “khách quan”
này để phân biệt hai loại kiểm tra nói trên cũng không đúng hẳn, vì trắc
Kiểm tra
Quan sát sư phạm

Kiểm tra các hoạt
động thực hành
Các hình thức
trắc nghiệm
Vấn đáp

Viết
Tự luận
Trắc nghiệm khách quan
Đúng - sai Ghép đôi
Điền
khuyết
Nhiều lựa
chọn
Tiểu luận
23

nghiệm tự luận không nhất thiết là trắc nghiệm “chủ quan” và trắc nghiệm
khách quan không phải là hoàn toàn “khách quan”.
Trắc nghiệm tự luận là loại hình câu hỏi hoặc bài tập mà học sinh phải
tự viết đầy đủ các câu trả lời hoặc bài giải. Đây chính là loại hình câu hỏi và
bài tập lâu nay chúng ta vẫn quen dùng để ra các đề kiểm tra viết. Loại trắc
nghiệm này có những ưu điểm và nhược điểm sau đây.

Những nhược điểm trên có thể dẫn đến những tiêu cực trong việc học
như học tủ, học lệch, quay cóp và trong việc dạy như dạy tủ, đối xử thiên vị
trong kiểm tra
Trắc nghiệm khách quan là loại hình câu hỏi, bài tập mà các phương
án trả lời hoặc lời giải đã có sẵn. Học sinh chỉ phải chọn câu trả lời, bài giải
bằng một kí hiệu đơn giản. Trắc nghiệm này được gọi là “khách quan” vì chỉ
tiêu đánh giá là đơn nhất, hoàn toàn không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan
của người chấm. So với trắc nghiệm tự luận thì trắc nghiệm khách qua có một
số ưu điểm và nhược điểm sau:
- Ưu điểm:
+ Bài kiểm tra bằng trắc nghiệm khách quan bao gồm rất nhiều câu hỏi
nên có thể bao quát một phạm vi rất rộng của nội dung chương trình. Nhờ đó
mà các đề kiểm tra bằng trắc nghiệm khách quan có tính toàn diện và hệ
thống hơn so với các đề kiểm tra bằng trắc nghiệm tự luận.
+ Có tiêu chí đánh giá hoàn toàn đơn nhất, không phụ thuộc vào ý
muốn chủ quan của người chấm. Do đó, kết quả đánh giá khách quan hơn so
với trắc nghiệm tự luận.
25

+ Sự phân bố điểm của các bài kiểm tra bằng trắc nghiệm khách quan
được trải trên một phổ rộng hơn nhiều. Nhờ đó, có thể phân biệt được rõ ràng
hơn các trình độ học tập của học sinh, thu được thông tin phản hồi đầy đủ hơn
về quá trình dạy và học.
+ Có thể sử dụng các phương tiện kĩ thuật hiện đại trong việc chấm
điểm và phân tích kết quả kiểm tra. Do đó, việc chấm bài và phân tích kết quả
không cần nhiều thời gian.
- Nhược điểm:
+ Không cho phép đánh giá năng lực diễn đạt của học sinh cũng như
không cho thấy quá trình suy nghĩ của học sinh để trả lời một câu hỏi hoặc
giải một bài tập. Do đó nếu chỉ sử dụng hình thức trắc nghiệm này trong kiểm