B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM


L TÚ LOAN

KIM SOÁT DÒNG VN U T TRC TIP NC NGOÀI
TI VIT NAM TRONG GIAI ON 2000 - 2012 LUN VN THC S KINH T

TP. H Chí Minh – Nm 2013

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cu ca riêng tác gi. Các s liu, d
liu và các ngun trích dn trong lun vn đu trung thc và đc chú thích ngun gc
rõ ràng, minh bch.

Tác gi Lun vn L Tú Loan

ii

MC LC
Trang
TRANG PH BÌA
LI CAM OAN i
MC LC ii
DANH MC CÁC CH VIT TT v
DANH MC CÁC BNG vi
DANH MC CÁC HÌNH V vii
M U 1
1. Lý do chn đ tài: 1
Chng 1: TNG QUAN V KIM SOÁT VN DÒNG VN U T TRC TIP
NC NGOÀI 3
1.1
Tng quan v dòng vn đu t trc tip nc ngoài (FDI): 3
1.1.1 Khái nim v đu t trc tip nc ngoài: 3
1.1.2 Phân loi FDI: 4

2.3.2 C s và đng c ca hành vi chuyn giá 45
2.3.3 iu kin xut hin chuyn giá: 45
2.3.4 Thc trng hot đng chng chuyn giá các doanh nghip FDI ti VN: 46
2.4 ánh giá thc trng kim soát vn FDI ti VN trong giai đon 2000-2012:
48
2.4.1 Nhng thành tu đt đc ca vic kim soát ngun vn FDI: 49
2.4.2 Nhng hn ch và nguyên nhân ca vic kim soát ngun vn FDI: 55
Chng 3: GII PHÁP NÂNG CAO QU TRÌNH KIM SOÁT DÒNG VN U T
TRC TIP NC NGOÀI TI VIT NAM 64
3.1 QUAN IM CA CHÍNH PH, NH HNG THU HÚT VÀ KIM SOÁT
DÒNG VN U T TRC TIP NC NGOÀI N NM 2020:
64
3.1.1 Quan đim ca Chính ph v vic thu hút và kim soát dòng vn đu t trc
tip nc ngoài ti Vit Nam đn nm 2020: 64
3.1.2 nh hng thu hút và kim soát dòng vn đu t trc tip nc ngoài ti Vit
Nam đn nm 2020: 64
3.2 MT S GII PHÁP NÂNG CAO QUÁ TRÌNH KIM SOÁT VN U T
TRC TIP NC NGOÀI TI VIT NAM:
65
3.3 CÁC GII PHÁP B TR: 75
3.3.1 i vi Chính ph: 75
3.3.2 i vi Ngân hàng Nhà nc: 82
KT LUN CHNG 3 86

KT LUN CHUNG 87
TÀI LIU THAM KHO 88 iv


Chuyn giao công ngh
9
EU
European Union
Liên minh Châu Âu
10 EUR ng tin chung Châu Âu
11 FDI Foreign Direct Investment Vn đu t trc tip nc ngoài
12
GCNT

Giy chng nhn đu t
13 GDP Gross Domestic Product Tng sn phm quc ni
14
IMF
International Monetary Fund
Qu tin t quc t
15
NHNN

Ngân hàng Nhà nc
16
NHTW

Ngân hàng Trung ng
17 OECD
Organization for Economic
Co-operation & Development
T Chc Hp Tác Và Phát Trin
Kinh T
18 SAFE


Xúc tin đu t

v

DANH MC CÁC BNG

BngTrang
Bng 2.1: u t trc tip ca nc ngoài đc cp giy phép thi k 1988-2012 29
Bng 2.2: Tình hình phân b vn FDI vào các tnh thành 33
Bng 2.3: Vn FDI chy vào mt s nc ASEAN 34
Bng 2.4: Dòng vn đu t trc tip FDI giai đon 2008-2012 36
vi

