
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
HUNH TH XUÂN THÙY GII PHÁP VN DNG GIÁ TR HP LÝ 
THC HIN O LNG CÁC KHON U T
CHNG KHOÁN TI CÁC CÔNG TY C PHN
NIÊM YT TRÊN S GIAO DCH CHNG
KHOÁN TP. H CHÍ MINH LUN VN THC S KINH T
Tp. H Chí Minh - Nm 2013


B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH


MC LC
Trang ph bìa
Li cam oan
Mc lc
Danh mc các ch vit tt
Danh mc các bng và s 
Phn m u 1
Ch ng 1 – C s! lý thuy∀t v# ∃o l%ng các khon ∃&u t ch∋ng khoán theo giá tr
h(p lý 7
1.1 Vn  o lng trong k toán 7
1.1.1 Khái nim và ý ngha ca o lng trong k toán 7
1.1.2 Thang o 7
1.1.2.1 Thang o danh ngha 8

1.3 Nhng vn  chung v hot ng u t chng khoán 23
1.3.1 Khái nim và mc ích ca hot ng u t chng khoán 23
1.3.2 Phân loi 23
1.3.2.1 Cn c vào hình thc qun lý hot ng u t 23
1.3.2.2 Cn c vào thi gian và mc ích u t 24
1.4 o lng khon u t chng khoán trên c s chu∃n mc k toán quc t
(IAS) và chu∃n mc báo cáo tài chính quc t (IFRS) 27
1.4.1 o lng các khon u t vào chng khoán 28
1.4.1.1 Ghi nhn và o lng 28
1.4.1.2 T%n tht khon u t tài chính 29
1.4.1.3 Nguyên tc trình bày và công b 29
1.4.2 Trình bày thông tin ca các khon u t vào công ty con, u t công
ty liên kt và góp vn liên doanh trên báo cáo tài chính 30
1.5 S∀ dng giá tr! hp lý trong k toán các khon u t chng khoán ti M&
31
Kt lun chng 1 35


Ch ng 2 – Th)c tr∗ng ∃o l%ng các khon ∃&u t ch∋ng khoán t∗i các công ty c+
ph&n niêm y∀t trên S! giao dch ch∋ng khoán Tp. H Chí Minh 36
2.1 Gii thiu tình hình hot ng u t chng khoán ca các công ty c% phn
niêm yt trên S giao d!ch chng khoán Tp. H Chí Minh 36
2.1.1 ∋c i#m môi trng pháp lý và môi trng kinh t 36
2.1.1.1 Môi trng pháp lý 36
2.1.1.2 Môi trng kinh t 40
2.1.2 Thành qu, khó khn và thách thc i vi hot ng u t chng
khoán ca các công ty c% phn niêm yt trên S giao d!ch chng khoán
Tp. H Chí Minh 42
2.1.2.1 Thành qu 42
2.1.2.2 Khó khn và thách thc 45

phn niêm yt trên S giao d!ch chng khoán Tp. H Chí Minh 75
3.1.1 Phù hp vi môi trng pháp lý và môi trng kinh doanh ca Vit
Nam 75
3.1.2 Phù hp vi thông l k toán quc t 75
3.1.3 Hc tp kinh nghim các quc gia trên th gii trong vic ban hành c
s pháp lý và thit lp các hng dn chi tit v o lng các khon
u t chng khoán 76
3.2 Gii pháp vn dng giá tr! hp lý # thc hin o lng các khon u t
chng khoán ti các công ty c% phn niêm yt trên S giao d!ch chng khoán
Tp. H Chí Minh 77
3.2.1 Gii pháp trc mt # vn dng vic o lng các khon u t chng
khoán 77
3.2.1.1 Vn  vn dng phng pháp o lng 77
3.2.1.2 Vn  ghi nhn, trình bày và công b 91
3.2.2 Gii pháp lâu dài cho o lng các khon u t chng khoán 94
3.3 Kin ngh! 95


3.3.1 B% sung mt s iu khon v quy !nh chung ca Lut K toán 95
3.3.2 S∀a %i mt s nguyên tc trong chu∃n mc chung 96
3.3.3 Mt s kin ngh! khác có liên quan 96
3.3.3.1 V phía Nhà nc 92
3.3.3.2 V phía doanh nghip 97
3.3.3.3 V phía các t% chc giáo dc, các hip hi ngh nghip 97
Kt lun chng 3 98
Kt lun 99
Tài liu tham kho 101
Ph lc
AGR
Công Ty C% Phn Chng Khoán Ngân
Hàng Nông Nghip và Phát Tri#n
Nông Thôn Vit Nam

