B GIÁO DC VÀ ÀO
TOTRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ
MINH
LI TH M HÀ KIM TRA SC CHUăNG CA H THNG
NGÂN HÀNG VITăNAMăTRC CÁC CÚ SC
TÀI CHÍNH LUNăVNăTHCăS KINH T


NGIăHNG DN KHOA HC
PGS. TS. TRN HOÀNG NGÂN
THÀNH PH H CHÍ MINH - NM 2013CNG HÒA XÃ HI CH NGHA VIT NAM

c lp - T do - Hnh phúc
LI CAM
OAN

Tôi xin cam đoan Lun vn thc s kinh t “Kim tra sc chu đng ca h
thng ngân hàng Vit Nam trc các cú sc tài chính” là do chính tôi nghiên cu
và thc hin.
Các thông tin s liu đc s dng trong Lun vn là trung thc và hp lý.

Hc viên

1.2 CácănhơnătănhăhngăgơyăraăcácăcúăscătƠiăchính 14
1.3ăCácăcúăscătƠiăchínhătrênăthăgiiăvƠăscăchuăđng caăcácăhăthngătƠiă
chínhătrênăthăgii 16
1.3.1 Các cú sc tài chính đã xy ra trên th gii 16
1.3.2 Sc chu đng ca h thng tài chính trên th gii khi xy ra các cú sc tài
chính 18
1.4ăTngăquanăvătìnhăhìnhănghiênăcuăcóăliênăquanăđnălunăvn 20
1.4.1 Công trình nghiên cu ca Martin Cihak 21
1.4.2 Công trình nghiên cu ca Christian Schmieder, Claus Puhr & Maher
Hasan 21
1.4.3 Các công trình nghiên cu khác 22

1.5ăKinhănghimăxơyădngămôăhìnhăkimătraăscăchuăđngăcaăhăthngăngơnă
hƠngăthăgiiătrcăcácăcúăscătƠiăchínhăvƠăbƠiăhcărútăraăchoăhăthngăngơn
hƠngătiăVităNam 23
1.5.1 Nghiên cu kinh nghim xây dng mô hình kim tra sc chu đng ca mt
s h thng ngân hàng th gii 23
1.5.2 Bài hc rút ra cho h thng ngân hàng Vit Nam. 25
1.5.3 Mô hình nghiên cu ban đu 25
TịMăTTăCHNGă1 27
CHNGă2:ăTHCăTRNGăSCăCHUăNGăCAăHăTHNGăNGỂNă
HĨNGăTHNGăMIăVITăNAMăTRCăCÁCăCỎăSCăTĨIăCHệNH 28
2.1ăTngăquanăvăhăthngăngơnăhƠngăVităNam 28
2.1.1 Qui mô, nng lc ca mt vài ngân hàng 28
2.1.2 Tình hình hot đng sn xut kinh doanh ca ngành 29
2.1.3 ánh giá chung v h thng ngân hàng ti Vit Nam 33
2.2ăScăchuăđngăcácăcúăscătƠiăchínhăcaăcácăngơnăhƠngăVităNam 35
2.2.1 Các nhân t nh hng 35
2.2.2 Sc chu đng ca các ngân hàng Vit Nam trc các cú sc tài chính trong
thi gian qua 36
DANHăMCăKụăHIU CÁC CHăVIT TT

CAR: T l an toàn ti thiu
FED: Cc d tr liên bang Hoa K
FSAP: Chng trình ánh giá Khu vc Tài chính
GDP: Tng sn phm ni đa
HQT: Hi đng qun tr
IMF: Qu tin t quc t
NHNN: Ngân hàng nhà nc
NHTM: Ngân hàng thng mi
NHTMCP: Ngân hàng thng mi c phn
NHTW: Ngân hàng trung ng
NPL: T l n xu
M&A: Sáp nhp và mua li
OMO: Th trng m
PD: Xác sut v n
VAMC: Công ty qun lý tài sn
SRM: Ri ro h thng
ST: Kim tra sc chu đng
TCTD: T chc tín dng
TTTC: Th trng tài chính
WB: Ngân hàng Th gii

DANHăMCăCÁC HÌNH

Hìnhă0.1ăKhungănghiênăcuăcaălunăvn 7
Hìnhă1.1ăKhngăhongătƠiăkhonăvn 14
Hình 1.2 S đăkhngăhongăthătrngăbtăđngăsnăăMănmă2008 18

