PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

Phụ lục II
Phiếu mô tả dự án dự thi của giáo viên
1. Tên hồ sơ dạy học: “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long - một
truyện ngắn khơi gợi nhiều dư âm.
2. Mục tiêu dạy học
a) Kiến thức:
a1. Ngữ văn
- Vẻ đẹp của hình tượng con người lao động thầm lặng, cống hiến quên mình
vì Tổ quốc trong tác phẩm.
- Nghệ thuật kể chuyện, miêu tả sinh động, hấp dẫn.
- Chất thơ trong một truyện ngắn.
a2. Địa lí
- Nhiệt độ không khí và sự thay đổi nhiệt độ của không khí.
- Hiểu được vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của Sa Pa.
a3. Giáo dục công dân
- Khái niệm lí tưởng sống và những biểu hiện của con người sống có lí tưởng.
- Hiểu cách phấn đấu, rèn luyện lí tưởng sống của thanh niên trong thời đại
ngày nay.
- Vai trò, trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp dựng xây đất nước.
a4. Mĩ thuật
- Nắm bắt được đặc điểm của tranh chân dung và phương pháp vẽ tranh chân
dung.
- Hiểu được tranh phong cảnh là tranh diễn tả cảnh đẹp thiên nhiên thông qua
cảm thụ và sáng tạo của người vẽ.
b) Kỹ năng:
b1. Ngữ văn
- Đọc - hiểu truyện ngắn hiện đại.
- Vận dụng các hiểu biết về thể loại truyện để phân tích cốt truyện, tình
huống, nhân vật, nghệ thuật trần thuật của tác phẩm.

cực vào sự nghiệp dựng xây đất nước trong tương lai.
- Yêu mến, tự hào về cảnh đẹp thiên nhiên trên khắp mọi miền đất nước. Từ
đó có ý thức giữ gìn, bảo vệ những cảnh đẹp đó.
- Ý thức hơn việc học phải đi đôi với hành: biến những điều học được trong
sách vở thành những việc làm, hành động
- Hình thành các kĩ năng sống cho bản thân: Tự nhận thức, Tự quản bản thân
3. Đối tượng dạy học của dự án
Đối tượng: Học sinh lớp 9 - trường THCS Sài Sơn
Số lượng: 25 học sinh của các lớp đại trà 9C, D, G mà giáo viên thực hiện dự
án trực tiếp giảng dạy.
Đặc điểm cần thiết khác của học sinh: Học sinh có hứng thú học tập, thích
được tìm tòi, nghiên cứu, thể hiện khả năng của bản thân và có nguyện vọng
muốn tham gia chủ đề.
4. Ý nghĩa của dự án
- Qua bài học giúp các em có khả năng phát triển tư duy, tìm tòi và nghiên
cứu. Tạo điều kiện cho học sinh tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập bộ
môn Ngữ văn.
- Hình thành ở giáo viên và học sinh ý thức thường xuyên vận dụng phương
pháp dạy - học tích hợp các bộ môn; giúp học sinh có tư duy tổng hợp các kiến
2

Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

thức liên môn để vận dụng vào việc cảm thụ tác phẩm văn chương.
- Có ý thức, thái độ nghiêm túc trong việc học đi đôi với hành.
- Giúp các em thêm yêu thích tìm hiểu, khám phá cái hay, cái đẹp của tác
phẩm văn chương và yêu thích hơn bộ môn Ngữ văn.