DANH MC CÁC HÌNH V

HìnhTrang
Hình 1.1: Lý thuyt B ba bt kh thi 18
Hình 2.1: C cu vn đu t theo ngành 31
Hình 2.2: Các đi tác FDI đu t vào Vit Nam 32
Hình 2.3: Dòng vn FDI vào Vit Nam t nm 2000 đn 2012 37
Hình 2.4: Tc đ gii ngân vn FDI giai đon 2000-2012 50
nhp là lý do tôi chn đ tài nghiên cu “Kim soát dòng vn đu t trc tip nc
ngoài ti Vit Nam trong giai đon 2000-2012”.
2. Mc tiêu nghiên cu:
- Phân tích thc trng kim soát dòng vn đu t trc tip nc ngoài ti Vit
Nam trong giai đon 2000-2012. ng thi nêu lên kinh nghim kim soát vn ti
mt s nc nh: Trung Quc, Malaysia, Thái Lan và t đó rút ra bài hc kinh
nghim cho Vit Nam
- T nhng vn đ đc đánh giá và phân tíchnêu trên, kt hp vi điu kin
thc ti ca Vit Nam, đ tài đa ra mt s gii pháp nhm góp phn nâng cao quá
trình kim soát dòng vn đu t trc tip nc ngoài ti Vit Nam. 2

3. i tng nghiên cu và phm vi nghiên cu:
i tng nghiên cu ca đ tài là dòng vn FDI ti Vit Nam trong giai đon t
nm 2000 đn nm 2012.
Ni dung chính ca đ tài là phân tích thc trng kim soát vn đu t trc tip
nc ngoài ti Vit Nam trong giai đon t nm 2000 đn 2012, đng thi nghiên
cu kinh nghim ti mt s nc khác nên d liu s thu thp trong phm vi nc
Vit Nam và s liu thu thp t mt s nc nh: Trung Quc, Thái Lan, Malaysia.
4. Phng pháp nghiên cu:
Phng pháp chính đc s dng trong đ tài là phng pháp thng kê, tng
hp, phân tích và x lý s liu, d liu th cp đc thu thp t Tng cc Thng kê
Vit Nam, B k hoch đu t, Ngân hàng Nhà nc Vit Nam…
5. Ý ngha ca đ tài:
Qua vic nghiên cu đ tài cho thy thc trng dòng vn đu t trc tip nc
ngoài ti Vit Nam trong giai đon hi nhp. Các nguy c tim n, phát sinh ca
dòng vn và có nhng đnh hng chin lc trong nhng nm tip theo. ánh giá
mc đ hi nhp ca Vit Nam vi nn kinh t th gii, hiu qu các chính sách qun

trin ca công ty) là tiêu chí c bn giúp phân bit gia đu t trc tip nc
ngoài và đu t chng khoán.

 Theo T Chc Hp Tác Và Phát Trin Kinh T(OECD - Organization for
Economic Co-operation and Development):
u t trc tip nc ngoài đc thc hin nhm thit lp các mi quan h kinh
t lâu dài vi mt doanh nghip đc bit là nhng khon đu t mang li kh nng
to nh hng đi vi vic qun lý doanh nghip nói trên bng cách:
+ Thành lp hoc m rng mt doanh nghip hoc mt chi nhánh thuc toàn
quyn qun lý ca ch đu t;
+ Mua li toàn b doanh nghip đã có;
+ Tham gia vào mt doanh nghip mi;
+ Cp tín dng dài hn (> 5 nm).
4

Khái nim ca IMF và OECD đa ra đu nhn mnh đn ”li ích kinh t lâu dài”
và mc tiêu to đc s nh hng đi vi doanh nghip. Tuy nhiên, khái nim ca
OECD ch ra mt cách c th hn cách thc nhà đu t to nh hng đi vi các
doanh nghip.
 Theo T chc Thng mai Th gii(WTO- World Trade Organization):
u t trc tip nc ngoài xy ra khi mt nhà đu t t mt nc (nc ch đu
t) có mt tài sn  nc khác (nc thu hút đu t) cùng vi quyn kim soát tài sn
đó. Quyn kim soát là du hiu đ phân bit FDI vi các hot đng đu t khác.

