Website: Email : Tel (: 0918.775.368
A. Mở bài
Phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị tr-
ờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng XHCN là một chủ trơng chiến l-
ợc của Đảng và Nhà nớc ta. Từ khi đợc khẳng định, chủ trơng, chiến lợc này đã
đi vào cuộc sống góp phần giải phóng sức sản xuất tạo ra sự chuyển biến mạnh
mẽ, trong nền kinh tế nớc ta, khắc phục về căn bản khủng hoảng kinh tế xã hội,
đẩy nền kinh tế tăng trởng và phát triển nhanh, cải thiện đời sống nhân dân.
Trong bối cảnh toàn cầu hoá xã hội nhập quốc tế hiện nay việc phát triển nền
kinh tế nhiều thành phần là mối quan tâm hàng đầu của Đảng và Nhà nớc ta.
Làm thế nào để Nhà nớc có thể quản lý, điều chỉnh đợc nền kinh tế theo định h-
ớng XHCN? Làm thế nào để kinh tế Việt Nam giữ vai trò chủ đạo trong nền
kinh tế nhiều thành phần.
Là một sinh viên khoa kinh tế quốc tế, hiểu đợc tầm quan trọng của việc
hội nhập quốc tế cũng nh những khó khăn thách thức trên con đờng hội nhập,
em rất quan tâm đến những thay đổi, giải pháp của Đảng và Nhà nớc để phát
triển nền kinh tế nhiều thành phần trong quá trình hội nhập. Vì vậy em đã chọn
đề tài: "Hãy nêu các thành phần kinh tế của nớc ta hiện nay theo Đại hội
Đảng X. Giải pháp để thành phần kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo trong
nền kinh tế nhiều thành phần. Liên hệ thực tế".
Đề tài này có vai trò vô cùng quan trọng về cả lý luận và thực tiễn. Tôi hi
vọng bài viết của mình có thể góp phần đa ra những lí luận, nhận thức để phát
triển nền kinh tế hiện nay. Mặc dù đã cố gắng hết sức nhng do hạn chế về kinh
nghiệm và nhận thức nên bài viết của em còn nhiều khuyết điểm, mong đợc sự
góp ý của cô giáo và các bạn. Trong quá trình hoàn thành bài viết, em đã nhận
đợc sự giúp đỡ nhiệt tình của Tiến sĩ Hoàng Thị Bích Loan.
Em xin chân thành cảm ơn!
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
B. Nội dung
I. Các thành phần kinh tế ở nớc ta hiện nay:
bên ngoài, huy động mọi tầng lớp nhân dân tham gia để tạo sức mạnh tổng hợp
cho nền kinh tế phát triển, đa đất nớc tiến nhanh, tiến kịp các nớc trong khu
vực, thoát khỏi nguy cơ tụt hậu về kinh tế so với các nớc trên thế giới.
Bốn là, trớc xu thế quốc tế hoá và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, việc
phát triển nền kinh tế nhiều thành phần sẽ có nhiều cơ hội để mở rộng quan hệ
hợp tác với bên ngoài. Xu hớng toàn cầu hoá là 1 tất yếu của xã hội ngày nay,
mọi quốc gia đều bị lôi cuốn vào quỹ đạo phát triển chung này của thế giới. Xu
thế toàn cầu hoá vừa tạo ra thuận lợi, cơ hội cho sự phát triển, nhng cũng sản
sinh ra nhiền khú khn thách thức hết sức to lớn, gay gắt cho một quốc gia,
nhất là với các nớc đang phát triển. Điều đó đòi hỏi mỗi quốc gia cần phải cấu
trúc nền kinh tế cho phù hợp với HN-KTQT có hiệu quả, đồng thời huy động đ-
ợc các nguồn lực bên ngoài để phát triển kinh tế đất nớc.
Những năm qua, không chỉ nhận thức và tha nhn s tn ti khỏch
quan ca cỏc thành phần trong nền kinh tế, Đảng và Nhà nớc ta đã vận dụng
một cách sáng tạo quy luật kinh tế khỏch quan trong hoạt động thực tiễn thông
qua các chủ trơng, đờng lối của i hi ng và các nghị quyết của các Hội
nghị TW.
2. Nm thành phần kinh tế ở nớc ta hiện nay.
2.1. Thành phần kinh tế nh n c:
Thành phần kinh tế nh nc là thành phần kinh tế dựa trên chế độ sở
hữu công cộng (công hữu) về TLSX (sở hữu toàn dân và sở hữu Nhà nớc).
