Website: Email : Tel : 0918.775.368
Chương I
TỔNG QUAN VỀ CÁC CHÍNH SÁCH KINH TẾ XÃ HỘI
1/ Các khái niệm
1.1/ Chính sách
Thuật ngữ “chính sách” được sử dụng phổ biến trên sách báo. Các phương
tiện thông tin và đời sống xã hội. Mọi chủ thể kinh tế - xã hội đều có những
chính sách của mình. Ví dụ, có chính sách của các cá nhân, chính sách của
các doanh nghiệp, chính sách của đảng, chính sách của một quốc gia, chính
sách của một liên minh các nước hay tổ chức quốc tế...
Theo quan niệm phổ biến, chính sách là phương thức hành động được một
chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề lặp đi lặp lại.
Chính sách căn cứ cho quá trình ra quyết định. Chúng vạch ra phạm vi,
giới hạn cho phép của các quyết định, nhắc nhở các nhà quản lý những quyết
định nào là có thể và những quyết định nào là không thể. Bằng cách đó, các
chính sách hướng suy nghĩ và hành động của mọi thành viên trong tổ chức
vào việc thực hiện các mục tiêu chung của tổ chực.
1.2/ Chính sách kinh tế - xã hội
1.2.1/ Khái niệm chính sách kinh tế - xã hội theo nghĩa rộng
Xét theo nghĩa rộng, chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm
tư tưởng phát triển, những mục tiêu tổng quát và những phương thức cơ bản
để thực hiện mục tiêu phát triển của đất nước.
Chính sách theo quan điểm trên là đường lối phát triển kinh tế của đất
nước. Ở Việt Nam, đường lối do đảng cộng sản Việt Nam - lực lượng chính
trị lãnh đạo nhà nước và xã hội xây dựng.
Các quan điểm, tư tưởng phát triển của đất nước là nguyên tắc thể hiện
bản chất của chế độ xã hội, được dùng làm cơ sở để xem xét mọi vấn đề trong
tiến trình xây dựng đất nước. Đánh mất nó nhà nước và xã hội sẽ bị biến
chất . Người xưa nói rất đúng: hành động không quan điểm là múa rối, liên
kết không hội nhập là đầu cơ, nhượng bộ không quan điểm là đầu hàng, thủ
đoạn không quan điểm là phá hoại. Các quan điểm còn là kim chỉ nam cho

4. Chính sách kinh tế - xã hội là quyết sách của nhà nước nhằm giải quyết
một vấn đề chín muồi đặt ra trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước,
thông qua hoạt động thực thi của các ngành, các cấp có liên quan trong bộ
máy nhà nước.
2
Website: Email : Tel : 0918.775.368
5. Chính sách là phương thức hành động của nhà nước để tác động tới kết
quả của các sự kiện kinh tế - xã hội, bao gồm một tập hợp mục tiêu của nhà
nước và các phương pháp được lựa chọn để theo đuổi các mục tiêu đó.
6. Chính sách – kinh tế xã hội là tổng thể các quan điểm, các chuẩn mực,
các biện pháp và các thủ thuật mà nhà nước sử dụng để tác động lên các đối
tượng và khách thể quản lý nhằm đạt đến các mục tiêu trong số những mục
tiêu chiến lược chung của đất nước.
Vậy : Chính sách kinh tế - xã hội là tổng thể các quan điểm, tư tưởng, các
giải pháp và công cụ mà nhà nước sử dụng để tác động lên các chủ thể kinh tế
- xã hội nhằm giải quyết vấn đề chính sách, thực hiện những mục tiêu nhất
định theo định hướng mục tiêu tổng thể của đất nước.
2/ Một số đặc trưng cơ bản của chính sách kinh tế - xã hội
Chính sách là tư tưởng điển hình về các kiểu can thiệp của nhà nước vào
kinh tế thị trường. Ví dụ, khi một người nghĩ về “chính sách tín dụng cho
nông dân” thì sẽ gợi lên sự tưởng tượng về can thiệp của nhà nước trong việc
cung cấp tín dụng cho nông dân. Nhà nước làm việc đó nhằm thay thế hoặc
điều chỉnh cách thức nông dân nhận tín dụng khi không có sự can thiệp nào
của nhà nước.
Chính sách kinh tế - xã hội là hành động can thiệp của nhà nước nhằm giải
quyết một hoặc một số vấn đề chính sách chín muồi. Đó là những vấn đề lớn,
có tầm ảnh hưởng rộng, mang tính bức xúc trong đời sống xã hội. Chẳng hạn,
chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình được ban hành khi vấn đề dân số
trở thành một nguy cơ đối với sự phát triển của đất nước.
Chính sách kinh tế xã hội giải quyết những mục tiêu bộ phận, có thể mang

