TP. H


CHÍ MINH
-

2012

Chuyên ngành: K toán
Mã s : 60.34.30 LUN VN THC S KINH T

C
C


A
AV
V
I
I


C
CL
L
U
U
Â
Â
N
NC
C
V
V
I
I
Ê
Ê
N
N



N
NC
C
H
H


T
T

K
K
I
I


M
MT
T
O
O
Á
Á
N
NB
B
Á
Á
O
O

T
T


I
IV
V
I
I


T
TN
N
A
A
M
MLÂM HUNH PHNG
TP. H



Ngi hng dn khoa hc
TS. NGUYN ANH HIN

THÀNH PH H CHÍ MINH – NM 2013
B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
ooOoo


N
N
H
HH
H




N
N
G
GC
C


U
Y
Y


N
NK
K
I
I


M
MT
T
O
O
Á
Á
N
NV




N
N
G
GH
H
O
O


T
T



N
N
G
G

C
Á
Á
O
OT
T
À
À
I
IC
C
H
H
Í
Í
N
N
H
HT
T


ngành K toán – Kim toán. Lun vn này cha đc ai công b di bt k hình thc
nào và tt c các ngun tài liu tham kho đu đc trích dn đy đ.
TPHCM, ngày 19 tháng 6 nm 2013
Tác gi
Lâm Hunh Phng

MC LC


LI CAM OAN
DANH MC CÁC BNG VÀ BIU 
M U 1
CHNG 1:
GII THIU V  TÀI NGHIÊN CU
1.1. Dn nhp 5
1.2. Gii thiu đ tài nghiên cu 9
1.2.1. Tng quan th trng kim toán Vit Nam 9
1.2.2. Quy đnh v luân chuyn kim toán viên ti Vit Nam 10

5.2. Nhng đóng góp và hn ch ca đ tài 59

TÀI LIU THAM KHO
PH LC
Ph lc 1: Danh sách 39 công ty trong mu nghiên cu
Ph lc 2: Kt qu thng kê mô t các bin và bng tn s hai bin APT và AFT
Ph lc 3: Kt qu kim đnh Lavene v s khác nhau ca các giá tr trung bình
Ph lc 4: Kt qu phân tích tng quan và hi quy tuyn tính gia hai bin APT và DA
Ph lc 5: Kt qu hi quy tuyn tính đa bin
Ph lc 6: Kt qu hi quy tuyn tính đa bin khi APT có giá tr nh hn hay bng 3
Ph lc 7: Kt qu hi quy tuyn tính đa bin khi APT có giá tr nh hn hay bng 5
Ph lc 8: Kt qu hi quy tuyn tính đa bin khi DA dng
Ph lc 9: Kt qu hi quy tuyn tính đa bin khi DA âm
Ph lc 10: Kt qu hi quy tuyn tính đa bin khi thêm bin AFT vào phng trình
nghiên cu

DANH MC CÁC BNG VÀ BIU 
 DANH MC CÁC BNG

thành và phát trin.Và mt trong nhng điu kin đm bo cho th trng này hot
đng n đnh và tr thành mt kênh cung cp vn hu ích cho doanh nghip đó là
các thông tin tài chính đc công b phi minh bch. Tuy nhiên, do có s xung đt
li ích gia nhà qun tr và ch s hu doanh nghip cng nh các bên th ba mà
các thông tin này có th b bóp méo theo nhng mc đích mà nhà qun tr mong
mun. Do đó, ngành kim toán báo cáo tài chính vi vai trò đc bit ca mình góp
phn gii quyt nhng xung đt li ích trên và đm bo các thông tin công b phn
ánh đúng thc cht tình hình tài chính ca doanh nghip.
Cht lng dch v kim toán ph thuc vào nhiu yu t nhng phn ln tùy
thuc vào trình đ chuyên môn và tính đc lp ca kim toán viên. Nu nh nhng
yêu cu v trình đ có th đt đc thông qua quá trình đào to và tích ly kinh
nghim làm vic thì tính đc lp ca kim toán viên là mt vn đ khá nhy cm.
2

