1

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
KIM NGỌC THU TRANG
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN Chuyên ngành: Lịch sử thế giới Cận đại và Hiện đại
Mã số: 62.22.50.05
LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:

quốc chủ nghĩa với sự thống trị của tư bản độc quyền. Cùng với sự phát triển đó,
chủ nghĩa tư bản ngày càng “bủa lưới” bao trùm cả thế giới. Các nước Đông
Nam Á ngày càng bị cuốn vào guồng quay của hệ thống kinh tế - chính trị thế
giới và trở thành những đối tượng bị chinh phục của chủ nghĩa tư bản thế giới.
Hệ quả tất yếu là hầu hết các nước trong khu vực Đông Nam Á đều lần lượt rơi
vào vòng kiểm soát hoặc trở thành thuộc địa của chủ nghĩa thực dân tư bản
phương Tây ở những mức độ khác nhau. Trong bối cảnh đó, chỉ có hai quốc gia
ở châu Á đã thoát khỏi một cách ngoạn mục làn sóng xâm lược của chủ nghĩa
thực dân phương Tây. Nếu ở Đông Bắc Á, Nhật Bản là nước duy nhất giữ được
độc lập, thì ở Đông Nam Á, Xiêm cũng là quốc gia duy nhất không rơi vào ách
thuộc địa như các nước khác trong vùng và cơ bản vẫn duy trì được sự độc lập
tương đối của mình. Sở dĩ Xiêm có được kết quả to lớn này là do “giới tinh hoa
của nước này, trước hết là nhà vua, giới quý tộc, quan lại triều đình đã thức
tỉnh, tiến hành cải cách, mở cửa bằng những biện pháp thỏa hiệp, ngoại giao
mềm dẻo trong đối ngoại và thức thời trong chính sách đối nội” [25, tr.369-370].
Dưới các triều vua Rama IV (1851 - 1868), Rama V (1868 - 1910), ở Xiêm
diễn ra khá thành công công cuộc duy tân, phát triển đất nước theo hướng tư bản
chủ nghĩa, đặt nền móng cho quá trình hiện đại hóa đất nước của Xiêm. Với các
cuộc cải cách này, Xiêm đã bước một bước đi đầu tiên vào quỹ đạo tư bản chủ
nghĩa. Tuy nhiên, để hoàn tất quá trình định dạng chủ nghĩa tư bản, Xiêm còn phải
trải qua một quá trình lâu dài và còn qua nhiều lần đổi mới, cải cách nữa, đặc biệt
là một cuộc cách mạng vào năm 1932.

4
Trong thời gian giữa hai cuộc chiến tranh thế giới, với cuộc cách mạng năm
1932, Xiêm nổi lên là một hiện tượng khá độc đáo, không chỉ trong bản thân lịch
sử Xiêm mà cả ở khu vực Đông Nam Á. Dưới sự lãnh đạo của Priđi
Phanômyông - thủ lĩnh Đảng Nhân dân, cuộc cách mạng năm 1932 đã mang lại
những thay đổi chính trị quan trọng, là một bước tiến trong quá trình dân chủ
hóa nhà nước Xiêm“nhằm làm cho nước Xiêm hội nhập với tình hình thế giới

nghiệm tham khảo rất bổ ích đối với Việt Nam trong công cuộc xây dựng đất
nước ngày nay.
Những vấn đề đặt ra trên đây là cơ sở để chúng tôi chọn “Cách mạng năm
1932 ở Xiêm (Thái Lan) – Tính chất và ý nghĩa lịch sử” làm đề tài Luận án
tiến sĩ sử học của mình với hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ những khía cạnh
đặt ra ở trên.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận án là khái quát những tiền đề, diễn biến, kết
quả của cách mạng 1932. Từ đó, phân tích làm rõ tính chất, đặc điểm và ý nghĩa
của cuộc cách mạng trên cơ sở có sự so sánh, đối chiếu với một vài cuộc cách
mạng tư sản trên thế giới và trong khu vực.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
Luận án là công trình nghiên cứu khoa học về cuộc cách mạng 1932 ở
Xiêm (Thái Lan), trong đó trọng tâm là tìm hiểu về tính chất và ý nghĩa lịch sử
của cuộc cách mạng. Tên của đề tài đã xác định rõ giới hạn nội dung trọng tâm
và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Để làm sáng tỏ nội dung Luận án, chúng tôi
dự kiến tập trung đi sâu nghiên cứu những vấn đề trọng yếu sau:
- Trước hết, luận án tập trung khái quát về cuộc cách mạng 1932 ở Xiêm về
tiền đề, diễn biến, kết quả. Trong phần này, chúng tôi tập trung vào sự ra đời nền
quân chủ lập hiến thay thế cho chế độ quân chủ chuyên chế ở Xiêm, sự ra đời

