ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÊ TUẤN ANH Tên đề tài:
“ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ MÔ HÌNH TRỒNG CÂY CÀ CHUA MỸ
CHỊU NHIỆT TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ BẮC KẠN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo : Chính quy
Chuyên ngành : Khuyến nông
Khoa : Kinh tế & Phát triển nông thôn
Khóa học : 2010 - 2014

Giảng viên hướng dẫn: ThS. Lành Ngọc Tú
Khoa Kinh tế & PTNT - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Thái Nguyên – 2014

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, em muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến thầy giáo Th.s
Lành Ngọc Tú là người đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực
hiện khóa luận tốt nghiệp.
Em xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến những thầy cô giáo đã giảng dạy
em trong bốn năm qua, những kiến thức mà em nhận được trên giảng đường
đại học sẽ là hành trang giúp em vững bước trong tương lai.
Em cũng muốn gửi lời cảm ơn đến các cô, chú, anh, chị cán bộ phòng
kinh tế thị xã Bắc Kạn đã giúp đỡ và cho em những lời khuyên bổ ích về
chuyên môn trong quá trình nghiên cứu.
Cuối cùng, em muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tất cả bạn bè, người
thân và đặc biệt là gia đình, những người luôn kịp thời động viên và giúp đỡ
em vượt qua những khó khăn trong 4 năm học.
Bắc Kạn, ngày tháng năm 2014
Sinh viên Lê Tuấn Anh
MỤC LỤC

2.1.4.2. Tiêu chuẩn giống trồng 15
2.1.4.3. Làm đất 15
2.1.4.4. Tưới nước, vun xới, làm giàn, bấm ngọn, tỉa cành 15
2.1.4.5. Phòng trừ sâu bệnh 16
2.1.4.6. Thu hoạch 17
2.2. Cơ sở thực tiễn 17
2.2.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cà trên thế giới 17
2.2.2. Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam 20
2.2.3. Tình hình sản xuất cà chua trên địa bàn thị xã Bắc Kạn 22
2.2.4. Bài học rút ra 24
Phần 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
25
3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 25
3.1.1. Đối tượng nghiên cứu 25
3.1.2. Phạm vi nghiên cứu 25
3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành 25
3.3. Nội dung nghiên cứu 25
3.4. Phương pháp nghiên cứu 27
3.4.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 27
3.4.2. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu 27
3.4.3. Phương pháp chuyên gia tham khảo 29
3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu 29
Phần 4
:
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
30
4.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội thị xã
Bắc Kạn 30
4.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên 30

4.3. Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cà chua và tác động của mô
hình đến các vấn đề xã hội - môi trường 56
4.3.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cà chua 56
4.3.2. Tác động của mô hình đến các vấn đề xã hội 57
4.3.2.1. Khả năng tạo công việc làm, giải quyết vấn đề thất nghiệp 57
4.3.2.2. Tác động của mô hình cà chua đến vấn đề giới tại thị xã Bắc Kạn 58
4.3.3. Tác động của mô hình đến môi trường 60
4.3.3.1. Tác động tích cực 60
4.3.3.2. Tác động tiêu cực 60
4.3.4. Khả năng nhân rộng và tính bền vững của mô hình 60
4.4. Thuận lợi và khó khăn tác động đến mô hình trồng giống cà chua Mỹ
chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 61
4.4.1. Những thuận lợi cho mô hình trồng giồng cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng
bệnh héo rũ P/S: BM 199 61
4.4.2. Đánh giá những khó khăn tác động đến mô hình trồng giống cà chua
Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 62
4.4.3. Nguyên nhân của những khó khăn 63
4.4.4. Phương hướng xây dựng và phát triển mô hình trồng giống cà chua Mỹ
chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trong những năm tới 64
4.5. Giải pháp cho phát triển mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt
kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trong những năm tới 65
4.5.1. Giải pháp về kỹ thuật 65
4.5.1.1. Giải pháp về giống 65
4.5.1.2. Giải pháp về khâu bảo quản, chế biến và tiêu thụ 66
4.5.2. Giải pháp về quy hoạch sản xuất 66
4.5.3. Giải pháp về kinh tế 67
Phần 5
:
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
68

