BăGIỄOăDCăVÀăÀOăTO
TRNGăIăHCăKINHăTăTHÀNHăPHăHăCHệăMINH

oOo
NGUYNăTÀIăCAMăLY
XỂYăDNG HăTHNGăKăTOỄNăTRỄCHăNHIMăTIăCỌNGăTYăCă
PHNăSXăKDăXNKăDCHăVăVÀăUăTăTỂNăBỊNHă(TANIMEX)

LUNăVNăTHCăSăKINHăT
NGIăHNGăDNăKHOAăHC
TS.ăHUNHăLI
NGIăHNGăDNăKHOAăHC
TS.ăHUNHăLI

TP.H Chí Minh  N 

LIăCAMăOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cu đc lp ca tôi vi s góp ý ca Ngi
hng dn khoa hc TS. Hunh Li. Tt c các ngun tài liu tham kho đã đc công
b đy đ. Ni dung ca lun vn là trung thc.
Tác gi lun vn
Nguyn Tài Cam Ly

MC LC
Trang ph bìa
Li cam đoan

1.4.3. Chi phí kim soát đc và không kim soát đc 26
1.4.4. nh giá chuyn nhng ni b 27
KT LUNăCHNGă1 29
CHNGă2ăTHC TRNGăCỌNGăTỄCăỄNH GIÁ TRÁCH NHIM QUN LÝ
TI CÔNG TY CP SX KD XNK DCH V VÀăUăTăTỂNăBỊNHă(TANIMEX) . 30
2.1. Gii thiu chung v Công ty CP SX KD XNK Dch v vƠă uă tă Tơnă Bìnhă
(Tanimex) 30
2.1.1. Lch s hình thành, phát trin 30
2.1.2. c đim hot đng kinh doanh 28
2.1.3. Mô hình qun lý 31
2.1.4. c đim k toán 40
2.2. Thc trngăcôngătácăđánhăgiáătráchănhim qun lý ti Công ty CP SX KD XNK
Dch v vƠăuătăTơnăBìnhă(Tanimex) 42
2.2.1. V nhn thc ca nhà qun lý v KTTN 42
2.2.2. V h thng phân cp phân quyn 43
2.2.3. V vic xác đnh các trung tâm trách nhim 43
2.2.4. V vic đánh giá trách nhim qun lý 43
2.2.5. c đim b máy k toán và t chc công tác k toán 54
2.3.ăánhăgiáăthc trngăcôngătácăđánhăgiáătráchănhim qun lý ti Công ty CP SX
KD XNK Dch v vƠăuătăTơnăBìnhă(Tanimex) 54
2.3.1.ăuăđim 54
2.3.1.1. V h thng phân cp phân quyn 54
2.3.1.2. V vic đánh giá trách nhim qun lý 55
2.3.1.3. c đim b máy k toán và t chc công tác k toán 55
2.3.2. Tn ti và nguyên nhân 55
2.3.2.1. V h thng phân cp phân quyn 55
2.3.2.2. V vic đánh giá trách nhim qun lý 56
2.3.2.3. c đim b máy k toán và t chc công tác k toán 57
Kt lun chng 2 58
CHNGă3ăXỂYăDNG K TOÁN TRÁCH NHIM TI CÔNG TY CP SX KD


DANH MC T VIT TT

BKS Ban kim soát
CBCNV Cán b công nhân viên
CNV Công nhân viên
CP Chi phí
DN Doanh nghip
HC i hi đng c đông
HQT Hi đng qun tr
KCN Khu công nghip
KTQT K toán qun tr

Bng 3.4. Báo cáo thành qu trung tâm đu t da trên ROI 71
Bng 3.5. Báo cáo thành qu da trên RI 72
Bng 3.6. Bng lu đ quy trình lp BSC hàng nm 75
Bng3.7. Tng quan các bc lp BSC trong công ty 76
Bng 3.8. Mu Bng đánh giá thành qu qun lý theo BSC 81 DANH MCăCỄCăSă
S đ 2.1. C cu t chc công ty 34
S đ 2.2. T chc b máy k toán Công ty Tanimex 41
S đ 3.1. S đ t chc li b máy k toán 82