6
của hai bản hiến pháp, những nét cơ bản trong tư tưởng cải tạo xã hội của Priđi
Phanômyông với tư cách là nội dung chính trị tư tưởng của cuộc cách mạng và
quá trình lên cầm quyền của giới quân sự Xiêm.
- Từ kết quả nghiên cứu, chúng tôi đi sâu phân tích, làm rõ về tính chất và ý
nghĩa của cuộc cách mạng 1932, so sánh, đối chiếu với các cuộc cách mạng tư
sản ở châu Âu trong những thế kỉ trước, từ đó rút ra những đặc điểm của cuộc
cách mạng 1932. Đây là nhiệm vụ trọng tâm của đề tài. Trong phạm vi những
công trình và tài liệu nghiên cứu có thể tiếp cận, Luận án cố gắng cung cấp cho

Tài liệu gốc:
Bao gồm các sắc lệnh, tuyên bố, thư từ, bài phát biểu của các vị vua Rama;
những thông cáo, tuyên bố của Hoàng gia Xiêm được trình bày trong các công
trình nghiên cứu cụ thể như: The Political Economic of Siam (1851 - 1910), tập
1, của tác giả Chatthip Nartsupha and Suthyprasartser, Hội Khoa học xã hội
Thái Lan xuất bản năm 1981; Siam in transition: A brief survey of cultural
trends in the five years since the Revolution of 1932, của tác giả Kenneth Perry
Landon, Đại học Chicago xuất bản năm 1939; Chulalongkorn the great của tác
giả Prachomchochai xuất bản năm 1965 tại Tokyo; The End of the Absolute
Monarchy in Siam của tác giả Benjamin A. Batson, Đại học Oxford xuất bản
năm 1986.
Những tập nhật kí, hồi kí của những người phương Tây đến Xiêm buôn bán,
truyền đạo, làm gia sư cho các con vua, các cố vấn trong triều đình Xiêm được
trình bày trong các công trình: A True Description of the Mighty Kingdoms of
Japan and Siam của Francois Caron xuất bản tại Băng Cốc năm 1986,
Description of Old Siam, của Micheal Smithies, Đại học Oxford xuất bản năm
1995; An English governess at the court of Siam của A.Leonowens xuất bản tại

8
Luân Đôn năm 1954; The Diaries and Letters of King Chulalongkorn's General
Adviser của Walter E.J.Tips, Gustave Rolin – Jeaquemyns…
Các cuốn hồi kí của Priđi Phanômyông và một số nhà lãnh đạo cách mạng
1932 được trình bày trong các công trình: Pridi Banomyong and the Making of
Thailand Modern History, của tác giả Vichitvong Na Pombhejara xuất bản năm
1979; On Founding the People’s Party and the Democratic System của Pridi
Banomyong xuất bản năm 1972; Field Marshal P.Pibul Songgram, 5 tập của
Pibul Songgram xuất bản năm 1975 – 1976; Thai Politics: Extracts and
Documents 1932-1957, của Thak Chaloemtiarana, Hội Khoa học Xã hội Thái
Lan xuất bản năm 1978…
Tuy nhiên, do không có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với những tài liệu này

