B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH Thành ph H Ch́ Minh, nm 2015
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH

i
LI CM N

Trc ht tôi xin gi li cm n sâu sc đn quý Thy Cô Trng i
hc Kinh t TP. H Ch́ Minh đã nhit tình ging dy, truyn đt phng pháp
t duy và nhng kin thc quý báu trong sut thi gian hc tp ti Trng và
đc bit là PGS.TS. inh Phi H, đã dành cho tôi nhng li khuyên quý báo và
li góp ý sâu sc cho tôi trong quá trình thc hin nghiên cu này.
Tôi cng xin gi li cm n đn Hip Hi Da tnh Bn Tre, các t
chc, cá nhân, doanh nghip ch bin da đã chia s thông tin, giúp đ tôi
trong quá trình thu thp s liu và chia s nhng kinh nghim b ́ch phc v
cho đ tài nghiên cu.
c bit, tôi xin chân thành cm n đn toàn th cán b, công chc S
Công Thng tnh Bn Tre đã giúp đ, to điu kin cho tôi đc tham gia
khóa hc b ́ch này nhm nâng cao trình đ, hiu bit đ phc v tt hn cho
công tác ti đa phng trong thi gian ti.
Cui cùng, tôi xin gi li tri ân sâu sc đn gia đình, bn bè, đng nghip
đã luôn đng viên, quan tâm giúp đ, h tr tôi trong sut thi gian qua.
Khu Th Kim Th ii
LI CAM OAN

Tôi xin cam đoan lun vn này là công trình nghiên cu ca cá nhân tôi,
đc thc hin di s hng dn khoa hc ca PGS. TS. inh Phi H.
Các s liu và nhng kt lun nghiên cu thc hin trong lun vn là
hoàn toàn trung thc và cha tng đc công b ti bt k công trình nào.

đi th cnh tranh, th́ch ng vi môi trng v mô, cht lng mi quan h vi đi
tác, đnh hng kinh doanh, đnh hng hc hi và k vng c hi WTO.
Thông qua k thut phân t́ch mô hình hi quy tuyn t́nh đa bin, kt qu
nghiên cu cho thy có 5 nhân t tht s có tác đng đn kt qu kinh doanh ca
doanh nghip theo th t quan trng đó là: (1) Cht lng quan h, (2) Nng lc sáng
to, (3) Th́ch ng môi trng, (4) Phn ng cnh tranh, (5) nh hng kinh doanh.
T kt qu phân t́ch trên, đ tài đã gi ý mt s ch́nh sách nh tng cng
công tác xúc tin thng mi đ h tr doanh nghip thit lp đc mi quan h tt
vi khách hàng; liên kt các doanh nghip ch bin da nhm h tr trong hot đng
xut khu và to vùng nguyên liu n đnh cho các doanh nghip; phát trin khoa hc
công ngh đ to ra sn phm có giá tr gia tng cao; h tr các doanh nghip thu thp
các thông tin v môi trng v mô đ giúp các doanh nghip th́ch ng kp thi, nht
là công tác d báo th trng; h tr đu t nghiên cu và phát trin đ nghiên cu v
đi th cnh tranh cng nh xác đnh th trng mc tiêu c th cho tng sn phm.

iv
MC LC
Trang 1.1.
1.2.
1.3.
1.3.1.

Câu hi nghiên cu
Phm vi nghiên cu
Phng pháp nghiên cu
Kt cu ca lun vn
CHNG 2. C S LÝ LUN
Kho lc lý thuyt

Mt s khái nim

Cnh tranh

Nng lc cnh tranh

Li th cnh tranh

Mt s lý thuyt v cnh tranh truyn thng

Lý thuyt v ngun lc và đc đim ca ngun lc to li th cho
doanh nghip

Lý thuyt v ngun lc

c đim ca ngun lc to li th cho doanh nghip

Lý thuyt v nng lc đng i
ii
iii


3.1.1.
3.1.2.
3.2.
3.2.1.
3.2.1.1.
3.2.1.2.
3.2.1.3.
3.2.1.4.
3.2.1.5.
3.2.2.
3.3.
3.4.
3.5.

4.1.
4.2.
4.3.
4.3.1.
4.3.2.
4.3.3.
4.4.
4.5.
4.5.1.
4.5.2.
4.5.2.1.
4.5.2.2.
4.5.2.3.
Kho lc kt qu các nghiên cu liên quan
CHNG 3. PHNG PHÁP NGHIÊN CU
14
14
19
22
22
22
23
24
25
25
26
27
28
32

34
34
35
35
36
39
42
42
43
43
43
44
45
46

47
48
48

48

50
51
56
vii Bng 3.1.