Căn cứ vào lĩnh vực tác động, các chính sách kinh tế - xã hội có thể được
chia thành những nhóm chính sau:
3.1.1/ Các chính sách kinh tế
Chính sách kinh tế là những chính sách điều tiết các mối quan hệ kinh tế
nhằm tạo ra động lực phát triển kinh tế. Các chính sách kinh tế lại tạo thành
một hệ thống phức tạp bao gồm nhiều chính sách:
- Chính sách tài chính
- Chính sách tiền tệ - tín dụng
- Chính sách phân phối
- Chính sách kinh tế đối ngoại
- Chính sách cơ cấu kinh tế
- Chính sách phát triển các ngành kinh tế
4
Website: Email : Tel : 0918.775.368
- Chính sách cạnh tranh
v.v...
3.1.2/ Các chính sách xã hội
Chính sách xã hội là những chính sách điều tiết các mối quan hệ xã hội,
làm cho xã hội phát triển theo hướng công bằng và văn minh. Các chính sách
xã hội cơ bản bao gồm:
- Chính sách lao động và việc làm
- Chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình
- Chính sách bảo đảm xã hội
v.v...
Nhà nước ta rất coi trọng các chính sách xã hội, bởi vì xét cho cùng sự
phát triển kinh tế là nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho con
người.
3.1.3/ Các chính sách văn hoá
Chính sách văn hóa là những chính sách nhằm phát triển nền văn hoá với
tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển xã hội. Các

những bộ phận hay phân hệ của xã hội. Ví dụ như chính sách điều tiết cơ cấu
của một ngành kinh tế, chính sách phát triển cơ cấu thành phần kinh tế, chính
sách phát triển vùng v.v...
- Chính sách vi mô: là những chính sách tác động lên những chủ thể kinh
tế - xã hội cụ thể như các đơn vị cơ sở hay một nhóm người riêng biệt trong
xã hội. Các chính sách vi mô bao gồm chính sách tài chính doanh nghiệp,
chính sách xoá đói giảm nghèo, chính sách thi tuyển công chức v.v... Ngay
những chính sách như chính sách công nghiệp, chính sách nông nghiệp cũng
có thể được coi là chính sách vi mô vì điều tiết hoạt động của các doanh
nghiệp, các hội các cá nhân.
Tuy nhiên, mọi sự phân loại chỉ là tương đối. Chẳng hạn, có quan điểm
cho rằng các chính sách ngành vừa là chính sách trung mô, vừa là chính sách
vi mô.
3.3/ Theo thời gian phát huy hiệu lực
Căn cứ vào thời gian phát huy hiệu lực sẽ có các loại chính sách kinh tế -
xã hội như sau:
- Chính sách dài hạn: Là những chính sách được áp dụng lâu dài nhằm
thực hiện những mục tiêu chiến lược, dài hạn của đất nước. Một trong những
chính sách dài hạn do nhà nước ta đề ra là chính sách phát triển các thành
6
Website: Email : Tel : 0918.775.368
phần kinh tế. Chính sách này có tác dụng khuyến khích các thành phần kinh tế
phát triển, yên tâm đầu tư mọi nguồn lực để phát triển sản xuất kinh doanh lâu
dài, làm giàu cho mình và cho đất nước.
- Chính sách trung hạn: là những chính sách công có hiệu lực trong
khoảng thời gian từ ba đến bảy năm. Những chính sách này tập trung vào
những vấn đề có ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống kinh tế - xã hội, nhưng
có thể giải quyết được trong một thời gian nhất định.Những chính sách loại
này có thể là chính sách chống lạm phát, chính sách xoá đói giảm nghèo,
chính sách chống suy thoái kinh tế v.v...

