1

bộ giáo dục và đào tạo
trờng đại học s phạm hà nội II
============= Nguyễn Văn Lâm

Soạn thảo hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan
nhiều lựa chọn sử dụng trong kiểm tra đánh giá mức
độ nhận thức một số kiến thức thuộc chơng từ
trờng lớp 11 thpt(chơng trình nâng cao)

Chuyên ngành: Lý luận và phơng pháp dạy học bộ
môn vật lí

Mã số: 60 14 10

điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn.

Hà Nội, 2009
Tác giả Nguyễn Văn Lâm

3
Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số
liệu trong luận văn là trung thực và cha đợc công bố trong bất kì một công
trình khoa học nào khác.

Tác giả Nguyễn Văn Lâm


:
Tr¾c nghiÖm kh¸ch quan nhiÒu lùa chän
TNSP
:
Thùc nghiÖm s ph¹m

5
Mục Lục
Mở đầu 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 3
3. Giả thuyết khoa học của đề tài 3
4. Đối tơng nghiên cứu 3
5. Phạm vi nghiên cứu 3
6. Nhiệm vụ nghiên cứu 3
7. Phơng pháp nghiên cứu 4
8. Đóng góp của đề tài 4
9. Cấu trúc của luận văn 5
Chơng I. Cơ sở lý luận về kiểm tra đánh giá 6
1.1. Cơ sở lý luận về kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học 6
1.1.1. Khái niệm về kiểm tra đánh giá 6

1.6.2. Độ lệch tiêu chuẩn25
1.6.3. Hệ số tin cậy26
1.6.4. Sai số tiêu chuẩn đo lờng27
1.6.5. Đánh giá một bài trắc nghiệm27
Kết luận chơng I 28
Chơng II. Soạn thảo hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan
nhiều lựa chọn sử dụng trong kiểm tra đánh giá mức độ nhận thức
một số kiến thức thuộc chơng Từ trờng lớp 11 THPT
(chơng trình nâng cao) 29
2.1. Cấu trúc nội dung của chơng Từ trờng lớp 11- THPT 29
2.1.1. Đặc điểm nội dung của chơng Từ trờng 29
2.1.2. Sơ đồ cấu trúc nội dung chơng Từ trờng 29
2.2. Nội dung về kiến thức, kỹ năng học sinh cần có sau khi học 30

7
2.2.1. Nội dung về kiến thức 30
2.2.2. Các kỹ năng cơ bản cần rèn luyện cho học sinh 37
2.3. Các khó khăn và sai lầm phổ biến của học sinh 37
2.4. Soạn thảo hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa
chọn sử dụng trong kiểm tra đánh giá mức độ nhận thức một số kiến
thức thuộc chơng Từ trờng lớp 11 THPT (chơng trình nâng
cao) 38
2.4.1.Bảng ma trận hai chiều 39
2.4.2.Bảng phân bố câu hỏi theo mục tiêu giảng dạy 42
2.4.3. Hệ thống câu hỏi TNKQNLC một số kiến thức chơng Từ
trờng 42
Kết luận chơng II 80
Chơng III. Thực nghiệm s phạm81
3.1. Mục đích của thực nghiệm s phạm 81
3.2. Đối tợng thực nghiệm 81 9
Mở ĐầU
1. Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, việc đổi mới công tác giáo dục diễn ra rất
sôi động trên thế giới và ở nớc ta. Sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hoá
đất nớc đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới đồng bộ cả mục đích, nội
dung, phơng pháp, phơng tiện dạy học và việc kiểm tra đánh giá kết quả
của học sinh .
Kiểm tra đánh giá là một hoạt động thờng xuyên, có một vai trò hết sức
quan trọng trong quá trình dạy học. Nó là một khâu không thể tách rời của
quá trình dạy học.
Kiểm tra đánh giá tốt sẽ phản ánh đợc đầy đủ việc dạy của thầy và việc
học của trò, đồng thời giúp cho các nhà quản lý giáo dục hoạch định đợc
chiến lợc trong quá trình quản lý và điều hành.
Đối với thầy giáo kết quả của việc kiểm tra đánh giá sẽ giúp họ biết trò của
mình học nh thế nào để từ đó hoàn thiện phơng pháp giảng dạy của mình.
Đối với trò, việc kiểm tra sẽ giúp họ tự đánh giá, tạo động lực thúc đẩy
họ chăm lo học tập.
Đối với các nhà quản lý giáo dục, kiểm tra đánh giá đúng sẽ giúp họ có
cái nhìn khách quan hơn để từ đó có sự điều chỉnh về nội dung chơng trình
cũng nh về cách thức tổ chức đào tạo.
Nhng làm thế nào để kiểm tra đánh giá đợc tốt? Đây là một trong
những vấn đề thu hút đợc sự quan tâm của nhiều nhà khoa học và có thể nói
rằng đây là một vấn đề mang tính thời sự.
Các phơng pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập rất đa dạng, mỗi
phơng pháp có những u và nhợc điểm nhất định, không có một phơng