ALP Công Ty C% Phn u T Alphanam
BBC Công Ty C% Phn Bibica
BCKT Bng cân i k toán
BCKQHKD Báo cáo kt qu hot ng kinh doanh
BCTC Báo cáo tài chính
BCTC HN Báo cáo tài chính hp nht
BHS Công Ty C% Phn ng Biên Hòa
BIC
T%ng Công Ty C% Phn Bo Hi#m
Ngân Hàng u T và Phát Tri#n Vit
Nam

BMP Công Ty C% Phn Nha Bình Minh
BSI
Công Ty C% Phn Chng Khoán Ngân
Hàng u T và Phát Tri#n Vit Nam

CCTC Công c tài chính
CK Chng khoán
CLW Công Ty C% Phn Cp Nc Ch Ln
CP C% phiu


CTY CP Công ty c% phn
DAG

HAG Công Ty C% Phn Hoàng Anh Gia Lai
HCM
Công Ty C% Phn Chng khoán Thành
Ph H Chí Minh

HSI
Công Ty C% Phn Vt T T%ng Hp
Và Phân Bón Hóa Sinh

HNX S giao d!ch chng khoán Hà Ni
HOSE S giao d!ch chng khoán thành ph


H Chí Minh
HPG Công Ty C% Phn Tp oàn Hòa Phát
HSG Công Ty C% Phn Tp oàn Hoa Sen
HT1 Công Ty C% Phn Xi Mng Hà Tiên 1
IAS
Chu∃n mc k toán quc t International Accounting
Standard
IASB
Hi ng Chu∃n mc k toán quc t International Accounting
Standard Board
IASC
U ban Chu∃n mc k toán quc t International Accounting
Standard Committee
IFRS
Chu∃n mc báo cáo tài chính quc t International Financial
Reporting Standard
KSB

công ty i chúng cha niêm yt

US.GAAP
Các nguyên tc k toán tha nhn
chung ca M&
United States Generally
Accepted Accounting
principles of America
VAS Chu∃n mc k toán Vit Nam
VCSH Vn ch s hu
VND ng Vit Nam
VNM T%ng Công Ty C% Phn Sa Vit Nam
WTO T% chc Thng mi Quc t 
DANH MC CÁC BNG VÀ S5 


chính ca doanh nghip. Và nh vy, o lng nh hng ln n quyt !nh ca i
tng s∀ dng thông tin.
Hin nay, o lng vn là vn  tranh lun trong k toán. Trong nhiu thp k
qua, phng pháp giá gc chính là nn tng o lng trong k toán. Tuy nhiên, vi quá
trình phát tri#n không ngng ca các hot ng giao d!ch và u t, k toán theo giá gc
ã bc l dn hn ch. Nht là không phn ánh c thc trng hin ti ca tài sn tài
chính nói chung và các khon u t tài chính nói riêng, ∋c bit là các khon u t
chng khoán. Trong bi cnh ó, k toán theo giá tr! hp lý c bàn n nh mt hng
i mi ca o lng trong k toán.
K# t khi chu∃n mc báo cáo tài chính quc t “o lng giá tr! hp lý” (IFRS
13) ra i trong d án hi t gia IASB và FASB, k toán giá tr! hp lý tr thành xu
hng ch o ca các nhà lp quy v chu∃n mc k toán.
Trong khi ó, ti Vit Nam, giá gc c quy !nh là nguyên tc nn tng o
lng ca k toán Vit Nam trong nhiu nm qua. Theo chu∃n mc k toán và ch  k
toán hin hành có hai phng pháp k toán và trình bày thông tin u t tài chính trên
báo cáo tài chính. Th nht là phng pháp giá gc s∀ dng khi hch toán, ghi s% k toán,
lp và trình bày các thông tin u t tài chính trên báo cáo tài chính riêng. Th hai là
phng pháp vn ch s hu s∀ dng khi hch toán, lp và trình bày các thông tin tài
chính ca công ty liên kt, liên doanh trên báo cáo tài chính hp nht ca nhà u t. Vai
trò ca giá tr! hp lý còn khá m nht. Dù giá tr! hp lý ã c  cp trong mt s vn
bn pháp lý nhng các vn bn pháp lý này cha thng nht v !nh ngha hay cha có
hng dn c s o lng giá tr! hp lý mt cách rõ ràng. Các quy !nh v giá tr! hp lý
2