1. Tính cp thit caăđ tài
Trong nhng nm va qua, tình hình kinh t th gii din bin phc tp,
khng hong n công ti Châu Âu tip tc nh hng không nh ti nn kinh t c
nc nói chung và h thng ngân hàng nói riêng. Tng trng kinh t trong 6 tháng
đu nm ch đt 4,9% (cùng k đt 5,57%), hàng tn kho tng cao, lm phát din
bin phc tp và khó lng c th lm phát tháng 6/2013 tng nh 0,05% so vi
mc gim ca tháng 5. V tng th, CPI so vi đu nm tng 2,4%, so vi cùng k
nm ngoái tng 6,69%.
Trc nhng khó khn thách thc t môi trng bên trong và bên ngoài nn
kinh t, ngân hàng Nhà nc đư trin khai đng b, quyt lit có hiu qu các gii
pháp điu hành chính sách tin t cht ch, thn trng kt hp chính sách tài khoá
tht cht, chính sách t giá hp lỦ nhm kim ch lm phát và n đnh kinh t v
mô, n đnh cán cân thanh toán quc t, tng d tr ngoi hi, thanh khon ca h
thng t chc tín dng đc ci thin, lưi sut cho vay đc gim dn, giúp doanh
nghip tip cn vn phc v nhu cu sn xut- kinh doanh, cân đi v mô tng bc
đc ci thin, t giá USD/VND n đnh, thanh khon h thng ngân hàng đc
đm bo. Bên cnh s tng trng và thun li, h thng ngân hàng Vit Nam đang
gp rt nhiu khó khn và bc l nhng đim yu kém nht đnh, đó là phát trin
vt bc song thiu vng chc.
Tht vy, s phát trin không bn vng ca h thng ngân hàng có th nhìn
nhn qua vic hu ht các ngân hàng đu không đt ch tiêu k hoch kinh doanh.
Tng tài sn c h thng nói chung và riêng nhiu ngi d tính st gim mnh.
Tng trng tín dng thp là đa s, thm chí c nm vn âm; li nhun kém và có
c trng hp l; n xu tng cao, chi phí d phòng ln và có trng hp n c vào
vn ch s hu… i cùng vi thc t trên là nhiu đt ct gim và xáo trn nhân
s, ct gim lng thng ghi nhn trong nm 2012. S sa sút đó còn phn ánh thc
t nng lc d báo kh nng chu đng ca h thng ngân hàng trc các cú sc
-2-

din ra, đây chính là nguyên nhân dn đn các ngân hàng d b sa sút và đ v.

- H thng tài chính ca các nc có trình đ phát trin khác nhau đu có
nhng vn đ c hu và ri ro thng trc nh thông tin bt đi xng, s bt n
đnh và ri ro mang tính h thng.
- Các ri ro này luôn thng trc trong h thng tài chính, có th gây nên bt
n tài chính và thm chí dn đn các cú sc tài chính khi mt hay mt s yu kém,
ri ro không đc phát hin, hoc b kích hot bi các yu kém, nhân t ri ro khác
nu không đc ngn chn, x lỦ kp thi.
- Mt đc tính c bn ca TTTC so vi vi các th trng khác là s bt n
đnh mang tính h thng hay ri ro h thng. Nh đư đ cp, các th trng cu
thành ca TTTC gn bó cht ch vi nhau. Mt tác đng t bên trong ln bên ngoài
có th gây nên nhng phn ng dây chuyn trên toàn h thng TTTC. Rõ ràng
TTTC càng phát trin  trình đ cao thì tính nhy cm mang tính h thng càng cao.
Hn na, các cú sc tài chính thng kéo theo các cuc khng hong kinh t, thm
chí c khng hong chính tr - xư hi. Trong bi cnh t do hoá tài chính, tính bt
n đnh mang tính h thng ca TTTC có th lan truyn nhanh chóng ra khi biên
gii ca mt quc gia và có th kéo theo hàng lot bt n, thm chí khng hong tài
chính  mt s nc khác trong khu vc và th gii. Khng hong tài chính ti các
nc châu Á nm 1997-1998 và đc bit là khng hong tài chính  Hoa K trong
hai nm gn đây cho thy rõ đc tính này ca TTTC.
Ri ro thng gp trong quá trình hot đng ca các đnh ch tài chính
- H thng tài chính thng phi đi mt vi nhiu loi ri ro và mc đ “phi
nhim tài chính” là khác nhau vi các loi ri ro khác nhau, ph thuc vào các đc
đim ca danh mc đu t ca tng đnh ch tài chính, nht là ngân hàng, tm quan
trng ca tng ngân hàng trong h thng, mi liên kt vi các đnh ch và th
trng khác, cng nh mc đ và bn cht ca các ri ro.
- Mt danh mc đu t có th b tn thng di tác đng ca các cú sc ri
ro tín dng, ri ro thanh khon và ri ro th trng (bao gm ri ro t giá, lưi sut,
giá c phiu và giá hàng hóa). Các cú sc ri ro th trng và ri ro tín dng có th
tác đng lên danh mc đu t ca các đnh ch tài chính hoc trc tip qua s thay
-4-