Nó tùy thuc vào tính cách cng nh ý thc ca tng kim toán viên trc yêu cu
v đo đc ngh nghip và trách nhim đi vi toàn xã hi. Và vn đ này đã tr
nên nóng bng hn do s phá sn mt trong các tp đoàn hàng đu trên th gii là
ENRON, trong đó có liên quan đn sai phm nguyên tc đc lp, khách quan ca
công ty kim toán Authur Andersen, mt trong s các BIG5 lúc by gi.
T đây, nhiu quc gia trên th gii trong đó có Vit Nam đã đa ra nhiu quy
đnh nhm tng cng tính đc lp ca kim toán viên cng nh công ty kim toán,
trong đó có quy đnh v vic luân chuyn bt buc kim toán viên sau mt khong
thi gian nht đnh. Tuy nhiên, vn đ này vn còn gây ra nhiu tranh lun gia vic
nên hay không nên đa ra quy đnh này và thi hn luân chuyn là bao nhiêu nm là
hp lý. Vì vy, nhm kim đnh tính hu hiu ca quy đnh này có thc s làm gia
tng cht lng kim toán ti Vit Nam hay không, tác gi đã chn thc hin đ tài:
“nh hng ca vic luân chuyn kim toán viên đn cht lng báo cáo tài chính
ti Vit Nam.”

2. Mc tiêu nghiên cu ca đ tài

Chng 4: Kt qu nghiên cu
Chng 5: Kt lun, kin ngh và nhng gii hn ca đ tài
4

6. Nhng đóng góp ca đ tài
 V mt lý lun
- H thng hóa và trình bày các kt qu nghiên cu trc đây v vn đ này ti Vit
Nam cng nh trên th gii.
- Xác đnh hành vi điu chnh li nhun ca nhà qun lý và tng hp mt s bin
pháp mà h có th s dng đ điu chnh li nhun trong k ca doanh nghip.
- Gii thiu phng pháp đnh lng cht lng kim toán thông qua các khon dn
tích (accrual earnings management), mt trong nhng phng pháp đã đc s
dng trên th gii đ phát hin hành vi điu chnh li nhun ca nhà qun lý và đo
lng gián tip cht lng kim toán.
 V mt thc tin
Thông qua kt qu nghiên cu, tác gi đánh giá tính hu hiu ca quy đnh hin
hành v vic luân chuyn kim toán viên trong vic tng cng s đc lp và nâng
cao cht lng kim toán báo cáo tài chính ti Vit Nam. T đó đa các kin ngh
cho các nhà lp pháp v vn đ này trong tng lai. Bên cnh đó, mt phn kt qu
nghiên cu cng cho thy nhng ri ro kim toán mà các công ty kim toán phi
gp trong vic kim toán cho khách hàng nm đu tiên.Vì vy, tác gi cng đa ra
mt s kin ngh v kim soát cht lng dch v đi vi Hip Hi Kim Toán Viên
Hành Ngh Vit Nam (VACPA) và các công ty kim toán nhm gia tng cht lng
kim toán báo cáo tài chính ti Vit Nam. 5

