B GIÁO DCăVÀăÀOăTO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
CHNGăTRỊNHăGING DY KINH T FULBRIGHT
_______________ NGUYN TH MINH NGUYT 

Á
Á
N
N
H
HG
G
I
I
Á
Á


T
R
R
A
A
N
N
H
H

C
C


M
MN
N
G
G
À
À
N
N
H


I
IK
K
H
H
U
UK
K
I
I
N
N
H
HT
T

M

HQ
Q
U
U


N
N
G
GN
N
A
A
M
M LUNăVNăTHC S CHÍNH SÁCH CÔNG
N
N


N
N
G
GL
L


C
CC
C


N
N
H
H
H
HC
C

K
K
H
H
Í
ÍÔ
ÔT
T
Ô
ÔT
T

M
M

C
C
H
H
U
UL
L
A
A
I
IT
T


N
N
H
H

ThS. Nguyn Xuân Thành TP. H CHÍ MINH - NMă2014
-i-

LIăCAMăOAN

TôiăxinăcamăđoanălunăvnănƠyăhoƠnătoƠnădoătôiăthc hin.ăCácăđon trích dn và s liu s
dng trong lunăvnăđuăđc dn ngunăvƠăcóăđ chính xác cao nht trong phm vi hiu
bit ca tôi. LunăvnănƠyăkhôngănht thit phnăánhăquanăđim caăTrngăi hc Kinh
t thành ph H ChíăMinhăhayăChngătrìnhăGing dy Kinh t Fulbright. NgƠyăăăăăăăthángăăăăăăănmă 2014 Nguyn Th Minh Nguyt -ii-

-iii-

TÓM TT

Nghiên cuănƠyăxemăxétănngălc cnh tranh caăngƠnhăcăkhí ô tô Chu Lai và kh nngă
phát trin Khu công nghip h tr ti Khu Kinh t m Chu Lai. Chinălc phát trin công
nghip ô tô VităNamăkhôngăđtăđc k vngănhngăngƠnhăcăkhíăôătôăChuăLaiăđưăđóngă
góp rt ln vào s chuyn dchăcăcu kinh t đaăphng, tr thành ngành kinh t miă
nhn vùng Kinh t trngăđim min Trung. Lunăvnămongămun phân tích v th tng yu
t đ xácăđnh nhngăđim mnh,ăđim yu và phm vi can thip chính sách t phía nhà
nc,ăxácăđnh tính kh thi t đnhăhng xây dng mt khu công nghip h tr ca chính
quyn tnh Qung Nam đ nơngăcaoănngălc cnh tranh cm ngành này.
Lună vnă s dngă phngă phápă nghiênă cuă đnh tính, kt hp nghiên cu tài liu vi
phng vn chuyên gia, cácăđiătng có liên quan trong cm ngành. Kt qu phân tích cho
thy hin ti ngƠnhăcăkhíăôătôăChuăLaiăvn còn mt s đim yu v v tr đaălỦ,ăđiăngăk
s,ăchuyênăgia,ămngăli kinh doanh xut khu, dch v tài chính, các ngành CNHT, hot
đng lp ráp cm linh kin và SX linh kin. Xét trong kh nngăphátătrinătngălai,ăkhi
các yu t v tr đaălỦ,ăđiăngăk s,ăchuyênăgia,ămngăli kinh doanh xut khu, dch v
tài chính có th ci thinănngălc cnh tranh thì ni lên vnăđ then cht là hotăđng
CNHT.ăCNHTătácăđng trc tipăđn kh nngăsn xut linh kin, lp ráp cm linh kin và
tngăquanăviădungălng th trng. Vic xây dng Khu công nghip h tr này là kh
thi v mt chính sách và phù hp vi điu kin thc t caăđaăphng.
Lunăvnăđ xut mt s giiăphápănơngăcaoănngălc cnh tranh gn vi phát trin Khu
CNHT ngƠnhăcăkhíăôătôăChuăLaiăgm: (i) vic quy hoch mt bng, đuătăxơyădngăcăs
h tngăKhuăCNHTădoănhƠănc thc hin (ii) thc hinăcăch uăđưiăv đt, biăthng
gii phóng mt bngănhngătránhăcnh tranh xungăđáyă(iii)ăxácăđnhăthuăhútăđuătăcácă
DNăcăkhíăôătôălƠăvnăđ nòng ctăđ toădungălng th trngăđ ln cho ngành CNHT,
thông qua các chính sách tip th đaăphng,ăphi hp vi nhu cu ca các doanh nghip,
đc bitălƠăTrng Hi (iv) chính quynăđaăphngătoămôiătrng kinh doanh thun li
choăTHACOăvƠăcácănhƠăđuătăkhácăngƠnhăcăkhíăôătôăti Chu Lai; (v) liên kt vùng Duyên

