B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
N
N
G
G
U
U
Y
Y
N
NT
T
H
H
U
UTTP.H CHÍ MINH ậ NM 2011
LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan Lun vn cao hc này là do chính tôi
nghiên cu và thc hin. Các thông tin, s liu đc s dng
trong lun vn là hoàn toàn trung thc và chính xác.
H Chí Minh, ngày tháng nm 2011
Hc viên Nguyn Thu Trang
1.1.4.4 i vi nn kinh t- xư hi. 11
1.2 Ri ro trong hot đng kinh doanh th ca ngơn hƠng thng mi 12
1.2.1 Khái nim 12
1.2.2 Các loi ri ro xy ra trong hot đng kinh doanh th ca ngân hàng thng
mi 12
1.2.2.1 Ri ro xét t góc đ ngân hàng 12 1.2.2.2 Ri ro xét t góc đ khách hàng 16
1.2.2.3 Ri ro xét t chính sách v mô 17
1.3 Qun lỦ ri ro trong hot đng kinh doanh th 17
1.3.1 Khái nim qun lý ri ro trong hot đng kinh doanh th 17
1.3.2 Quá trình qun lý ri ro trong hot đng kinh doanh th 19
1.3.3 Nhân t nh hng đn Qun lý ri ro trong hot đng kinh doanh th ca
ngân hàng thng mi 20
1.3.3.1 Nhân t ch quan 20
1.3.3.2 Nhân t khách quan 22
1.4 BƠi hc kinh nghim t hot đng qun lỦ ri ro ca các Ngơn hƠng
thng mi Vit Nam vƠ bƠi hc rút ra cho Techcombank 24
CHNG 2 : THC TRNG RI RO VÀ QUN Lụ RI RO TRONG HOT
NG KINH DOANH TH TI NGỂN HÀNG K THNG VIT NAM 28
2.1 Tng quan tình hình hot đng kinh doanh th ca h thng Ngơn hƠng
Vit Nam trong 5 nm gn đơy 28
2.2 Gii thiu v Trung tơm th vƠ Dch v tƠi khon cá nhơn ca Ngơn
hƠng K thng Vit Nam 35
2.3 Thc trng hot đng kinh doanh th ti Ngơn hƠng K thng Vit
Nam 37
2.3.1 Tng quan hot đng kinh doanh th ca Ngân hàng K thng Vit Nam 37
2.3.2 Các sn phm th ca Ngân hàng K thng Vit Nam 39
2.3.2.1 Th ni đa F@staccess 39
3.3.1 Gii pháp t phía Ngân hàng. 82
3.3.1.1 Gii pháp v nghip v phát hành 83
3.3.1.2 Gii pháp v nghip v thanh toán th 84
3.3.1.3 Bo đm an toàn hot đng ca ATM 86
3.3.1.4 Nâng cao v k thut, công ngh 88
3.3.1.5 Phát trin đào to ngun nhân lc 91
3.3.1.6 Gii pháp qun lý mng li đi lý chp nhn th ca ngân hàng 92
3.3.2 Gii pháp t phía khách hƠng 92 3.3.2.1 Gii pháp bo qun th 93
3.3.2.2 Bo mt thông tin th 93
3.3.2.3 An toàn khi rút tin ti máy ATM 94
3.3.2.4 An toàn khi s dng dch v thanh toán hàng hóa ti VCNT 95
3.3.3 Kin ngh vi các c quan hu trách 96
3.3.3.1 Kin ngh vi Chính ph 96
3.3.3.2 Kin ngh vi Ngân hàng Nhà nc 96
3.3.3.3 Kin ngh vi Hi th Ngân hàng Vit Nam 98
Kt lun 100
Tài liu tham kho 101
DANH MC BNG BIU, HÌNH V
I. DANH MC BNG
Bng 2.1: S lng phát hành th ca h thng ngân hàng Vit Nam qua
các nm 29
Bng 2.2: S lng máy ATM và máy POS ca h thng ngân hàng Vit
Nam qua các nm 29
hàng K thng Vit Nam t nm 2008 đn 06 tháng đu nm
2011 44
Biu đ 2.4: Biu đ t trng th ghi n quc t/s lng phát hành th ca
ngân hàng K thng Vit Nam t nm 2008 đn 06 tháng
đu nm 2011 47
Biu đ 2.5: Biu đ t trng th tín dng quc t/doanh s phát hành th ca
ngân hàng K thng Vit Nam t nm 2008 đn 06 tháng
đu nm 2011 49
Biu đ 2.6: Biu đ tng trng doanh s giao dch thanh toán th và thanh
toán POS Techcombank t nm 2006 đn 06 tháng đu nm
2011 53
Biu đ 2.7: Bng s liu tn tht trên tng doanh s giao dch th
Techcombank 60
Biu đ 2.8: Bng s liu cnh báo tn tht giao dch th Techcombank trong
06 tháng đu nm 2011 61
DANH MC S
Biu đ 2.1: Quy trình vn hành cnh báo ri ro 75
1
LI M U
1. LỦ do chn đ tƠi
Trong thc t hin nay, th ngân hàng đư tr thành mt trong nhng phng
tin thanh toán đc a chung và s dng rng rưi, nó mang li nhng tin ích to
ln đi vi ngi s dng và chính bn thân các ngân hàng thng mi. i kèm vi
nhng tin ích thì vn còn có nhng bt cp trong quá trình s dng th ca ch th,
gây ra ri ro và tn tht v tài chính, uy tín ca bn thân ch th và ngân hàng.