-5-

khc lit trên phm vi toàn cu hin nay.
2. Mc tiêu nghiên cu
Mc tiêu nghiên cu ct lõi ca lun vn là tp trung nghiên cu các nhân t
gây ra các cú sc tài chính, t đó kim tra sc chu đng ca h thng ngân hàng
trc các tác đng do cú sc tài chính gây ra. Chính vì vy, nhim v nghiên cu
ca lun vn tp trung vào:
- H thng hóa c s lỦ lun v các cú sc tài chính;
- Phân tích thc trng chu đng ca h thng ngân hàng Vit Nam trc các
cú sc tài chính đư xy ra;
- Xác đnh các nhân t nh hng và mc đ tác đng ca ca các cú sc tài
chính đn hot đng ca các ngân hàng;
- Lp lun và đa ra các gii pháp phù hp vi thc tin tình hình nghiên cu
trong giai đon tip theo t nm 2013 – 2018 nhm giúp các ngân hàng tham kho
và ng dng trong thc tin hot đng.
 nghiên cu này gii quyt tt mc tiêu nghiên cu, cn phi làm rõ các
câu hi nghiên cu sau: (i) Bn cht ca các cú sc tài chính? Các nhân t nào gây
các cú sc tài chính? (ii) Nghiên cu s s dng phng pháp nghiên cu nào đ
xây dng và kim đnh mô hình các cú sc tài chính tác đng đn kh nng chu
đng ca các ngân hàng, qua đó xác đnh mc đ nh hng ca tng cú sc tài
chính đn hot đng các ngân hàng? (iii) Nhng hng hot đng ca h thng
ngân hàng đ có th tng cng s chu đng trc các cú sc tài chính trong giai
đon 2013– 2018.
3. iătng và phm vi nghiên cu
3.1 i tng nghiên cu
Các nhân t nh hng và gây ra các cú sc tài chính trên th gii.
Các ngân hàng thng mi c phn đư soát xét các Báo cáo tài chính bán niên
2013 đc đa vào đ kim tra sc chu đng các cú sc tài chính xy ra.
3.2 Phm vi nghiên cu

- Xây dng mt kch bn,;
- Lp bn đ và phân tích s các kt qu đu ra ca kch bn đó, có th s
-7-

dng cho mt phân tích v Bng cân đi k toán ca các ngân hàng và báo cáo kt
qu hot đng kinh doanh;
- Xem xét bt k hiu ng khác;
- Kt qu kim tra.
Hìnhă0.1ăKhungănghiênăcuăcaălunăvn
Vnăđănghiênăcu
Kim tra sc chu đng ca h
thng ngân hàng Vit Nam trc
các cú sc tài chính
Mcătiêuănghiênăcu
Xác đnh các nhân t nh hng
và mc đ tác đng ca ca các
cú sc tài chính đn hot đng ca
các ngân hàng nhm đa ra các
gii pháp kh thi
Phngăphápănghiênăcu
Phngăphápănghiênăcuăđnh
tính
-Thng kê thông qua thu thp d
liu có sn
, tin hành lp bng
biu
, v các đ th, biu đ đ d
dàng so sánh và đánh giá ni
dung cn tp trung nghiên cu
Phngăphápănghiênăcuăđnhălng