CHNG 1: GII THIU  TÀI NGHIÊN CU
1.1. Dn nhp

Tuy nhiên, các hc gi trong ngành li cho thy mt s tht trái ngc. Bng
các nghiên cu lý thuyt cng nh thc nghim, h cho rng vic luân chuyn kim
toán c  cp đ công ty và cp đ kim toán viên s ch gây ra s tn kém không cn
thit khi các công ty kim toán phi thc hin kim toán nm đu tiên cho khách hàng.
Mt khác, s ph thuc quá nhiu ca kim toán viên vào báo cáo k trc cng nh
nhng c tính ch quan ca ban giám đc trong nhng nm đu s làm gia tng ri ro
kim toán ch không làm tng cht lng kim toán nh mong đi. Bên cnh đó, vic
thiu kin thc chuyên bit v ngành ngh, lnh vc kinh doanh cng nh tình hình
hot đng ca khách hàng trong nm đu kim toán s gây ra không ít khó khn cho
kim toán viên; và sau khi h đã nm bt rõ tt c các ri ro kinh doanh ca khách
hàng thì h li phi b luân chuyn; và quy trình trên li tip tc. Vì vy, khi nhim k
kim toán viên dài s to ra thun li cho kim toán viên do h đã hiu rõ v khách
hàng ca mình qua đó giúp vic kim toán d dàng hn ch không nh hng gì đn
tính đc lp. Nhóm phn đi còn cho rng khi nhim k kim toán b c đnh theo lut,
cht lng kim toán còn có th b gim đi do các công ty kim toán mun gi chân
khách hàng đ lâu đ h bù đp các chi phí đã b ra trong nm đu tiên vì vy s xut
hin nguy c thông đng vi khách hàng. Các nhà qun tr công ty cng không ng h
quy đnh này khi cho rng h phi mt quá nhiu thi gian và chi phí trong vic la
chn công ty kim toán mi và giúp đ các kim toán viên hiu rõ v đc đim hot
đng ca h trong khi li ích tng thêm li không có.
7

Mc dù các cuc tranh lun vn còn đang tip tc din ra và cha có hi kt,
nhiu nc trên th gii đã áp dng quy đnh luân chuyn kim toán viên bt buc.
Các quy đnh ngh nghip  M khuyn ngh nhóm kim toán viên cho mt công ty
nên đc thay th sau mi 7 nm. Và sau đó đo lut Saxbanes-Oxley (2002) đã đa ra
quy đnh bt buc luân chuyn sau mi 5 nm. Còn ti Anh, k t tháng 11 nm 2003
nhim k ti đa ca các kim toán viên đã b rút ngn t 7 nm xung còn 5 nm. Các
quy đnh tng t cng đc áp dng ti Hà Lan và c.  Nht, các kim toán viên
b pháp lut nghiêm cm thc hin kim toán cho cùng mt công ty niêm yt 7 nm

công ty nhà nc
Sau mi 5 nm đi vi các công ty
niêm yt
Hng Kông
Không quy đnh Sau mi 5 nm đi vi các công ty
niêm yt
n 
Sau mi 4 nm đi vi ngân
hàng,công ty bo him và công
ty nhà nc
Sau mi 4 nm đi vi các ngân
hàng, công ty bo him và công ty
nhà nc
Indonesia
Sau mi 5 nm đi vi tt c
công ty
Sau mi 3 nm đi vi tt c công ty
Nht
Không quy đnh Sau mi 7 nm đi vi các công ty
niêm yt
Malaysia
Không quy đnh Sau mi 5 nm đi vi các công ty
niêm yt
Pakistan
Sau mi 5 nm đi vi các
công ty niêm yt
Sau mi 5 nm đi vi các công ty
niêm yt
Phillipines
Không quy đnh Sau mi 5 nm đi vi các công ty

s quc gia châu Á. (Ngun: Siregar S. V. và cng s (2012). Audit tenure,audit rotation and
audit quality:The case of Indonesia, Asia Journal of Business and Accounting,5(1),2012.)[38]
9