trong kiểm tra đánh giá mức độ nhận thức một số kiến thức thuộc
chơng Từ trờng lớp 11 THPT (chơng trình nâng cao).

11
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Xây dựng đợc một hệ thống các câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa
chọn thuộc chơng Từ trờng lớp 11 THPT (chơng trình nâng cao),
đáp ứng yêu cầu khoa học của hệ thống câu hỏi và yêu cầu của việc kiểm tra
đánh giá kiến thức đối với học sinh.
3. Giả thuyết khoa học
Nếu có một hệ thống câu hỏi đợc soạn thảo một cách khoa học theo
phơng pháp trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn phù hợp với mục tiêu
dạy học và nội dung kiến thức phần cần kiểm tra thì có thể đánh giá chính
xác, khách quan mức độ nắm vững kiến thức của học sinh ở phần này, góp
phần nâng cao hiệu quả dạy học Vật lí.
4. Đối tợng nghiên cứu của đề tài
Hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn nhằm kiểm tra
đánh giá mức độ nhận thức một số kiến thức thuộc chơng Từ trờng của
học sinh lớp 11 THPT (chơng trình nâng cao).
5. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu phơng pháp trắc nghiệm khách quan nhiều lựa
chọn để soạn thảo hệ thống câu hỏi nhằm kiểm tra đánh giá mức độ nhận
thức một số kiến thức thuộc chơng Từ trờng lớp 11 THPT (chơng
trình nâng cao) và thực nghiệm trên một số lớp 11 ở các trờng THPT của
tỉnh Bắc Giang.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của
học sinh ở trờng phổ thông.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và kỹ thuật soạn thảo câu hỏi trắc nghiệm
khách quan nhiều lựa chọn.

13
Chơng 1: Cơ sở lý luận về thực tiễn về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của
học sinh ở trờng phổ thông.
Chơng 2: Soạn thảo hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa
chọn sử dụng trong kiểm tra đánh giá mức độ nhận thức một số kiến thức
thuộc chơng Từ trờng lớp 11 THPT (chơng trình nâng cao).
Chơng 3: Thực nghiệm s phạm.

14
Chơng I
Cơ sở lý luận và thực tiễn về kiểm tra đánh giá kết
quả học tập của học sinh ở trờng phổ thông

1.1. Cơ sở lý luận về kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học
1.1.1. Khái niệm về kiểm tra đánh giá

20
.
Kiểm tra đánh giá đợc hiểu là sự theo dõi tác động của ngời kiểm tra
đối với ngời học cần thu đợc những thông tin cần thiết để đánh giá.
Quá trình đánh giá gồm các khâu:
- Đo: Trong dạy học đo là việc giáo viên gắn các số ( điểm ) cho các
sản phẩm của học sinh. Để việc đo đợc chính xác thì đề ra phải đảm bảo:
+ Độ giá trị: Đề ra phải căn cứ vào mục tiêu chơng trình học.
+ Độ trung thực: Đó là khả năng luôn cung cấp cùng một giá trị của
cùng một đại lợng với cùng một dụng cụ đo.
+ Độ nhậy: Đó là khả năng của dụng cụ đo có thể phân biệt đợc khi
hai đại lợng chỉ khác nhau rất ít.
- Lợng giá: Là việc giải thích các thông tin thu đợc về kiến thức kĩ
năng của học sinh, làm sáng tỏ trình độ tơng đối của một học sinh so với