Vi nhng tin ích mà các ngân hàng tích hp trong th và vic m rng
Phm vi nghiên cu: Thc trng công tác qun lý ri ro trong kinh doanh
th ti ngân hàng K thng Vit nam
4. Phng pháp nghiên cu
gii quyt các vn đ đt ra, lun vn s dng phng pháp kt hp cht
ch gia t duy bin chng và quan đim lch s, đng thi, vn dng các phng
pháp phân tích thng kê đ h thng hoá và phân tích các d liu thông tin (gm
thông tin kho sát thc t và các ngun thông tin khác) đ khái quát hoá thành
nhng ni dung và đ xut gii pháp gn lin vi thc tin ca ngân hàng K
thng Vit Nam.
5. Kt cu lun vn
Tên đ tài: "Hoàn thin qun lý ri ro trong hot đng kinh doanh th ti
ngân hàng K thng Vit Nam "
B cc lun vn: Ngoài phn m đu và kt lun, lun vn gm có 3 chng:
Chng 1: Tng quan v th ngân hàng và qun lý ri ro trong hot đng
kinh doanh th ca ngân hàng thng mi.
Chng 2: Thc trng ri ro và qun lý ri ro trong hot đng kinh doanh th
ti ngân hàng K thng Vit Nam.
Chng 3: Hoàn thin qun lý ri ro trong hot đng kinh doanh th ti ngân
hàng K thng Vit Nam.
3
CHNG 1 : TNG QUAN V TH NGỂN HÀNG VÀ QUN Lụ
RI RO TRONG HOT NG KINH DOANH TH CA
NGỂN HÀNG THNG MI
1.1 Tng quan v th ngơn hƠng
1.1.1 Khái nim v th ngơn hƠng
Th ngân hàng là phng tin thanh toán không dùng tin mt, ra đi t
phng thc mua bán chu hàng hoá bán l và phát trin gn lin vi s ng dng
trúc hoàn toàn nh mt máy vi tính.
1.1.2.2 Phơn loi theo ch th phát hƠnh
a. Th do Ngân hàng phát hành: là loi th do ngân hàng phát hành giúp
cho khách hàng s dng mt s tin do Ngân hàng cp tín dng.
b. Th do t chc phi ngân hàng phát hành: là loi th du lch và gii trí
ca các tp đoàn kinh doanh ln hoc các công ty xng du ln, các ca hiu ln
phát hành nh Diner's Club, Amex
1.1.2.3 Phơn loi theo tính cht thanh toán ca th
a. Th tín dng: ch th đc phép s dng mt hn mc tín dng trong mt
khong thi gian qui đnh không phi tr lưi đ mua sm hàng hoá, dch v ti
nhng c s kinh doanh, khách sn, sân bay chp nhn loi th này. Th tín dng
là th cho phép ch th thc hin giao dch th trong phm vi hn mc tín dng đư
đc cp theo tha thun vi ngân hàng phát hành, t chc phát hành th.
b. Th ghi n: là loi th do ngân hàng phát hành trên c s tài khon tin
gi ca khách hàng m ti ngân hàng phát hành. Th ghi n đc s dng ti các
máy rút tin t đng hoc các đn v chp nhn th, đây là loi th có quan h trc
tip và gn lin vi tài khon tin gi.
Th ghi n không có hn mc tín dng vì nó ph thuc vào s d hin hu
trên tài khon ca ch th.