1.2. Gii thiu đ tài nghiên cu
1.2.1. Tng quan th trng kim toán Vit Nam
Lch s hình thành và phát trin ca ngh nghip kim toán Vit Nam tri qua
nhiu giai đon khác nhau. Mãi cho đn trc thp niên 90 ca th k 20, hot đng
kim toán ch yu do nhà nc tin hành thông qua công tác kim tra k toán. Tuy
nhiên vi nhu cu phát trin ca xã hi và quá trình hi nhp vi kinh t th gii, hot
đng kim toán đc lp ti Vit Nam đc tái lp vi s ra đi ca công ty Kim Toán
Vit Nam (VACO) vào tháng 5/1991. Sau hn 20 nm hình thành và phát trin, ngành
kim toán Vit Nam đã tng bc đc th ch hóa bng các vn bn pháp lut và có
nhng bc tin nht đnh c v lng ln v cht. S lng công ty kim toán và s
ngi đc cp chng ch hành ngh liên tc tng qua các nm. Theo báo cáo tng
hp ca VACPA, tính đn ngày 20/3/2012, Vit Nam đã có 152 công ty kim toán
đng ký hành ngh vi hn 2400 ngi đã đc cp chng ch kim toán viên. V
công tác kim soát cht lng hot đng, b tài chính cng đã ban hành h thng
chun mc kim toán mi cp nht theo chun mc quc t, qua đó to ra c s đ
đánh giá và nâng cao cht lng dch v kim toán nói chung và hot đng kim toán
đc lp báo cáo tài chính nói riêng. Lut Kim toán đc lp (2011) đc quc hi
thông qua và có hiu lc t ngày 1/1/2012 cng to ra mt nn tng pháp lý vng chc
giúp cho ngh nghip kim toán phát trin.
Tuy nhiên, bên cnh nhng kt qu đt đc, ngành kim toán nc ta vn tn
ti nhiu vn đ có nguy c đe da cht lng kim toán. V s lng kim toán viên
dù có xu hng tng qua các nm nhng ch có hn 50% trong s này hin đang đng
ký hành ngh kim toán (theo báo cáo tng hp ca VACPA nm 2011). iu này dn
đn s thiu ht kim toán viên ti các công ty kim toán quy mô trung bình và nh, t
l kim toán viên trên nhân viên chuyên nghip thp và có tình trng kiêm nhim ca
10

“Trng hp ký hp đng kim toán vi mt doanh nghip kim toán t 3 nm liên tc
tr lên thì phi yêu cu doanh nghip kim toán thay đi kim toán viên hành ngh và
ngi chu trách nhim ký tên trên báo cáo kim toán”. K đn trong thông t
64/2004/TT-BTC do b tài chính ban hành nhm hng dn thc hin mt s điu
trong ngh đnh 105/2004/N-CP trong phn quy đnh chung có nêu yêu cu thay đi
kim toán viên hành ngh và ngi chu trách nhim ký báo cáo kim toán. C th
chng 1 mc 2 ca thông t này có quy đnh nh sau:
“ 2.1.Trng hp đn v đc kim toán ký hp đng kim toán vi mt doanh
nghip kim toán t 3 nm liên tc tr lên, tính t ngày Ngh đnh s 105/2004/N-CP
có hiu lc thì c sau 3 nm phi yêu cu doanh nghip kim toán thay đi:
a) Kim toán viên hành ngh chu trách nhim kim toán và ký tên trên báo cáo
kim toán;
b) Ngi chu trách nhim ký báo cáo kim toán là Giám đc (hoc ngi đc
u quyn) ca doanh nghip (hoc chi nhánh doanh nghip) kim toán.
2.2. Trng hp Ban Giám đc doanh nghip kim toán hoc lãnh đo chi
nhánh doanh nghip kim toán ch có mt ngi là kim toán viên hành ngh thì đn
v đc kim toán ch đc ký hp đng kim toán vi doanh nghip kim toán hoc
chi nhánh doanh nghip kim toán đó nhiu nht là 3 nm liên tc tính t ngày Ngh
đnh s 105/2004/N-CP có hiu lc và t nm th 4 tr đi phi chuyn sang ký hp
đng kim toán vi doanh nghip kim toán khác.
Yêu cu doanh nghip kim toán thay đi kim toán viên hành ngh và ngi
chu trách nhim ký báo cáo kim toán phi đc ghi rõ trong hp đng kim toán.”
12

