B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
LI TH NGC HÂN

XÂY DNG CH BÁO O LNG A CHIU
CHO H GIA ÌNH NÔNG THÔN VÙNG TÂY
NGUYÊN VIT NAM
Chuyên ngành : Kinh t phát trin
Mã s : 60.31.01.05 MC LC
TRANG BÌA PH
LI CAM OAN
LI CM N
MC LC
DANH MC BNG BIU
DANH MC HÌNH NH
DANH MC T VIT TT
TÓM TT  TÀI
CHNG 1. GII THIU 1
1.1 Vn đ nghiên cu 1
1.2 Mc tiêu nghiên cu 2
1.2.1 Mc tiêu chung 2
1.2.2 Mc tiêu c th 2
1.3 Câu hi nghiên cu 3
1.4 Gi thuyt nghiên cu 3
1.5 Phm vi nghiên cu 4
1.6 Kt cu ca lun vn 4
CHNG 2. LC KHO TÀI LIU 6
2.1 S lc v kinh t xã hi vùng Tây Nguyên 6
2.2 Nghèo vƠ đo lng nghèo 8
2.2.1 Khái nim nghèo 8
2.2.2 Các phng pháp đo lng nghèo 9
2.2.2.1 o lng nghèo đn chiu 10
2.2.2.2 Nghèo đa chiu 11
2.2.3 Tài sn sinh k và nghèo 16
2.3 Kt lun chng 19

4.3.1.2 Tho lun v kt qu phân tích 55
4.3.2 Tho lun v phân tích Multiple Correspondence Analysis (MCA) 62
4.3.2.1 Kim đnh s phù hp ca phân tích s liu 63
4.3.2.2 Tho lun v kt qu phân tích 63
4.3.3 Tho lun xây dng các ch báo phù hp đo lng nghèo đa chiu cho h
gia đình nông thônTơy Nguyên theo tip cn mô hình tài sn sinh k 66
4.3.4 Tóm lc 70
4.4 So sánh kt qu phân loi h nghèo gia đo lng nghèo đn chiu vƠ đa
chiu 70
4.4.1 Tho lun phân cm nghèo đa chiu và mc đ quan trng ca tng
chiu đo lng 70
4.4.1.1 Mc đ quan trng ca tng chiu đo lng 71
4.4.1.2 Kt qu phân cm nghèo đa chiu 74
4.4.2 So sánh kt qu phân loi h nghèo đa chiu vƠ đn chiu 76
4.5 Kt lun chng 79
CHNG 5. KT LUN VÀ KHUYN NGH 80
5.1 Kt lun 80
5.2 Khuyn ngh 80
TÀI LIU THAM KHO
PH LC DANH MC BNG BIU
Bng 3.1- Các bin trích t b d liu VHLSS 2010 21

gia đình nông thôn Tơy Nguyên Vit Nam 60
Bng 4.26 - Danh sách các bin đnh tính th hin các loi tài sn sinh k ca h gia
đình Tơy Nguyên trích t VHLSS 2010 62
Bng 4.27 ậ H s Cronbach’s Alpha ca các chiu phân tích 63
Bng 4.28 - H s Discrimination Measures ca các bin đnh tính vi các chiu đo
64
Bng 4.29 ậ Chiu đo lng và ch báo đnh tính đi din cho tài sn sinh k ca h
gia đình nông thông Tơy Nguyên 66
Bng 4.30 - Các ch báo kh dng đo lng nghèo đa chiu cho h gia đình Tơy
Nguyên 69
Bng 4.31 - Phân b mu quan sát theo phân cm đa chiu vƠ theo ng phơn v thu
nhp bình quơn đu ngi 77
Bng 4.32 - So sánh các ch bo đnh lng theo phân loi nghèo đa chiu vƠ đn
chiu 78

DANH MC HÌNH NH
Hình 1.1 - Vùng nghiên cu trên bn đ Vit Nam 4
Hình 4.1 - Biu đ mc bng cp cao nht thành viên h có đc 33
Hình 4.2 ậ C cu thành phn dân tc các h gia đình nông thôn Tơy Nguyên 47
58
Hình 4.3 - Biu đ phân phi giá tr eigenvalues theo nhân t 58
Hình 4.4 - Mc đ quan trng ca các ch báo nghèo đa chiu trong phân cm
nghèo đa chiu 72
Hình 4.5 ậ Biu đ Phân cm h nghèo đa chiu 76