Với phương pháp lịch sử, chúng tôi cố gắng dựng lại toàn bộ cuộc cách
mạng 1932 ở Xiêm qua những sự kiện, nhân vật, các giai đoạn, diễn biến và kết
quả chính của nó.
Phương pháp lôgíc được sử dụng trong luận án nhằm rút ra những đặc
điểm, những nhận định, đánh giá về tính chất và ý nghĩa của cách mạng 1932,
đồng thời đặt nó trong sự đối sánh với các cuộc cách mạng trên thế giới và trong
khu vực, từ đó, rút ra những bài học kinh nghiệm bổ ích đối với Việt Nam trong
công cuộc xây dựng đất nước ngày nay.
Đây là những phương pháp cơ bản, chủ đạo, xuyên suốt trong quá trình
nghiên cứu luận án. Chúng tôi rất quan tâm đến việc trình bày các quan điểm
trên cơ sở tôn trọng các sự kiện và tính chân thực lịch sử đúng như nó đã diễn ra
và đã từng tồn tại. Ngoài ra, từ việc nghiên cứu một sự kiện lịch sử trong tổng
thể bối cảnh chung của khu vực và thế giới đồng đại nên phương pháp so sánh

10
được chúng tôi chú ý vận dụng. Bên cạnh đó, Luận án còn vận dụng các phương
pháp thống kê, tổng hợp và phân tích để Luận án có cái nhìn tổng quát hơn.
6. Đóng góp của Luận án
- Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên ở Việt Nam về cuộc cách
mạng năm 1932 ở Xiêm (Thái Lan), dựng lại bức tranh tương đối toàn diện, có
hệ thống về cuộc cách mạng một cách khách quan và khoa học.
- Cùng với việc việc nghiên cứu, trình bày một cách có hệ thống diễn biến
và kết quả của cuộc Cách mạng 1932 ở Xiêm, trọng tâm của Luận án là nghiên cứu
và rút ra những ý kiến về tính chất, đặc điểm và ý nghĩa của cuộc cách mạng này.
- Trong phạm vi những công trình và tài liệu nghiên cứu có thể tiếp cận,
Luận án cố gắng cung cấp cho người đọc những ý kiến, quan điểm khác nhau
của các học giả trong và ngoài nước về cách mạng 1932 nói chung và tính chất,
ý nghĩa lịch sử của nó nói riêng. Từ đó, chúng tôi đưa ra những nhận định và
đánh giá, những quan điểm riêng của mình.
- Luận án có thể sử dụng như một công trình tham khảo, phục vụ cho việc

ngoặt trong các công trình chuyên khảo nghiên cứu chung về lịch sử Thái, hoặc
các chuyên luận nhìn nhận, đánh giá về cuộc cách mạng ở những khía cạnh,
bình diện khác nhau. Tuy nhiên, trong quá trình sưu tầm và tiếp cận với những
tài liệu bằng tiếng Thái, chúng tôi gặp nhiều khó khăn không khắc phục được.
Trước hết, những khó khăn này liên quan tới sự hạn chế của các tài liệu, sách
báo tiếng Thái ở Việt Nam. Mặt khác, sự hạn chế về trình độ ngoại ngữ (không
biết tiếng Thái) là trở ngại lớn của chúng tôi trong việc tiếp cận những tài liệu
tiếng Thái. Vì vậy, đối với những công trình nghiên cứu của người Thái mà
chúng tôi có được, chúng tôi chủ yếu sử dụng qua những tài liệu đã được dịch
sang tiếng Anh.