PHN M U
1. Tính cp thităđ tài
Vit Nam gia nhp WTO vào ngày 7-11-2006, tr thành thành viên chính thc ca
t chc này vào ngày 11-1-2007. Vic gia nhp WTO đã m ra c hi ln cho hàng hóa
và dch v ca Vit Nam vi th trng rng ln, chim 97% GDP toàn cu. Bên cnh
nhng c hi ln còn có nhng thách thc. Thách thc ln nht đó chính là sc ép cnh

tâm nghiên cu.  thun tin cho vic theo dõi, tác gi xin đc trình bày mt s công
trình nghiên cu có liên quan mà tác gi có k tha và t đó xây dng đnh hng nghiên
cu riêng.
Mt s công trình nghiên cu  nc ngoài nh:
- James. R. Martin (1994), Management Accouting, Concepts, Techniques &
Controversial Issues, 1994.
- Alkinson, A.A,R.D.Banker, R.S.Kaplan and S.M.Young (2001), charper 12,
Responsibility Accounting in Management Accounting. Third Edition.
- Edward Blocher, Kung Chen, Gary Cokins, Thomas Lin; Cost Management:A
Strategic Emphasis.
Nhng công trình này v c bn nêu lên nhng quan đim, ni dung, k thut k toán
trách nhim và mt s vn đ nh hng đn k toán trách nhim nh phân loi chi phí,
đnh giá chuyn nhng.
Mt s công trình nghiên cu trong nc nh:
- Mt s vn đ v k toán trách nhim ti các doanh nghip niêm yt ca PGS.TS
Phm Vn ng (2011), Tp chí nghiên cu khoa hc kim toán;
- Hoàn thin k toán trách nhim ti Công ty c phn vt liu xây lp Gia Lai, Lun
vn thc s ca Nguyn Th Kim Chung (2013.)
- Xây dng k toán trách nhim ti Tng công ty Vn Hóa Sài Gòn – Công ty TNHH
mt thành viên, Lun vn thc s ca Bùi Th Bích Liên (2012)
- Thit k h thng báo cáo trách nhim b phn cho các nhà qun tr doanh nghip
sn xut  Vit Nam, đ tài nghiên cu khoa hc cp b ca PGS.TS Phm Vn Dc (
2011)
Nhng công trình này đã nêu tóm tt khái nim k toán trách nhim, vai trò ca k
toán trách nhim và vic vn dng k toán trách nhim vào mt loi hình doanh nghip
c th hoc nhóm doanh nghip nh nghip niêm yt.
Da vào c s nhng công trình trên, tác gi k tha chn lc nhng quan đim, ni
dung, phng pháp k thut k toán trách nhim và nhng nh hng mt s vn đ k
thut phân loi chi phí, đnh giá chuyn nhng đn k toán trách nhim trong xây dng
c s lun, tip cn thc t và t đó hng đn xác lp đ xut quan đim, các gii pháp

(TANIMEX) chng 3.
6. Nhngăđóngăgópămi ca lunăvn
- Tác gi da trên c s lun trong tip cn, nghiên cu, ng dng và hoàn thin k
toán trách nhim ti mt t chc kinh doanh đ nhm đa ra các quan đim và các
gii pháp c th v chuyên môn trong vic xây dng k toán trách nhim ti Công
ty c phn SX KD XNK dch v và đu t Tân Bình (TANIMEX).

