TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
----------------------

NGUYỄN THỊ HƯƠNG

CẢM QUAN VỀ HÌNH TƯỢNG
NGƯỜI ANH HÙNG TRONG HAI TÁC
PHẨM THỜI XA VẮNG CỦA LÊ LỰU
VÀ NỖI BUỒN CHIẾN TRANH
CỦA BẢO NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lí luận văn học
Người hướng dẫn khoa học
ThS. MAI THỊ HỒNG TUYẾT

HÀ NỘI - 2015


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận tốt nghiệp

ỜI CẢM ƠN
Tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn tới tất cả các thầy cô giáo trong khoa Ngữ văn,
trƣờng Đại học sƣ phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn
thành khóa luận.
Đặc biệt, tôi xin cảm ơn sâu sắc tới ThS Mai Thị Hồng Tuyết, ngƣời trực tiếp
hƣớng dẫn, chỉ bảo tận tình giúp tôi hoàn thành khóa luận này.
Khóa luận đƣợc hoàn thành song không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót.


Nguyễn Thị Hương

K37B – Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận tốt nghiệp

M C
ỞĐ
.

C

.....................................................................................................................1
do chọn đề tài ..................................................................................................1

2. ịch sử nghi n cứu ..............................................................................................1
. Đối tƣợng và phạm vi nghi n cứu .......................................................................7
. hƣơng ph p nghi n cứu .....................................................................................7
. hiệm vụ và ý ngh a ............................................................................................7
. ấu trúc của khóa uận ........................................................................................8
.................................................................................................................9
ƢƠ
VĂ


ù

ro

ọc Vi

đạ

..............12
đoạn 1945-

1975 ....................................................................................................................14
. . ảm quan về hình tƣợng ngƣời anh h ng trong văn học Việt Nam sau 1975 .....15
1.3.1. Nguyên nhân dẫ đế

u
u

1.3.2. Những biểu hi n c
ƢƠ

2.

VỀ

HAI TÁC PHẨ
CHIẾ TR

ời anh hùng.............15
ời anh hùng ..............17


K37B – Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

ờ
u

Khóa luận tốt nghiệp

ù

đế

ạ

u

đ u ki

........................................................................23

2.2. gƣời anh h ng nhƣ à nạn nhân của ch nh mình ..........................................25
ờ

ù


ữ

u

uẫ ..............................31

..........................................33

. M T SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT
VỀ

TƢ

ƢỜI ANH HÙNG .................................................40

. . gƣời kể chuyện và giọng điệu kể .................................................................40
ờ ể
ọ

u

.......................................................................................40

đ u ể............................................................................................44

3.2. Xây dựng điểm nhìn (đa điểm nhìn) ...............................................................47
3.3. Ngôn ngữ và kết cấu .......................................................................................50
ữ ..................................................................................................50
ế
ẾT

.

h nh vì vậy

orki đã xem

ọ

ọ

-

. Để àm n n sự

thành công của một t c phẩm văn học thì nhân vật à một yếu tố có vai tr rất quan
trọng.

hân vật trong t c phẩm không chỉ thể hiện tƣ tƣởng, chủ đề của t c phẩm

mà c n à nơi thể hiện tài năng và phong c ch nghệ thuật của nhà văn, sự thành
công của t c phẩm phụ thuộc rất ớn vào nhân vật trong t c phẩm.
hân vật ngƣời anh h ng đƣợc xây dựng trong t c phẩm văn học à hình ảnh
kh ph biến trong c c t c phẩm văn học đặc biệt à c c t c phẩm văn học thời
chiến.