chính. ng thi nhn din các yu t c bn và vai trò tác đng ca chúng đn
kh nng chu đng ca mi ngân hàng khác nhau. ây s là điu kin đ trin khai
nhng mô hình ST toàn din hn hoc có nhng gii pháp phù hp đ nâng cao s
phát trin lành mnh và khe ca h thng ngân hàng.
- Nghiên cu này là mt th nghim vn dng tng hp nhiu phng pháp
nghiên cu đó là phng pháp đnh tính nh: thu thp d liu có sn, tin hành lp
bng biu, v các đ th, biu đ, suy din, s dng k thut đnh tính và đnh
lng nh ng dng mô hình. Mi phng pháp đc vn dng phù hp theo tng
ni dung nghiên cu trong lun vn.
6. Kt cu ca lunăvn
Ngoài phn m đu, kt lun, mc lc, danh mc các ch vit tt, danh mc
các hình và bng, ph lc và tài liu tham kho; lun vn đc b cc theo 3
chng nh sau:
- Chng 1. Tng quan v cú sc tài chính đi vi h thng ngân hàng
thng mi.
- Chng 2. Thc trng sc chu đng ca h thng ngân hàng thng mi
-9-

Vit Nam trc các cú sc tài chính.
- Chng 3. Gia tng sc chu đng ca h thng ngân hàng thng mi Vit
Nam trc các cú sc tài chính.

-10-

CHNG 1
: TNGăQUANăVăCỎăSCăTĨIăCHệNH IăVIăHă
THNGăNGỂNăHĨNGăTHNGăMI
1.1 TngăquanăvăcácăcúăscătƠiăchính điăviăhăthngăngơnăhƠngăthngămi
1.1.1 Th nào là cú sc tài chính
Cú sc tài chính là mt s kin có th gây ra mt bt ng, thay đi mnh m

làm cho vn c phn hin ti đang s dng là quá ln.
Gây ra các cú sc thng mi: tt c các kt qu ca cng thng tài chính
toàn cu thng đc đi kèm vi s gim mnh trong giá c ca hàng hóa. S gim
mnh trong các dòng chy hàng hóa, dch v, ngi tiêu dùng mt lòng tin vào sn
phm. Ngoài ra, đu t đc thc hin bi mt khu vc vn có s dng hàng hóa
trong nc và nhp khu t sn xut trong nc và ngun nhp khu. Do đó, s
khin cho tiêu dùng, nhp khu và đu t gim mnh hn so vi GDP. Nhp khu
ca mt quc gia là xut khu ca mt quc gia khác vì vy xut khu cng s gim
hn so vi GDP gây tác đng trên th trng chng khoán, đu t và xut khu là
ln hn nhiu GDP s có th kéo dài hn các cuc khng khong, đôi khi s là vnh
vin, mc dù các cú sc tài chính xy ra ch là tm thi.
1.1.3 Phân loi, đc đim các cú sc tài chính
Da trên đc đim và tính cht các loi hình khng hong tài chính đư n ra,
các nhà nghiên cu đư ch ra các bin/ ch tiêu tài chính th hin các du hiu, là
nguyên nhân, gây ra các cú sc tài chính (khng hong tin t, ngân hàng và n) và
thng xy ra theo ba mô hình khng hng sau:
Mô hình khng hong th h th nht:
-  mt s nc châu M Latinh vào cui nhng nm 1970, đu nhng nm
1980 và trong nhng nm 1990, ch yu đc trng cho các cuc khng hong cán
cân vưng lai trong điu kin t giá c đnh b các hot đng đu c tin t tn công.
Khi nhng nn tng kinh t v mô quá yu kém, ngân sách thâm ht trm trng,
cung tin tng quá mc (có th do chính ph in tin đ bù đp thâm ht ngân sách)
khin lm phát gia tng; nhng điu này dn đn cán cân vưng lai b thâm ht trm
trng. Trc nguy c đng ni t b gim giá, Chính ph buc phi liên tc can
thip bng cách bán ngoi t ra th trng đ duy trì t giá c đnh. Khi lng d tr
-12-

ngoi hi gim thp, các cuc tn công mang tính đu c bt đu xy ra. Ngun d
tr ngoi hi tr nên cn kit, Chính ph buc phi đi vay n nc ngoài và/ hoc
kêu gi s h tr ca các t chc quc t (nh IMF). Nhng điu này cùng vi s