7. Kt cu ca lunăvn
Lun vn ngoài phn m đu, kt lun, tài liu tham kho, ph lc bao gm ba
chng chính sau:
- Chng 1 - C s lun v k toán trách nhim
- Chng 2 - Thc trng công tác đánh giá trách nhim qun lý ti công ty
SX KD XNK Dch v và u t Tân Bình (Tanimex)
- Chng 3 – Xây dng k toán trách nhim ti công ty SX KD XNK Dch
v và u t Tân Bình (Tanimex)

đánh giá kt qu hot đng cho tng cá nhân, xác đnh trách nhim ca ngi đng đu
t chc. H thng kim soát này đc thit k cho tt c các cp qun lỦ trong đn v.
Nm 1997, nhóm tác gi Anthony A.Athinson, Rajiv.D.Banker, Robert S và S.mark
Young cho rng KTTN là mt b phn ca h thng k toán có chc nng thu thp, tng
hp và báo cáo các thông tin cho nhà qun lỦ các cp trong t chc đ cung cp các
thông tin v chi phí, thu nhp, kt qu hot đng ca tng b phn mà h kim soát.
Tác gi Prof. B.Venkat Rathnam và Prof. K. Raji Reddy cho rng KTTN là mt h
thng kim soát ca nhà qun lỦ đc da trên nhng nguyên tc v y quyn, phê chun
và xác đnh trách nhim. S y quyn đc giao đn tng trung tâm trách nhim, nhà
qun lỦ phi chu trách nhim theo tng phân khu, các phân khu này có th là các b
phn, chi nhánh hay phòng ban…
Mc đích chính ca KTTN là quá trình kim soát ca các nhà qun lỦ đi vi ni b
ca mình. Theo nhóm tác gi Jerry J. Weygandt, Paul D, Kimmel, Donald E. Kieso
(2008), KTTN là mt b phn ca k toán qun tr, nó liên quan đn vic tích ly, báo
cáo v thu thp và chi phí, trên c s nhà qun lỦ có quyn đa ra nhng quyt đnh hot
đng hàng ngày và các vn đ đó. Ch cn thông qua vic kim soát chi phí nhà qun lỦ
có th điu hành t chc mt cách hiu qu.
Quan đim 2: K toán trách nhim đ cao vai trò ca các trung tâm trách nhim
James R.Martin đnh ngha: “KTTN là h thng k toán cung cp thông tin và kt
qu, hiu qu hot đng ca các b phn, các đn v trong t chc. ó là công c đo
lng, đánh giá hot đng ca nhng b phn liên quan đn đu t, li nhun, doanh thu
và chi phí mà mi b phn đu có quyn và trách nhim riêng bit”. Vi quan đim này,
tác gi đã phân chia t chc thành nhng trung tâm trách nhim, các b phn đc giao
quyn đ thc hin mt phn hay toàn b công vic nào đó. Vic phân quyn trong t
chc to nên s phân cp và đòi hi cp trên phi theo dõi và đánh giá kt qu ca các
cp di.
Nhóm tác gi Clive R. Emmanuel, David T. Otley, KennethA. Merchant quan
đim: “KTTN là vic thu thp và báo cáo nhng thông tin tài chính v nhng trung tâm
khác nhau trong mt t chc”. KTTN đc xem xét t chi phí, thu nhp, li nhun đn
nhng ngi chu trách nhim v các ch tiêu đó. KTTN phù hp vi các t chc mà  đó