Thành phần kinh tế Nhà nớc bao gồm các tổ chức kinh tế thuộc các ngành kinh
tế quốc dân do Nhà nớc đầu t vốn và quản lý phần vốn Nhà nớc trong các liên
doanh của Công ty cổ phần. Cụ thể là Doanh nghiệp 100% vốn Nhà nớc, Doanh
nghiệp Nhà nớc đã khoán, cho thuê (sở hữu vẫn thuộc nông nghiệp); liên doanh
mà các bên tham gia đều l doanh nghip nh nc:qu d tr quc gia,qu
bo him nh nc,ti sn thuc s hu nh nc cú th a vo vũng chu
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
chuyn kinh t;ngõn hng nh nc;liờn doanh m nh nc chim c phn
hiệu quả hơn, tạo điều kiện thuận lợi và đa ra nhiều u đãi dành riêng cho các
hợp tác xã về đất đai, về thuế, về tín dụng, hỗ trợ thông tin tiếp thị và nghiên
cứu thị trờng. Hội nghị Trung ơng lần thứ năm khoá IX cũng đã ban hành Nghị
quyết số 13 năm 2002 đa ra các biện pháp hỗ trợ khác về vốn, đào tạo nhân lực,
quản lý nhà nớc đối với kinh tế tập thể.
2.3.Kinh t t nhõn
_-Thành phần kinh tế cá thể và tiểu chủ thực chất là kinh tế t nhân có quy
mô nhỏ, bao gồm hộ sản xuất, kinh doanh cá thể, tiểu chủ trực tiếp sản xuất,
kinh doanh, có thuê mớn lao động nhng cha thành lập doanh nghiệp theo Luật
Doanh nghiệp (ví dụ nh các trang trại, chủ thầu xây dựng loại nhỏ, chủ cửa
hàng, xởng sản xuất), các liên doanh, trong đó cá thể, tiểu chủ chiếm tỷ trọng
vốn lớn. Đây là khu vực kinh tế tồn tại nh một tất yếu và mang tính đặc thù của
nền kinh tế nhỏ lẻ, đang phát triển ở trình độ thấp bắt nguồn từ nông nghiệp nh
Việt Nam.
- Thành phần kinh tế t bản t nhân là hình thức kinh tế dựa trên t hữu nhỏ
và t liệu sản xuất và bóc lột sức lao động của ngời làm thuê. Hiện nay ở Việt
Nam các công ty t nhân đợc sự cho phép của Nhà nớc thành lập thuê mớn lao
động và hởng lợi nhuận. Đó là những doanh nghiệp đăng ký theo Luật Doanh
nghiệp (doanh nghiệp t nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần
không có vốn nhà nớc), liên doanh với thành phần kinh tế tập thể và tiểu chủ,
trong đó thành phần kinh tế t bản t nhân chiếm nguồn vốn lớn nhất.
Về chủ trơng, chính sách, kinh tế t bản t nhân đợc chính thức công nhận
từ năm 1986. Những năm gần đây, khu vực kinh tế t bản t nhân đợc huy động
và phát triển không ngừng. Nghị quyết Hội nghị Trung ơng lần thứ t khoá VIII
nêu lên chủ trơng phát huy tối đa và sử dụng có hiệu quả nguồn lực trong nớc;
tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi cho kinh tế t nhân phát triển. Năm 2002, Hội
nghị Trung ơng lần thứ năm khoá IX đã ban hành Nghị quyết Trung ơng lần thứ
năm khoá IX đã ban hành Nghị quyết số 14 về phát triển kinh tế t nhân bằng
cách tạo điều kiện thuận lợi hơn về thể chế, tiếp cận nguồn vốn và các nhân tố
sản xuất khác để khuyến khích phát triển kinh tế t nhân. Tơng ứng với các chủ
nhà đầu t nớc ngoài. Gần đây, Nhà nớc ta đã tiếp tục bổ sung nhiều chính sách,
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các nhà đầu t nớc ngoài nh: mở rộng phạm vi
đầu t về quy mô, lĩnh vực hoạt động và hình thức đầu t.
3. Tính thống nhất và mâu thuẫn của các thành phần kinh tế
a. Tính thống nhất
Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, cơ chế hoạt động của nền
kinh tế là cơ chế thị trờng. Do đó, các thành phần kinh tế không tồn tại biệt lập.