iểu nhân vật này khắc họa đời sống khó khăn, gian kh khắc nghiệt của do

chiến tranh gây ra cho con ngƣời nhất à những con ngƣời trực tiếp chiến đấu tr n
chiến trƣờng. Vì vậy mà văn học trƣớc


inh à hai t c

phẩm ớn viết về đề tài chiến tranh. Đồng thời à hai t c phẩm có c i nhìn kh c về
ngƣời anh h ng trong thời chiến. Trong chƣơng trình ngữ văn trung học ph thông,
học sinh đƣợc tiếp xúc với nhiều t c phẩm viết về ngƣời nh với c i nhìn sử thi chứ
chƣa đƣợc nhìn nhận ở một phƣơng diện kh c. Thiết ngh , việc nghi n cứu cảm
quan về hình tƣợng ngƣời anh h ng trong hai t c phẩm
ảo

inh và

ờ

của

u

ế

r

của

ựu à c ch gợi mở hƣớng tiếp cận mới cho học

sinh, đồng thời cung cấp những tƣ iệu phục vụ cho gi o vi n và học sinh trong qu
trình tìm hiểu,
2.

h


– Sư phạ

h ng

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

(in năm trƣớc),

ờ

Khóa luận tốt nghiệp

đƣợc xem à sự khởi sắc của tiểu thuyết, b sung vào

mảng văn học gia đình vốn t đƣợc văn học

chú ý.

-

uan trọng hơn nó

mở đầu cho một khuynh hƣớng ph t triển rầm rộ những năm sau đó khuynh hƣớng
nhận thức và đ nh gi

ại những vấn đề trong qu khứ. T c phẩm nhƣ một ời tự

tập trung nhiều bài ph bình trực tiếp về t c

ờ
ọ

4/1987

(Thiếu

ờ

u ( oàng

số
Văn nghệ, 2
u

5/12/1987

đ

u

u

ờ

,
u


uy

ch,

a, Văn nghệ,
( guy n Văn ƣu,
(

Thành

ghị,

hông kể kh nhiều ý kiến ph bình xen k trong

ƣơng số , hong

ờ

ai, Văn nghệ

ờ

c c ph t biểu chung về văn xuôi, về
Tạp ch

ờ

uận rải r c k o dài về sau.
dành ri ng một bài nói về


u

ột bạn đọc à bộ đội viết “

ế
ựu ph

ph n một thời đã qua, m x nó nhƣng không hề o n tr ch, không cay nghiệt, không
n i kh ng.

nh ph ph n những dƣ uận, hoàn cảnh àng xã những năm

Nguyễn Thị Hương

2

– Sư phạ

đã tạo

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

n n t nh c ch

iang

Khóa luận tốt nghiệp


khoan thủng c c tấm màn vô hình che

dấu nhiều điều âu nay chúng ta không r tới”, bi kịch của ài à bi kịch của một
ngƣời tốt nhƣng thụ động trong thời kì sự non nớt ngây thơ, con ngƣời có thể àm
hại nhau bằng ch nh
ng viết “

ng tốt, “ c i thời kì một số ấu tr c ng đƣợc coi à chân ”.

ờ

không xa mà rất gần, gần đến mức thế hệ chúng tôi- những

ngƣời nh thời đ nh
.

Thành

của nhân vật iang

vẫn nghe thấy hơi thở của nó ( u

ờ

ghị phân t ch kh sâu sắc những nguy n nhân dẫn đến bi kịch
inh ài, từ đó kh ng định ý ngh a xã hội của t c phẩm “Và ở

đấy, c i quan trọng à th i độ t ch cực của ngƣời viết, kh t khao ch y bỏng của
ngƣời viết muốn vƣơn


. hong

đ

, guy n Văn ƣu c ng

rất nhiệt tình ghi nhận gi trị gi trị mới m về tƣ tƣởng của t c phẩm, “ à sự đón
trƣớc c i y u cầu nhìn th ng vào sự thật và nhận thức ại vào ịch sử đƣợc đề ra với
đại hộ V ” ( hong

, “ à một nhận thức trở ại thực tại trong xã hội mà âu nay

chúng ta chƣa kh m ph đƣợc thực sự sâu sắc” ( guy n Văn ƣu …
gặp gỡ của nhiều ngƣời à kh i qu t sau của
văn học, số