nghèo đa chiu cho h gia đình ti khu vc nông thôn vùng Tây Nguyên Vit
Nam”, tác gi xác đnh 5 mc tiêu c th hn:
- Mô t các đc trng c bn v tài sn sinh k ca h gia đình nông thôn vùng
Tây Nguyên Vit Nam.
- Xác đnh tng quan gia các yu t ca tài sn sinh k vi thu nhp bình
quơn đu ngi vƠ tng quan gia các yu t ca tài sn sinh k ca các h
gia đình nông thôn vùng Tơy Nguyên Vit Nam
- Xác đnh các ch báo c th phù hp đ đo lng nghèo đa chiu cho các h
gia đình ti khu vc nông thôn vùng Tây Nguyên Vit Nam.
- Phân cm các h gia đình khu vc nông thôn vùng Tây Nguyên Vit Nam
da trên các ch báo đo lng nghèo đa chiu đƣ xơy dng.
- So sánh cách phân cm nghèo đa chiu theo các ch báo va xây dng vi
cách phân cm nghèo đn chiu.
T quá trình lc kho các tài liu liên quan đn đ tài, tác gi nhn đnh có th ng
dng mô hình tài sn sinh k (vi 5 nhóm vn: vn con ngi, vn vt cht, vn t
nhiên, vn tài chính, vn xã hi) đ xây dng các ch báo đo lng nghèo đa chiu
cho h gia đình nông thôn Tơy Nguyên Vit Nam. Ngun s liu s dng đc trích
t b d liu VHLSS 2010. ng vi các mc tiêu c th, đ tài s dng 5 phng
pháp cho vic phân tích s liu, bao gm: thng kê mô t, phơn tích tng quan,
phân tích thành phn chính (PCA) - phơn tích đ tng hp đa chiu (MCA), phân
tích cm và so sánh giá tr trung bình.
Vi phng pháp nghiên cu phù hp, tt c các mc tiêu đ tƠi đt ra đu đc
gii quyt. Kt qu ca nghiên cu cho thy tình trng nghèo ti vùng nông thôn
Tây Nguyên còn khá ph bin, tn ti s tng quan hai chiu gia các nhóm yu
t tài sn sinh k vi tình trng nghèo v tin t. Tác gi cng xác đnh đc có th
đo lng nghèo đa chiu vi 5 nhóm vn yu t tài sn sinh k, 13 chiu đo lng
và 35 ch báo. Ngoài ra, vic phân cm h gia đình theo đo lng nghèo đa chiu

hp ca rt nhiu yu t khác nhau trong đó không th thiu các yu t liên quan
đn phúc li xã hi. iu nƠy cng cho thy nghèo không ch đc đánh giá thông
qua thu nhp hay chi tiêu mà còn có th đc mô t bng nhiu tiêu chí khác nhau
đ có đc cái nhìn toàn din và sâu sc hn.
Vùng Tây Nguyên, mt thi gi là Cao nguyên Trung phn Vit Nam là khu vc
cao nguyên bao gm 5 tnh, xp theo th t v trí đa lý t bc xung nam gm

1
Trích bi Trn Tin Khai và Nguyn Ngc Danh, 2012. Quan h gia tài sn sinh k và nghèo 
nông thôn Vit Nam. Trng i hc Kinh T TP.HCM.
2

Kon Tum, Gia Lai, k Lk, k Nông vƠ Lơm ng. Vi đa hình, khí hu khó
khn trong phát trin kinh t, dơn c bao gm nhiu đng bào dân tc thiu s, Tây
Nguyên đc xem là mt khu vc còn rt khó khn trong vic tip cn phúc li xã
hi, đc bit là khu vc nông thôn. Tây Nguyên có khong 46 dân tc cùng chung
sng, trong đó đng bào dân tc thiu s chim khong 25% dân s.  nông thôn,
t l nghèo ca đng bào dân tc thiu s tng cao hn. Vi s phc tp v sc tc
và tôn giáo, h tng c s và kinh t kém phát trin, khu vc nông thôn Tây
Nguyên đc xem là trng tâm ca nhiu chng trình phát trin quc gia. Mc dù
vy, ngc li vi đa hình là vùng cao, nông thôn Tây Nguyên vn còn là vùng
trng ca nn nghèo đói. Do đó, khu vc này vn cn nhn đc s quan tâm và
theo dõi nhiu hn na.
Vi nhng đc trng đƣ phân tích v khu vc nông thôn Tơy Nguyên cng nh
nhng khái quát v các phng pháp đo lng nghèo, đ tài mong mun xây dng
mt h thng ch báo phù hp cho khu vc nƠy đ có th xem xét tình trng nghèo
ti đơy mt cách đa chiu, toàn din và sâu sc.