3.3ăPhơnătíchănngălc cnh tranh 17
3.3.1ăiu kin nhân t đu vào 17
3.3.2ăiu kin cu 23
3.3.3 Bi cnh chinălc và cnh tranh ca DN 28
3.3.4 Các ngành h tr và liên quan 31
-v-

3.4ăánhăgiáămôăhìnhăkimăcngăngƠnhăcăkhíăôătôăChuăLai 41
3.5ăánhăgiáăNLCTăcmăngƠnhăcăkhíăôătôăChuăLai 42
CHNGă4:ăKT LUN VÀ KHUYN NGH 44
4.1 Kt lun 44
4.2 Khuyn ngh chính sách 45
TÀI LIU THAM KHO 46
TING VIT 46
TING ANH 48
PH LC 50 -vi-

DANH MC CÁC KÝ HIU, CH VIT TT
T vit tt
Tên ting Anh
Tên ting Vit
AAF
ASEAN Automotive Federation
Liên hip ô tô ASEAN
BQL
Management Board
Ban Qun lý

MPV
Multi Propose Vehicle
Xeăđaădng
NLCT
Competitiveness
Nngălc cnh tranh
SUV
Sport Ultility Vehicle
Xe th thaoăđaădng
SX
Production
Sn xut
IKD
Incompletely Knocked - Down
Nhp mt phn linh kin
v lp ráp
IRS
Increasing Returns to Scale
Sut sinh liătngădn
theo quy mô
THACO

Truong hai Automobile
Corporation
Công ty c phn ô tô
Trng Hi
TKVN
General Statistics Office
Tng cc Thng kê Vit Nam
TKQN

Hình 3.4. Quy hoch Khu phc hp 16
Hình 3.5 V tríăđa lý Khu KTM Chu Lai 18
Hìnhă3.6ăCăcuălaoăđng theo ngành ngh, 2010 19
Hìnhă3.7ăCăcuălaoăđng theo nhóm tui, 2010 19
Hìnhă3.8ăQuyămô,ăcăcu,ăvƠăthayăđiăquyămôălaoăđngătheoătrìnhăđ chuyênămônăănmă
2010 20
Hình 3.9. H thng giao thông 21
Hình 3.10 Doanh s ô tô th gii 23
Hình 3.11 D đoánăth trng ô tô toàn cu 24
Hình 3.12. Doanh s bán ô tô VităNamăquaăcácănm 25
Hình 3.13 Doanh s ô tô mt s ncăăôngăNamăÁ 25
Hìnhă3.14ăTngăquanădơnăs và GDP mt s ncăôngăNamăÁ 25
Hình 3.15 Xe máy nhp khu và lp ráp 26
Hình 3.16 Ô tô nhp khu và lp ráp 26
Hình 3.17 Các dòng xe có doanh s bán hàng cao nhtătrongăncănmă2013 27
-viii-

Hình 3.18 Các dòng xe ô tô con có doanh s bán hàng cao nhtănmă2013 27
Hình 3.19 Ch s PCI tnh Qung Nam 28
Hình 3.20 Th phnăôătôăcácăthƠnhăviênăVAMAănmă2012 29
Hình 3.21 Doanh s và th phn THACO 30
Hình 3.22. V trí d kin Khu CNHT 34
Hìnhă3.23ăMôăhìnhăkimăcngăca cmăngƠnhăcăkhíăôătôăChuăLai 41
Hìnhă3.24ăSăđ cm ngành 42
DANH MC HP