Nguyễn Thị Hương

“Thành công của Thờ

guy n

kiến có sự

gọc Thiện viết tr n tạp ch

à rất quan trọng, nhƣ dƣ uận

3

của ƣơng

ph ph ch vô ch nh phủ “ uốn tiểu thuyết

ờ

chối bỏ qu khứ nặng nề và cay nghiệt” (

uân đội nhân dân, 2

giải thi ng ngƣời anh h ng, nhà văn

. hƣng ta thấy rằng trong khi
ựu đã đụng đến những “t n điều” mà

ngƣời ta đã tin tƣởng, không hề nghi ngờ. o đó, sự “hạ bệ thần tƣợng” của ông đã
gặp những ý kiến nghi ngại nhất định.
u

ế

r

yêu xuất bản năm
u

ế

r


”, một ngh a. ảo
”.

của

n.

ữ

ế

ng đề cao ối ngh , ối viết

đến

quen nói bằng “thuận

inh nói về chiến tranh bằng “thuận ” và bằng nhiều “nghịch

ói bằng nghịch

àm “vật vã nhân vật”, điều đó thực ra c ng gần g i với

sống thông thƣờng nhất của con ngƣời.

gh à cuộc sống của con ngƣời vốn nhiều

nghịch . Theo ông “ ộ mặt chiến tranh gƣớm guốc, tàn bạo đƣợc ảo

inh mô tả

của

.V. ôxa.

ạ

của .Gide,

ng c ng đ nh gi cao chủ đề của t c

phẩm, “đó à sự thật của chiến tranh, trần trụi, ôg c, khắc nghiệt”, à “tiếng nói của

Nguyễn Thị Hương

4

– Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận tốt nghiệp

một thế hệ đã đƣợc ựa chọn đề hi sinh về ngh a ớn của dân tộc”.

ng ƣu ý mọi

ngƣời “Đây à cuốn tiểu thuyết về một cuộc chiến đấu của đời ngƣời tìm ại


ch

ột t c phẩm văn chƣơng đ ch thực,

văn đ p ắm, cực kì đ p, những chi tiết tuyệt vời gây ấn tƣợng không thể nào qu n.
hững chi tiết gợn bóng d ng một t c phẩm ớn”. “Đây à k ức chân thực của
ngƣời nh”. Trần Đình ử

ảo

inh mang ại một c i nhìn mới về chiến tranh “có

thể t c giả đã ộn tr i ngƣợc cuộc chiến tranh để ta đƣợc nhìn vào c i ph a trong bị
che khuất, ấp một ch trống chƣa đƣợc ấp”. “Đây à tiểu thuyết về nhà văn, về sự
hình thành một kiểu nhà văn, dự b o những đ i thay đ ng kể của ý thức văn
học”…. ói chung nhiều ngƣời cho rằng

ảo

inh có quyền viết về n i buồn, viết

về chiến tranh bằng kinh nghiệm c nhân. “ ả tiểu thuyết à một bản xô n t buồn,
một n i buồn cao thƣợng và trong tr o” ( hạm Tiến
cuộc thảo uận này c ng à khi

ội

giải cho những t c phẩm ra đời năm
u

hứng chủ đạo của sự rối bời. Tôi không muốn nói à đi n rồ”. Từ đó, ông cho ảo

Nguyễn Thị Hương

5

– Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận tốt nghiệp

inh d ng c ch mƣợn ch n àm nhập nh e đen trắng, “Tƣ tƣởng r ràng à hoang
mang, d rơi vào phủ định”. Ở thời điểm

c ch đọc của Đ Văn

rất “ ạc điệu” với số đông. Tr n một số tờ b o, tạp ch ở
h

inh t c phẩm của

ảo

à

hang có v

oàng

ung đề nghị “ in gọi đúng t n

“t c phẩm vì nó à k ức tự hành của k mộng du.

gh a à một k ức rối oạn thời

gian, không gian. ự rối oạn giúp con ngƣời vụt nhận ra những điều bị che khuất
trong một thời gian tuyến t nh, một không gian ph ng”.