12
Trong số những công trình nghiên cứu của người Thái mà chúng tôi tiếp
cận được, có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới cuộc Cách mạng 1932, chúng
tôi thấy nổi bật lên một số công trình như sau:
Công trình “Cách mạng Xiêm 1932” của hai tác giả Chanvit Kasetsiri và
Thamrongsak Petchalertanan được Quỹ khuyến khích Khoa học xã hội và nhân
văn xuất bản tại Băng Cốc năm 2009. Toàn bộ nội dung công trình được cấu
trúc thành 2 chương. Chương thứ nhất của tác giả Chanvit Kasetsiri tập trung
chủ yếu vào cuộc cách mạng 1932 với những nội dung cơ bản về sự ra đời Đảng
Nhân dân, về sự bùng nổ của cuộc cách mạng 1932… đặc biệt là những quan
điểm đánh giá của tác giả về vấn đề chủ nghĩa yêu nước và dân chủ Xiêm, vấn
đề người Hoa và sự khủng hoảng trong chính phủ của vua Rama VII. Chương
thứ hai của tác giả Thamrongsak Petchalertanan trình bày về cách mạng 1932 và
một năm sau cuộc cách mạng. Chương này được tác giả cấu trúc thành 5 phần
chính với những nội dung chủ yếu về nguyên nhân cách mạng, Đảng Nhân dân,
cuộc cách mạng ngày 24 tháng 6 năm 1932; về hai bản Hiến pháp của Xiêm
năm 1932 và đặc biệt là sự phát triển của chủ nghĩa quân sự sau cách mạng.
Trong chương này, tác giả cũng dành một số trang nhất định đề cập đến cuộc
đảo chính ngày 20 tháng 6 năm 1933 ở Xiêm về nguyên nhân, diễn biến, kết

một cách khái quát. Dù vậy, công trình cũng cung cấp một số sự kiện có giá trị về
lịch sử Thái nói chung và cách mạng 1932 nói riêng.
Công trình “Thai Politics: Extracts and Documents 1932 - 1957” (Chính trị
Thái Lan: Những trích đoạn và tài liệu 1932 - 1957) của tác giả Thak
Chaloemtiarana cung cấp những đoạn trích và tài liệu quý báu về tình hình chính
trị Xiêm từ năm 1932 đến năm 1957. Những tài liệu giới thiệu trong cuốn sách
này đem lại cái nhìn tổng quát hơn khi nghiên cứu về cuộc cách mạng năm

14
1932, giúp người sử dụng đưa ra những nhận định, đánh giá khách quan về cuộc
cách mạng và nền dân chủ Thái Lan thời gian này. Mặc dù cách mạng 1932
không phải là nội dung trọng tâm nhưng công trình cũng giúp cho người nghiên
cứu có cái nhìn đầy đủ và toàn diện hơn khi tìm hiểu về cuộc cách mạng này.
Công trình “Sự hưng thịnh và suy vong của nền quân chủ chuyên chế Thái
Lan”của tác giả Chaiyan Rajchagool do Nhà xuất bản White Lotus, Băng Cốc,
Thái Lan xuất bản năm 1994. Trong công trình này, tác giả đi vào tìm hiểu và lí
giải về sự suy vong dẫn đến sụp đổ của nền quân chủ chuyên chế Xiêm vào đầu
thế kỉ XX.
1.1.2. Các tác giả nước ngoài
Chính sách mở cửa của Xiêm từ giữa thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX và
những thành tựu của đất nước này đã thu hút nhiều học giả nước ngoài nghiên
cứu về Xiêm trong mọi lĩnh vực. Đối với các học giả nước ngoài, cuộc Cách
mạng năm 1932 ở Xiêm thường được đề cập một cách khái quát trong các công
trình viết về lịch sử Đông Nam Á hoặc lịch sử Thái Lan. Có thể kể đến một số
công trình như:
Công trình “Siam in transition – A brief survey of cultural trends in the five
year since the Revolution of 1932” (Nước Xiêm chuyển biến – Khảo sát về
những khuynh hướng văn hóa trong 5 năm kể từ Cách mạng 1932) của tác giả
Kenneth Perry Landon, xuất bản năm 1939 là công trình nghiên cứu tổng thể về
các khuynh hướng chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, tôn giáo cũng như

năm 1945, trong đó, tác giả dành trọn phần 1 và phần 2 gồm 7 chương để trình
bày về lịch sử Thái từ 1932 đến 1940 với những nội dung về sự sụp đổ của chế
độ quân chủ chuyên chế, sự ám ảnh của chủ nghĩa cộng sản, sự lớn mạnh của
giới quân sự và vấn đề chủ nghĩa dân tộc. Công trình đã cung cấp những tư liệu