Hp 3.1 Cng bin K Hà khó phát trin 22
Hp 3. 2 Vnăđ thuăhútăđuătăCNHTăngƠnhăCKăôătô 32
Hp 3.4 Câu chuyn gia CNHT và nhu cu th trng 33
Hp 3.3 Gn CNHT vi ngun nguyên liu ti Qung Nam 36

CHNGă1.ăGII THIU
1.1 Bi cnh
Nmă2003,ăChinălc phát trin ngành ô tô Vit Nam btăđu khiăđng. Sauă10ănm,ăt
nhng doanh nghipăcăkhí (CK) nh l, Vit Nam xut hin hnă160ădoanhănghip (DN)
sn xut - lp ráp. T l niăđa hóa mi ch đt t 7 - 10%ăđi vi xe con (theo quy hoch
là 50%), 30 - 40%ăđi vi xe ti nh và xe khách trên 10 ch (quy hoch là 60%). Vit
Nam vnăđangăđm nhnăcôngăđon lp ráp ô tô hoàn chnh, các linh kin niăđa ginăđn,ă
công ngh đaăphn lc hu nên DN không ch nhp khu linh kin mà còn nhp khu c
cm chi tităđ lp ráp. Dnăđn giá tr giaătngă(GTGT)ăngƠnhăôătôăVit Nam rt thp,
chinălcăđưăkhôngăđtăđc k vng (hình 1.1)
Xétătngăquan trong khu vc, doanh s toàn ngành còn khiêm tn
1
, t l nhp khu linh
kinălƠă36,9%ănmă2012.ăChínhăsáchăboăhăôătôănguyênăchicăvƠăuăđưiăthuăviălinh phă
kină toă đngă că choă doanhă nghipă nhpă linhă kină lpă rápă vƠă tiêuă thă trongă nc. Th
trng cu ni đa vi timănngăln khi ô tô nguyên chic nhp khu chim 30% doanh s
toàn ngành, dù phi gánh chu 5 loi thu và 8 loi phí (hình 1.2).
Mt khác, chính sách gim áp lcăgiaoăthôngăđng b, gánh nng thu, phí, thiu ch đu
xe, tình trng kt xe và căs h tngăchaăhoƠnăthin khin ngiătiêuădùngăcóăxuăhng
trì hoãn mua smăôătô.ăơyălƠăkhóăkhnăvƠămơuăthun ni ti mà các B ngƠnhăđangătrìnhă
Chính ph đnhăhng li quy hoch ngành ôătôăđn 2030.
Thi gian Chinălc ô tô Vit Nam khiăđngăcng là thiăđim thành lp Khu Kinh t
m (KTM) Chu Lai. Sauăhnă10ănm,ăKhu KTM Chu Lai (sauăđơyăgi tt là Chu Lai) đưă
có nhng đóngăgópănhtăđnh cho nn kinh t tnh Qung Nam, chim 58% thu ngân sách
trênăđaăbƠnăgiaiăđon 2006-2010,ăđn htănmă2012,ăs thuăngơnăsáchăhnă3.000ăt đng,
chim 58,8% tng thu ngân sách toàn tnh,ăcăcu kinh t chuynăđi tích cc t mtăđa
phngăthun nông sang công nghip ậ xây dng ậ thngămi ậ dch v (Chính ph, 1