sinh giúp giáo viên giảng dạy tốt hơn, góp phần nâng cao chất lợng dạy và
học vật lý.
1.1.3. Chức năng của kiểm tra đánh giá

22
.
Chức năng của kiểm tra đánh giá đợc phân biệt dựa vào mục đích kiểm
tra đánh giá. Các tác giả nghiên cứu kiểm tra đánh giá nêu ra các chức năng
khác nhau.
GS. Trần Bá Hoành đề cập ba chức năng của đánh giá trong dạy học:
Chức năng s phạm, chức năng xã hội, chức năng khoa học.
GS.TS Phạm Hữu Tòng, trong thực tiễn dạy học ở phổ thông thì chủ yếu
quan tâm đến chức năng s phạm, đợc chia nhỏ thành ba chức năng: Chức
năng chuẩn đoán; chức năng chỉ đạo, định hớng hoạt động học; chức năng
xác nhận thành tích học tập, hiệu quả dạy học.
+ Chức năng chuẩn đoán.

16
Các bài kiểm tra, trắc nghiệm có thể sử dụng nh phơng tiện thu lợm
thông tin cần thiết cho việc xác định hoặc việc cải tiến nội dung, mục tiêu và
phơng pháp dạy học.
Dựa trên kết qủa kiểm tra đánh giá kiến thức ta biết rõ trình độ xuất phát
của ngời học để điều chỉnh nội dung phơng pháp dạy học cho phù hợp, cho
phép đề xuất định hớng bổ khuyết những sai sót, phát huy những kết quả
trong cải tiến hoạt động dạy học đối với những phần kiến thức đã giảng dạy.
Dùng các bài kiểm tra đánh giá khi bắt đầu dạy học một học phần để
thực hiện chức năng chuẩn đoán.
+ Chức năng định hớng hoạt động học.
Các bài kiểm tra, trắc nghiệm kiểm tra trong quá trình dạy học có thể
đợc sử dụng nh phơng tiện, phơng pháp dạy học. Đó là các câu hỏi kiểm

1.1.4.2.Đảm bảo tính toàn diện.
Trong quá trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh phải
chú ý đánh giá cả số lợng và chất lợng cả nội dung và hình thức.
1.1.4.3.Đảm bảo tính thờng xuyên và hệ thống.
- Cần kiểm tra, đánh giá học sinh liên tục, thờng xuyên trong mỗi tiết
học, sau mỗi phần kiến thức, mỗi chơng và học kì.
- Các câu hỏi kiểm tra cần có tính lôgíc và hệ thống.
1.1.4.4.Đảm bảo tính phát triển.
- Hệ thống câu hỏi từ dễ đến khó, từ cụ thể đến trừu tợng.
- Trân trọng sự cố gắng của học sinh, đánh giá cao những tiến bộ trong
học tập của học sinh.
1.1.5. Nguyên tắc chung cần quán triệt trong kiểm tra đánh giá

20
.
Để đảm bảo tính khoa học của việc kiểm tra đánh giá kiến thức, kĩ năng
thì việc đó phải đợc tiến hành theo một qui trình hoạt động chặt chẽ.Qui trình
này gồm:
- Xác định rõ mục đích kiểm tra đánh giá.
- Xác định rõ nội dung cụ thể của các kiến thức kĩ năng cần kiểm tra
đánh giá, các tiêu trí cụ thể của mục tiêu dạy học với từng đơn vị kiến thức kĩ