1.4 Gi thuyt nghiên cu
- Có s tng quan gia s thiu ht các tài sn sinh k vi tình trng
nghèo v thu nhp ca các h gia đình nông thôn vùng Tơy Nguyên
Vit Nam.
- Có th ng dng mô hình tài sn sinh k (DFID, 1999) đ xây dng
các ch báo phù hp nhm đo lng nghèo đa chiu cho các h gia
đình nông thôn vùng Tơy Nguyên Vit Nam.
- Kt qu phân loi h nghèo  các h gia đình nông thôn Tơy Nguyên
Vit Nam có s khác bit gia hai cách phân loi đn chiu vƠ đa
chiu.
4

1.5 Phm vi nghiên cu
-  tài tp trung vào các h gia đình khu vc nông thôn vùng Tây
Nguyên Vit Nam, bao gm 5 tnh: Kon Tum, Gia Lai, k Lk, k
Nông vƠ Lơm ng.
- S liu s dng cho nghiên cu đc trích t b d liu iu tra mc
sng h gia đình Vit Nam nm 2010 (VHLSS 2010) do Tng cc
Thng kê Vit Nam thu thp. Hình 1.1 - Vùng nghiên cu trên bn đ Vit Nam
1.6 Kt cu ca lun vn
Lun vn đc th hin vi 5 chng, c th nh sau:

CHNG 2. LC KHO TÀI LIU
Chng Lc kho tài liu ca đ tài trình bày tng quan các tài liu, báo cáo
nghiên cu, sách liên quan đn vn đ nghiên cu do tác gi thu thp đc đ làm
c s cho thit k nghiên cu.
2.1 S lc v kinh t xã hi vùng Tây Nguyên
Vùng Tây Nguyên là khu vc cao nguyên bao gm 5 tnh, xp theo th t v trí đa
lý t bc xung nam gm Kon Tum, Gia Lai, k Lk , c Nông và Lơm ng.
Phía bc Tây Nguyên giáp tnh Qung Nam, phía đông giáp các tnh Qung Ngãi,
Bình nh, Phú Yên, Khánh Hoà, Ninh Thun, Bình Thun, phía nam giáp các tnh
ng Nai, Bình Phc, phía tây giáp vi các tnh Attapeu (Lào), Ratanakiri và
Mondulkiri (Campuchia). Trong khi Kon Tum có biên gii phía tây giáp vi c Lào
vƠ Campuchia, thì Gia Lai, k Lk vƠ k Nông ch có chung đng biên gii vi
Campuchia. Lơm ng không có đng biên gii quc t. Tng din tích Tây
Nguyên vào khong 54.641 km².
So vi các vùng khác trong c nc, điu kin kinh t - xã hi ca Tây Nguyên có
nhiu khó khn, nh lƠ thiu lao đng lành ngh, c s h tng kém phát trin, s
chung sng ca nhiu dân tc trong cùng mt vùng lãnh th và mc sng còn tng
đi thp so vi các vùng đng bng. Tuy nhiên, Tây Nguyên có li đim v tài
nguyên thiên nhiên. Tơy Nguyên có đn 2 triu hecta đt bazan màu m, tc chim
đn 60% đt bazan c nc, rt phù hp vi nhng cây công nghip nh cà phê, ca
cao, h tiêu, dâu tm, chè. Các loi cây công nghip nƠy cng là ngun thu nhp
ch yu ca ngi dân Tây Nguyên. Trong đó, cƠ phê lƠ cơy công nghip quan
trng s mt  Tây Nguyên. Tây Nguyên hin nay có hn 290 nghìn ha cà phê,
chim 4/5 din tích cà phê c nc. k Lk là tnh có din tích cà phê ln nht
(170 nghìn ha) và Buôn Ma Thut ni ting có cht lng cao. Tơy Nguyên cng lƠ
vùng trng cao su ln th hai sau ông Nam B, ch yu ti Gia Lai và k Lk.
7