5
Có hai loi th ghi n c bn:
- Th online: là loi th mà giá tr nhng giao dch đc khu tr ngay lp
tc vào tài khon ch th.
- Th offline: là loi th mà giá tr nhng giao dch đc khu tr vào tài
khon ch th sau đó vài ngày.
c. Th rút tin mt: là loi th rút tin mt ti các máy rút tin t đng. Vi
Th quc t: đây là loi th đc chp nhn trên toàn th gii, s dng các
ngoi t mnh đ thanh toán.
1.1.3 Các ch th tham gia hot đng thanh toán th.
Ngân hàng phát hành: là ngân hàng bo tr cho vic phát hành th cho ch
th, th đc phát hành mang biu tng và thng hiu ca ngân hàng hoc đc
các t chc th quc t, công ty liên kt hp tác đ trao quyn phát hành th mang
thng hiu ca nhng t chc và công ty này. Ngân hàng phát hành s chu trách
nhim cho vic qun lý, x lý h s phát hành, phát hành, qun lý tài khon và các
dch v phát sinh sau khi phát hành th cho khách hàng. Ngân hàng phát hành quy
đnh các điu khon, điu kin s dng th đi vi khách hàng.
Ngân hàng thanh toán: là ngân hàng chp nhn các loi th nh mt
phng tin thanh toán thông qua vic ký kt hp đng chp nhn th vi các đim
cung ng hàng hoá dch v. Ngân hàng thanh toán là ngân hàng bo tr cho các đa
đim chp nhn th.
Ch th: là cá nhân đc ngân hàng phát hành cung cp th đ s dng. Ch
th là cá nhân đng tên tha thun v vic s dng th vi ngân hàng phát hành và
có ngha v thc hin tha thun đó. Ch th đc phát hành th theo qui đnh ca
ngân hàng phát hành th.
n v chp nhn th: là các t chc hoc cá nhân chp nhn thanh toán,
hàng hóa, dch v, cung cp các dch v np, rút tin mt bng th bao gm các đn
v cung ng hàng hóa dch v có lp đt my đc th đin t và các đn v chp
7
nhn hình thc thanh toán bng th thông qua internet, có thc hin ký hp đng
thanh toán vi ngân hàng thanh toán.
T chc th quc t: là hip hi các t chc tài chính, tín dng tham gia phát
hành và thanh toán th quc t.
1.1.4 Các tin ích ca th
lng ngoi t ln, ri ro mt cp cao thì ngày nay các ch th ch cn s dng các
th quc t.
Th t, đc s dng các tin ích gia tng do nhà cung cp mang li, các th
ni đa và th quc t ca ngân hàng ngày nay đu đc tích hp các chc nng bo
mt cao, đng thi tng mc đ linh hot cho ch th s dng. Ngân hàng phát
hành đư liên kt vi các đn v bán hàng, tp đoàn kinh t, gii trí đ nâng cao ng
dng nhiu hn cho ch th, đng thi ch th đc tích đim, chit khu khi mua
sm ti đây cho nhng ln tip theo.
Th nm là tránh đc gii hn s tin mt ngoi t. Khi ra nc ngoài,
chúng ta b gii hn s lng tin mt đc phép mang ra khi lưnh th, nu nhiu
hn phi khai báo, vi vic s dng th, điu này s không b gii hn. Mt s quc
gia qui đnh gii hn trên vi s lng ngoi t đc nhp và xut ra nc ngoài,
gây hn ch trong quá trình chi tiêu, s dng ca ch th nc ngoài.
Th sáu: tín dng linh hat. Các ngân hàng hin nay đu cho phép cp mt
hn mc tín dng đi vi th cho ch th nu chng minh đc kh nng tài chính,
và có quá trình s dng th tt. Vic này giúp thúc đy nhu cu chi tiêu và ch đng
đc ngun tín dng hin ti.
Th by: Kim soát đc chi tiêu. Ch th có th kim soát cht ch chi tiêu
trong tháng, cng nh các khon lưi và phí phát sinh trong k. Ngoài ra, s dng th
mua hàng cng là mt bin pháp ch th bo v mình trc các nhà cung cp hàng
hóa, do nu đn v cung cp hàng hóa không đúng hoc cht lng kém, ch th có
quyn yêu cu ngân hàng phát hành đng ra bo v quyn li, thm chí là yêu cu
bi thng. 9
1.1.4.2 i vi đn v chp nhn th
ngân hàng thanh toán đư nhn đc d liu báo có cho VCNT và ngân hàng phát
hành s ghi n vào tài khon ca khách hàng.