Mỗi thành phần kinh tế là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế quốc dân
thống nhất. Sự phát triển của mỗi thành phần đều góp phần vào sự phát triển của
nền kinh tế quốc dân. Mỗi thành phần kinh tế dựa trên một hình thức sở hữu về
t liệu sản xuất. Các hình thức sở hữu về t liệu sản xuất tuy có sự độc lập tơng
đối và có bản chất riêng, nhng hoạt động sản xuất, kinh doanh trong môi trờng
chung, cùng chịu tác động của các nhân tố, các quy luật thị trờng. Đồng thời,
các thành phần kinh tế tác động lẫn nhau, cả tích cực và tiêu cực. Sự biến đổi
của thành phần kinh tế này sẽ làm ảnh hởng đến các thành phần kinh tế khác.
Hơn thế nữa, các thành phần kinh tế có thể liên kết với nhau trong sản xuất,
kinh doanh. Trong nền kinh tế quốc dân thống nhất do nhà nớc hớng dẫn, điều
tiết, các chủ thể sản xuất, kinh doanh thuộc các thành phần kinh tế vừa hợp tác
với nhau, bổ sung cho nhau, bình đẳng trớc pháp luật.
Nền kinh tế nhiều thành phần là cơ sở tồn tại các giai cấp hoặc tầng lớp
xã hội khác nhau mà tổng hợp toàn bộ các giai cấp hoặc tầng lớp xã hội đó tạo
thành cơ cấu xã hội giai cấp. Trong cơ cấu xã hội giai cấp ấy, mỗi giai
cấp, mỗi tầng lớp xã hội, các chủ thể sản xuất, kinh doanh thuộc các thành phần
kinh tế đều có những lợi ích kinh tế riêng, vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với
nhau.
b. Sự mâu thuẫn
Các thành phần kinh tế mâu thuẫn với nhau vì mỗi thành phần kinh tế có
đặc điểm riêng về quan hệ sở hữu t liệu sản xuất. Trên cơ sở đó, ở mỗi thành
Các thành phần kinh tế ở nớc ta vẫn đang trên đà phát triển. Tiềm năng
của mỗi thành phần kinh tế cũng nh định hớng cỉa cách và chính sách của Nhà
nớc sẽ có ảnh hởng nhất định đến việc định vị các thành phần kinh tế trong tơng
lai.
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Trớc hết, đối với kinh tế nhà nớc, Nhà nớc đã có những chủ trơng cải
cách khu vực kinh tế nhà nớc theo hớng nâng cao hiệu quả của khu vực này.
Chính phủ đã có chơng trình cải cách hành chính đối với các cơ quan Chính phủ
và cải cách hệ thống ngân hàng. Theo kế hoạch đặt ra, đến năm 2005, số doanh
nghiệp nhà nớc sẽ giảm xuống còn 2.934 doanh nghiệp. Nh vậy, tơng lai của
khu vực này sẽ phụ thuộc vào sự thành công của các biện pháp cải cách, đồng
thời nó cũng sẽ quyết định phần lớn tốc độ phát triển của nền kinh tế. Kịch bản
sáng sủa nhất là Chính phủ thành công trong việc tạo lập đợc một khu vực kinh
tế nhà nớc, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nớc giữ vai trò chủ đạo dựa vào thực
lực của mình. Khi đó, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc gắn liền với tính hiệu
quả của khu vực này và của cả nền kinh tế. Để có đợc kịch bản này đòi hỏi sự
nỗ lực và quyết tâm rất lớn của Nhà nớc cùng với những chính sách cải cách
hợp lý và khôn khéo. Trong quá trình này, hai vấn đề cần phải lu ý là vừa nâng
dần sức ép cạnh tranh đối với khu vực kinh tế nhà nớc, đồng thời tạo một
khoảng thời gian nhất định để khu vực này làm quen với môi trờng cạnh tranh
và tự đứng trên đôi chân của mình. Đối với những lĩnh vực mà các thành phần
kinh tế khác có thể tham gia thì trong dài hạn việc mở rộng dần sự tham gia của
nhiều thành phần kinh tế là hết sức cần thiết. Đối với các lĩnh vực mà các thành
phần kinh tế khác không muốn tham gia hoặc không đợc tham gia cũng cần
phải có cơ chế, tạo môi trờng cạnh tranh hoặc ít nhất là có cơ chế giám sát quá
trình cải thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Đối với thành phần kinh tế tập thể, khu vực kinh tế này vẫn cha tìm đợc
một mô hình hoạt động có hiệu quả và hấp dẫn sự tham gia của các thành viên
trong xã hội. Số lợng các hợp tác xã mới thành lập hiện nay không nhiều. Vì
Khu vực kinh tế có vốn đầu t nớc ngoài sẽ tiếp tục chiếm giữ vị trí quan
trọng trong nền kinh tế. Trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế, khu
vực này sẽ hoà quyện dần với các khu vực kinh tế khác trong nớc khi Nhà nớc
đang có chủ trơng xây dựng mặt bằng pháp luật chung cho cả đầu t trong nớc và
đầu t nớc ngoài.