Bảng 4.8: Bảng chi phí lợi nhuận cho từng tác nhân thị trường 48
Bảng 4.9: So sánh chi phí đầu tư cho 1 sào cà chua theo tiêu chuẩn của phòng
kinh tế thị xã với chi phí đầu tư thực tế của những hộ điều tra tại thị
xã Bắc Kạn năm 2014 50
Bảng 4.10: So sánh năng suất bình quân, sản lượng, doanh thu của cà chua
Mỹ chịu nhiệt với một số cây trồng chính tại thị xã Bắc Kạn 51
Bảng 4.11: Hoạt động tập huấn kỹ thuật của các tổ chức cho hộ nông dân
tham gia thực hiện mô hình cà chua tại thị xã Bắc Kạn 53
Bảng 4.12: Mức độ đầu tư của các bên tham gia mô hình cà chua tại thị xã
Bắc Kạn 54
Bảng 4.13: Mức độ đầu tư vào mô hình so với điều kiện kinh tế hộ gia đình
. 55
Bảng 4.14: Tỷ lệ ý kiến điều tra đánh giá về hiệu quả của mô hình trồng giống
cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
56
Bảng 4.15: Tỷ lệ phân công lao động phân theo giới tính trong sản xuất mô hình
trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
59
Bảng 4.16: Tỷ lệ ý kiến đánh giá mức độ quan tâm của người dân 60
Bảng 4.17: Đánh giá khó khăn tác động đến mô hình trồng giống cà chua Mỹ
chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 63

DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHÓA LUẬN

Trang
Hình 4.1: Bản đồ thị xã Bắc Kạn 30
Hình 4.2: Chuỗi cung ứng thị trường cà chua tại thị xã Bắc Kạn 47

: Vệ sinh an toàn thực phẩm

1
Phần 1
MỞ ĐẦU

1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Nông nghiệp là ngành chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế của Việt
Nam, là nền tảng của nền kinh tế trong thời kỳ xây dựng đất nước. Trong
nông nghiệp có ngành trồng trọt là ngành chiếm vị trí quan trọng trong quá
trình phát triển ngành và cả trong đời sống sản xuất của người dân; nó đem lại
rất nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội và cả môi trường; không chỉ cung cấp
lương thực thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, mà còn là nguyên liệu cho
các ngành công nghiệp chế biến, các mặt hàng xuất khẩu thu ngoại tệ lớn, làm
thức ăn chăn nuôi, thu hút nguồn lao động lớn, giải quyết vấn đề thất nghiệp,
tạo cảnh quan môi trường, sinh thái nông nghiệp.
Người nông dân Việt Nam hiện nay trình độ sản xuất còn thấp, cơ sở hạ
tầng còn yếu kém, việc người dân tự tìm và áp dụng những kỹ thuật mới vẫn

giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 hiệu quả, đem
lại giá trị kinh tế cao và có phương hướng phát triển trong những năm tới tôi
tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả mô hình trồng cây cà chua
Mỹ chịu nhiệt trên địa bàn thị xã Bắc Kạn”.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Đánh giá hiệu quả của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng
bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn. Đề xuất các giải pháp
nhằm phát triển rộng rãi mô hình trên địa bàn thị xã nói riêng và toàn tỉnh
nói chung.
3
1.3. Mục tiêu cụ thể
- Tìm hiểu được về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội của thị
xã Bắc Kạn
- Nghiên cứu được thực trạng phát triển mô hình trồng cây cà chua Mỹ
chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn.
- Đánh giá được hiệu quả kinh tế và tác động của mô hình trồng cây cà
chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 đến xã hội và môi trường.
- Phân tích được những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền
vững của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S:
BM 199.
- Tìm ra được một số giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình
trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trong những
năm tới.
1.4. Ý nghĩa của đề tài
1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
Đề tài cung cấp thông tin về đặc điểm hiệu quả từ mô hình trồng cây cà
chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn.
Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và
những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà
trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những