16
khá chi tiết về bối cảnh lịch sử, diễn biến cách mạng và là một công trình có giá
trị đối với chúng tôi trong quá trình hoàn thành Luận án.
– lớn trong
việc nghiên cứu về lịch sử khu vực Đông Nam Á nói chung và lịch sử Thái Lan
nói riêng. Công trình “Lịch sử Đông Nam Á” của ông được xuất bản tại Luân
Đôn năm 1956 là một công trình rất có giá trị (Luận án sử dụng bản dịch của
Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 1997). Trong công trình này, các
vấn đề về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội Xiêm dưới các triều vua Rama VI,
Rama VII và đặc biệt là cuộc cách mạng 1932 đã được tác giả đề cập đến
một cách khái quát trong chương 49 với tiêu đề “Nước Xiêm chuyển biến
1910 - 1942”.
Công trình “Politics in Thailand” . Wilson do Trường
Đại học Cornell, Ithaca, New York xuất bản năm 1962. Trong cuốn sách này,
tác giả dành trọn phần mở đầu trình bày về cuộc cách mạng 1932, nhưng rất tiếc
những vấn đề cơ bản về cuộc cách mạng này lại được tác giả trình bày một cách
sơ lược, khái quát.
Liên quan rải rác đến đề tài mà luận án nghiên cứu còn phải kể đến một loạt
các công trình: J.D.G.Campbell với công trình “Siam in the twentieth century”
(Xiêm trong thế kỉ XX) xuất bản năm 1902; công trình “The Kingdom of Siam”
(Vương quốc Xiêm) của tác giả A.C.Carter xuất bản năm 1904; “Siam” (Nước
Xiêm) của W.A.Graham xuất bản năm 1924; “The Kingdom and People of
Siam” (Vương quốc và cư dân Xiêm) của John Bowring – Đại sứ Anh tại Xiêm
xuất bản năm 1977 tại Singapo; công trình “A History of the Kings of Thailand”
(Lịch sử các nhà vua Xiêm) của hoàng thân Chula Chacrabongse xuất bản tại

chuyên chế Xiêm và Việt Nam 1925 -1946), xuất bản tại New York, năm 1990;
Piere Fistie với “Lịch sử thế kỉ XX Đông Nam Á”, Viện Khoa học xã hội, Hà

18
Nội. Tất cả những công trình nói trên thật sự là cần thiết cho tác giả trong quá
trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án.
1.1.3. Các tác giả Việt Nam
Với tư cách là láng giềng gần gũi, các nhà khoa học Việt Nam cũng có
những công trình nghiên cứu về Thái Lan trên nhiều phương diện. Tuy nhiên, số
lượng các công trình nói chung chưa nhiều và cho đến nay chưa có một công
trình chuyên khảo nào về cách mạng 1932. Có thể dẫn ra đây một số tác giả và
công trình tiêu biểu như:
Giáo sư Vũ Dương Ninh với “Lịch sử vương quốc Thái Lan”, Nhà xuất bản
Giáo dục, năm 1994. Trong cuốn sách này, những nội dung cơ bản về lịch sử
vương quốc Thái Lan từ thời sơ sử đến những năm đầu thập kỉ 90 của thế kỉ XX
được trình bày mang tính khái quát cao, giúp người nghiên cứu có cái nhìn tổng
thể khi nghiên cứu về Thái Lan. Cách mạng 1932 được giáo sư trình bày trong
một chương riêng với tiêu đề “Cuộc cách mạng ngập ngừng năm 1932”, trong
đó có đề cập đến sự kiện cách mạng ngày 24 tháng 6 năm 1932, kế hoạch kinh tế
của Priđi Phanômyông và quá trình lên cầm quyền của giới quân sự.
PGS.TS Lê Văn Quang với “Lịch sử vương quốc Thái Lan”, xuất bản năm
1995 tại thành phố Hồ Chí Minh. Đây là một công trình thông sử về lịch sử Thái
Lan từ thời cổ đại đến những năm 80 của thế kỉ XX, trong đó cuộc cách mạng
1932 được tác giả trình bày trong một chương riêng biệt với nhận định đây là
một cuộc cách mạng tư sản. Tuy nhiên, vấn đề tính chất của cách mạng không
phải là nội dung trọng tâm nên chỉ được tác giả đề cập đến với những nhận định
rất khái quát.
Nguyễn Khắc Viện với “Thái Lan – Một số nét về chính trị, kinh tế - xã
hội, văn hóa và lịch sử”, Nhà xuất bản Thông tin lí luận xuất bản năm 1988.
Trong công trình này, tác giả đề cập khái quát về Thái Lan với những đường nét