15
20
25
30
35
40
0
20
40
60
80
100
120
2005
2009
2010
2011
2012
Nghìnăchic
Sălngăôătôălpăráp
Tălănhpăkhuălinhăkin,ăphătùng
%
80.479
192.91
166.199
162.847
126.605
0
20
40

doanh ca THACO, phn còn li tpătrungăvƠoăthuăhútăđuăt.ăKh nngăcóănơngăcpăđc
GTGT ngành CK ôătôăđaăphngăhayăkhôngăph thuc rt nhiuăvƠoănngălc cnh tranh
(NLCT) cm ngành này ti Chu Lai.
QungăNamăđangănghiênăcuăđuătăxơyădng mt khu công nghip h tr (CNHT) vi ý
tng nâng cao NLCT ngành CK ô tô. Vnăđ cònăđ ng là: (i) ai s đuătăKCNănƠy,ă(ii)
làm th nƠoăđ thu hút FDI và DN trongănc, (iii) cách thc liên kt SX và tham gia chui
giá tr toàn cu và (iv) vic xây dng khu CNHT có thc s nâng cao NLCT hay không.
Hin nay, duy nht THACO là DN sn xut ậ lp ráp ô tô và SX linh kin, ph tùng ti
0
5
10
15
20
25
30
0.0
5.0
10.0
15.0
20.0
25.0
30.0
Nghìnăchc
%
Khu KTM Chu Lai
Tălăsoăviăcănc
-4-

Chu Lai. Khi thi gian thc hin cam kt hi nhp AFTA càng ngn li, cùng vi áp lc
cnh tranh khi thu sut nhp khu ô tô nguyên chic v 0%ănmă2018,ăôătôăngoi nhp s

Lunăvnătin hành thu thp d liuăsăcp nhm tìm hiuăquanăđim ca các cá nhân, t
chcăcóăliênăquanăđi vi s phát trinăngƠnhăcăkhíăôătôăChuăLai.ăTácăgi phng vn trc
tip mt s đi din t chcăcóăliênăquan,ăcăquanăđaăphngăvƠăchuyênăgiaăamăhiu v
lnhăvcăcăkhíăôătô.ă
1.6 Cu trúc ca lunăvn
TipăsauăChngă1ăvaătrìnhăbƠy,ăChngă2ăs gii thiuăcăs lý thuyt v cm ngành và
CNHT. TrongăChngă3,ătácăgi phân tích tng quan tình hình kinh t tnh Qung Nam,
quá trình hình thành ngành CK ôătôăChuăLai,ăsauăđóăđiăsơuăphơnătíchăcácăyu t trong cm
ngành mà khung phân tích tiăChngă2ăđưăgii thiu.
Phn cui ca lună vnă (Chngă 4) s tóm tt các phát hin chính và gi ý chính sách
nhm góp phn nâng cao NLCT ngành CK ô tô Chu Lai.

-6-

CHNGă2.ăCăS LÝ THUYT

2.1 Căs lý thuyt nngălc cnh tranh và cm ngành
CmăngƠnhă(cluster)ăđc s dng trong nghiên cu gn lin vi khái nim cm ngành ca
Porter (1990, 1998, 2008): ắs tp trung v mt đa lý ca các DN, các nhà cung ng và
các DN có tính liên kt cng nh ca các công ty trong các ngành có liên quan và các th
ch h tr (ví d nh các trng đi hc, cc tiêu chun, hip hi thng mi…) trong
mt s lnh vc đc thù, va cnh tranh va hp tác vi nhau”.ă

Ngun: Porter (1990, tr.127)
Lunăvnăs dng môăhìnhăkimăcngăca Michael Porter đ phân tích NLCT cm ngành
căkhíăôătôăti Chu Lai. NLCT cmăngƠnhăđc phân tích trên bn nhóm yu t là: (i) các
điu kin nhân t đu vƠo,ă(ii)ămôiătrng cnh tranh và chinălc kinh doanh ca doanh
nghip;ă(iii)ăđiu kin cu; (iv) và các th ch h tr (hình 2.1).
Hình 2.1. Môăhìnhăkimăcng


cp niăđaăcóănngălc
- S hin hu ca ngành công
nghip cnh tranh có liên quan
 Nhng khách hàng niăđa sành
siăvƠăđòiăhi kht khe.
 Nhu cu ca khách hàng (ni
đa) d báo nhu cu  nhng
niăkhác.ă
 Nhu cu niă đa btă thng 
nhng phân khúc chuyên bit
hóa có th đcă đápă ng trên
toàn cu
-7-