18
năng đó, để làm căn cứ đối chiếu các thông tin cần thu. Việc xác định nội
dung kiến thức cần chính xác, cụ thể, cô động. Việc xác định các mục tiêu,
tiêu chí đánh giá cần dựa trên quan niệm rõ ràng về mục tiêu dạy học.
- Xác định rõ hình thức kiểm tra phù hợp với đặc điểm của nội dung
kiến thức kĩ năng cần kiểm tra, phù hợp với mục đích kiểm tra. Cần nhận rõ
u nhợc điểm của mỗi hình thức kiểm tra để có thể sử dụng phối hợp và tìm
biện pháp phát huy u điểm và khắc phục tối đa các nhợc điểm của mỗi hình

nghiệm khách quan thì góp phần vào khắc phục những hạn chế của hình thức
kiểm tra, thi tự luận.
1.2. Mục tiêu dạy học

21 ,

22
.
1.2.1.Tầm quan trọng của các mục tiêu dạy học
- Xác định đợc phơng hớng, tiêu chí để quyết định về nội dung,
phơng pháp, phơng tiện dạy học.
- Có đợc lý tởng rõ ràng về cái cần kiểm tra đánh giá khi kết thúc mỗi
môn học, học phần hay trong quá trình giảng dạy từng kiến thức cụ thể.
- Thông báo cho ngời học biết những cái mong đợi ở đầu ra của sự học
là gì? Điều này giúp họ tự tổ chức công việc học tập của mình.
- Có đợc ý tởng rõ ràng về các kiến thức, kĩ năng, thái độ cần có của
giáo viên.
1.2.2. Cần phát biểu mục tiêu nh thế nào?

20
.
Các câu phát biểu mục tiêu cần:
- Phải rõ ràng, cụ thể, chính xác, khoa học.
- Phải đạt tới đợc trong khoá học hay đơn vị học tập.
- Phải bao gồm nội dung học tập thiết yếu của môn học.
- Phải qui định rõ kết quả của việc học tập, nghĩa là các khả năng mà
ngời học sẽ có đợc khi họ đã đạt đến mục tiêu.
- Phải đo lờng đợc.
- Phải chỉ rõ những gì ngời học có thể làm đợc vào cuối giai đoạn học tập.
1.2.3. Phân biệt các mục tiêu nhận thức

+ Lựa chọn thông tin cần thiết để giải quyết một vấn đề.
+ Suy diễn từ các dự kiện đã cho.

21
Trong vật lý loại câu hỏi kiểm tra trình độ này thờng là: Giải thích một
hiện tợng, vận dụng các định luật, định lý, qui tắc để giải quyết các bài toán
quen thuộc.
1.2.3.3. Vận dụng sáng tạo
Khả năng vận dụng đợc đo lờng khi một tình huống mới đợc tình bày
ra, ngời học phải quyết định nguyên lý nào cần đợc áp dụng nh thế nào
trong tình huống nh vậy. Giải quyết câu hỏi: Các A nào giải quyết X và giải
quyết nh thế nào?
1.3. Phơng pháp và kỹ thuật trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn

20
.
1.3.1.Các hình thức trắc nghiệm khách quan
1.3.1.1. Trắc nghiệm điền khuyết
Có thể có hai dạng, chúng có thể là những câu hỏi với giải đáp ngắn, hay
cũng có thể gồm những câu phát biểu với một hay nhiều chỗ trống mà học
sinh phải điền vào một từ hay một cụm từ.
- Ưu điểm: Thí sinh có cơ hội trình bầy những câu trả lời phát huy óc
sáng tạo của học sinh, phơng pháp chấm điểm nhanh và tin cậy hơn, mất cơ
hội đoán mò, luyện trí nhớ.
- Nhợc điểm: Chấm bài mất nhiều thời gian, thiếu yếu tố khách quan
khi chấm điểm, phạm vi các vấn đề khảo sát hẹp, không có khả năng kiểm tra
phát hiện sai lầm của học sinh.
1.3.1.2. Trắc nghiệm đúng - sai
Loại này đợc trình bầy dới dạng một phát biểu và học sinh phải trả lời
bằng cách chọn( Đ) hay sai ( S ).

những mồi nhử ấy đều hấp dẫn ngang nhau vói những học sinh cha học kĩ
hay cha hiểu kĩ bài học.
Trong đề tài, chúng tôi chọn trắc nghiệm khách quan 4 lựa chọn vì theo
chúng tôi nếu ít lựa chọn hơn thì không bao quát đợc sai lầm của học sinh,
nhiều lựa chọn hơn thì có những mồi thiếu căn cứ.