1.2. Những vấn đề Luận án cần giải quyết
1.2.1. Những nội dung kế thừa từ các công trình đã công bố
Là một công trình nghiên cứu khoa học, nghiên cứu các vấn đề đặt ra của
cuộc Cách mạng 1932 ở Xiêm – Tính chất và ý nghĩa lịch sử, trước hết chúng
tôi dựa vào những công trình đã công bố của các nhà khoa học đi trước. Luận án
kế thừa những công trình nghiên cứu đã công bố những nội dung cụ thể như sau:
Một là, quá trình cải cách ở Xiêm 1851 – 1910 trên các lĩnh vực kinh tế,
chính trị, xã hội, giáo dục, tôn giáo, quân sự, ngoại giao và những tác động của
nó đối với Xiêm; những nhận xét, đánh giá về bước đầu tiến trình hội nhập với
phương Tây và sự định dạng của chủ nghĩa tư bản ở Xiêm. Trong luận án, nội
dung này được chúng tôi xem là một trong những tiền đề quan trọng dẫn đến
những cải cách dưới thời Rama VI (1910 - 1925), Rama VII (1925 - 1935) và
đặc biệt là cách mạng 1932.
Hai là, những khái quát cơ bản về tiến trình diễn biến của cách mạng và
những kết quả của nó.
1.2.2. Những nội dung mới cần giải quyết trong luận án
Qua tìm hiểu tình hình nghiên cứu về lịch sử Thái Lan của các tác giả trong
và ngoài nước liên quan đến nội dung nghiên cứu mà luận án đang hướng tới,
chúng tôi nhận thấy những nội dung mới cần giải quyết trong luận án như sau:
Thứ nhất: Các công trình khoa học của các nhà nghiên cứu đi trước ở Thái
Lan, trên thế giới và Việt Nam đã tái hiện khá đầy đủ lịch sử Thái Lan từ buổi
đầu cho đến thời hiện đại. Cách mạng 1932 được trình bày với tư cách là một sự
kiện quan trọng, một mốc lịch sử trong quá trình định dạng của chủ nghĩa tư bản
ở Xiêm. Tuy nhiên, những tiền đề khách quan, chủ quan, sự ra đời của tổ chức
chính trị lãnh đạo cách mạng và yếu tố thời cơ cách mạng chưa được các tác giả
đề cập và nghiên cứu một cách có hệ thống. Đây là một nội dung chúng tôi cố
gắng làm rõ trong luận án.

21
Thứ hai, luận án tập trung làm rõ sự ra đời chế độ quân chủ lập hiến thay


2.1. Những tiền đề của Cách mạng 1932
2.1.1. Các cuộc cải cách nửa cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX
Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn
phát triển của chủ nghĩa đế quốc. Sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa đòi hỏi
các nước đế quốc phải mở rộng thị trường hơn nữa. Vào thời điểm này, các quốc
gia phương Đông đang đắm chìm trong chế độ phong kiến lạc hậu với nền kinh
tế tự cấp tự túc, nhanh chóng trở thành miếng mồi cho các nước tư bản phương
Tây xâm lược. Nửa sau thế kỉ XIX, công cuộc xâm lược và bành trướng thuộc
địa của chủ nghĩa tư bản phương Tây được đẩy mạnh hơn bao giờ hết. Ấn Độ,
Trung Quốc rồi các nước trong khu vực Đông Nam Á lần lượt trở thành thuộc
địa hoặc nửa thuộc địa của tư bản phương Tây: Malaixia, Mianma trở thành
thuộc địa của Anh, Inđônêxia bị Hà Lan thôn tính, Philippin trở thành thuộc địa
của Tây Ban Nha, còn Việt Nam, Campuchia và Lào cũng lần lượt bị Pháp thôn
tính. Như vậy, từ giữa thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, hầu hết bản đồ châu Á, đặc
biệt là các nước Đông Nam Á đã bị nhuốm màu đen bởi ách thống trị thực dân.
Trong tình hình quốc tế và khu vực như vậy, Vương quốc Xiêm với ưu thế
về vị trí chiến lược và điều kiện tự nhiên cũng không tránh khỏi nguy cơ bị xâm
lược từ phía các nước phương Tây. Các nước tư bản Hà Lan, Anh, Pháp, Mĩ lần
lượt thâm nhập vào Xiêm thông qua hai con đường chủ yếu là hoạt động thương
mại và truyền giáo.
Trước áp lực xâm lược của chủ nghĩa tư bản phương Tây, Vương quốc
Xiêm muốn tồn tại, phát triển và giữ được độc lập đòi hỏi phải có những biện
pháp khôn khéo, đúng đắn. Triều đình phong kiến Xiêm thời Rama IV –
Môngkút (1851 - 1868) đã tiến hành canh tân đất nước, loại bỏ những hủ tục