  VitNam:
Lut pháp ti Vit Nam cha có quy đnh rõ ràng v khái nim “đu t trc tip
nc ngoài” (FDI). Tuy nhiên, theo iu 3 Lut u T nm 2005 ca Vit Nam có
đnh ngha “đu t trc tip”, “đu t nc ngoài”, ”đu t ra nc ngoài” nh sau:
+ “u t trc tip là hình thc đu t do nhà đu t b vn đu t và tham
gia qun lý hot đng đu t”.

khi đó ti Vit Nam, Lut đu t quy đnh là 30% và trong nhng trng hp đc bit
có th gim nhng không di 20%. Theo OECD (1996) thì t l này là 10% các c
phiu thng hoc quyn biu quyt ca doanh nghip - mc đc công nhn cho
phép nhà đu t nc ngoài tham gia thc s vào qun lý doanh nghip.
- T l góp vn ca các ch đu t s quy đnh quyn và ngha v ca mi bên,
đng thi li nhun và ri ro cng đc phân chia da vào t l này.
- Kt qu thu đc t hot đng kinh doanh ca d án đc phân chia cho các
nhà đu t theo t l góp vn và vn pháp đnh sau khi np thu cho nc s ti và tr
li tc c phn (nu có)
- Các nhà đu t nc ngoài trc tip qun lý d án mà h b vn đu t, t
quyt đnh đu t, quyt đnh sn xut kinh doanh và t chu trách nhim v lãi, l.
Hình thc này mang tính kh thi và hiu qu kinh t cao, không có nhng ràng buc
v chính tr. Quyn qun lý doanh nghip ph thuc vào t l góp vn ca ch đu t
trong vn pháp đnh ca d án

6

- FDI thng đc thc hin thông qua vic xây dng doanh nghip mi, mua
li toàn b hoc mt phn doanh nghip đang hot đng, hoc mua c phiu đ thôn
tính hoc sát nhp các doanh nghip vi nhau.
1.1.4 Các nhân t tác đng đn dòng vn FDI:
1.1.4.1 Các nhân t thuc môi trng quc t:
ó là các yu t thuc môi trng kinh t, chính tr, xã hi toàn cu có n đnh
hay không, có thun li hay không thun li cho nc ch đu t và nc nhn đu
t cng nh cho chính ch đu t khi tin hành hot đng đu t ra nc ngoài. Tình
hình chính tr trong khu vc và quc t tác đng đn các nhà đu t đang tìm kim
đi tác và ti c các d án đang trin khai. Khi môi trng kinh t chính tr trong khu
vc và th gii n đnh, khi đó các nhà đu t tìm kim c hi đu t vào các nc
có kh nng sinh li cao hn trong nc và nc tip nhn đu t có c hi thu hút
vn FDI. Ngc li, khi bin đng xy ra, ngun đu vào và đu ra ca các d án có

phát trin kinh t, t đó có th thu hút vn đu t trong và ngoài nc đ phát trin
kinh t. Mt khi nn kinh t n đnh v mt chính tr, xã hi thì s an toàn và sinh li
ca đng vn đi đu t càng đc đm bo.
 H thng Lut pháp và c ch chính sách khuyn khích TNN:
H thng pháp lut bao gm các vn bn lut, các quy đnh, các vn bn qun lý
hot đng đu t…phn ánh mt cách rõ ràng môi trng đu t ca nc s ti. Vi
điu kin hot đng ca các nhà đu t không phng hi đn an ninh quc gia thì h
thng pháp lut ca mt nc cn đm bo nhng vn đ cho nhà TNN nh sau:
- Môi trng cnh tranh lành mnh, quyn s hu tài sn t nhân đc pháp lut
bo đm.
- Quy ch pháp lý ca vic phân chia li nhun, quyn chuyn li nhun đi v
nc
- Quy đnh v thu, giá c, thi hn thuê đt Các yu t này tác đng trc tip
đn giá thành sn phm và t sut li nhun.
Mt h thng pháp lut đng b, hoàn thin, vn hành hu hiu, nhng ci m,
phù hp vi lut pháp và thông l quc t là mt trong nhng nhân t to nên môi
trng kinh doanh thun li, có th đnh hng và h tr cho các nhà đu t nc
ngoài thì kh nng hp dn ca FDI càng cao.
8