Tip đn, KTTN chính là quá trình phân đnh, thit lp nhng quyn hn, trách nhim
cho mi b phn, cá nhân và mt h thng ch tiêu, công c báo cáo kt qu ca mi b
phn. KTTN "cá nhân hóa" các thông tin k toán thông qua trách nhim cá nhân v các
ch tiêu doanh thu, chi phí, li nhun hay đu t.
Cui cùng, KTTN ch có th thc hin đc khi trong đn v có c cu t chc qun
lỦ đc phân quyn rõ ràng. H thng KTTN trong các t chc khác nhau đc xây dng
đa dng phù thuc vào c cu t chc qun lỦ, mc đ phân quyn và mc tiêu cng nh
quan đim, phong cách ca ngi lãnh đo…
1.1.2. ChcănngăvƠăđiătng s dng thông tin k toán trách nhim
KTTN là mt phng pháp phân chia cu trúc ca mt t chc thành nhng trung tâm
trách nhim khác nhau đ đo lng biu hin ca chúng. KTTN là mt "công c" đ đo
lng v thành qu hot đng ca mt khu vc nào đó trong t chc, giúp nhà qun tr
kim soát và đánh giá trách nhim qun tr  tng cp qun tr khác nhau. Vai trò ca
KTTN đc th hin c th. KTTN giúp xác đnh s đóng góp ca tng đn v, b phn
vào li ích ca toàn b t chc. Ngoài ra, KTTN còn cung cp mt c s cho vic đánh
giá kt qu, cht lng hot đng ca nhng nhà qun lý b phn. KTTN đc s dng
đ đo lng kt qu, hiu qu hot đng ca các nhà qun lỦ và do đó, nó nh hng đn
cách thc thc hin hành vi ca các nhà qun lý này. Cui cùng, KTTN thúc đy các nhà
qun lý b phn điu hành b phn ca mình theo phng cách phù hp vi nhng mc
tiêu c bn ca toàn b t chc.
Thông tin KTTN là mt b phn thông tin quan trng ca KTQT. i tng s dng
thông tin KTTN gm các nhà qun tr cp thp, cp trung và cp cao.
* i vi nhà qun tr cp cao
KTTN cung cp thông tin cho vic thc hin chc nng t chc và điu hành DN.
KTTN xác đnh các trung tâm trách nhim, giúp nhà qun lý có th h thng hóa các
công vic ca tng trung tâm mà thit lp các ch tiêu đánh giá. KTTN giúp nhà qun tr
đánh giá và điu chnh các b phn cho thích hp.
* i vi nhà qun tr cp trung
KTTN cung cp thông tin cho vic thc hin chc nng kim soát tài chính và kim
soát qun lý. Nhà qun tr có th phân tích, đánh giá chi phí, doanh thu và li nhun thc

phân quyn đc thc hin đúng mc và phù hp vi c cu t chc. Ngày nay, khi mà
quy mô, phm vi, trình đ ca các t chc, DN ngày càng phát trin thì s phân cp qun
lý có nhng tác đng tích cc và tiêu cc.
Nhà qun tr cp cao s gim bt công vic đ tp trung cho nghiên cu chin lc, k
hoch phát trin lâu dài. Nhng công vic xy ra hng ngày đã đc phân công quyn ra
quyt đnh cho mt s cp qun tr thp hn. Nhà qun tr cp cao s có th gim bt
đc khi lng công vic, tit kim thi gian hn. T đó h có thi gian tp trung vào
thc hin các mc tiêu ln hn cho doanh nghip.
To môi trng thun li phát trin nhng cp thp hn. Tp luyn cho nhà qun lý
trc khi qun lý cp cao hn. Giúp cho các nhà qun lý các cp có s đc lp tng đi
trong điu hành công vic, phát trin k nng, nâng cao kin thc chuyên môn, tng
nhanh kh nng ng x các tình hung.
Nhà qun tr đc ra quyt đnh nên h hài lòng hn, có trách nhim hn và n lc
hoàn thành công vic đc giao ca mình vi kt qu tt nht.
Nhà qun tr đc giao quyn qun lỦ các đn v, b phn trong t chc là nhng
ngi có kinh nghim, chuyên môn trong lnh vc mà h qun lý. Vì th, h s đa ra
nhng quyt đnh tt hn. Cng chính s phân quyn trong qun lý này s giúp các đn
v, b phn trong t chc ch đng hn trong tip cn và phn hi thông tin. Nh đó mà
ngun thông tin đc cung cp cho cp cao hn s đy đ và kp thi hn.
ánh giá đúng nhà qun tr các cp. S phân cp qun lỦ chính là cn c đ đánh giá
s thc hin ca nhà qun lý.
Bên cnh đó, thách thc ln nht ca vic phân cp qun lỦ là đt đc s thng nht
và hng ti mc tiêu chung ca t chc. Hn na, s phân cp giúp các nhà qun lý có
s đc lp tng đi trong vic ra quyt đnh điu hành. Do đó nhà qun lý  các b phn
không bit đc các quyt đnh ca mình nh hng nh th nào đn các b phn khác,
h thng quan tâm đn thành qu ca b phn mình hn là ca toàn b t chc.
Qua đó, chúng ta cng thy đc mi quan h gia phân cp qun lý vi KTTN. Khi
DN có s phân cp qun lý thì lúc đó mi hình thành KTTN. S phân quyn to nên mt
c cu t chc phc tp, đòi hi phi bit nhng nhà qun tr b phn đã thc hin trách
nhim nh th nào. KTTN là h thng k toán cung cp thông tin đo lng thành qu