được thực thi trong cuộc sống. Đây là giai đoạn thứ hai trong cả quá trình
chính sách sau giai đoạn hoạch định, nhằm biến chính sách thành những hoạt
động và kết quả trên thực tế.
Các cơ quan nhà nước, trước hết là bộ máy hành chính là người chủ yếu
hoạch định chính sách kinh tế - xã hội, cũng đồng thời là người tổ chức thực
thi chính sách.
Như vậy, tổ chức thực thi chính sách kinh tế - xã hội là quá trình biến các
chính sách thành những kết quả trên thực tế thông qua các hoạt động tổ chức
trong bộ máy nhà nước, nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà chính sách đã
đề ra.
2. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực thi chính sách kinh tế - xã hội
Việc đưa các chính sách kinh tế xã hội đi vào thực tiễn không phải là đơn
giản, nhanh chóng. Trên thực tế đó là một quá trình phức tạp, đầy biến động,
chịu tác động của một loạt các yếu tố, làm thúc đẩy hoặc cản trở kết quả thực
thi. Có thể chia các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình thực thi chính sách kinh tế
- xã hội thành 2 nhóm.
2.1 Các yếu tố khách quan
2.1.1 Bản chất của vấn đề cần giải quyết
Như đã biết, chính sách được đề ra nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh
trong kinh tế - xã hội. Vì vậy bản chất của các vấn đề cần giải quyết sẽ tác
động bằng nhiều cách đến quá trình thực hiện chính sách đó.
8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Nếu chính sách nhằm giải quyết một vấn đề công phức tạp, có liên quan
đến nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau (ví dụ vấn đề lạm phát, vấn đề thất
nghiệp v.v...) hoặc một vấn đề có nguyên nhân đa dạng (ví dụ vấn đề xuống
cấp giáo dục, vấn đề ô nhiễm môi trường v.v...) thì quá trình thực hiện chính
sách đó cũng thường khó khăn, phức tạp đòi hỏi mất nhiều thời gian và công
sức, vì phải phối hợp với nhiều chính sách và thực hiện một loạt các quyết
định có liên quan với nhau.

nhân dân được nâng cao, khi nền kinh tế phát triển hơn, tổng sản phẩm xã hội
và thu nhập quốc dân phát triển.
- Bối cảnh công nghệ: Công nghệ mới có thể gây ra những thay đổi trong
việc thực thi chính sách. Chẳng hạn sự phát triển của tin học, sinh học và việc
áp dụng các công nghệ hiện đại hỗ trợ cho việc tổ chức thực hiện giáo dục từ
xa hoặc cho việc thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình v.v...
- Bối cảnh chính trị: Những biến động trong bối cảnh chính trị có tác
động tới quá trình thực thi chính sách. Một đất nước mà tình hình chính trị rối
ren không ổn định (nhiều phe phái, đảo chính, nội chiến... ) thì tất yếu gặp
khó khăn trong quá trình thực thi chính sách. Việc thay đổi Chính phủ có thể
dẫn đến những thay đổi về cách thực thi các chính sách công trong khi không
thay đổi bản thân chính sách công.
- Bối cảnh quốc tế: Cùng với xu hướng hội nhập và toàn cầu hóa, các
biến động kinh tế, chính trị, xã hội trong khu vực cũng như trên thế giới ngày
càng có tác động đáng kể đến việc thực thi một chính sách công của mỗi quốc
gia. Chẳng hạn cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ của các nước trong khu vực
đã và đang ảnh hưởng đến việc thực thi chính sách tiền tệ, chính sách thu hút
đầu tư nước ngoài của Việt Nam.
Đôi khi, trong một vài lĩnh vực nhất định, những tác động từ bên ngoài
này lại có ý nghĩa quyết định đến sự thành bại của một chính sách công. Đối
với những nước đang phát triển, trong điều kiện vốn trong nước thiếu, cần
phải huy động vốn nước ngoài và tận dụng các thành quả, các điều kiện, mà
thế giới tạo ra để có thể rút ngắn thời gian và tiến kịp các nước.
Trong xu thế quốc tế hoá mạnh mẽ đời sống kinh tế thế giới, hoạt động
ngoại thương không chỉ bù đắp được những thiếu hụt của nền kinh tế trong
nước, mà còn giúp cho nền kinh tế có vị trí của mình trong phân công lao
động quốc tế. Ngày nay, tình hình thế giới đòi hỏi các nước phải thực thi
chính sách kinh tế đối ngoại mở rộng, phải rất quan tâm đến vấn đề xuất khẩu
và có cơ cấu xuất nhập khẩu hợp lý.
2.1.3 Tiềm lực chính trị và kinh tế của các nhóm đối tượng chính sách