Do vy, h thng pháp lut phi th hin đc ni dung c bn ca nguyên tc:
Tôn trngđc lp ch quyn, bình đng, cùng có li và theo thông l quc t. ng
thi phi thit lp và hoàn thin đnh ch pháp lý to nim tin cho các nhà TNN.
Bên cnh h thng vn bn pháp lut thì nhân t quyt đnh pháp lut có hiu lc
là b máy qun lý nhà nc. Nhà nc phi vng mnh vi b máy qun lý gn nh,
ngi qun lý có nng lc, nng đng, có phm cht đo đc. Vic qun lý các d án
FDI phi cht ch theo hng to s thun li cho các nhà đu t song không nh
hng đn s phát trin chung ca nn kinh t và xã hi.
 V trí đa lý và điu kin t nhiên:
Mc tiêu ca các nhà đu t nc ngoài khi tin hành đu t là nhm thu li

tay đu tr thành ngun lc phc v cho đu t nc ngoài. Ngun nhân công có kh
nng hp tác kinh doanh cao, trình đ lao đng phù hp vi yêu cu, nng lc qun
lý cao s to ra nng sut cao. Bên cnh đó, các nhà đu t nc ngoài s gim mt
phn chi phí và thi gian đào to nên tin đ và hiu qu ca các d án s hoàn thành
nhanh chóng. Trình đ ngun nhân lc thp kém s làm cho nc nhn đu t kém
hp dn trong vic thu hút ngun vn FDI, đc bit là  quá trình qun lý hot đng
FDI. Vì vy, nc nhn đu t phi tích cc nâng cao trình đ dân trí ca ngi lao
đng đ không ch nâng cao kh nng tip cn công ngh, k thut tiên tin mà cng
nâng cao k thut qun lý kinh t to điu kin thu hút ngun vn FDI cho đt nc.
Mt h thng doanh nghip trong nc phát trin, đ sc hp thu công ngh
chuyn giao, là đi tác bình đng vi các nhà đu t nc ngoài, là điu kin cn
thit đ nc tip nhn đu t có th thu hút hiu qu hn ngun vn nc ngoài. H
thng các doanh nghip đó bao gm c nhng doanh nghip sn xut ln dch v  tt
c các lnh vc, ngành ngh và các nghip v kinh doanh quc t, đ sc đng vng
 th trng trong nc và cnh tranh trên th trng th gii. Trong đó, mng li
các doanh nghip dch v v tài chính-ngân hàng có vai trò quan trng, nhm to ra
các điu kin thun li cho vic huy đng và lu chuyn vn trong nc và quc t.
Càng t do hóa tài chính và đu t s càng to điu kin thu hút các nhà đu t ln.
 Th tc hành chính:
Th tc hành chính bao gm các khâu nh th tc đt đai, xét duyt giy phép
đu t, th tc thm đnh d án… iu làm chùn bc các nhà đu t nht chính là
th tc hành chính rm rà, phin phc gây tn kém v thi gian và chi phí.
10

B máy hành chính hiu qu quyt đnh s thành công không ch thu hút vn đu
t nc ngoài mà còn ca toàn b quá trình huy đng, s dng vn cho đu t phát
trin ca mi quc gia và mi đa phng. B máy hành chính phi thng nht, gn
nh, sáng sut và nhy bén v chính sách, vi nhng th tc hành chính, nhng qui
đnh pháp lý có tính cht đn gin, công khai và nht quán, đc thc hin bi nhng
con ngi có trình đ chuyên môn cao, có k lut, đo đc và tôn trng pháp lut.