23
phong kiến lạc hậu lỗi thời, tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản phát triển. Công
cuộc canh tân đất nước được triều đình phong kiến Xiêm tiến hành trên cơ sở
vừa tiến hành đấu tranh ngoại giao để từng bước thủ tiêu ảnh hưởng của các

việc kí kết các hiệp ước bất bình đẳng với các nước tư bản phương Tây nhằm
tránh được những cuộc đấu tranh vũ trang mà Xiêm biết chắc rằng không thể
thắng được các nước này. Đầu tiên là Hiệp ước Xiêm – Anh (Hiệp ước
Bowring) năm 1855, tiếp đó là Hiệp ước Xiêm – Pháp, Xiêm - Mĩ năm 1856,
Hiệp ước Xiêm – Đan Mạch năm 1858, Xiêm – Bồ Đào Nha năm 1859, Xiêm –
Hà Lan năm 1860, Xiêm - Phổ năm 1862 và với Thụy Điển, Na Uy, Italia, Bỉ
trong năm 1868. Việc kí các hiệp ước bất bình đẳng này một mặt cho thấy
không một cường quốc nào có sức mạnh vượt trội đủ khả năng thống trị Xiêm.
Mặt khác, mặc dù phải nhượng bộ một số qu
- t:“Có thể sẽ không
quá lời nếu nói rằng vương quốc Xiêm phải chịu ơn Môngkút (Rama IV) hơn bất
cứ ai khác về việc nước này đã duy trì được nền độc lập của mình trong khi vào
cuối thế kỉ XIX tất cả các nước trong khu vực Đông Nam Á đều bị đặt dưới sự
cai trị của người châu Âu. Bởi vì, hầu như ông là người Xiêm duy nhất nhận
thấy rõ rằng nếu Trung Quốc đã thất bại trong chính sách đóng cửa của mình
trước áp lực của người châu Âu thì Xiêm phải thỏa hiệp với các lực lượng bên
ngoài đang đe dọa mình và bắt đầu thích nghi với thế giới mới” [13, tr.962].
Sau khi Rama IV qua đời, năm 1868, Rama V – Chulalongkorn (1868 -
1910) lên kế vị và tiếp tục thực hiện những cải cách của vua cha. Dưới thời
Rama V, một cuộc cải cách toàn diện trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế,
xã hội, giáo dục, quân sự đã diễn ra ở Xiêm.

25
thủ tiêu chế độ nô lệ
. Đến cuối thế kỉ XIX, nô lệ vẫn chiếm tới 1/3 dân số
Xiêm [35, tr.17]. Tuy nhiên, theo nhà nghiên cứu D.G.E.Hall, cần lưu ý rằng:
“Mặc dù chế độ nô lệ ở Xiêm không khắc nghiệt như các đồn điền châu Mĩ và
nó được chi phối bởi những giáo huấn của bộ luật Manu, song việc xóa bỏ nó rõ
ràng là điều cần thiết đối với quá trình hiện đại hóa” [13, tr.969]. Sau nhiều lần
đề nghị, thảo luận và sửa đổi, năm 1874, vua Chulalongkorn đã công bố sắc lệnh