Bng 4.1.
Bng 4.2.
Bng 4.3.
Bng 4.4.
Bng 4.5.
Bng 4.6.


29
35
36
36
37
38
43
44
44
44
45
47

S hiu bng
Trang
Tên bng

viii

Hình 3.1
Hình 3.2
Hình 3.3.
Hình 3.4.

1.1. Bi cnh nghiên cu:
Bn Tre là tnh có quy mô da ln nht nc ta và đc trng tp trung
thành vùng nguyên liu ln cho ngành ch bin các sn phm t da (Trn Tin
Khai và cng s, 2011). T nm 2005 đn nay, din tích trng da Bn Tre tng
liên tc. Trc nm 2005, din t́ch da n đnh trong khong 37.000ha - 38.000ha
(UBND tnh Bn Tre, 2013). Sau đó tng nhanh và đt đn khong 65.365ha vào
nm 2014 (UBND tnh Bn Tre, 2014). Theo c tính, có khong 87,5% din tích
da Bn Tre trng các ging da cho ch bin công nghip hoc đa dng (UBND
tnh Bn Tre, 2013). Bn Tre vn còn qu đt tim nng đ phát trin vùng chuyên
canh da trên nn đt chuyn đi t cây trng khác.
Bên cnh đó, Bn Tre có điu kin khí hu, thu vn, th nhng phù hp
vi cây da, nông dân có kinh nghim trng da lâu đi nên cho nng sut trái khá
cao. Nng sut da B n Tre thuc vào nhóm cao , khong 9.703 trái/ha/nm, cao
hn so vi nng sut da n  và Sri Lanka; sn lng gia t ng t 259 triu trái
nm 2005 lên khong 493 triu trái nm 2013 (UBND tnh Bn Tre, 2013). Xét v
trin vng phát trin, nng sut da Bn Tre vn có kh nng nâng cao t 20-30%
trên din rng nu đc đu t trng mi vi các ging da có nng sut cao, áp
dng k
thut trng, chm sóc, bón phân và bo v thc vt tt (Trn Tin Khai và
cng s, 2011).

Ngành công nghip ch bin da  Bn Tre tuy mi hình thành không lâu,
nhng đã có s phát trin nhanh khá chc chn và phong phú v mt hàng, đã tip
cn, chuyn giao đc mt s công ngh tng đi hin đi. Sn phm ngành da
đa dng và đc ch bin  các cp đ khác nhau. Theo U ban nhân dân tnh Bn
Tre (2013), công nghip ch bin da chim t trng khá ln so vi ngành công
nghip ch bin nông thy sn, đc xem là ngành kinh t mi nhn ca tnh. Giá
tr sn xut công nghip ngành ch bin da tng qua các nm; t 435 t đng nm
2005 đn 1.061,7 t đng nm 2014 (S Công Thng Bn Tre, 2014). Mc tng


, làm cho các doanh nghip ch bin da trong tnh thng b ri
vào th yu so vi các đi tác bên ngoài, nht là trong bi cnh nn kinh t nc ta
đang ngày càng phát trin cùng vi tc đ toàn cu hoá ca nn kinh t th gii
ngày càng cao (UBND tnh Bn Tre, 2013). Vn đ đt ra hin nay là làm sao đ 3

các doanh nghip ch bin da trong tnh nhn dng và nuôi dng các ngun lc
hin có, góp phn nâng cao nng lc cnh tranh ca doanh nghip, vì đây chính là
chìa khoá dn đn thành công ca tt c các doanh nghip nói chung và doanh
nghip ch bin da Bn Tre nói riêng. T đó, góp phn phát trin ngành ch bin
da tnh Bn Tre theo hng nhanh và bn vng.
1.2. S cn thit ca đ tài
Ngun lc ca doanh nghip chính là yu t quyt đnh đn li th cnh
tranh và kt qu kinh doanh ca doanh nghip. Trong đó, ngun lc vô hình thng
khó phát hin và đánh giá nhng chúng thng to ra li th cnh tranh bn vng
và tha các điu kin giá tr, him, khó bt chc, không th thay th nên chúng
thng là nng lc đng ca doanh nghip (Nguyn ình Th & Nguyn Th Mai
Trang, 2009). Ngun nng lc đng là c s to ra li th cnh tranh và đem li kt
qu kinh doanh ca doanh nghip (Eisenhardt & Martin, 2000).
Do vy, cn có mt nghiên cu v các yu t nng lc đng to nên li th
cnh tranh và kt qu kinh doanh ca các doanh nghip ch bin da tnh Bn Tre
trong môi trng kinh doanh đy thách thc do s thay đi nhanh chóng và khó
lng cng nh áp lc cnh tranh ngày càng gay gt trên th trng trong và ngoài
nc hin nay. T đó giúp cho vic đánh giá đc nng lc đng ca các doanh
nghip và đa ra nhng chính sách đi vi khu vc công nhm h tr cho s phát
trin ca các doanh nghip phù hp
đ duy trì li th cnh tranh ca các doanh
nghip ch bin da tnh Bn Tre.