và s∀ dng giá tr! hp lý trong k toán n(m ri rác trong các chu∃n mc thiu tính thng
nht, ng b. n nay, h thng k toán Vit Nam vn cha có chu∃n mc k toán quy
!nh k toán giá tr! hp lý c)ng nh ch  k toán doanh nghip vn cha có hng dn
chính thc k toán các khon u t chng khoán theo giá tr! hp lý.
# phù hp vi thông l và Chu∃n mc k toán quc t, ngày 11/04/2013 va qua,
B trng B Tài chính ã ban hành Quyt !nh s 738/Q-BTC v thành lp Ban son

hp lý không nhiu. Ch∗ mi có mt s công trình nghiên cu nh sau:
u tiên, Lun vn Thc s “!nh hng v vic s∀ dng giá tr! hp lý trong k
toán doanh nghip Vit Nam” ca Lê V) Ngc Thanh, nm 2005. Thông qua vn dng
mt s công c phân tích !nh lng nh: phân tích, t%ng hp, so sánh và i chiu, lun
vn ã gii quyt c nhng vn  sau:
- H thng hóa v vn  !nh giá trong k toán c)ng nh ã nêu lên c bn cht
và ni dung c bn ca giá tr! hp lý.
- H thng hóa vn  !nh giá trong k toán Vit Nam. T ó, a ra các nhn !nh
nhng thun li và khó khn trong vic nâng cao vai trò ca giá tr! hp lý trong k
toán doanh nghip.
- ng thi, c)ng a ra các !nh hng v vic s∀ dng giá tr! hp lý: trong ngn
hn là hoàn thin các chu∃n mc hin có, v lâu dài iu ch∗nh Lut k toán và ban
hành mt s chu∃n mc mi vi mc ích phát tri#n giá tr! hp lý.
Tuy nhiên, v ni dung ca o lng giá tr! hp lý mà tác gi h thng hóa da
trên c s d tho chu∃n mc v giá tr! hp lý ca FASB, ch không phi trên c s
chu∃n mc giá tr! hp lý ca IASB ban hành chính thc vào tháng 05 nm 2011 (IFRS
13).
Công trình nghiên cu khoa hc cp b “Hoàn thin phng pháp k toán và trình
bày báo cáo tài chính v u t chng khoán trong h thng k toán Vit Nam hin nay”
ca PGS. TS Hà Xuân Thch (ch nhim) và PGS. TS Bùi Vn Dng (thành viên)
(2008). Vi phng pháp nghiên cu vn dng phng pháp duy vt bin chng, duy vt
l!ch s∀ phi hp ng b vi các phng pháp: quan sát, phân tích h thng, thng kê,
chn mu, so sánh và t%ng hp…Công trình ã óng góp rt ln v m∋t lý lun nh iu
ch∗nh, b% sung mt s ni dung phng pháp hch toán u t và óng góp v thc ti+n
là a ra mt s gii pháp có h thng thúc ∃y c quan qun lý và doanh nghip có u
t tài chính thc hin úng quy !nh v công b thông tin u t tài chính. Trong ó,
công trình tp trung nghiên cu v phng pháp k toán giá gc và ∋c bit là phng
4