th xem là mt phân tích tht tt đ gii thích cuc khng hong châu Á.
- Mô hình khng hong th h th ba đc Yoshitomi và Ohno xây dng
nm 1999 đc trng cho các cuc khng hong tài khon vn trong cán cân thanh
toán quc t. Khng hong tài khon vn thng dn đn khng hong kép: khng
hong tin t và khng hong ngân hàng. Vic t do hóa tài khon vn thiu mt
trình t thích hp đư dn đn hai h qu là tin đ cho cuc khng hong kép: (i)
lung vn đ vào  t vt quá nhiu mc thâm ht cán cân vưng lai; và (ii) vn
ngn hn chim t trng quá ln. Mt yu t mu cht gây ra cuc khng hong
kép là vn đ ri ro đo đc: bo lưnh ngm và công khai ca các Chính ph. Nh
đó, các nn kinh t đư thu hút mt lng ln vn vay ngoi t ngn hn không đc
kim đnh cht ch đ vào nn kinh t và gây nên tình trng bùng n tín dng, đu
t quá mc và thiu hiu qu, nht là đu t vào lnh vc bt đng sn và to nên
nn kinh t “bong bóng”. Bong bóng phình ngày mt ln và phi đn lúc v. Mt
quá trình ngc li bt đu xy ra. Mi ngi bán tài sn vì suy đoán rng giá tài
sn s gim; lng cung tài sn vì th gia tng và làm cho giá tài sn gim xung.
Các ngân hàng nhn thy giá tr tài sn th chp gim xung nên không cho vay na
và đòi hoàn tr nhng khon cho vay c v. Các nhà đu t, do phi hoàn tr vay
n, nên càng phi bán tháo tài sn khin giá lao dc và thng gim xung di c
mc cân bng ban đu.
-14-

Hình 1.1 KhngăhongătƠiăkhonăvn

Ngun: Theo Yoshitomi and Shirai (2000)[12]
Cuc khng hong ngân hàng - tin t  châu Á nm 1997 -1998 đc coi là
mt ví d đin hình ca mô hình khng hong vn.
1.2 CácănhơnătănhăhngăgơyăraăcácăcúăscătƠiăchính
Các nhân t sau đây đc xem là các nguyên nhân- toàn cu và trong nc,
đ gii thích vic nh hng và gây ra các cú sc tài chính:
- Bong bóng tín dng. Bt đu t cui nhng nm 1990, Trung Quc, nc

vào cách đ gii quyt các khng hong có th xy ra li không có, h ngh rng có
th vay qua đêm đ b sung vn. Nhng không ng rng, khi các khng hong xy
ra, kh nng thanh khon ca các ngân hàng b khó khn trong vic b sung vn dn
đn các nguy c v vn và dn đn tht bi.
- Nguy c lây lan. Nguy c lây nhim là mt nguyên nhân quan trng ca
cuc khng hong. Trong mt s trng hp, h thng tài chính d b tn thng
bi vì mt t chc nào đó b khng hong hoc hoch đnh các chính sách gây ra
thit hi không th tính đn đi vi các đi tác ca mình. Các t chc này đc coi
là có tác đng quá ln và có kh nng nh hng đn các công ty khác thông qua
ri ro tín dng, dn đn các công ty này b khng hong mt cách bt ng.
-16-

- Sc chung. Trong trng hp khác, các t chc tài chính không liên quan
cng b khng hong vì mt sc chung: vì tt c h cùng k vng vào môt mc tiêu
đy nguy c khng hong, dn đn tt c các t chc này đu b thit hi vì cùng
mt lỦ do và mc tiêu chung. Và thng nhân t này không ch gây ra tình trng sc
ch  mt ngân hàng duy nht mà còn có th nh hng đn các t chc tài chính
khác.
- Nhng mt cân đi v mô toàn cu, gia mt bên là mc thâm ht thng
mi nng n và khong cách tit kim dn đn s “d tha” thanh khon và vn
trên th gii.
- S phát trin nhanh chóng các công c tài chính mi (nh chng khoán hoá
các khon cho vay th chp bt đng sn, trong đó mt t l ln là cho vay n “di
chun” đu t bt đng sn đi cùng các công c phái sinh) đ hp th vn d tha,
to ra ri ro toàn cu.
- S yu kém ca các h thng giám sát tài chính quc gia và vic thiu th
ch giám sát toàn cu trong bi cnh chu chuyn vn ngày càng t do và các đnh
ch tài chính ngày càng có xu hng đa nng hóa.
1.3 CácăcúăscătƠiăchínhătrênăthăgii vƠăscăchuăđngăcaăcácăhăthngătƠiă
chínhătrênăthăgii