hỉ ra n t độc đ o về bút

ph p t c giả “chân dung gh p từ trăm mảnh vỡ “, “một thứ văn xuôi vƣơn thành
thơ”, ông đƣa ra nhận x t “ ình nhƣ ảo

inh dợm đặt chân tr n con đƣờng si u

việt của

. unker, của

9/1991).

gƣợc ại với kết uận đầy v thất vọng của Đ Văn

Nguyên viết “ ảo
tr ch Đ Văn

. i er” (Văn học

2. Đ Đức

iểu c ng có một bài

ng c c phạm tr thi ph p học hiện

ực c ch tân của tiểu thuyết của ảo

inh,

coi t c phẩm à “một điểm nhìn mới về chiến tranh”, “ à giấc mơ k o dài, một
huyền thoại thời đại”. Những sóng gió mà N
còn lớn hơn T ờ

bởi Bảo

u

ế tranh gặp phải thậm chí

inh đã triệt để hơn trong việc giải thiêng hình

tƣợng ngƣời anh hùng ta vốn gặp trong các tác phẩm mang khuynh hƣớng sử thi
trƣớc đó.

ng c ng triệt để hơn trong việc giải thiêng những t n điều đƣợc coi nhƣ

là chân lý một thời với một ngòi bút có sức mạnh ghê gớm.
hƣ vậy, từ khi hai t c phẩm
tranh của

trong hai t c phẩm nhƣng chƣa có công trình nghi n cứu nào nghi n cứu cảm quan
về hình tƣợng ngƣời anh hùng ở hai cuốn tiểu thuyết này.
3. Đ i ư ng v
3

h

vi nghi n

Đối tư ng nghi n c u
ảm quan về hình tƣợng ngƣời anh h ng trong hai t c phẩm

của

ựu và

3.2. hạ

u

ế

r

ờ

của ảo inh.

vi nghi n c u


. Đó à hiện tƣợng cảm quan về hình tƣợng ngƣời anh h ng. Đây

không chỉ à sự àm mới về nhân vật mà c n thể hiện một c i nhìn hết sức mới m
của nhà văn về con ngƣời trong và sau chiến tranh. Điều đó góp phần àm mới thể
oại, khiến thể oại tiểu thuyết tiếp tục vận động và ph t triển.
Thứ hai, nhìn nhận sự cảm quan về hình tƣợng ngƣời anh h ng trong hai t c
phẩm c n góp phần àm r những gi trị đặc sắc của hai t c phẩm đã từng àm giới
ph bình xôn xao.
Thứ ba, sự thành công của khóa uận s góp phần t ch cực trong việc giúp
gi o vi n và học sinh trung học ph thông có c ch tiếp cận mới cho trong việc nhìn
nhận,

giải hình tƣợng ngƣời anh h ng trong văn học viết về chiến tranh.

Nguyễn Thị Hương

7

– Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

6. C

h

Khóa luận tốt nghiệp

“của ảo inh.

ột số biện ph p nghệ thuật góp phần cảm quan hình tƣợng

ngƣời anh h ng.

Nguyễn Thị Hương

8

– Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận tốt nghiệp

NỘI UNG
CHƯƠNG 1
KHÁI QUÁT VỀ NHÂN VẬT NGƯỜI ANH H NG
TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM SAU 1975
1.1. Khái ni m nhân vật và ch
1.1.1.

h i niệ

năng


thuật và ý tƣởng thẩm m của nhà văn về con ngƣời…” [235-236].

