Vẻ đẹp của nhân vật trữ tình trong bài ca dao Tát nước đầu đình
November 13, 2014 - Chuyên mục: Văn mẫu THPT - Tác giả: Thu Huyền
Đề bài : Vẻ đẹp của nhân vật trữ tình trong bài ca dao Tát nước đầu
đình
Trong kho tàng ca dao – dân ca phong phú của dân tộc ta tình yêu nam – nữ là một đề tài rất phổ biến. Có thể nói những câu ca
dao hay nhất, những khúc hát đẹp nhất phần lớn đều nói về tình yêu với những biểu hiện khác nhau. Tát nước đầu đình là bài ca
dao tỏ tình, là khúc nhạc đầu cho một bản tình ca. Ở đây, chàng trai – nhân vật trữ tình đã hiện lên với vẻ tuyệt vời, vừa tha thiết
vừa chân thành vừa thông minh tinh tế. Chính nhân vật này góp phần tạo nên vẻ độc đáo của bài ca.
Người xưa thường nói vạn sự khởi đầu nan, tức mọi việc khó nhất là ở khâu mở đầu. Mở đầu cho một câu chuyện tỏ tình vốn là
một câu chuyện hết sức tế nhị, kín đáo thì lại càng khó khăn gấp bội. (Có lẽ, vì thế nên từ xa xưa, ông bà ta đã phải nhờ cậy vào
người làm mối để tạo cầu nối giữa đôi trai- gái, để giúp họ (nhất là bên người con trai) vượt qua được bước đầu khó khăn này).
Tuy vậy, tình yêu vốn huyền diệu, nên ở mỗi thời, ở mỗi hoàn cảnh, người con trai thường có cách thức riêng để đạt mục đích ấy,
đúng với nhà thơ Xuân Diệu đã nhận xét: Khi trong lòng đã có chút tình ý, người ta bỗng nhiên có những sáng kiến, những ve
vãn, những thông minh, những hát ca…. Để làm quen, để bắt chuyện với người con gái mà mình đã thầm yêu vụng nhớ, có người
ngỏ lời xin gáo nước:
Hỡi cô gánh nước quang mây
Cho anh gáo nước tưởi cây ngô đồng
Người thì lại tình nguyện xin được cùng cắt cỏ:
Cô kia cắt cỏ một mình
Cho anh cắt với chung tình làm đôi.
Cô còn cắt nữa hay thôi,
Cho anh cắt với làm đôi vợ chồng
Còn chàng trai – nhân vật trữ tình trong bài ca dao này đã khéo léo tìm được cái cớ là xin cái áo bỏ quên. Anh ta mở đầu:
Hôm qua tát nước đầu đình
Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen.
Như vậy, việc bỏ quên cái áo được giới thiệu thật cụ thể: có thời gian (hôm qua), có không gian (đầu đình) và gắn với một công
việc lao động quen thuộc của người nông dân là tát nước. Vị trí cái áo cũng được xác định cụ thể trên cành hoa sen. Câu chuyện
tưởng như có lí, thậm chí được trình bày khá chính xác, nhưng kỳ thực lại rất vô lí, khiến người đọc bài ca phải băn khoăn: Sen
làm gì có cành? Có ai dại dột để áo lên hoa sen yếu ớt? Thì ra, đây chỉ là cái cớ được chàng trai sáng tạo, để có cơ hội giãi bày lời
tỏ tình mà mình đã ấp ủ từ lâu. Và điều quan trọng là những câu mở đầu này gợi ra một khung cảnh quen thuộc, có những hình
ảnh dường như đã trở thành ước lệ khi nói về nông thôn Việt Nam. Đình làng vốn là nơi thờ cúng, song đồng thời nó cũng là nơi

lần nữa. Có phải từ xa xưa, tấm áo, chiếc khăn là những vật dụng hàm chứa nhiều khả năng làm cho con tim người thiếu nữ dễ
dàng rung động? Bởi có lẽ chúng đánh thức thiên chức vá may của họ trong cuộc sống gia đình. Trong ca dao không hiếm những
câu, người phụ nữ nói về những tấm áo thật cảm động như:
Chồng ta áo rách ta thương
Chồng người áo gấm xông hương mặc người.
Hay:
Áo xông hương của chồng vắt mắc
Đêm em nằm, em đắp lấy hơi.
Do đó, có thể nói, chàng trai hoàn toàn có dụng ý khi nhắc đến chiếc áo. Và điều đáng lưu ý nữa là sự nhắc lại này được diễn ra
hết sức tự nhiên. Vì bất cứ ai muốn nhận lại của đã mất thì việc đầu tiên là phải mô tả vật đó. Đặc điểm lớn nhất của tấm áo mà
anh con trai nói đến là sứt chi ở đường tà anh không nói màu dài rộng ra sao; áo anh chỉ sứt chỉ và sứt chỉ đã lâu, chứ không bị
rách. Như vậy, anh chỉ thiếu người khâu vá, mong có người khâu vá từ lâu chứ không phải là kẻ túng bấn. Anh gợi tình yêu chứ
không phải lòng thương hại. Bởi lẽ từ thương hại đến coi thường chỉ là gang tấc, mà bị coi thường thì làm sao có tình yêu. Đến
đây, một lần nữa, cô gái và người đọc không thể cảm nhận được tình cảm thiết tha và tư thế đàng hoàng của nhân vật trữ tình
trong khi bày tỏ tình yêu.
Nhưng, tất cả những chi tiết nêu trên chẳng qua chủ yếu cũng chỉ là phần dẫn dắt để chàng trai đưa ra được thật đúng lúc thông
tin quan trọng nhất sau đây:
Vợ anh chưa có mẹ già chưa khâu.
Nhờ chiếc áo sứt chỉ anh giới thiệu được trọn vẹn nét chính yếu trong bản sơ yếu lí lịch của mình, giải đáp được nỗi băn khoăn
thường thấy của những cô gái trước khi nhận lời đính hôn. Điều quan trọng hàng đầu là chưa có vợ, anh vẫn hoàn toàn đơn chiếc!
Anh có mẹ già, tức là có một nương tựa tuyệt vời: Mẹ già bằng ba lần cửa. Gia đình anh ổn định; quá khứ và hiện tại của anh
không có điều gì bất thường khiến cô gái phải đắn đo, trái lại nó có thể hứa hẹn một cuộc sống ấm êm hạnh phúc.
Đến đây, cô gái chắc đã có ít nhiều rung động, song cũng khổ tránh khỏi sự e thẹn. Chàng trai liền chuyển cách xưng hô cụ thể,
xác định anh và em, bằng cách sử dụng đại từ ngôi thứ ba cô ấy, như một đại từ phiếm chỉ, nhưng vẫn khá xác định trong văn
cảnh cũng như trong mạch trữ tình của bài ca:
Mai mượn cô ấy về khâu cho cùng.
Mặc dù cô ấy ở đây không thể có cô nào khác ngoài người đang nói chuyện với anh. Như thế, chính từ cô ấy làm cho câu chuyện
về việc trăm năm thành kín đáo, tế nhị, giữ người con gái, cho dù là người cả thẹn, vẫn có thể nán lại nghe anh nói tiếp, ở thời
điểm này chỉ cần thô vụng một chút, xuồng xã một chút là người con trai có thể trở thành vô duyên trước người con gái đáng yêu
ấy…