Th nm: rút ngn thi gian giao dch, chuyên nghip hóa quá trình thanh
toán, và quan trng nht là tip cn đc ngun khách hàng tim nng quc t. Do
th là phng tin thanh toán hin đi đc s dng trên phm vi toàn th gii,
khách du lch và cán b đi công tác rt ngi mang s lng ln tin mt theo ngi,
do vy, vic s dng thanh toán qua POS đem li li ích cho c khách hàng và
VCNT.
1.1.4.3 i vi ngơn hƠng
Ngân hàng là đn v phát hành th, và thanh toán th thông qua vic cung
cp dch v thanh toán cho ch th và cung cp h thng cho các VCNT. Toàn b
quá trình hat đng này đu thông qua h thng ngân hàng.
Th nht: li nhun. Thông qua hot đng th, ngân hàng thu đc mt
khon phí qua hot đng phát hành, thanh toán và cung cp các dch v tin ích cho
ch th và đn v chp nhn th. Ch th mun s hu và s dng th, đu phi tr
mt khon phí phát hành, thng niên, phí dch v thanh toán, chi tiêu ngai t,
qun lý hn mc, mc phí thu t VCNT… Các khon phí thu đc s bù đp v
chi phí b ra trong quá trình vn hành, duy trì hat đng.
Th hai: các ngân hàng thng mi có mt kênh huy đng vn vi lưi sut
thp. Ch th thông thng đ mt s tin đ đáp ng nhu cu chi tiêu trong tài
khon th, chính vì vy, đây cng là mc đích mà các ngân hàng hng ti m rng
th trng th.
Th ba: bán chéo sn phm. T ngun d liu khách hàng m th, ngân hàng
có th bán chéo các sn phm phù hp, t các dch v tit kim, vay… ây cng là
ngun khách hàng tim nng đ t đó đa các sn phm dch v phù hp cho tng
phân khúc th trng khách hàng.
11
Th ba: giúp chính ph thc hin chính sách qun lý, điu tit nn kinh t.
Vic thc hin giao dch thanh toán bng tin mt d b các đi tng phm pháp
li dng đ gian ln, trn thu, trì hoưn hoc không thc hin ngha v tr n đi
vi ngân hàng hoc các ch n, vn đ an ninh trong thanh toán, bo qun, vn
chuyn tin mt luôn tim n nhiu ri ro, s dng tin mt trong giao dch thanh
toán ca xư hi là môi trng thun li cho ti phm lu hành tin gi, đe da trc
tip đn li ích ca các t chc, cá nhân và tình hình an ninh quc gia.
Th t: là môi trng thng mi, thu hút du lch và đu t nc ngoài. Mt
môi trng kinh t vng mnh, các phng tin thanh toán hin đi, tính bo mt và
đ an toàn luôn thu hút các khách du lch.
1.2 Ri ro trong hot đng kinh doanh th ca ngơn hƠng thng mi
1.2.1 Khái nim
Thut ng ri ro có th hiu là kh nng xy ra tn tht ngoài d kin. Ri
ro gn lin vi bt c hot đng tài chính nào cng nhng bn thân các giao dch tài
chính. Các ngân hàng có th phi đi mt vi các tn tht ln nu không qun lý tt
các ri ro.
Ri ro trong hot đng kinh doanh th là các tn tht v vt cht hoc phi
vt cht có liên quan ti hot đng kinh doanh th, bao gm hot đng phát hành
và hot đng thanh toán th. i tng chu ri ro là ngân hàng, ch th hoc đn
v chp nhn th.
1.2.2 Các loi ri ro xy ra trong hot đng kinh doanh th ca ngơn hƠng
thng mi
1.2.2.1 Ri ro xét t góc đ ngơn hƠng
a. Gi mo th
Theo s liu thng kê gn đây ca T chc Visa - khu vc châu Á, ri ro đi
vi hot đng thanh toán th trong khu vc nh sau: gn 50% là ri ro th gi. ây
là loi ri ro ph bin nht vi th tín dng và là loi ri ro chim t trng th hai
vi th ghi n trong khu vc châu Á. Vit Nam, th gi mo là loi hình ri ro
thông tin gi mo do không thm đnh k các thông tin khách hàng cung cp trên h
s xin phát hành th.