8

2011 (UNDP, 2012, trang 59) cng cho thy ắt l nghèo đa chiu  dân tc thiu
s là 61,9% so vi dân tc Kinh vƠ Hoa lƠ 17,4%”. áng lu ý hn, s liu nghiên
cu ca Baulch và cng s (2009)
2
cho thy t l nghèo ca nhóm dân tc thiu s
sinh sng ti khu vc nông thôn Tây Nguyên nm 2006 là 73,6%, chim t l cao
nht so vi các nhóm dân tc thiu s sinh sng ti các khu vc khác. Nh vy, có
th thy đc tình trng nghèo ti vùng Tơy Nguyên, đc bit là khu vc nông thôn
là vn đ rt đáng quan tơm. Do đó, cn phi có nhng phng pháp thích hp đ
đo lng và mô t tình trng nghèo cho riêng khu vc này và khi tho lun v
nghèo ti Tây Nguyên nht thit cn xem xét yu t đa sc tc, mt yu t đc trng
ca xã hi Tây Nguyên.
2.2 Nghèo và đo lng nghèo
2.2.1 Khái nim nghèo
Nghèo là mt khái nim có th đc nhìn nhn trên nhiu phng din khác nhau.
Vì vy có rt nhiu đnh ngha, quan đim khác nhau nh th nào là nghèo.
Theo Rowntree (1910)
3
, đc xem lƠ ngi đu tiên đi tìm thc đo nghèo đói, cho
rng nghèo đói lƠ tình trng thiu mt lng tin đ ắcó đc nhng th cn thit
cho vic duy trì th cht thun túy”. Theo Wilson (1987)
4
, xem xét nghèo trong bi
cnh nhiu yu t hn, cho rng ngi nghèo là nhng ngi không có trình đ, k
nng, luôn chu s tách bit v xã hi, không có kh nng tip cn hoc không có

Trong mt nghiên cu ca Nguyn Trng Hoài và cng s (2005), h cho rng mc
dù có nhiu đnh ngha nhng tu chung khái nim nghèo đói th hin  ba khía
cnh sau: Th nht là có mc sng thp hn mc sng trung bình ca cng đng
dơn c; Th hai lƠ không đc th hng nhng nhu cu c bn  mc ti thiu
dƠnh cho con ngi; Th ba là thiu c hi la chn tham gia vào quá trình phát
trin ca cng đng.
Nh vy, mc dù không có mt đnh ngha duy nht v nghèo nhng nhìn chung có
th hiu, nghèo là tình trng mt b phn ngi dơn không có đc nhng điu kin
cn thit đ đáp ng nhng nhu cu vt cht và tinh thn  mc ti thiu (hay gi là
ngng nghèo).
2.2.2 Các phng pháp đo lng nghèo
Nh đƣ trình bƠy, nghèo là mt khái nim phc tp và có rt nhiu đnh ngha đa
ra đ gii thích v nghèo. Do tính phc tp ca nó, rt nhiu công trình đc thc
hin đ tìm kim phng pháp đo lng nghèo mt cách tt nht. Có th phân loi
các phng pháp đo lng nghèo thƠnh đo lng nghèo đn chiu vƠ đo lng
nghèo đa chiu.

10

2.2.2.1 o lng nghèo đn chiu
o lng nghèo đn chiu là cách nhìn nhn, mô t tình trng nghèo ch yu da
trên yu t tin t. Mt cá nhân hay h gia đình đc cho là nghèo khi có thu nhp
hay chi tiêu bình quơn đu ngi thp hn mt mc chun ti thiu (ngng nghèo)
hoc thp hn nhng nhóm ngi khác trong xã hi. Theo cách tip cn da trên
thu nhp vƠ chi tiêu nƠy, thng có hai hình thc áp dng đ phân loi h nghèo là
nghèo tuyt đi vƠ nghèo tng đi.
 Nghèo tuyt đi