Nguyễn Thị Hương

9

– Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận tốt nghiệp

Theo PGS. TS Phùng Minh Hiến trong bài giảng của mình thì “nhân vật văn
học à đối tƣợng đƣợc miêu tả một cách tập trung đến mức có sức sống ri ng nào đó
ở bên trong tùy theo nhiệm vụ nghệ thuật mà tác giả giao cho nó. Đối tƣợng đó có
thể à con ngƣời (con ngƣời có tên, không tên, xuất hiện nhiều lần hoặc một lần), là
đồ vật (c i m trong truyện ngắn Sê Khôp), là loài vật (con mèo, con Dế mèn, con
c … ”. Trong t c phẩm văn học không thể thiếu nhân vật, vì nó à phƣơng tiện để
nhà văn kh i qu t hiện thực cuộc sống một c ch hình tƣợng. Nhân vật là đối tƣợng
phản nh trung tâm, theo đó c c yếu tố liên quan lấy nó làm hệ quy chiếu.
hƣ vậy, có rất nhiều cách hiểu về nhân vật văn học nhƣng những nội hàm
không thể thiếu đƣợc của khái niệm này đó à

hân vật văn học phải à đối tƣợng

mà văn học miêu tả, thể hiện bằng những phƣơng tiện văn học. Đó à những con
ngƣời, hoặc những con vật, đồ vật, sự vật, hiện tƣợng mang linh hồn con ngƣời là

kh i qu t t nh c ch số phận con ngƣời và c c quan niệm về chúng. [
để

u

ữ

t nh c ch của con ngƣời.

ọ

; 279]

ế : hức năng cơ bản của nhân vật à kh i qu t

o t nh c ch à một hiện tƣợng xã hội ịch sử n n chức

năng kh i qu t t nh c ch của nhân vật c ng mang t nh ịch sử. Trong thời c đại xa
xƣa, nhân vật trong văn học thần thoại, truyền thuyết thƣờng kh i qu t năng ực và
sức mạnh của con ngƣời ( ữ

a đội đ v trời hay ạc ong

uân và

u ơ đ ra

trăm trứng . Ứng với xã hội phân chia giai cấp, nhân vật của truyện c t ch ại kh i

Nguyễn Thị Hương

ình tƣợng ngƣời nông dân gợi n n sự bình dị, sự

nhỏ nhoi của thân phận “con sâu c i kiến” thì hình tƣợng ngƣời anh h ng ại gợi
n nc i

ng.

ã hội tôn vinh ngƣời anh h ng, văn học thời nào c ng xem ngƣời

anh h ng nhƣ một đối tƣợng giàu t nh thẩm m , tuy nhi n t y quan niệm từng thời
mà ngƣời anh h ng đƣợc xây dựng tƣơng ứng.

ƣới đây chúng tôi ph c thảo một

bức tranh mang t nh kh i qu t về vấn đề này trong văn học Việt

am trƣớc khi đề

cập đến cảm quan về hình tƣợng này.
1.2. Khái quát về hình ư ng người anh hùng

ng văn học Vi t Nam

1.2.1. H nh tư ng người anh hùng trong sử thi dân gian Việt Nam
hân vật anh h ng uôn à trung tâm của c c t c phẩm sử thi dân gian Việt
am. Trong đời sống c n nhiều khó khăn của nhân dân ta thì ngƣời anh h ng uôn
à hình mẫu

tƣởng để nhân dân xây dựng và hƣớng tới.



ngay từ khi chàng bƣớc chân vào ãnh địa của Mtao Mxây:

màu sặc sỡ đ u

đ

o

g

đẹp, thân mình ở tr
đ

p ba m

[18; 42].

u

ở thế chờ sẵ

ờng, tiếng nói tiế

t sáng

ời c

é đ



ữ

e

! [18; 43]. Là ngƣời

anh h ng trong sử thì dân gian phải à ngƣời uôn mang một
vọng ớn ao.

đến con l n

tƣởng cao cả, kh t

ếu kh t vọng của c c anh h ng sử thi phƣơng Tây à kh t vọng ập

công, giành vinh quang tr n chiến trận thì anh h ng sử thi dân gian Việt
mang

am ại

tƣởng thuần khiết hơn, àm sao để nhân dân, đồng bào mình có cơm ăn o

mặc, ý tƣởng về điều thiện, về l phải, về đạo lý ở đời.
kì diệu,

hờ có sức mạnh tinh thần

tr cao không hành động vì cảm gi c hoặc tình cảm nhất thời nên ngƣời




Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Khóa luận tốt nghiệp

học của thời trung đại thƣờng ƣa th ch sử dụng những hình ảnh mang t nh
ƣớc ệ, tƣợng trƣng. Vì vậy về ngoại hình, ngƣời anh h ng đƣợc mi u tả dựa theo
c c khuôn mẫu đã có s n: R u ù
ờ