14
- Th b tht lc trong quá trình gi th đn khách hàng và tht thoát d liu
trong quá trình đnh danh th. Là trng hp th b đánh cp hoc b li dng thc
hin giao dch trong quá trình chuyn t ngân hàng phát hành đn ch th. Do vic
chuyn th t ngân hàng phát hành đn ch th và gi xác nhn đư nhn th cho
ngân hàng thng kéo dài do khong cách đa lý nên khi ri ro xy ra phi mt mt
thi gian c ngân hàng và ch th mi phát hin đc.
- Cp nht thông tin ch th: ri ro này xy ra khi ngân hàng phát hành nhn
đc nhng yêu cu thay đi thông tin ca ch th, đc bit là thay đi đa ch nhn
th, nhn sao kê hàng tháng ca ch th. Do quá trình thm đnh li ch th và
không xác minh k nên ngân hàng phát hành đư gi th v đa ch nh yêu cu mà
không đn tay ch th tht dn đn tài khon ca ch th b li dng đ trc li.
c. Ri ro trong nghip v thanh toán th
Hot đng thanh toán th cng tim tàng rt nhiu ri ro, do trong hot đng
thanh toán th có s tham gia ca các ch th nh ngân hàng, ch th, đn v chp
nhn th và các thit b đu cui (ATM, POS ).
n v chp nhn th (VCNT) gi mo: c tình kê khai các thông tin không
chính xác vi Ngân hàng, có th liên kt vi mt t chc th gi, đng ra thành lp
VCNT đ tin hành ly tin khách hàng.
VCNT thông đng vi ch th: chp nhn thanh toán th gi mc dù bit
chính xác th khách hàng đang dùng là gi mo, không đúng ch th…
Mt giao dch cà th cho món hàng cn mua, nhân viên VCNT in nhiu
hoá đn thanh toán ca mt th đ ly tin hp l t tài khon khách hàng, vì quá
trình yêu cu tra soát mt nhiu thi gian, các ch th có th s không theo ti cùng
vi các món tin nh.
f. Ri ro v đo đc ca cán b ngơn hƠng
Trong hot đng tác nghip hàng ngày, các cán b ngân hàng đư li dng
nhng hiu bit ca mình v nghip v th, li dng v trí đang công tác, nhng l
hng trong quy trình nghip v ban hành không cht ch đ t mình hoc cu kt
vi ngi khác tin hành các hành vi gian ln, gi mo gây tn tht cho ngân hàng
16
Nguyên nhân gây ra loi ri ro này là do tn ti cán b thoái hoá, bin cht,
công tác son tho quy trình tác nghip, kim tra kim soát ni b không đc thc
hin đúng chun mc, công tác bo v c s vt cht và qun lý còn nhiu hn ch
do đa bàn đt máy ti khp các tnh, thành ph trong khi nhân lc còn ít, không th
qun lý và kim soát hoàn toàn máy ngoài gi hành chính.
g. Ri ro tín dng
Ri ro tín dng là loi ri ro phát sinh trong quá trình cp tín dng ca ngân
hàng cho khách hàng, không tr đc n hoc tr n không đúng hn cho ngân
hàng.
Loi ri ro này thng xy ra các loi th tín dng, khi ch th không có
kh nng thanh toán hoc không thanh toán đy đ các khon chi tiêu bng th tín
dng, mà khon chi tiêu này đư đn hn hoc tài khon không đ tin đ thc hin
vic thanh toán hàng hóa cho VCNT. i vi th tín dng, ngân hàng đng ý phát
hành th tín dng cho khách hàng, tc là ngân hàng đư cam kt cho ch th đc
vay mt s tin trong thi hn s dng th, hn mc này s quay vòng trong chu k
tín dng tùy thuc vào tình hình tr n ca khách hàng cho ngân hàng.
Nguyên nhân chính gây ra ri ro này là do khâu thm đnh khách hàng không
cn thn, không nm bt đy đ các thông tin v khách hàng, không s dng các
bin pháp đm bo cn thit, không qun lý thông tin tr n ca khách hàng kp thi
1.2.2.2 Ri ro xét t góc đ khách hƠng
a. Ri ro do bo qun th
pháp tip cn khoa hc đ đi phó vi nhng ri ro thun túy bng cách d đoán
các tn tht có th tình c, thit k và thc hin các th tc đ gim thiu s xut
hin ca mt mát, tác đng tài chính ca các tn tht xy ra.
Wikipedia đnh ngha qun lý ri ro là "quy trình đo lng, đánh giá ri ro,
sau đó phát trin các chin lc đ qun lý ri ro". Nói chung, các chin lc s
dng bao gm chuyn giao ri ro cho mt bên khác, tránh nguy c, làm gim tác