tnh Bn Tre.
Thi gian: D liu th cp đc thu thp trong khong thi gian 10 nm, t

nm 2005 – 2014. D liu s cp đc thu thp t các doanh nghip ch bin da
trên đa bàn tnh Bn Tre nm 2014. 5

1.6. Phng pháp nghiên cu:
Phng pháp nghiên cu đc s dng trong lun vn là nghiên cu đnh
tính và nghiên cu đnh lng.
(1) Nghiên cu đnh tính đ xây dng thang đo, trên c s các thang đo t
các nghiên cu trc và tham kho ý kin ca Hip hi Da tnh Bn Tre đ hoàn
chnh các bin nghiên cu. T đó xây dng bng câu hi điu tra kho sát.
(2) Nghiên cu đnh lng: tin hành thu thp thông tin, x lý, phân tích d
liu; c lng và kim đnh mô hình nghiên cu, s dng thang đo thông qua h
s tin cy Cronbach's Alpha, phân tích nhân t khám phá EFA, c lng và kim
đnh mô hình hi quy tuyn t́nh đa bin và các phân tích khác bng phn mm
SPSS 18.0.
1.7. Kt cu ca lun vn:
Lun vn đc chia thành 5 chng:
Chng 1. Gii thiu: trình bày bi cnh nghiên cu, s cn thit ca đ tài,
mc tiêu nghiên cu, câu hi nghiên cu và phm vi nghiên cu.
Chng 2. C s lý lun: trình bày c s lý thuyt và kho lc kt qu các
nghiên cu liên quan.
Chng 3. Phng pháp nghiên cu: trình bày mô hình nghiên cu, phng

các tiêu chí v công ngh, tài chính, nhân lc, t chc qun tr doanh nghip,…mt
cách riêng bit mà cn đánh giá, so sánh vi các đi tác cnh tranh trong hot đng
trên cùng mt lnh vc, cùng mt th trng. Trên c s so sánh đó, mun to nên
nng lc cnh tranh, đòi hi doanh nghip phi to ra và có đc các li th cnh
tranh cho riêng mình. Nh li th này, doanh nghip có th tho mãn tt hn các
đòi hi ca khách hàng mc tiêu cng nh lôi kéo đc khách hàng ca đi tác
cnh tranh.
Thc t cho thy, không mt doanh nghip nào có kh nng tho mãn đy đ
tt c nhng yêu cu ca khách hàng. Thng thì doanh nghip có li th v mt
này và có hn ch v mt khác. Vn đ c bn là doanh nghip phi nhn bit đc
điu này và c gng phát huy tt nhng đim mnh mà mình đang có đ đáp ng tt 7

nht nhng đòi hi ca khách hàng. Nhng đim mnh và đim yu bên trong mt
doanh nghip đc biu hin thông qua các lnh vc hot đng ch yu ca doanh
nghip nh marketing, tài ch́nh, sn xut, nhân s, công ngh, qun tr, h thng
thông tin,….
Nh vy, có th thy, khái nim nng lc cnh tranh là mt khái nim đng,
đc cu thành bi nhiu yu t và chu s tác đng ca c môi trng vi mô và
môi trng v mô.
2.1.1.3. Li th cnh tranh
Theo Porter (1985), li th cnh tranh là giá tr mà doanh nghip mang đn
cho khách hàng, giá tr đó vt quá chi phí dùng đ to ra nó. Giá tr mà khách hàng
sn sàng đ tr, và ngn tr vic đ ngh nhng mc giá thp hn ca đi th cho
nhng li ́ch tng đng hay cung cp nhng li ́ch đc nht hn là phát sinh
mt giá cao hn.
Khi mt doanh nghip có đc li th cnh tranh, doanh nghip đó s có cái
mà các đi th khác không có, ngha là doanh nghip hot đng tt hn đi th,