Ngoài ra nhm tng cng tính đc lp khách quan ca kim toán viên mà đc
bit là các kim toán viên cho các công ty niêm yt, lut kim toán đc lp (2011)
cng có quy đnh ti điu 58 nh sau : “Doanh nghip kim toán, chi nhánh doanh
nghip kim toán nc ngoài ti Vit Nam không đc b trí kim toán viên hành
ngh thc hin kim toán cho mt đn v có li ích công chúng trong nm (05) nm tài
chính liên tc.”

nhc nh và khuyn ngh các doanh nghip kim toán m s theo dõi hp đng và s
theo dõi báo cáo kim toán đã phát hành đ làm c s luân chuyn kim toán viên
chính theo quy đnh.
Tóm li, ti Vit Nam, mt nc có nn tài chính khá non tr so vi các nc
trong khu vc, vic luân chuyn kim toán viên chu trách nhim ký báo cáo kim toán
đã đc quy đnh trong các vn bn lut. Tuy nhiên trên thc t, do cha có ch tài x
pht nên vic luân chuyn này ch mang tính t giác t phía các công ty kim toán và
đn v đc kim toán. T đó ny sinh nguy c đe da đn tính đc lp ca kim toán
viên cng nh cht lng kim toán.
T nhng vn đ trên, đ tài này đc thc hin nhm nghiên cu mi quan h
gia vic luân chuyn kim toán viên vi cht lng kim toán báo cáo tài chính ti
Vit Nam nhm xem xét tính hp lý ca các quy đnh v luân chuyn kim toán viên
hin nay, đng thi gii thích c s khoa hc ca nhng quy đnh này. Qua đó, đ tài
góp phn hoàn thin khung pháp lý v luân chuyn kim toán viên ti Vit Nam và là
mt tài liu tham kho hu ích cho các công ty kim toán, sinh viên chuyên ngành k
toán kim toán cng nh các nhà lp pháp v vn đ này.

14

CHNG 2: TNG QUAN C S LÝ THUYT
2.1.Tng quan v Cht lng kim toán và các yu t nh hng
2.1.1. Mt s đnh ngha v cht lng kim toán
Cht lng kim toán đc đnh ngha theo nhiu cách khác nhau. Theo đon
09 chun mc kim toán Vit Nam VSA 220 trc đây ban hành kèm theo Quyt đnh
s 28/2003/Q-BTC ngày 14/3/2003 thì “cht lng kim toán là mc đ tha mãn
ca các đi tng s dng kt qu kim toán v tính khách quan và đ tin cy vào ý
kin ca kim toán viên, đng thi tha mãn mong mun ca các đi tng đc kim
toán v nhng ý kin đóng góp ca kim toán viên nhm nâng cao hiu qu kinh
doanh trong mt khong thi gian đnh trc vi giá phí hp lý.”
Trong khi đó, h thng chun mc kim toán mi ban hành kèm theo thông t

thc s hoàn ho khi đuc áp dng trong nhiu tình hung thc t.
Mt s nhà nghiên cu khác nh DeAngelo (1981) cho rng cht lng kim
toán đc xem xét da trên hai khía cnh đó là : (a) kh nng kim toán viên phát hin
ra các khim khuyt trong h thng k toán ca khách hàng và (b) báo cáo các khim
khuyt này [17]. nh ngha này tuy khá rõ ràng v mt lý thuyt nhng quá nhn
mnh đn tính kim tra trong công vic kim toán mà quên rng mc tiêu ca kim
toán không ch dng li  vic kim tra và phát hin các sai sót mà còn phi tr giúp
doanh nghip ci thin h thng kim soát ni b (thông qua th qun lý) và sa cha
nhng sai sót trên báo cáo tài chính ca khách hàng. Và khi các gian ln sai sót này
không đc sa cha thì các kim toán viên mi có trách nhim trình bày trên báo cáo
kim toán.
16