(6 học sinh)
Hoạt động 2: Các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc:
Bước 1: Phác thảo đề cương.
Học sinh trong nhóm sẽ thảo luận các vấn đề cần giải quyết của tiểu chủ đề,
Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn

3


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

giáo viên tham vấn cho các em, sau đó các thành viên trong nhóm sẽ phác thảo đề
cương.
Bước 2: Xác định các nguồn tài nguyên cần khai thác để thực hiện dự
án:
Chủ yếu từ nguồn sách giáo khoa trong nhà trường gồm:
- Ngữ văn 9: Văn bản Lặng lẽ Sa Pa (trang 180  188, SGK Ngữ văn 9, tập
một)
- Địa lý 6: Bài 18- Thời tiết, khí hậu và nhiệt độ không khí (trang 55  57);
Địa lí 9: Bài 17- Vùng trung du và miền núi Bắc bộ (trang 61  63)
- Giáo dục công dân 9: Bài 10- Ngoại khóa về lí tưởng sống của thanh niên
(trang 34  36); Bài 11- Trách nhiệm của thanh niên trong sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (trang 37  39)
- Mĩ thuật 7: Bài 4 Vẽ tranh- Đề tài tranh phong cảnh (trang 87  89); Mĩ
thuật 8: tiết 20, 21- Vẽ chân dung (trang 128  131)
Bước 3: Phân công công việc cho các nhóm theo phiếu học tập (số 1) và
nhiệm vụ của từng thành viên trong nhóm. Cụ thể:
Nhóm

Nội dung công việc

Những yêu cầu về nội dung kiến thức cần đạt được cho từng nhóm như sau:
Nhóm
1. Ngữ văn

2. Địa lí

Nội dung công việc
Học sinh trình bày được những cảm nhận về nhân vật anh thanh
niên (công việc anh làm, suy nghĩ, phẩm chất cao đẹp của nhân
vật) bằng một bài thơ tám chữ (tối thiểu 8 câu).
1. Em hiểu gì về ngành khí tượng?
Ngành khí tượng: là bộ môn khoa học nghiên cứu về khí
quyển nhằm chủ yếu để theo dõi và dự báo thời tiết. Những biểu
hiện thời tiết là những sự kiện thời tiết quan sát được và giải
thích được bằng khí tượng học. Những sự kiện đó phụ thuộc vào
các tham số của khí quyển Trái Đất. Các tham số này bao
gồm nhiệt độ, áp suất, độ ẩm cũng như các biến thiên và tác động
tương hỗ của các tham số này và những biến đổi theo thời gian
và không gian của chúng.
2. Em hãy cho biết vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của Sa Pa?
a) Vị trí địa lí của Sa Pa:
Thị trấn Sa Pa thuộc tỉnh Lào Cai, nằm ở vùng trung du và miền
núi phía Bắc nước ta. Sa Pa thuộc tiểu vùng Tây Bắc của trung
du và miền núi Bắc bộ.
b) Điều kiện tự nhiên của Sa Pa:
Địa hình Tây Bắc hiểm trở, có nhiều khối núi và dãy núi cao chạy
theo hướng Tây Bắc - Đông Nam.
Sa Pa có độ cao trung bình từ 1.200m đến 1.800m, địa hình
nghiêng và thoải dần theo hướng Tây - Tây Nam đến Đông Bắc.
Do ảnh hưởng của các yếu tố địa hình, địa mạo phức tạp, bị chia

3. Giáo dục nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
công dân
Thanh niên luôn giữ vai trò, vị trí quan trọng trong các giai đoạn
lịch sử của dân tộc và trong cả sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước hiện nay. Bởi lẽ, họ chủ nhân tương lai của đất
nước, là lực lượng xung kích, luôn phát huy truyền thống dân tộc,
nêu cao tinh thần xung phong, gương mẫu, tình nguyện đi đầu
thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân
dân giao phó. Họ là một trong những nhân tố quyết định sự
thành bại của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
Trách nhiệm của thanh niên là phải ra sức phấn đấu thực hiện
mục tiêu xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân giàu, nước mạnh,
xã hội công bằng dân chủ, văn minh. Trước mắt là thực hiện
thắng lợi nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định
hướng xã hội chủ nghĩa. Thanh niên học sinh phải ra sức học
tập, rèn luyện để có đủ tri thức, phẩm chất và năng lực cần thiết
nhằm đáp ứng những yêu cầu mà xã hội đặt ra cho họ.
4. Mĩ thuật