xây dng đc th trng cung cp nguyên liu n đnh vi giá phi chng.
1.1.5.2 i vi nc tip nhn đu t
i vi các nc đang phát trin: FDI giúp đy mnh tc đ phát trin kinh t
thông qua vic to ra nhng doanh nghip mi, thu hút thêm lao đng, gii quyt mt
phn nn tht nghip  nhng nc này, khc phc tình trng thiu vn kéo dài. Theo
sau FDI là máy móc, thit b và công ngh mi giúp các nc đang phát trin tip cn
vi khoa hc – k thut mi. Các t chc sn xut trong nc bt kp phng thc
qun lý công nghip hin đi, lc lng lao đng quen dn vi phong cách làm vic
công nghip cng nh hình thành dn đi ng nhng nhà doanh nghip gii. Và FDI
giúp tng thu cho ngân sách Nhà nc.
1.1.5.2 Li ích ca hot đng đu t trc tip ra nc ngoài đi vi các nc
đang phát trin
Th nht, đu t trc tip nc ngoài giúp cho nc đu t s dng có hiu qu
ngun lc "d tha" tng đi trong nc, nâng cao t sut đu t, khai thác có hiu
qu li th ca quc gia. Khi đu t trc tip ra nc ngoài, các quc gia này s đem
các ngun lc có li th ca mình đ tin hành đu t và có th s thu đc li nhun
ln hn khi tin hành đu t trong nc bi: trong môi trng mi, ngun lc mà
nhà đu t đem đi đu t s đc khai thác, s dng có hiu qu hn, các ngun lc
đc khai thác ti đa.
Th hai, đu t trc tip ra nc ngoài giúp cho nc đu t tìm kim và tn
dng đc các ngun lc  nc ngoài mt cách có hiu qu hn  trong nc, xây
dng đc th trng cung cp đu vào n đnh vi giá c hp lý.Ngun lc và kh
nng khai thác các ngun lc này ti mi quc gia khác nhau là khác nhau. Do vy,
mi dn đn tình trng là có nhng ni "tha" tng đi và "thiu" tng đi các
ngun lc. Khi tin hành sn xut kinh doanh, mi nhà qun lý đu phi luôn tìm
cách ti thiu chi phí và ti đa li nhun nên h c gng s dng các ngun lc sao
cho có hiu qu nht và đu t trc tip ra nc ngoài là mt gii pháp.
Th ba, đu t trc tip ra nc ngoài m rng th trng xut khu.u t trc
tip ra nc ngoài là mt cách đ thâm nhp vào th trng nc ngoài. Thâm nhp
th trng theo cách này s giúp ngi tiêu dùng nc s ti làm quen vi sn phm

- iu tit lng vn FDI thu hút vào tng ngành phù hp vi chính sách phát
trin kinh t
- Hn ch vn FDI tháo chy  t (đc bit là dòng vn ngn hn)
- Bo v đc chính sách ngoi hi
1.2.3 Các hình thc kim soát vn:
13

Có 2 hình thc kim soát vn là: kim soát vn trc tip và kim soát vn gián tip
- Kim soát vn trc tip(kim soát hành chính): là vic hn ch nhng giao
dch vn, nhng khon thanh toán liên quan đn giao dch vn và vic chuyn giao
tin bng nhng quy đnh mang tính hành chính. Kim soát hành chính s tác đng
đn s lng ca nhng giao dch tài chính t nc này sang nc khác. Thông
thng, loi kim soát này áp đt nhng ngha v hành chính lên h thng ngân hàng
đ kim tra dòng vn.
- Kim soát vn gián tip: (kim soát vn da trên c s th trng) là vic
hn ch nhng bin đng ca dòng vn và nhng giao dch khác thông qua các bin
pháp th trng, mc đích là làm cho các giao dch này phi tn kém nhiu chi phí
hn khi thc hin, t đó hn ch nhng giao dch này. Vic kim soát vn gián tip
có th xy ra di nhiu hình thc khác nhau nh: h thng đa t giá, đánh thu
ngm hoc công khai lên dòng vn quc t.
1.2.4 Trách nhim kim soát vn FDI:
 Vit Nam, trách nhim kim soát vn FDI thuc các c quan sau:
- B K hoch và u t chu trách nhim trc Chính ph thc hin qun lý
nhà nc v đu t trc tip nc ngoài; các b, c quan ngang b thc hin qun lý
nhà nc v đu t trc tip nc ngoài đi vi lnh vc thuc phm vi nhim v,
quyn hn ca mình.
- U ban nhân dân cp tnh thc hin qun lý nhà nc v đu t trc tip nc
ngoài theo đa bàn và giao cho S K hoch và u t làm c quan đu mi, phi
hp vi các c quan chc nng thc hin qun lý nhà nc v đu t nc ngoài trên
đa bàn