tạo lại hoặc mới được tạo ra tại một điểm trong khu vực nhất định nhằm làm
mẫu để nghiên cứu, rút kinh nghiệm, tham quan học tập, từ đó có thể nhân ra
diện rộng[4].
Xây dựng các mô hình trình diễn (MH) nhằm chứng minh lợi ích và tính
khả thi của một kỹ thuật mới, đồng thời trình bày các bước áp dụng kỹ thuật đó
là một phương pháp được các cơ quan nghiên cứu và khuyến nông thường áp
dụng trong chuyển giao các kỹ thuật tiến bộ (KTTB) cho người dân [4].
Xây dựng mô hình trình diễn gồm 9 bước với sự tham gia tích cực của
cán bộ và nông dân vào tất cả các hoạt động của mô hình. Tuy nhiên hình
thức và mức độ tham gia ở mỗi bước là khác nhau. Tiến trình xây dựng mô
hình có thể tóm tắt như sau:
Bước 1: Đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu
Bước 2: Chọn địa điểm xây dựng MH và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật
Bước 3: Thành lập nhóm cùng sở thích và tổ chức bộ máy điều hành
Bước 4: Đánh giá nhu cầu chuyển giao các KTTB
Bước 5: Chọn hộ xây dựng MH
Bước 6: Xây dựng kế hoạch và các nội dung hoạt động
Bước 7: Tổ chức thực hiện MH và giám sát đánh giá định kỳ
Bước 8: Đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện MH
Bước 9: Tổ chức nhân rộng
6
2.1.1.2. Khái niệm về đánh giá
- Đánh giá dự án là nhìn nhận và phân tích toàn bộ quá trình triển khai
thực hiện dự án, các kết quả thực hiện cũng như hiệu quả thực tế đạt được của
dự án trong mối quan hệ với nhiều yếu tố, so sánh với mục tiêu ban đầu.
- Đánh giá là so sánh những gì đã thực hiện bằng nguồn lực của thôn
bản và những hỗ trợ từ bên ngoài với những gì thực sự đã đạt được.
- Đánh giá để khẳng định sự thành công hay thất bại của các hoạt động
khuyến nông so với kế hoạch ban đầu[3].
* Các loại đánh giá [3]:

động. Đây là đánh giá toàn diện tất cả các hoạt động và kết quả của nó. Mục
đính của đánh giá cuối kỳ là nhằm nhìn nhận lại toàn bộ quá trình thực hiện
dự án, những điểm mạnh, điểm yếu những thành công và chưa thành công,
nguyên nhân của từng vấn đề, đưa ra những bài học cần rút ra kinh nghiệm và
điều chỉnh cho dự án hay hoạt động khác.
+ Đánh giá mức độ ảnh hưởng của môi trường: Hiện nay vấn đề môi
trường là một vấn đề bức xúc của toàn cầu, vì vậy chúng ta đều phải quan tâm
tới vấn đề môi trường.
+ Đánh giá khả năng mở rộng: Là quá trình xem xét lại kết quả dự án
có thể áp dụng rộng rãi không, nếu có áp dụng thì cần điều kiện gì không.
+ Đánh giá tác động: Là đánh giá các thay đổi trong một tình hình mà
nó phát sinh từ các ảnh hưởng kết hợp của một hoạt động dự án, hoặc phạm vi
mà ở đó mục đích hoặc mục tiêu dự án ở mức cao nhất đã đạt được
+ Đánh giá trong và đánh giá ngoài do nguồn gốc của đoàn đánh giá.
- Tổng kết: Thông thường sau khi kết thúc một dự án hay hoạt động,
người ta tổ chức hội nghị tổng kết để cùng nhau nhìn nhận lai quá trình thực
8
hiện, đánh giá về những thành công hay chưa thành công, phân tích các
nguyên nhân gây thất bại, lấy đó làm các bài học để tránh vấp phải sai lầm
cho các dự án sau này.
2.1.1.3. Hiệu quả kinh tế
* Một số lý luận chung về hiệu quả kinh tế
- Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế, phản ánh mặt chất lượng của
hoạt động kinh tế, chất lượng của các hoạt động này chính là quá trình tăng
cường khai thác hợp lý và khơi dậy tiềm năng sẵn có của con người, tự nhiên
để phục vụ cho lợi ích của con người.[1]
Hiệu quả kinh tế được biểu hiện là mối tương quan so sánh giữa lượng
kết quả đạt được với lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Kết quả đạt được là phần giá trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí
bỏ ra là phần giá trị của các yếu tố nguồn lực đầu vào. Mối tương quan này