Học sinh vẽ được tranh phong cảnh, chân dung nhân vật, tranh
minh họa có bố cục hợp lí, màu sắc hài hòa.
Trình bày kết quả của nhóm trong giờ dạy - học chủ đề (tiết 2, 3)

6

Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II


huống, nhân vật, nghệ thuật trần thuật của tác phẩm.
- Phân tích nhân vật chính và các nhân vật khác trong mối quan hệ với nhân
vật chính.
Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn

7


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

- Cảm nhận một số chi tiết nghệ thuật đặc sắc và chất thơ trong truyện.
2.2. Địa lí
- Phân tích sự thay đổi khí hậu theo độ cao.
- Chỉ bản đồ để xác định vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên của Sa Pa;
2.3. Giáo dục công dân
Biết lập kế hoạch học tập, rèn luyện và tu dưỡng của bản thân để có đủ khả
năng góp phần tham gia sự nghiệp dựng xây đất nước trong tương lai và để thực
hiện lí tưởng sống đúng đắn, cao đẹp của bản thân phù hợp với yêu cầu của xã
hội.
2.4. Mĩ thuật
- Thể hiện bài vẽ chân dung đúng tỷ lệ, có đặc điểm riêng, sử dụng màu sắc
hài hòa.
- Biết chọn chi tiết miêu tả cảnh đẹp thiên nhiên (trong một tác phẩm văn học)
để thực hiện bài vẽ tranh phong cảnh đơn giản, tranh minh họa tình huống truyện
có bố cục và màu sắc hài hòa.
3. Thái độ:
- Yêu quý, trân trọng những con người lao động cống hiến quên mình cho sự
nghiệp xây dựng đất nước.
- Có ý thức nuôi dưỡng và bồi đắp cho bản thân lẽ sống, lí tưởng sống cao
đẹp để cống hiến nhiều nhất cho gia đình, quê hương, đất nước.

 Bước 2: Kiểm tra sự chuẩn bị cho chủ đề theo những nhiệm vụ đã phân công
của từng nhóm
 Bước 3: Dạy - học chủ đề
HĐ 1: Khởi động
Thời gian: 3 phút
Giáo viên và học sinh cùng lắng nghe một đoạn trong bài hát Sa Pa thành phố
trong sương, sáng tác của Vĩnh Cát.
Giáo viên dẫn vào chủ đề.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV

HOẠT ĐỘNG CỦA HS

KIẾN THỨC GHI NHỚ

HĐ 2

I- Đọc và tìm hiểu
chung

Hỏi: Dựa vào chú thích trong
SGK, hãy trình bày ngắn gọn Nêu nét chính
những hiểu biết của em về tác giả về tác giả
Nguyễn Thành Long?
Bổ sung: Phong cách viết văn Lắng nghe
của Nguyễn Thành Long không
gân guốc, gai góc mà thường pha
chất kí, mang vẻ đẹp thơ mộng,
trong trẻo, đầy chất thơ.

1. Tác giả



PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

đọc tiếp những đoạn chữ in
thường
Hỏi: Hãy tóm tắt ngắn gọn nội
dung cốt truyện bằng một câu?
Hỏi: Qua đó, em có nhận xét gì
về cốt truyện, tình huống truyện?
(tình huống giản dị, nhẹ nhàng)

Hỏi: Xác định nhân vật chính,
nhân vật phụ? Các nhân vật phụ
có vai trò như thế nào trong
truyện?
Hỏi: Truyện được kể theo ngôi
thứ mấy?