- Kim soát vn FDI đòi hi chi phí hành chính cao.
- Kim soát vn FDI s làm chm tin trình hi n hp ca mt quc gia do trì
hoãn các điu chnh cn thit trong chính sách và khu vc t nhân khó có th thích
ng vi nhng thay đi trong hoàn cnh quc t.
- Kim soát vn FDI làm tng nhn thc xu v th trng , nhng nhn thc
này làm cho mt quc gia khó có th tip cn đc vi nhng dòng vn quc t
Tóm li, kim soát vn FDI dù có nhng hn ch nhng vn đkim soát vn là
cn thit. Bi l, các nc đang phát trin khó có th đáp ng toàn b nhng điu
15

kin đ t do hoá tài khon vn do th trng vn và các đnh ch tài chính cha
hoàn thin và đang trong quá trình xây dng, phát trin.
1.3 Lý thuyt kim soát vn và kinh nghim kim soát vn ti mt s nc:
1.3.1 Lý thuyt b ba bt kh thi:
Lý thuyt b ba bt kh thi (The Imposible Trinity) đc phát trin bi Robert
Mundell và Marcus Fleming vào thp niên 1960, gi là mô hình Mundell - Fleming.
Vào nhng nm 1980, khi vn đ kim soát vn tht bi  nhiu quc gia cùng vi
mâu thun gia vic c đnh t giá và đc lp trong chính sách tin t ngày càng rõ
nét thì lý thuyt B ba bt kh thi đã tr thành nn tng cho kinh t hc v mô ca
nn kinh t hin đi.B ba bt kh thi có th phát biu nh mt đnh đ: mt quc gia
không th đng thi đt đc 3 mc tiêu, ch có th la chn đng thi 2 trong 3 mc
tiêu:c lp tin t, T giá c đnh, Hi nhp tài chính
nc ngoài.
• c lp tin t và hi nhp tài chính đc kt hp bng cách la chn ch đ
t giá th ni nhng phi t b mc tiêu n đnh t giá.Vi la chn này,
Ngân hàng trung ng đc quyn t do n đnh lãi sut nhng đi li t giá
phi vn hành theo nhng nguyên tc th trng.
• n đnh t giá và đc lp tin t đc kt hp bng cách la chn th trng
vn đóng. La chn này có ngha chính ph phi thit lp kim soát vn. Khi
có kim soát vn, mi liên h gia lãi sut và t giá s b phá v, và quc gia
có th thc hin đng thi hai mc tiêu này.
1.3.2 Kinh nghim kim soát vn ca mt s nc:
1.3.2.1 Trung Quc - giai đon 2003 đn 2010:
Trc khi gia nhp WTO, các bin pháp kim soát vn ca Trung Quc hu nh
là các bin pháp hành chính, đc th hin thông qua các quy đnhcm hoc hnch
chuyn vn ra nc ngoài, vic chuyn vn ra và vào Trung Quc cn phi có s
chp thun ca chính ph; hay thông qua các quy đnh không cho các nhà đu t
nc ngoài đu t vào các ngành quan trng nh là vin thông, vn ti, nng lng,
quc phòng; hoc quy đnh gii hn quyn s hu đi vi các nhà TNN…
Trong thi gian qua, các bin pháp này đc đánh giá là hiu qu trong vic
kim soát dòng vn đu t nc ngoài. Minh chng rõ ràng nht cho s hiu qu này
là Trung Quc đã chu nh hng rt ít t cuc khng hong tài chính tin t châu Á
nm 1997.
Tuy nhiên sau khi đã gia nhp WTO, Trung Quc phi thc hin tng bc t
do hóa tài khon vn, t do hóa th trng tài chính theo l trình đã cam kt WTO,
mt khác t nm 2005, khi th trng chng khoán Trung Quc bùng n, dòng vn
đ vào Trung Quc  t đã khin th trng quc gia này phát trin quá nóng chính.
Tuy nhiên, xét v mt ch quan ln khách quan thì các bin pháp kim soáthành
chính không còn gi vai trò ch đonhm tránh nguy c đo ngc dòng vn có th
17

xy ra trong tng lai,thay vào đólà các bin pháp kim soát vn da trên c ch th

Trích đoạn ng 2.3: Vn FDI c hy vào ts nc ASEAN

---