nhiên, mô hình IO bt đu bng vic tp trung vào c cu ca ngành và tip theo là
chin lc và kt qu. Kinh t hc Chamberlin bt đu thông qua vic tp trung vào
nng lc đc bit ca doanh nghip và tip theo là theo dõi tác đng ca s khác
bit này vào chin lc và kt qu kinh doanh mà doanh nghip theo đui. Cnh
tranh trong ngành da vào s khác bit ca doanh nghip và đây ch́nh là ngun lc
to ra li th cnh tranh ca doanh nghip.
Trong mô hình cnh tranh Chamberlin, doanh nghip vn tp trung vào mc
tiêu ti đa hoá li nhun thông qua vic xác đnh doanh thu biên t bng vi chi phí
biên t nh trong th trng cnh tranh hoàn ho. Tuy nhiên, nu thành công trong
khác bit s đem li li nhun vt mc. Vì vy, chin lc kinh doanh ca doanh
nghip đóng vai trò quan trng thông qua vic tn dng hiu qu ngun lc khác
bit ca doanh nghip. Hai là mô hình cnh tranh trong kinh t hc IO và
Chamberlin không đi kháng mà chúng b sung ln nhau. C cu ngành nh hng
rt ln đn chin lc tn dng li th khác bit ca doanh nghip trong vic xác
đnh chin lc cnh tranh. Kinh t hc IO cng tha nhn li th khác bit quyt
đnh rt ln đn chin lc kinh doanh mà doanh nghip theo đui. Và nhng li 9

th khác bit này ca doanh nghip ch́nh là c s cho lý thuyt ngun lc ca
doanh nghip (Grimm et al., 2006).
Kinh t hc t chc IO phân tích cnh tranh trong điu kin cân bng ca th
trng s rt hn ch trong vic xem xét đng c cng nh kt qu ca các sáng ch,
phát minh. Kinh t hc Schumpeter, da trên c s ca trng phái kinh t hc Áo,
nhn mnh vào quá trình bin đng ca th trng  dng đng. Doanh nghip đt
đc li th cnh tranh nh vào kh nng khám phá và hành đng cnh tranh sáng
to (Grimm et al., 2006). Mt đim quan trng na là cnh tranh trong kinh t hc
Áo nhn mnh vai trò ca tri thc và hc hi trong th trng cnh tranh đng. Tri
thc liên tc thay đi s dn đn th trng thay đi và s thay đi này to ra bt

doanh ph thuc vào chính ngun lc ca doanh nghip đó. Khác vi mô hình nm
lc cnh tranh ca Porter, lý thuyt ngun lc v cnh tranh tp trung vào các yu t
bên trong ca doanh nghip. Nh vy, lý thuyt ngun lc - tp trung vào ni lc
ca doanh nghip – b sung cho lý thuyt v cnh tranh da vào kinh t hc IO.
Lý thuyt v ngun lc có nhiu đim tng đng vi nhng lý thuyt cnh
tranh đã đ cp  trên. S khác bit ca doanh nghip trong mô hình Chamberlin,
IO và Schumpeter là c s cho lý thuyt ngun lc ca doanh nghip. Tuy nhiên,
ging vi mô hình Chamberlin và IO, lý thuyt ngun lc da trên s cân bng,
không tp trung vào quá trình đng ca th trng (Grimm et al., 2006).
2.1.3.2. c đim ca ngun lc to li th cho doanh nghip
Mt ngun lc to nên li th cho doanh nghip trong cnh tranh phi tha
mãn 4 điu kin sau: (1) giá tr, (2) him, (3) khó bt chc, (4) không th thay th,
đc gi là VRIN (Barney, 1991).
- Ngun lc có giá tr: Ngun lc có giá tr
 s mang đn li th cnh tranh
cho doanh nghip, ngun lc đó phi cho phép doanh nghip thc hin đc các
chin lc kinh doanh ci thin nng sut và hiu qu hot đng ca doanh nghip
(Barney, 1991). T đó, giúp cho doanh nghip tn dng đc c hi và trung lp
các mi đe da hin hu trong môi trng kinh doanh ca doanh nghip.
- Ngun lc him: Mt ngun lc có giá tr mà có mt  các doanh nghip
khác thì không đc xem là ngun lc him. Ngun lc him là ngun lc mà ch 11