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
II. Thành phần kinh tế nhà nớc.
1. Vị trí, vai trò của thành phần kinh tế Nhà nớc.
1.1. Khái niệm
Thành phần kinh tế nhà nớc là nói tới quan hệ sản xuất đặt trên nền tảng
sở hữu toàn dân mà Nhà nớc là đại diện. Thành phần kinh tế là một phạm trù
kinh tế xã hội. Thành phần kinh tế nhà nớc là một trong 6 thành phần kinh tế
ở Việt Nam hiện nay, đại diện cho quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa.
Kinh tế nhà nớc là khu vực kinh tế do Nhà nớc nắm giữ, dựa trên cơ sở
quan trọng là sở hữu của nhà nớc. Hay nói cách khác kinh tế nhà nớc là toàn bộ
hoạt động kinh tế thuộc sở hữu nhà nớc, trên cơ sở đó Nhà nớc có quyền quản
lý, sử dụng hiệu quả kinh tế do lực lợng kinh tế của Nhà nớc mang lại. Kinh tế
nhà nớc phải là và bao gồm những hoạt động kinh tế mà Nhà nớc là chủ thể, có
quyền tổ chức, chi phối hoạt động theo hớng đã định. Khác với tài sản thuộc sở
hữu nàh nớc ở dạng tĩnh, khu vực kinh tế nhà nớc nói ở dạng động. Nh
vậy những tài nguyên cha khai thác nằm im trong lòng đất cũng là tài sản
thuộc sở hữu nhà nớc, nhng cha phải là kinh tế nhà nớc.
Kinh tế nhà nớc là bộ phận quan trọng, có tác dụng thiết thực trong cơ
cấu kinh tế của mỗi nớc. Tuy nhiên, tuỳ theo chủ trơng, chính sách và điều kiện
cụ thể của mỗi nớc mà khu vực kinh tế này có vị trí, vai trò, phạm vi và mức độ
hoạt động khác nhau. Chính khu vực kinh tế nhà nớc và những đóng góp của tất
cả các khu vực kinh tế khác trong nền kinh tế quốc dân đã tạo nên sức mạnh vật
chất mà Nhà nớc có trong tay.
Kinh tế nhà nớc đợc thể hiện dới nhiều hình thức hoạt động khác nhau
nhiệm vụ điều chỉnh, quản lý, kiểm soát các hoạt động của khu vực kinh tế nhà
nớc và các thành phần kinh tế khác theo mục tiêu kinh tế xã hội đã định.
- Ngân hàng Nhà nớc: có tác dụng điều chỉnh quản lý, kiểm soát các hoạt
động kinh doanh tiền tệ đặc biệt là xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách
tiền tệ để phát triển kinh tế, xã hội.
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
- Kho bạc nhà nớc: Với chức năng quản lý quỹ tiền tệ tập trung của Nhà
nớc, đồng thời kiểm soát quá trình chỉ tiêu ngân sách cho những mục đích khác
nhau.
- Các quỹ dự trữ quốc gia: Là một bộ phận của khu vực kinh tế nhà nớc,
nhằm đảm bảo cho khu vực này hoạt động bình thờng trong mọi tình huống, là
lực lợng vật chất để Nhà nớc điều tiết, quản lý, bình ổn giá cả thị trờng, đảm
bảo ổn định kinh tế xã hội.
- Các tổ chức sự nghiệp có thu: Hoạt động gần giống nh doanh nghiệp
nhà nớc trong cung ứng một số dịch vụ công, đặc biệt trong giáo dục, y tế, dịch
vụ hành chính công.
- Hệ thống doanh nghiệp nhà nớc: Theo Luật doanh nghiệp nhà nớc của
Việt Nam năm 1995, doanh nghiệp nhà nớc là tổ chức kinh tế do Nhà nớc đầu t
vốn, thành lập và tổ chức quản lý, hoạt động kinh doanh hoặc công ích, nhằm
thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội do Nhà nớc giao. Doanh nghiệp nhà n-
ớc có t cách pháp nhân, có các quyền và nghĩa vụ hình sự, tự chịu trách nhiệm
về toàn bộ hoạt động, kinh doanh trong phạm vi do doanh nghiệp quản lý.
Doanh nghiệp nhà nớc một lực lợng vật chất cơ bản, đảm bảo cho việc thực
hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của nhà nớc.