 Nghèo tng đi
inh Phi H (2006) cho rng nghèo tng đi là tình trng mà mt ngi hoc mt
h gia đình thuc v nhóm ngi có thu nhp hoc chi tiêu thp nht trong xã hi
xét theo không gian và thi gian nht đnh. Nh vy, nghèo đói tng đi đc xác
đnh trong mi tng quan xƣ hi v tình trng thu nhp vi nhóm ngi.  bt k
xã hi nào, luôn tn ti nhóm ngi có thu nhp thp nht trong xã hi. Do đó, theo
khái nim nƠy thì ngi nghèo tng đi s luôn hin din bt k trình đ phát trin
kinh t nƠo. Thông thng, h gia đình nghèo đc đnh ngha là nu mc đ thu
nhp hoc chi tiêu bình quơn đu ngi nm trong 20% thp nht ca thu nhp hoc
chi tiêu hay 20% dân s có mc thu nhp/chi tiêu thp nht.
2.2.2.2 Nghèo đa chiu
Tr li vi khái nim v nghèo, bên cnh nhng ý kin cho rng nghèo là thiu tin,
rt nhiu quan đim khác phát biu nghèo là không tho mãn các nhu cu c bn
ca cuc sng, hay ắnghèo lƠ s thiu ht hnh phúc” (World Bank, Institute, 2005,
trang 9)
6
. Bossert (2009) đƣ lc kho các công trình ca Townsend (1979)
7
,
Streeten (1981)
8
, Sen (1992)
9
, ch rõ rng các công trình nƠy đc xem là tiên
phong và to ra nhng nh hng rt ln đn vic nghiên cu nghèo đa chiu. Các
công trình va đ cp đƣ nêu rõ tình trng nghèo ca ngi dân th hin qua rt
nhiu chiu ca cuc sng nh nhƠ , s th hng giáo dc, tui th, và th nhp
ch là mt trong các chiu th hin. Ngoài ra, nghiên cu ca Boltvinik (1998) cng
ch rõ trên thc t, nhiu h gia đình có mc thu nhp cao cng có th không tho
mãn nhng nhu cu c bn. iu này cho thy cách đo lng nghèo ch vi mt

- Nhà  có mái/ca chính/ca s/nn b h hng nng, nn/tng nhà
m thp.
- Không có thit b si m.
- Không có nhà tm.
- Không có nhà v sinh.
- Trong vòng 12 tháng lin trc thi đim kho sát h gia đình còn
thiu tin chi tr cho các dch v sinh hot gia đình.
- Trong vòng 12 tháng lin trc thi đim kho sát h gia đình còn
thiu tin thuê nhà.
- Trong vòng 12 tháng lin trc thi đim kho sát h gia đình còn
phi tr tin cho các sn phm mua tr góp hoc vn còn các khon n
phi tr.
- Ba n ca h gia đình không có tht heo, tht gà, cá, rau xanh hoc
các loi thc phm tng đng.
13

- H gia đình không có kh nng chi tr cho nhng tình hung bt trc.
- H gia đình không có đin thoi (k c đin thoi di đng).
- H gia đình không có máy thu hình mƠu.
- H gia đình không có máy vi tính.
- H gia đình không có máy git.
- H gia đình không có xe ô tô.
- H gia đình b nh hng nhiu bi ting n ca khu vc sinh sng
hoc ting n t đng ph.
- H gia đình sng trong khu vc ô nhim, b nhim bi than hoc gp
phi các vn đ v môi trng khác do sn xut công nghip gây ra.
Trng s ca các ch báo khác nhau vi các đi tng khác nhau trong h gia đình.

trin con ngi da trên 3 chiu đo lng:
- Sc kho: th hin mt cuc sng lâu dài và kho mnh, đc đo
bng tui th trung bình.
- Tri thc: đc đo bng t l s ngi ln bit ch và t l nhp hc
các cp giáo dc (tiu hoc, trung hc, đi hc).
- Thu nhp: đc đo bng GDP bình quơn đu ngi tính theo giá tr
ngang bng sc mua (PPP)
Ch s HDI đc đo bng trung bình nhân ca ch s tui th trung bình, ch s hc
vn và ch s bình quơn đu ngi.
Ch s Nghèo con ngi HPI đc áp dng trong Báo cáo Phát trin Con ngi
nm 1997 (trích bi Jahan, 2002). HPI lƠ mt ch s tng hp nghèo đa chiu da
trên đo lng s thiu ht trong vic tip cn các yu t phát trin c cn ca con
ngi. Nm 1998 ch s HPI-2 đc phát trin đ áp dng cho các nc phát trin.
Ch s HPI xơy dng nm 1997 đc bit đn nh HPI-1 vƠ s dng đo lng ti
các nc đang phát trin. C th, các ch s HPI-1 và HPI-2 cùng đo lng qua
nhng chiu cnh sau:
- Th nht lƠ s thiu thn liên quan đn s tn ti: b cht sm, đc
th hin qua vic t vong trc tui 40 (đi vi HPI-1) vƠ tui 60 (đi
vi HPI-2);

Trích đoạn ng 4.22 T ng quan gia ng phơ nv thunh p bình quơn đu ngi và các ch Tho lu nv phân tích Multiple Correspondence Analysis (MCA) So sánh kt qu phân lo ih nghèo gia đ ol ng nghèo đn chi u vƠ đa

---