Tng yu t c th trongămôăhìnhăkimăcngăs đcăđánhăgiáăv mtătácăđng tích cc,
tiêu cc hay trung tính ti NLCT cmăngƠnh.ăCácăđánhăgiáănƠyălƠăcăs đ xácăđnh nhng
cu phn nào lành mnh,ănhngăcu phn nào là yu trong cmăngƠnhăcăkhíăôătôă Chu
Lai, QungăNam.ăNhngăđ lƠmăđc vicănƠy,ăbc tip theo là thc hin v săđ cm
ngành.
i vi săđ cm ngành CK ô tô Chu Lai, tác gi da vào hai tr ct chính: s tp trung
v mtăđaălỦăvƠătínhăắliênăkt”,ăắliênăquan”.ăTr ct th nht b hn ch bi s thiu vng
ca các DN ngành CK ô tô hin din  aăphng.ăMtăắh sinhăthái”ăcm ngành hoàn
chnhăchaăhìnhăthƠnhănu thiu cnh tranh và chinălc caăcácăđi th liênăquan.ăơyălƠă
nguyên nhân tác gi không s dng thut ng cm ngành mt cách xuyên sut mà ch gii
thiuănhămt khung phân tích, công c chínhăsáchăđ tìm hiu nhng yu t then cht tác
đngăđn kh nngăhìnhăthƠnhămt cm ngành hoàn thinătrongătngălai.ăTr ct th hai,
đc gn kt bi s tngăh vƠăđc cngăhng t tácăđng lan ta tích cc, tác gi tp
trung vào các th ch h tr, các yu t đu vào và các chinălc kinh doanh thuc v li
th so sánh caăaăphng.
ng vi ngành CK ô tô, theo liên kt ngang bao gm (i) ngành CNHT, căs cung ng sn
Ngun: Tác gi t v

Phơnătánăđ
Trungăng(Quyăhoch ngành)
Th ch h tr
Các ngành h tr và liên quan
Hip hi ngh nghip
R&D và thit k
Nguyên liu thô
Sn xut vt liu
công c

Linh kin, ph tùng
Lp ráp cm linh kin
Lp ráp ô tô,
xutăxng

Marketing và thngăhiu

Mngăli kinh doanh

Niăđa

aăphng
Chính quyn tnh
Căs đƠoăto dy ngh
BQL Khu KTM Chu Lai
Trung tâm nghiên cu,
i hc
Chinălc, cu trúc và cnh tranh
Mcăđ cnh trnh
Chinălc kinh doanh
iu kin cu

Trongănc
Quc t
-9-

Hìnhă2.2ălƠăsăđ tng quát ca cmăngƠnhăcăkhíăôătôăs đc s dngăđ phân tích và
đánhăgiáătng yu t (phân theo các cpăđ: có tính cnh tranh [+] và không có tính cnh
tranh [-])
2.2 Công nghip h tr
2.2.1ăKháiănim
Mt thành phn quan trngătrongămôăhìnhăkimăcngămƠ lunăvn tp trung phân tích là
CNHT. Thut ng CNHT (supporting industry) btăđu xut hin ch yu  Nht Bn t
nhngănmăsauăchin tranh th gii th 2 khi vic gia công các b phn, chi tit máy không
cùngăđnăv SX viăniălp ráp sn phm cui cùng
2
. Ngày nay, thut ng CNHTăđưăđc
s dng rngărưiănhngăniăhƠmăchaăthng nht (xem ph lc 14, 15).
 Vit Nam, thut ng CNHT xut hin ti Din dàn Kinh t Vit Nam (VDF) và s dng
chính thc t nmă2004ătrongăcácăvnăbn ca Th tng Chính ph
3