1.3. Vị trí của thành phần kinh tế nhà nớc
Các thành phần kinh tế ở Việt Nam trong thời gian qua đều có những
đóng góp nhất định vào kết quả tăng trởng của nền kinh tế (xem Bảng 1).
Bảng 1: Cơ cấu GDP (giá thực tế) phân theo thành phần kinh tế.
Đơn vị tính: %
Đóng góp cho GDP (giá thực tế) 38,4 38,31 38,22
Đóng góp cho tổng vốn đầu t phát triển
(giá thực tế)
58,1 56,2 56,5
Đóng góp cho tổng thu ngân sách 22,28 23,37 23,71
Tỷ trọng trong tổng lực lợng lao động - 4,8
1.4. Vai trò của kinh tế nhà nớc
Nớc ta đang trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế
của chúng ta là nền kinh tế nhiều thành phần. Định hớng xã hội chủ nghĩa trong
kinh tế đòi hỏi phải có vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc.
Với tiềm lực vật chất to lớn, gồm nhiều bộ phận hợp thành mà không một
thành phần kinh tế nào khác có đợc, và trên nền tảng sở hữu toàn dân và quyền
lực chính trị của Nhà nớc, khu vực kinh tế nhà nớc của chúng ta có đầy đủ tiền
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
đề để thực hiện vai trò chủ đạo. Bởi vì bộ phận kinh tế nhà nớc, một mặt, quyết
định quỹ đạo phát triển của nền kinh tế cả nớc, mặt khác, bảo đảm duy trì cân
bằng quan hệ giữa tăng trởng kinh tế và công bằng xã hội. Tất nhiên, khu vực
kinh tế nhà nớc thật sự nắm đợc vai trò chủ đạo hay không, điều này còn phụ
thuộc vào nhiều yếu tố, cả chủ quan và khách quan.
Chủ đạo có nghĩa là chi phối toàn bộ hoạt động của một hệ thống nào đó.
Khu vực kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo có nghĩa là nó phải có khả năng chi
phối xu thế phát triển kinh tế xã hội. Nh vậy có nghĩa, chất lợng của sự định
hớng, sự khống chế của khu vực kinh tế Nhà nớc phải coi trọng chứ không nhấn
mạnh đến số lợng đơn vị, tỉ trọng của nó trong nền kinh tế quốc dân. Nếu chỉ
nhấn mạnh và tuyệt đối hoá vai trò chủ đạo về số lợng đơn vị, tỉ trọng của khu
vực kinh tế nhà nớc sẽ dẫn đến việc xây dựng các thành viên của khu vực này
một cách tràn lan, gợng ép, kinh doanh kém hiệu quả, không những không giữ
đợc vai trò chủ đạo mà còn là gánh nặng cho nền kinh tế.
Mặc dù vậy, cho đến nay vẫn không ít ý kiến cho rằng vai trò chủ đạo
trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế làm cho nền kinh tế thị trờng hoạt động thông
suốt, tạo lập những cân đối lớn theo định hớng xã hội chủ nghĩa mà thị trờng
không tự điều chỉnh đợc.
Đây là một trong những vai trò cực kỳ quan trọng của kinh tế nhà nớc.
Bởi lẽ, trong nền kinh tế thị trờng mặc dù sự can thiệp của Nhà nớc là cần thiết
và đúng đắn nhng nếu không có một lực lợng kinh tế mạnh làm hậu thuẫn thì
trong nhiều trờng hợp sự can thiệp đó có thể bị cơ chế thị trờng vô hiệu hoá.
Mặt khác, trong cơ chế thị trờng Nhà nớc thờng xuất hiện nh một chủ thể kinh
tế có lợi ích độc lập với các chủ thể kinh tế khác và trong một số trờng hợp lợi
ích của Nhà nớc có thể mâu thuẫn với lợi ích cục bộ của kinh tế t bản t nhân.
Chính vì vậy, trong nhiều trờng hợp sự điều tiết của Nhà nớc có thể không thuận
chiều với động cơ lợi nhuận và lợi ích cá nhân của các chủ thể kinh tế khác. Để
đảm bảo hiệu lực điều tiết, Nhà nớc cần một tiềm lực kinh tế đủ để hoặc đền bù
xứng đáng cho sự thua thiệt về lợi ích của các chủ thể kinh tế, hớng họ hành
động theo mục tiêu Nhà nớc định ra, hoặc đủ sức cạnh tranh thắng thế của
Lăng Thị Kiều Oanh KTQT 48A
Copyright: Tài liệu đại học ©