é

r

vai

o . à ngƣời trƣợng phu phải có tầm vóc phi thƣờng, xuất chúng.
Về phẩm chất, ngƣời anh h ng trong văn học trung đại phải con ngƣời gắn

bó bản thân trách nhiệm với vận mệnh của dân tộc: Chiếu dờ đ (Lý Công
Uẩn); H c

n Giu c (Nguy n Đình hiểu …
sống phải thể hiện đƣợc ch tang bồng, phải
Yên” hay ch àm trai của
o

g



con ngƣời con ngƣời có ý tƣởng, hoài bão và kh t vọng cao cả
(Trần uang hải ,

o

(Trần uốc Tuấn . gƣời anh h ng ngoài việc

thể hiện ch àm trai, vẫn uôn hƣớng về v đ p, tự hào về non sông đất nƣớc, phải
à ngƣời có có tầm hồn phóng kho ng, hồn hậu, chân thành Thơ
guy n

ỉnh

hi m, thơ Trần Th nh Tông, Trần

guy n Trãi, thơ

hân Tông,… những tƣ tƣởng

tình cảm ấy ấy gắn iền với cảm hứng y u nƣớc trong d ng chảy của văn học
Việt Nam trung đại.
Ngƣời anh h ng trong văn học trung đại à hình ảnh ti u biểu cho toàn thể
cộng đồng, dân tộc.Vì trong xã hội phong kiến, con ngƣời chƣa t ch khỏi môi
trƣờng xã hội, c n gắn chặt với cộng đồng, gắn chặt với đất nƣớc, con ngƣời sống
phải vì đất nƣớc.

nhân tồn tại trong đất nƣớc, gắn chặt với cộng đồng à một điều

tự nhi n, à vinh dự, à đạo

o hoàn cảnh ịch sử của đất nƣớc trải qua hai cuộc chiến tranh chống thực
dân Ph p và đế quốc
tranh những năm

vì vậy cảm hứng chủ đạo trong tiểu thuyết viết về chiến
-

à kh t vọng độc ập tự do, à niềm tự hào về sự

nghiệp cứu nƣớc v đại của dân tộc Việt
trong văn học

- 1975.

am. Từ đó k o theo y u cầu về nhân vật

gƣời anh h ng trong giai đoạn văn học này phải đƣợc

nhìn nhận đ nh gi theo quan điểm ch nh trị, tƣ c ch công dân một c ch đơn phiến.
gƣời anh h ng trong văn học giai đoạn này phải con ngƣời có
hi sinh cho c i chung, đó à kiểu con ngƣời
Trong d ng th c

ử

tƣởng cao cả biết

theo c ch nói của

ackhtin.

đƣờng bảo vệ qu hƣơng đất nƣớc và xem nhƣ đó à vinh dự, vinh quang à niềm
vui. Đó à hình ảnh của c c chàng trai cô g i

ọ

r ờ

đ

u

. Đối với một giai đoạn văn học phục vụ kháng chiến,
nhân vật trung tâm của nó phải à ngƣời chiến s tr n mặt trận v trang và những lực
ƣợng trực tiếp phục vụ chiến trƣờng. Đó à những con ngƣời đứng m i nhọn nóng
bỏng nhất của cuộc chiến đấu vì lợi ích chính trị thiêng liêng của T quốc độc lập
tự do và chủ ngh a xã hội.
hƣ vậy, do sự chi phối của điều kiện ịch sử và văn hóa xã hội đã dẫn đến
việc nhìn nhận và những ti u chuẩn về ngƣời anh h ng ở từng giai đoạn văn học có
sự kh c nhau để đ p ứng kịp thời những nhu cầu của ịch sử. ong nhìn chung, nhân
vật ngƣời anh h ng trong sử thi dân gian, trong văn học trung đại, hay văn học