pháp vn ch s hu ch cha  cp n o lng các khon u t chng khoán theo

phng pháp nghiên cu nh: phng pháp t%ng hp, so sánh và i chiu, phân tích và
ni suy, kho sát và ph,ng vn. Lun vn góp phn h thng quá trình hình thành, phát
tri#n k toán theo giá tr! hp lý ca các quc gia trên th gii c)ng nh ti Vit Nam. Bên
cnh ó, lun vn c)ng ã tin hành phân tích phng pháp !nh giá ca h thng chu∃n
mc k toán quc t # t ó xác lp phng hng và gii pháp vn dng giá tr! hp lý
trong k toán doanh nghip Vit Nam. Tuy nhiên, lun vn này ch∗ tp trung nghiên cu
o lng giá tr! hp lý các khon u t phi tài chính ch cha vn dng vào # o lng
các khon u t tài chính, c th# là o lng các khon u t chng khoán.
3. M−c tiêu nghiên c∋u
Mc tiêu nghiên cu ca lun vn là a ra các gii pháp vn dng giá tr! hp lý
# thc hin o lng các khon u t chng khoán ti các công ty c% phn niêm yt
trên S giao d!ch chng khoán Tp. H Chí Minh nh(m phn ánh úng giá tr! khon u
t, cung cp thông tin trung thc v thc trng tài chính ca doanh ti thi i#m lp báo
cáo tài chính, nâng cao cht lng thông tin do k toán cung cp nh(m h− tr c lc cho
vic ra quyt !nh ca nhà qun lý, nhà u t và các i tng khác. ng thi, # phù
hp vi thông l ph% bin trên th gii và Chu∃n mc k toán quc t.
4. 6i t(ng và ph∗m vi nghiên c∋u
i tng nghiên cu ca lun vn:
i tng nghiên cu bao gm các h thng o lng, các khon u t chng
khoán và trình bày thông tin các khon u t chng khoán trên báo cáo tài chính.
Phm vi nghiên cu ca lun vn:
Các khon u t chng khoán và d liu c nghiên cu trong phm vi ca các
công ty c% phn niêm yt trên S giao d!ch chng khoán Tp. H Chí Minh.
5. Ph ng pháp nghiên c∋u
Lun vn s∀ dng phng pháp !nh tính làm phng pháp ch o trong nghiên
cu. # ánh giá thc trng, lun vn s∀ dng mt s phng pháp nh thng kê mô t,
6

so sánh. Bên cnh ó, kt hp s∀ dng ng b các phng pháp: chn mu, suy lun,
phân tích và t%ng hp # giúp lun vn gii quyt mc tiêu  ra.

1.1 V9n ∃# ∃o l%ng trong k∀ toán
1.1.1 Khái ni/m và ý ngh;a c3a ∃o l%ng trong k∀ toán
o lng có ngha là gán các con s cho i tng nghiên cu. o lng là xác
!nh d liu (DATA) th# hin ∋c tính ca h thng vt cht theo các quy !nh pháp lut
có liên quan (Norman Campell, 1938).
Hay, o lng bao hàm vic quy %i thành tin các yu t cn c ghi nhn và
trình bày trên báo cáo tài chính (IASB-Framework).
Nh vy, hin nay tn ti mt s a dng v các c s o lng c s∀ dng 
nhng mc  khác nhau ho∋c có s kt hp vi nhau.
Quá trình o lng s∀ dng nhiu thc o liên quan n vic sp xp bin !nh
tính (là bin th# hin thuc tính tình trng, giá tr! không có ngha v m∋t s hc) và bin
!nh lng (là bin th# hin thuc tính s lng và giá tr! có ngha v m∋t s hc). o
lng # !nh giá. Mc tiêu ca o lng là cung cp các d liu, thông tin có cht lng
tt nht, ít sai sót nht, xác !nh li úng tim cn (gn úng) vi giá tr! thc ca i
tng k toán ti thi i#m lp báo cáo tài chính.
o lng là mt vn  quan trng trong k toán vì liên quan trc tip n quyt
!nh qun tr! và ánh giá quyt !nh này, quyt !nh u t và hiu qu u t… Có
nhiu mô hình o lng trong k toán xut phát t nhiu cách tip cn khác nhau, có
nhiu tranh lun, không d+ thng nht và là vn  ca tng lai.
1.1.2 Thang ∃o (Scales)
# o lng, k toán s∀ dng 4 loi thang o: danh ngha, th t, khong cách và
t s.

8

1.1.2.1 Thang ∃o danh ngh;a (Nominal)
Trong thang o danh ngha, các con s ch∗ có ý ngha nh là nhng nhãn hiu, và
không phi là giá tr! !nh lng.
Trong k toán, dùng thang o danh ngha là # phân loi và bi#u hin tài sn và n
phi tr, vn ch s hu,…di dng nhng con s khác nhau.