2.2.2 Kinhănghimăqucăt
2.2.2.1 Hàn Quc
Hàn Quc phát trin CNHT chia thành nhiuăgiaiăđon. T chính sách niăđa hóa, hn ch
nhp khu tp trung phát trin vt liu phc v ngành thép, hóa cht, linh kin lp ráp xe
hiăđn thu hút FDI, m rngăchoăvayătƠiăchính,ăđuătăR&D.ănănmă2001,ăHƠnăQuc
ch đnh mt s doanh nghip ln phi mua các linh ph kin t các SME có tính mc tiêu.
Giaiăđon 2007-2010, Hàn Quc phát trin vt liu mi, xây dng Khu/Cm CNHT, gia
nhp chui giá tr toàn cu. T nmă2011ăđn nay, Hàn Quc phát trin CNHT bng cách
đuătămnh vào KHCN, Vin nghiên cu,ăTrng i hc và Qu đuătămo him.
Nguyên liu thô

Công nghip sn xut lp ráp ô tô hoàn chnh
Lp ráp tng thành
CÔNG NGHIP H TR
Công c, thit b - công ngh

Vt liu

Chi tit máy, ph tùng,
linh kin, ph kin

gay gt thì k thut công ngh,ănngălc t chc qun lý sn xut kinh doanh, kh nngă
khai thác th trng, sáng to và phát trin sn phm…s là khu vc cnh tranh mi mà
-12-

Vit Nam không th gia nhp chui giá tr toàn cu nuăkhôngătngăcngănngălc ni
sinh này
Th t, thu hút và gi chân các doanh nghip FDI. Vit Nam mun to ra nhng tên tui
sn phm ln mang tm quc t là rtăkhóăđtăđc trong thiăđim hin ti, nên c gng
đ có th kt ni vi mt trong nhng mt xích trong chui sn xut và cung cp toàn cu
thông qua các chính sách thu hút ngun vnăđuătătrc tipănc ngoài
Th nm, tngăcng mi liên kt gia các doanh nghip. Chính ph cn thành lp các t
chc chuyên v phát trin CNHT, to thành cu ni gia chính ph vi doanh nghip, kt
ni các doanh nghip vi nhau.
Th sáu, phát trin ngun nhân lc chtălng cao, liên kt cht ch gia các doanh nghip
viăcăs đƠoăto.

-13-

CHNGă3.ăNNGăLC CNH TRANH

3.1 Tng quan tình hình phát trin kinh t
3.1.1ăKhuăvcăduyênăhiăminăTrung
Duyên hi min Trung (DHMT) bao gm 14 tnh kéo t ThanhăHóaăđn Ninh Thun, nm
trên trc giao thông chính Bc ậ NamăvƠăthôngăthngăraăbin qua các tuyn hành lang
ôngăậ Tây, ni viăđng hàng hi quc t. Khu vc này tp trung nhiu Khu kinh t đưă
điăvƠoăhotăđngănh VngăÁng,ăChơnăMơy,ăChuăLai,ăDungăQut,ăNhnăHi, Vân Phong
và Khu Kinh t đangătrongăquáătrìnhănghiênăcuănhăNghiăSn,ăNamăPhúăYên.ă
Nhìnăchung,ăđây là vùng kinh t tngăđi nghèo vi tcăđ tngătrngăGDPăgiaiăđon
2006-2010 là 5,9%, thp nht c nc; GDPăđuăngi 2010 là 15,5 triu, ch bng 68% c
nc (DinăđƠnăv phát trin bn vng khu vc DHMT, 2014). Trung tâm ca khu vc là

tc đ thay đi t trng nhanh nht (chim gn 2,7% so vi c nc). Hình 3.3 cho thy
“xe có đng c, r-moóc” vt xa các sn phm khác c v giá tr, tc đ tng trng và
t trng so vi c nc. Nhng sn phm có t trngăcaoănhăgiy, phi kim loiă(đá,ăcátă
xây dng, gch và thy tinh), ni tht (bàn gh, t g)ăđu xut phát t ngun tài nguyên
di dào caăđaăphng.
Hình 3.1 Quy mô, tcăđ tngătrng và t trng các ngành kinh t so vi c nc

Ngun: Tính toán ca tác gi t TKQN (2012a, 2012b)