centers) là TTCP mà các yu t chi phí khó có th xác đnh đc đnh mc nh chi phí
hành chính, qun tri,.Nhà qun tr trung tâm chi phí có trách nhim kim soát hn mc
chi phí phát sinh sao cho phù hp và có hiu qu theo tng chc nng, nhim v ca tng
b phn, đn v. Trung tâm hn mc chi phí thng bao gm: phòng k toán, phòng qun
tr nhân s - hành chính, phòng nghiên cu và phát trin,….
1.3.1.2. Trung tâm doanh thu (Revenue Centers)
Trung tâm doanh thu là mt trung tâm trách nhim mà nhà qun lý trung tâm ch có
quyn điu hành và chu trách nhim v doanh thu. Ngi qun lý ch có quyn và trách
nhim vi doanh thu cn to ra, không chu trách nhim vi li nhun và vn đu t.
Trung tâm doanh thu liên quan đn quyn quyt đnh bán hàng trong khung giá cho phép
đ to ra doanh thu cho doanh nghip. Trung tâm này thng gn lin vi bc qun lý
cp trung hoc cp c s, đó là các b phn kinh doanh trong đn v nh các chi nhánh
tiêu th, ca hàng tiêu th, khu vc tiêu th, nhóm sn phm…
1.3.1.3.Trung tâm li nhun (Profit Centers)
Trung tâm li nhun là trung tâm trách nhim mà nhà qun lý ch có quyn điu
hành và chu trách nhim v li nhun. Ngi qun lý chu trách nhim vi kt qu sn
xut và tiêu th ca trung tâm và có quyn quyt đnh la chn sn phm nào cn sn
xut, sn xut nh th nào, mc đ cht lng, giá c, h thng phân phi và bán hàng,
phi quyt đnh các ngun lc sn xut đc phân b th nào gia các sn phm đ đt
đc s cân bng trong s phi hp gia yu t giá c, sn lng, cht lng và chi phí.
1.3.1.4. Trung tâm đu t (Investment Centers)
Trung tâm đu t là mt trung tâm trách nhim mà nhà qun lý ch có quyn và chu
trách nhim v đu t và thng gn vi bc qun lý cp cao nh Hi đng qun tr công
ty, các công ty con đc lp…Thng trong trung tâm li nhun, kh nng sinh li đc
gn vi các tài sn đc s dng, vn đc đu t đ to ra li nhun đó. Trung tâm
trách nhim đc xem là trung tâm đu t khi nhà qun tr không nhng qun lý chi phí
và doanh thu, mà còn quyt đnh lng vn s dng đ tin hành quá trình đó.
Bng cách to mi liên h gia li nhun và tài sn s dng đ to ra li nhun đó,
chúng ta có th đánh giá li nhun to ra có tng xng vi đng vn b ra hay không.
Qua đó hng s chú ý ca nhà qun lỦ đn mc đ s dng hiu qu vn lu đng, đc