Còn Theo Jackson, Moldrich, & Roebuck (2008), cht lng kim toán đc
th hin  hai hình thc là “cht lng thc” (actual quality) và “cht lng v mt
cm nhn” (perceived quality) [27]. Theo đó, cht lng thc th hin mc đ tin cy
ca báo cáo tài chính khi kim toán viên phát hin đc các sai sót trng yu trên báo
cáo tài chính và ri ro kim toán đc gim thiu ti đa (cht lng kim toán đc
đm bo khi kim toán viên có đy đ trình đ nghip v). Còn “cht lng v mt
cm nhn” th hin mc đ tin tng ca các ngi s dng báo cáo tài chính đi vi
cht lng ca các báo cáo và hiu qu ca cuc kim toán (ch yu vn đ cht lng
 đây liên quan đn uy tín ngh nghip ca các công ty kim toán trên th trng cng
nh s đc lp ca kim toán viên đi vi khách hàng).
Và khi đng di góc nhìn ca nhà đu t, ngi ta đã đa ra mt s quan đim
khác v cht lng kim toán, theo đó cht lng kim toán đc th hin qua s
trung thc ca thông tin tài chính đc trình bày trên báo cáo tài chính sau khi kim
toán. Trách nhim ca kim toán viên là phi làm gim các sai sót và nâng cao đ
trung thc ca d liu k toán (Beatty, 1989)[10]. nh ngha này quan tâm đn kt
qu ca dch v kim toán đó là s trung thc ca báo cáo tài chính. Theo đó, tác gi
cho rng báo cáo tài chính là mt kt qu tng hp ca doanh nghip báo cáo ln các

quyn li ca ch s hu và nhà nc. Nhim v hàng đu ca kim toán viên là phát
hin nhng gian ln sai sót ca nhà qun lý, đi tng s dng kt qu kim toán lúc
này là ch s hu và các c quan nhà nc.
n đu th k 20, nn kinh t th gii phát trin mnh m vi s xut hin ca
hàng triu nhà đu t chng khoán. Vì th trong khi mc đích kim toán nhà nc và
kim toán ni b không có s thay đi đáng k, kim toán đc lp báo cáo tài chính t
18

mc đích phát hin sai phm đã chuyn sang mc đích mi là nhn xét v mc đ
trung thc và hp lý ca báo cáo tài chính. Lúc này, kt qu kim toán ch yu phc
v cho các bên th ba đ giúp h đánh giá v đ tin cy ca báo cáo tài chính.
Do đó dù đi tng s dng kt qu kim toán khá rng nhng ta có th chia ra
làm 2 nhóm chính là: (1) ngi qun lý và (2) c đông và các bên liên quan. i vi
các công ty không phi là công ty đi chúng, ngi s dng ch yu là nhà qun lý và
các c đông. Tuy nhiên, đi vi các công ty đi chúng đc niêm yt trên th trng,
nhóm ngui s dng còn bao gm c các bên th ba (nhà đu t, các đnh ch tài chính
trung gian…). Do thông tin trên báo cáo tài chính ca các công ty này có nh hng
ln đn nhóm ngi rng rãi trong xã hi nh vy nên hu ht các quc gia trên th
gii đu yêu cu các công ty này phi đc kim toán hàng nm. Do đó, khi nghiên
cu v cht lng kim toán, các nhà nghiên cu phân tích và xem xét ch yu di
góc nhìn ca công chúng và xã hi.
Do vic đánh giá cht lng kim toán đi vi công chúng là rt khó khn nên
ngi ta thng đánh giá cht lng kim toán thông qua các yu t có liên quan đn
cht lng kim toán. Theo lun án tin s ca Trn Khánh Lâm (2011) v “Xây dng
c ch kim soát cht lng cho hot đng kim toán  Vit Nam”[4], tác gi đã thu
thp và tng hp kt qu t rt nhiu nghiên cu khác nhau trên th gii qua đó đa ra
7 yu t nh hng đn cht lng kim toán bao gm:
1) Quy mô công ty kim toán
2) Mc đ chuyên sâu trong tng lnh vc ca kim toán viên
3) Nhim k kim toán viên