Nguyễn Thị Hương

14

– Sư phạ

g văn



cả những điều đó đã t c động sâu sắc đến tâm thức con ngƣời thời kỳ này c ng nhƣ
ảnh hƣởng không nhỏ đến sự vận động của văn học.
Trƣớc hoàn cảnh ấy, ngƣời ta thấy rằng chiến tranh à một hiện thực đa chiều
cần nhận thức ại. Trong chiến tranh, đất nƣớc giành chiến thắng không phải chỉ à
sự huy hoàng, mà đằng sau niềm tựu hào, vinh quang à n i đau cả về thể x c ẫn
tinh thần.

i gi phải trả cho hai chữ “h a bình” à xƣơng m u của những ngƣời đã

từng cầm súng chiến đấu. Viết về chiến tranh tr n ập trƣờng giai cấp, dân tộc à vấn
đề không mới. ong sau

, quan niệm về chiến tranh và về đề tài chiến tranh trở

n n đa dạng, đôi khi tới mức tr i ngƣợc nhau n n với một số nhà văn, việc nhấn
mạnh t nh ch nh ngh a của cuộc kh ng chiến chống ngoại xâm à điều vô c ng cần
thiết. Vẫn coi trọng mục đ ch phản nh cuộc kh ng chiến v đại, kh ng định ch nh
ngh a, kh ng định phẩm gi dân tộc, nhƣng sau
y u cầu “chân thực”.
ế
ử

r

o

hà văn

am


đế
đế

hu ai à một trong những nhà văn Việt

Nguyễn Thị Hương

, nhà văn nhấn mạnh hơn vào

15

đ u

ổ o u

tƣởng hóa
ổ
ù

”

am đầu ti n nói về bản chất của

– Sư phạ

g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2


ờ

ể

đ

o

ý

ỉ o

[13].

ữ

” [21]. Văn
u

u

để đế

ù

thì phát
ế

h nh vì thế, c c s ng t c văn học về đề tài


với tất cả những phức tạp, gai góc của nó khiến con ngƣời không thể nhìn cuộc sống
bằng nhãn quan sử thi thuần khiết nhƣ những năm chiến tranh. hững thƣớc đo gi
trị c , những chuẩn mực c giờ đây khi cọ x t với đời sống xô bồ, nhộn nhạo của
thời hiện đại mất đi t nh tuyệt đối của nó.

hững năm th ng chiến tranh khốc iệt

vẫn uôn hiện hữu trong d ng suy ngh , trong cơn mơ, ẩn khuất trong m i không
gian sống của cuộc sống ngƣời nh thời hậu chiến.

ó trở thành n i m ảnh, thành

những mảng ký ức, hằn in khắp nơi tr n qu hƣơng. Với những ngƣời nh trở về từ
cuộc chiến, hiện tại và qu khứ cứ đan xen, có ẫn ộn và uôn ẩn khuất đâu đó. ó
hiện

n trong giấc mơ của ngƣời nh, trong n i đau mất m t của ngƣời m , trong

nh mắt sợ hãi của ngƣời em, trong n i cô đơn của ngƣời góa phụ và trong cảnh côi
cút của những đứa tr mồ côi…Đón chào cuộc đời mới, cuộc đời tự do, h a bình,
dân chủ, những kỷ niệm của một thời anh h ng mà bi tr ng đã trở thành một phần

Nguyễn Thị Hương

16

– Sư phạ

g văn



ờ ro

o

o

ử ọ

ú

u

ế

u

ỉ u
o

ồng iệu dứt kho t cho rằng, nhà văn
” [21].