có  doanh nghip này đc doanh nghip s dng trong chin lc to ra giá tr
cho doanh nghip, đem li li th cnh tranh cho doanh nghip (Barney, 1991).
- Ngun lc khó bt chc: Ngun lc khó b bt chc khi có mt trong ba
hoc c ba nhân t sau: (1) doanh nghip có đc ngun lc đó nh vào mt s điu
kin xy ra  mt thi đim đc bit nào đó, (2) mi liên h gia nhng ngun lc

cao nng lc cnh tranh ca các doanh nghip trên th trng.
2.2. Kho lc kt qu các nghiên cu liên quan
Lý thuyt v nng lc cnh tranh đng đang đc các nhà nghiên cu trên
th gii tip tc nghiên cu và phát trin. Các nhà nghiên cu vn đang khám phá ra
các yu t to nên ngun lc đng ca doanh nghip và đ ra mô hình nghiên cu
đ đánh giá nng lc cnh tranh đng ca doanh nghip. Sau đây là mt s nghiên
cu v nng lc cnh tranh đng ca doanh nghip:
- Nghiên cu ca Sinkula et al. (1997) đã nghiên cu đnh hng hc hi vi
ba thành phn c bn là cam kt hc hi ca các thành viên, chia s tm nhìn vi
các thành viên và t tng tip thu nhng điu mi có nh hng đn vic làm tng
giá tr ca doanh nghip.
- Nghiên cu ca Celuch et al. (2002) k tha các nghiên cu trc, đã
nghiên cu các yu t đnh hng th trng và đnh hng hc hi ca doanh
nghip có kh nng to ra li th cnh tranh đng ca các doanh nghip sn xut
kim loi.
- Nghiên cu ca Hult et al. (2004) đã nghiên cu các yu t đnh hng th
trng, đnh hng kinh doanh, đnh hng hc hi và hot đng sáng to đã nâng
cao hiu qu kinh doanh ca các doanh nghip trong lnh vc công nghip.
- Nghiên cu ca Menguc & Auh (2006) đã nghiên cu các doanh nghip
sn xut công nghip có quy mô ln  Úc, thc hin đo lng nhân t đnh hng
th trng đi cùng v
i s sáng to ra nng lc cnh tranh đng cho các doanh
nghip mà nng lc này s to ra li th cnh tranh vt tri.
- Nghiên cu ca Nguyn ình Th và Nguyn Th Mai Trang (2009) đã
thc hin vic đo lng mt s yu t to thành nng lc đng ca các doanh
nghip trên đa bàn thành ph H Chí Minh bng phng pháp đnh lng. Tác gi 13



14

CHNG 3.
PHNG PHÁP NGHIÊN CU
3.1. Gii thiu v tình hình ch bin, tiêu th sn phm ca các doanh
nghip ch bin da tnh Bn Tre
3.1.1. Ngun lc ca các doanh nghip ch bin da tnh Bn Tre
Vi s đa dng hóa các sn phm ch bin t da, ngày càng có nhiu doanh
nghip đu t vào ch bin da  Bn Tre, k c doanh nghip trong nc, doanh
nghip đu t trc tip nc ngoài và doanh nghip t nhân, hp tác xã, doanh
nghip nhà nc nhng hin nay cha có nhiu doanh nghip hot đng theo mô
hình tích hp nhm gii đáp cho bài toán tit gim chi phí sn xut, đa dng hoá sn
phm. Nhìn chung, thi gian qua các doanh nghip ch bin da đã đóng góp quan
trng cho s tng trng ngành công nghip ch bin da tnh Bn Tre (hình 3.1).
Hình 3.1: Tng trng ngành công nghip ch bin da t 2005 - 2014
0
200
400
600
800
1000
1200
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
VT: T đng

Ngun: S Công Thng tnh Bn Tre, 2014

Hin ti trình đ công ngh ca các doanh nghip ch bin da có th phân
thành 3 nhóm (UBND tnh Bn Tre, 2013):

nay, Bn Tre có Công ty c phn xut nhp khu Bn Tre đã xây dng vùng nguyên
liu ti 9 xã thuc 5 huyn trong tnh, vi din tích 1.430 ha; còn li các doanh
nghip khác cha ký kt hp đng dài hn, mà ch yu là mua đt bán đon (Hip
hi Da Bn Tre, 2014).