23
- Ưu điểm:
+ Tính khách quan khi chấm.
+ Kiểm tra đánh giá những mục tiêu đánh giá khác nhau.
+ Độ tin cậy cao và tốt.
+ Học sinh phải xét đoán và phân biệt kĩ càng trớc khi trả lời.
+ Phân tích đợc tính chất của câu hỏi.
- Nhợc điểm:
+ Khó soạn câu hỏi.
+ Thí sinh nào óc sáng tạo có thể tìm ra câu trả lời hay hơn phơng án
đã cho, nên họ có thể sẽ không thoả mãn.
+ Các câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn có thể không đo đợc
khả năng phán đoán tinh vi và khả năng giải quyết vấn đề khéo léo một cách
hiệu nghiệm bằng loại câu hỏi tự luận soạn kĩ.
+ Tốn nhiều giấy để in loại câu hỏi này hơn loại câu hỏi khác, tốn nhiều
thời gian để đọc câu hỏi.
1.3.2. Các giai đoạn soạn thảo một bài trắc nghiệm khách quan nhiều
lựa chọn
- Cách tốt nhất để lên kế hoạch cho một bài trắc nghiệm là liệt kê các
mục tiêu giảng dạy cụ thể hay năng lực cần đo lờng hay nói cách khác là xác
định rõ mục đích của bài trắc nghiệm.
- Sự phân tích về nội dung sẽ cho ta một bản tóm tắt ý đồ chơng trình
giảng dạy đợc diễn đạt theo nội dung.Những lĩnh vực nào trong các nội dung
đó nên đa vào trong bài trắc nghiệm đại diện này.

học sinh cần nhớ.
- Lựa chọn một số thông tin và ý tởng đòi hỏi học sinh phải có khả
năng ứng dụng những điều đã biết để giải quyết vấn đề trong tình huống mới.
1.3.2.3. Thiết lập dàn bài trắc nghiệm
Sau khi nắm vững mục đích của bài trắc nghiệm và phân tích nội dung

25
môn học ta lập đợc một dàn bài cho trắc nghiệm. Lập một bảng ma trận hai
chiều, một chiều biểu thị nội dung và chiều kia biểu thị các quá trình t duy
(mục tiêu) mà bài trắc nghiệm muốn khảo sát. Số câu hỏi cần đợc đa vào
trong mỗi loại phải đợc xác định rõ và ma trận này phải đợc chuẩn bị xong
trớc khi các câu hỏi trắc nghiệm đợc viết ra.
Một mẫu dàn bài:
Mục tiêu

Nội dung
Nhận biết
(Số câu)
Hiểu
áp dụng kiến thức
giải quyết tình
huống quen thuộc

(Số câu)
Vận dụng
Sáng tạo
(Số câu)
Tổng
cộng


23
55

1.3.2.4. Số câu hỏi trong bài
- Số câu hỏi đợc trong bài trắc nghiệm phải tiêu biểu cho toàn thể kiến
thức mà ta đòi hỏi ở học sinh phải có.
- Số câu hỏi phụ thuộc vào thời gian dành cho nó, nhiều bài trắc nghiệm
đợc giới hạn trong khoảng thời gian một tiết học hoặc kém hơn. Ta có thể giả
định rằng ngay cả những học sinh làm chậm cũng có thể trả lời một câu trắc
nghiệm nhiều lựa chọn trong 1,5 phút.

Trích đoạn Nội dung kiến thức Hệ thống câu hỏi TNKQNLC một số kiến thức chương Từ

---