thường xuyên và dịch vụ được sử dụng trong quá trình sản xuất như: giống,
phân bón, thuốc BVTV, dụng cụ rẻ tiền mau hỏng trong một vụ sản xuất.
IC = ∑C
i

Trong đó: C
i
là khoản chi phí thứ i
+ Giá trị gia tăng: VA (Value Added) là phần giá trị tăng thêm của
doanh nghiệp hay người sản xuất tính theo công thức:
VA = GO - IC
Những trường hợp đi thuê lao động thì phải trừ khoản thuê mướn đó.
+ Thu nhập hỗn hợp: MI (Mixed Income) là phần thu nhập thuần tuý
của người sản xuất bao gồm thu nhập của công lao động và lợi nhuận khi sản
xuất 1 đơn vị diện tích trong một vụ rau.
MI = VA - (A + T)
Trong đó: VA là giá trị tăng thêm (gia tăng); T là thuế nông nghiệp
A là phần giá trị khấu hao tài sản cố định và chi phí phân bổ
+ Lợi nhuận:
TPr = GO - TC
Trong đó: GO là giá trị sản xuất
TC là tổng chi phí trong sản xuất
10
+ Giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích: là tỷ lệ giữa tổng khối lượng
sản phẩm thu được chia cho một đơn vị diện tích (sào, ha)
GO/sào hoặc GO/ha
+ Giá trị sản xuất trên một đồng chi phí: GO/TC
+ Giá trị sản xuất trên một công lao động: GO/CLĐ
+ Giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích: VA/sào hoặc VA/ha
+ Giá trị gia tăng trên một đồng chi phí: VA/TC

chín ngả màu từ vàng đến đỏ. Cà chua có vị hơi chua và là một loại thực phẩm
bổ dưỡng, giàu vitamin C và A, đặc biệt là giàu lycopeme tốt cho sức khỏe.
Cà chua được phát triển trên toàn Thế giới do sự tăng trưởng tối ưu của
nó trong nhiều điều kiện phát triển khác nhau
Cà chua là một trong những cây rau cho hiệu quả kinh tế cao hiện nay.
Trồng và thâm canh cà chua dễ dàng đạt cánh đồng 100 triệu đồng/ha.
Bộ giống cà chua Mỹ chịu nhiệt (trong bộ cà chua F1), có sức phát triển
mạnh, kháng bệnh tốt, chịu nhiệt, mưa nhiều, thời gian bắt đầu thu hoạch khoảng
65 - 75 ngày sau khi trồng. Dạng trái hình tròn, vuông hoặc hình nhót, khi chín
màu đỏ đẹp, độ đồng đều cao, thịt quả dày chắc, cứng trái, bảo quản được lâu và
chịu vận chuyển. Trọng lượng trung bình từ 90g - 110g/trái, 3 -5kg quả/cây.
Năng suất: 1000 - 3000kg/sào tùy từng thời vụ. Các giống gồm có cà chua Hồng
Lan, cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 cà chua Đài Loan
(F1 challanger), cà chua Mỹ P/S: VL 2000, cà chua Pháp xanh
Cà chua được trồng và ăn trên khắp thế giới. Nó được sử dụng bằng
nhiều cách khác nhau, bao gồm cả nguyên liệu trong món salad, và chế biến
thành nước sốt cà chua hoặc súp cà chua. Cà chua chưa chín màu xanh lá cây
cũng có thể được tẩm bột và chiên, được sử dụng để làm cho salsa hoặc ngâm.
12
Nước ép cà chua được bán như là một thức uống, và được sử dụng trong
cocktail như Bloody Mary.
Trong cà chua có chứa rất nhiều chất dinh dưỡng có lợi cho cơ thể như
carotene, lycopene, vitamin và kali. Tất cả những chất này đều rất có lợi cho
sức khoẻ con người. Đặc biệt cái loại vitamin B, vitamin C và beta
carotene giúp cơ thể chống lại quá trình oxy hóa của cơ thể, giảm thiểu nguy
cơ tử vong do bệnh tim mạch và ung thư.[11]
Lycopen được chứng minh có thể bảo vệ cơ thế chống lại quá trình oxi
hóa trong nhiều nghiên cứu dịch tễ học. Cà chua là nguồn nhiều Lycopen, tiêu
thụ cà chua có thể làm giảm nguy cơ ung thư vú, ung thư đầu và cổ, có thể
chống lại rất mạnh các bệnh thoái hóa thần kinh. Uống nước sốt cà chua xay

