1
Chương III. HỆ NỘI TIẾT
2
HỆ NỘI TIẾT
I. Khái quát về hệ nội tiết
1. Hệ nội tiết ở động vật bậc thấp
2. Hệ nội tiết ở động vật bậc cao
3. Hormone
4. Cơ chế tác dụng của hormone
5. Điều hòa sự tiết hormone của các tuyến nội tiết
II. Các tuyến nội tiết chính ở người
1. Tuyến yên
2. Tuyến giáp
3. Tuyến cận giáp
4. Tuyến trên thận
5. Tuyến tụy
6. Tuyến sinh dục
3
Khái quát hệ nội tiết
 Hệ nội tiết bao gồm nhiều tuyến nội tiết nằm rải
rác trong cơ thể, tiết ra hormone; những
hormone này có tác động điều hòa và điều
chỉnh các hoạt động sinh lý của cơ thể.
 Tuyến nội tiết (endorine gland) là tuyến tiết ra
hormone đổ trực tiếp vào máu thông qua hệ
thống mao mạch (không thông qua ống tiết).
 Phân biệt với tuyến ngoại tiết (exocrine gland) là
tuyến tiết có ống tiết và sản phẩm theo ống tiết
đổ ra ngoài hay đổ vào xoang cơ thể. Ví dụ:
Tuyến mồ hôi, tuyến nước bọt, tuyến sữa…
4

c
th
ấ
p
 Ở côn trùng: Sự biến thái và sự phát triển được điều khiển
bởi 3 loại hormone chính: Bain hormone (BH), Ecdysone
và Juvenile hormone (JH)
Brain
Neurosecretory cells
Corpus cardiacum
Corpus allatum
EARLY
LARVA
LATER
LARVA
PUPA
ADULT
Prothoracic
gland
Ecdysone
Brain
hormone (BH)
Juvenile
hormone
(JH)
Low
JH
 Brain hormone (BH)
được hình thành từ tế
bào thần kinh tiết, kích

 Ngoài ra còn có một số cơ quan có kèm chức năng nội tiết,
tiết ra hormone. Ví dụ: thận, dạ dày, ruột, nhau thai…
8
Hormone
 Hormone là những hoạt chất hóa học được tiết ra trong dịch
ngoại bào và điều khiển hoạt động sinh lý của tế bào.
 Hầu hết các hormone có nguồn gốc là acid amin:
 Hormone là protein: hormone tăng trưởng, Insulin
 Hormone là peptid: Oxytocin, Vasopressin, Glucagon
 Hormone là acid amin: Epinephrine, Norepinerphrine,
Melatonin
 Một vài hormone là steroid (có nguồn gốc từ cholesterol):
 Hormone của phần vỏ tuyến trên thận: Cortisol
 Hormone của tuyến sinh dục: Testosterone và
Estrogen
9
Tác dụng sinh lý của hormone
 Tham gia điều hòa quá trình sinh trưởng và phát
triển của cơ thể. Ví dụ: GH, TSH của tuyến yên,;TH
của tuyến giáp…
 Tham gia quá trình trao đổi chất và năng lượng. Ví
dụ: insulin, glucagon của tuyến tụy; parathyroid
hormone của tuyến cận giáp…
 Tham gia điều hòa sự cân bằng nội môi. Ví dụ:
Vasopressin (ADH); ACTH của tuyến yên; calcitonin của
tuyến giáp…
 Tham gia điều tiết sự thích nghi của cơ thể với môi
trường. Ví dụ: Epinephrine và norepinerphrine
 Tham gia điều tiết quá trình sinh sản ở động vật. Ví
dụ: androgen và estrogen…

 Hoạt hóa hay giảm hoạt hóa các enzyme
 Tạo ra các quá trình chế tiết
 Kích thích quá trình phân bào
 Hormone có các tác dụng trên là nhờ 2 cơ chế:
1. Kết nối với các thụ thể của màng sinh chất và tạo ra
chất truyền tin thứ 2, hoặc
2. Kết nối với một thụ thể bên trong tế bào
14
Hoạt động của hormone là acid amin
15
Hoạt động của hormone là acid amin
1. Hormone (chất truyền tin thứ nhất) kết nối với thụ thể của
nó rồi giải phóng ra G protein (hoặc ở dạng GDP hoặc ở
dạng GTP)
2. G protein được hoạt hóa khi nó kết nối với GTP, đổi chỗ
cho GDP
3. G protein – GTP có tác dụng hoạt hóa enzyme hoạt động
adenylate cyclase.
4. Enzym adenylate cyclase đã được hoạt hóa xúc tác quá
trình hình thành AMP vòng (chất truyền tin thứ 2) từ ATP
với sự có mặt của Mg
2+
5. AMP vòng kích thích sự hoạt động của proteinkinase,
chuyển chúng sang dạng hoạt động. Chính enzyme này
hoạt hóa 1 loạt các enzyme  làm thay đổi quá trình
chuyển hóa vật chất trong tế bào và làm cho quá trình này
diễn ra thuận lợi.
16
Hoạt động của Steroid hormone
và Thyroid hormone

i
gian
ho
ạ
t
động của hormone
 Hiệu quả tác động của hormone phụ thuộc vào:
 Nồng độ hormone trong máu
 Số lượng thụ thể trên tế bào
 Ái lực của thụ thể đối với hormone
 Thời gian hoạt động của hormone phụ thuộc vào:
 Tỉ lệ giải phóng hormone
 Thời gian hoạt động từ vài phút đến vài giờ
19
Điều khiển hoạt động tiết hormone
Hầu hết hormone không được tiết ra với tỉ lệ cố định
nhưng sự tiết hormone được điều khiển bởi
3
phương thức khác nhau:
(a) Con đường thể dịch (Humoral): do sự thay đổi
hàm lượng ion và các chất dinh dưỡng trong máu.
(b) Con đường thần kinh (Neural): tế bào thần kinh
điều khiển hoạt động tiết.
(c) Con đường hormone (Hormonal): điều khiển hoạt
động tiết của một tuyến nội tiết bằng hormone hoặc
hormone thần kinh được tiết ra bởi tuyến nội tiết
khác.
20
Điều khiển hoạt động tiết hormone
21

 Điều hòa hormone
mãn tính. Duy trì nồng
độ không đổi vừa phải.
Ví dụ: Hormone tuyến
giáp
 Điều hòa hormone
cấp tính. Ví dụ:
Hormone epinephrine
đáp ứng với stress.
 Điều hòa hormone
theo chu kỳ. Ví dụ:
hormone tuyến sinh
dục nữ
24
Các tuyến nội tiết chính ở người
25
Các cơ quan nội tiết sơ cấp
 Vùng dưới đồi và tuyến yên tiết ra các hormone và điều
hòa hoạt động tiết hormone của các cơ quan nội tiết
khác.
 Chúng là cơ quan điều hòa chính của hệ thống nội tiết.