:
:

uân Thiều thấy rằng “
ế

ế

nhƣ chúng ta thƣờng thấy

mà b n cạnh đó họ c ng có những tâm tƣ tình cảm, con ngƣời bao gồm cả hai mặt
rồng phƣợng, rắn rết. Đặc biệt, cuộc sống ạc

ng cô đơn của ngƣời nh sau khi họ

trở về từ chiến tranh khi không thể h a nhập đƣợc với cuộc sống của cộng đồng,
dân tộc trong thời kì đ i 1mới.

u cầu nhìn nhận ại ngƣời nh nhƣ vậy à nguy n

nhân dẫn đến sự giải thi ng ngƣời anh h ng trong văn học sau
1.3.2. Nh ng biểu hiện c

c

qu n v h nh tư ng người anh hùng

ếu nhƣ văn học trƣớc
quang thì văn học sau

.

nhìn nhận chiến tranh à niềm tự hào và vinh

ại nhìn nhận chiến tranh à một hiện thực đa chiều cần

nhận thức ại. Vì thế văn học sau



hƣng trong những ần tìm kiếm ấy anh nhớ ại những hạn chế của mình trong

đó.

nh gặp

uệ - ngƣời y u của hi, ngƣời đồng ch ấy đã hi sinh một c ch vô

ngh a chỉ vì một ần anh nóng giận với cấp tr n.
d m nói với

uệ sự thật về c i chết của hi.

nh ân hận, nhƣng c ng không

hƣ vậy, ngƣời anh h ng không chỉ

đƣợc nhìn nhận à những con ngƣời toàn m mà họ c n đƣợc nhìn nhận à những
con ngƣời đầy hạn chế.
gƣời anh h ng có thể đƣợc khai th c à một con ngƣời đầy những đau kh
buồn thƣơng, những ạc oài khi trở về với cuộc sống đời thƣờng.
r

ờ

ạ

ờ (V Thị ảo có thể xem à một v dụ ti u biểu. Thảo à một cô g i ngƣời
ải h ng xinh đ p, cô có ngƣời y u à Thành- một sinh vi n văn khoa.


ẩ

u

!
ạ

ẽ

ế

ở
ờ

o

r

u !
ạ

o
ế

r

ẽ

ờ


g văn


Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

.

hƣ vậy, văn học sau

diện kh c.

Khóa luận tốt nghiệp

đã nhìn nhận ngƣời anh h ng ở một phƣơng

goài những t c phẩm tr n c n có rất nhiều t c phẩm nhìn nhận ngƣời

anh h ng trên phƣơng diện giải thi ng nhƣ ngƣời anh h ng bị tha hóa, ti u biểu
u của
( guy n

inh

guy n

uy Thiệp,

hâu ,


CHƯƠNG 2
CẢM QUAN VỀ HÌNH TƯỢNG NGƯỜI ANH HÙNG TRONG HAI
TÁC PHẨM “THỜI XA VẮNG” CỦA LÊ LỰU VÀ “NỖI BUỒN
CHIẾN TRANH” CỦA BẢO NINH
2 1 Người nh hùng như

n n nh n

gười nh hùng như
Đọc tiểu thuyết

h i

nạn nh n c

ờ

hội đ

định iến

, độc giả nhƣ đang đƣợc c ng

con đƣờng mấp mô vào àng ạ Vị để gặp ại cậu b

ựu đi tr n

ài hồn nhi n trong s ng, ham

chơi vẫn c n đang nằm trong v ng tay bao bọc của cha m , tình y u thƣơng của

khe của gia đình và xã hội.

hƣ một con rối, anh chấp nhận cuộc hôn nhân do cha

m sắp đặt với Tuyết hơn anh

tu i. Ở c i tu i chỉ biết ăn, biết học, biết đ nh trận

giả nhƣng ài ại phải học c ch àm một ngƣời chồng c ng ăn c ng àm c ng tr
chuyện với vợ.

uất ph t từ một cuộc hôn nhân không tình y u, vì vậy mà ài gh t

ch nh ngƣời vợ của mình. Trong một ần giã ngô, Tuyết vô tình giã vào tay ài và
với bao nhi u ẩn ức t ch tụ bấy âu nay ài đã thụi vào mặt Tuyết khiến Tuyết bỏ về

Nguyễn Thị Hương

20

– Sư phạ

g văn