s/ phi tr # có mt tài sn tng ng ho∋c c nhn # %i ly mt khon tr
tng ng.
1.1.3.2 Giá ∃&u ra (Exchange output value)
Giá u ra c s∀ dng trong o lng giá tr! tài sn có th# là:
- Giá tr! thun có th# thc hin c (Net realizable value): là s tin (ho∋c tng
ng tin) thun s/ thu c khi bán tài sn ho∋c s/ phi tr # thanh toán khon
n hin ti.
- Hin giá (Present value): giá tr! hin ti ca các khon tin thun s/ nhn t vic
s∀ dng tài sn ho∋c s/ tr # thanh toán n.
- Giá tr! hp lý (Fair value): Giá có th# nhn c khi bán mt tài sn, ho∋c có th#
c thanh toán # chuy#n giao mt khon n phi tr trong mt giao d!ch bình
thng gia các bên tham gia th! trng ti ngày o lng.
1.1.4 Các gi thi∀t và nguyên t2c k∀ toán tác ∃=ng ∃∀n vi/c ∃o l%ng trong k∀ toán
Thông tin k toán có ý ngha rt quan trng trong vic phc v lp báo cáo tài
chính. # tránh s tùy tin c)ng nh s ch quan vic o lng trong k toán nh hng
n thông tin trên báo cáo tài chính. Vì vy, các gi thit và nguyên tc k toán c 
cp trong khuôn mu lý thuyt ca U ban chu∃n mc k toán quc t (IAS Framework)
c xem là c s pháp lý trong vic t% chc và và thc hin k toán, chi phi vic o
lng:

10

 Gi thit v tính hot ng liên tc (Going concern)
Nguyên tc này ∋t ra gi thit là doanh nghip ang hot ng và trong thi gian
ti c)ng không có ý !nh ngng hot ng ít nht là mt nm. Vi gi thit này là c s
lp báo cáo tài chính. Tr khi gi thit này b! vi phm thì giá tr! thun có th# thc hin
c s/ c s∀ dng lp báo cáo tài chính.
 C s dn tích (Accruals basis)
Nguyên tc này bt buc vic ghi nhn tài sn, ngun vn, doanh thu và chi phí
da trên c s nghip v kinh t phát sinh, ch không phi da trên c s thc thu, thc

k toán theo tin ho∋c tng ng tin ã tr hay giá tr! hp lý ti thi i#m có tài sn
(IASB Framework). Mt s gi !nh c bn c a ra nh nhng tiên  làm c s cho
k toán theo giá gc, bao gm: hot ng liên tc, k k toán, n v! tin t, nguyên tc
ghi nhn doanh thu và nguyên tc phù hp.
Mt trong nhng c s cho nhà qun lý ánh giá kt qu hot ng trong quá kh
và a ra k hoch trong tng lai ó là s liu k toán. Theo nghiên cu ca Ijiri (1975)
a ra ba lý do khin giá gc phù hp cho vic ra quyt !nh ca nhà qun lý: giá gc nh
hng n vic ánh giá và ra quyt !nh, giá gc là u vào # xác !nh “s th,a mãn”
và giá gc c s∀ dng tng thích vi môi trng chung quanh ngi ra quyt !nh. Ví
d, giá gc là c s cho vic tính thu. Bên cnh ó, giá gc có tính khách quan vì có
b(ng chng chng minh. S thay %i giá gc có th# c thuyt minh. n nay, cha có
b(ng chng cho thy phi thay th giá gc.
Tuy nhiên, trong giai on nn kinh t th gii ch!u nh hng nghiêm trng ca
lm phát thì h thng k toán da trên giá gc ã bc l nhiu hn ch. Giá gc không
phn ánh c giá tr! các khon u t vào thi i#m hin ti, không cung cp thông tin
hu ích, không phn ánh úng li nhun di góc  kinh t. Trong thi k lm phát giá
c tng thì li nhun tính theo giá gc cao hn li nhun tính theo giá hin hành dn n
12

chia c% tc vt “li nhun thc”. Các tiên  nguyên tc hot ng liên tc và nguyên
tc phù hp làm c s cho k toán theo giá gc là không hin thc bi vì không có doanh
nghip nào là tn ti mãi mãi trong tng lai hay không phi lúc nào c)ng xác !nh c
s phù hp gia doanh thu và chi phí vì tiêu thc phân b% doanh thu và chi phí là tùy
chn (tùy hng) cho thy không có c s cho vic la chn tiêu thc phân b% doanh thu
và chi phí. Mô hình giá gc phi dùng gii pháp iu ch∗nh (lp d phòng), ví d nh lp
d phòng gim giá u t tài chính ngn hn và dài hn. Giá gc là th phái sinh ca
nguyên tc thn trng.
Tóm li, k toán theo giá gc cho dù còn nhiu tn ti nhng ây vn là mô hình
quan trng nht: m bo tính khách quan do có b(ng chng, thuyt minh rõ ràng khi có
s thay %i. Vì vy, không cn thit thay th.