đạm. Cà thích hợp trên đất có pH = 5,5 - 7,0. Đất chua hơn phải bón thêm vôi.
2.1.3.2. Giống
Hiện có khoảng 7.500 giống cà chua trồng cho các mục đích khác nhau.
Cà chua thuần chủng đang ngày càng trở lên phổ biến, đặc biệt giữa các người
vườn và nhà sản xuất khi học có xu hướng sản xuất các loại cây trồng có
hương vị thú vị hơn, tăng khả năng kháng bệnh và năng suất.
Cây lai vẫn còn phổ biến, kể từ khi có mục đích sản xuất lớn, người ta
kết hợp các đặc điểm tốt của các loại cà chua thuần chủng với độ ổn định của
các loại cà chua thương mại thông thường.
Cà chua Mỹ chịu nhiệt thuộc bộ giống cà chua F1, có sức phát triển mạnh,
kháng bệnh tốt, chịu nhiệt, mưa nhiều, thời gian bắt đầu thu hoạch khoảng 65 -
75 ngày sau khi trồng. Dạng trái hình tròn, vuông hoặc hình nhót, khi chín màu
đỏ đẹp, độ đồng đều cao, thịt quả dày chắc, cứng trái, bảo quản được lâu và chịu
vận chuyển. Trọng lượng trung bình từ 90g - 110g/trái, 3 -5kg quả/cây. Năng
suất: 1000 - 3000kg/sào tùy từng thời vụ. Các giống gồm có cà chua Hồng Lan,
cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 cà chua Đài Loan (F1
challan ger), cà chua Mỹ P/S: VL 2000, cà chua Pháp xanh
14
2.1.3.3. Các yếu tố về điều kiện xã hội tác động đến xây dựng và phát triển
mô hình trồng cà chua
- Mô hình trồng cà chua chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện kinh tế xã
hội, cụ thể là cơ sở hạ tầng, hệ thống đường giao thông đi lại, hệ thống điện,
hệ thống tưới tiêu, đặc biệt là khâu tiêu thụ sản phẩm.
- Các vấn đề nhân công lao động, các chính sách đầu tư khuyến khích
phát triển, các chính sách vĩ mô của Nhà nước cho xây dựng mô hình đều có
tác động đến mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt; chuyển dịch cơ cấu nông
nghiệp, nông thôn, tạo điều kiện công ăn việc làm và sử dụng hợp lý đất đai,
vốn và lao động.
- Ngoài ra sự hợp tác tin tưởng giữa: người nông dân, cán bộ tham gia
mô hình và chính quyền địa phương với nhau ảnh hưởng rất lớn tới thành