Tìm hiểu nghĩa
của một số từ
Tóm tắt nội
dung của truyện
theo yêu cầu
Nêu nhận xét về
cốt truyện, tình
huống

b) Cốt truyện và nhân vật
* Cốt truyện: Tình huống


Thời gian: 55 phút
Phương pháp: Vấn đáp, Động não, Dạy học hợp
tác, Nêu vấn đề, Thuyết trình.
HS theo dõi phần đầu văn bản.
10

Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

GV: Anh thanh niên không xuất hiện ngay từ đầu truyện mà chỉ hiện ra trong
cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với các nhân vật kia, khi xe của họ dừng lại nghỉ 30 phút.
Chỉ 30 phút nhưng đủ để các nhân vật khác kịp ghi nhận một ấn tượng, kịp để
ông họa sĩ thực hiện một "kí họa chân dung" về anh, rồi anh lại khuất lấp vào
mênh mông mây mù và cái im lặng muôn thuở của Sa Pa, và mọi người thấm
thía điều nhà ăn muốn nói: "Trong cái im lặng của Sa Pa, dưới những dinh thự
cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà chỉ nghe tên, người ta đã nghĩ đến chuyện nghỉ
ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước."
 Với cách dựng truyện như thế, anh thanh niên được hiện ra qua sự nhìn
nhận, suy nghĩ và đánh giá của các nhân vật khác: bác lái xe, ông họa sĩ già, cô
kĩ sư nông nghiệp. Qua cách nhìn và cảm xúc của mỗi người, nhân vật anh
thanh niên càng thêm rõ nét và đáng mến hơn.
Hỏi: Qua câu chuyện của ba
người, em biết gì về nhân vật anh
thanh niên?
 Hai mươi bảy tuổi; một
trong những người cô độc nhất
thế gian, rất "thèm người".

phía Bắc
 Dựa và kiến thức Địa lí, em Nhiệt độ giảm
hãy giải thích: Vì sao càng lên cao dần theo độ
Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn

11


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

thì nhiệt độ không khí càng giảm?

cao, cứ lên cao
100m nhiệt độ
giảm 0,6oC

 Em hiểu gì về ngành khí
tượng?
Chiếu hình ảnh: trạm khí
tượng Sa Pa
Hỏi: Em cảm nhận như thế nào
về công việc mà anh thanh niên đã
làm?
Bình: Hoàn cảnh sống và làm
việc của anh thanh niên rất đặc
biệt, quanh năm suốt tháng chỉ có
một mình nơi trạm khí tượng trên
đỉnh Yên Sơn giữa mây mù và cái
im lặng hãi hùng trên núi cao. Sự
khó khăn thách thức lớn nhất với

niên?
Hỏi: Điều gì đã giúp anh thanh
niên vượt qua hoàn cảnh sống Suy ngẫm và lí
12

b) Ý thức, thái độ làm
việc
- Anh suy nghĩ: ta với
công việc là đôi, sao gọi
là một mình được.
- Công việc… gian khổ
nhưng nếu cất nó đi…
buồn chết
- Góp phần phát hiện một
đám mây khô… từ ấy
sống thật hạnh phúc
 Anh là người say mê
công việc, có tinh thần
trách nhiệm cao
c) Tổ chức cuộc sống:
- Trồng hoa
- đọc sách

Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

khắc nghiệt và sự cô đơn nơi núi giải
cao vòi vọi?

lí tưởng sống ở nhân vật thanh
niên?
Hỏi: Hãy trình bày những cảm
nhận ấy của em về nhân vật anh
thanh niên bằng một bài thơ tám
chữ.
Chiếu bức vẽ chân dung nhân
vật anh thanh niên.

Đại diện nhóm 3
trình bày
Cá nhân khác
nhận xét, bổ
sung

d) Tính cách
- Cởi mở, chân thành
- Quý trọng tình cảm
- Ân cần, chu đáo
- Khiêm tốn, không nhận
thành tích về mình
Kết luận: Anh thanh niên
là con người sống có lí
tưởng, có nếp sống đẹp,
suy nghĩ và hành động
đẹp, có khát vọng cao
quý, luôn lo cho hạnh
phúc của mọi người, có
tinh thần trách nhiệm cao.


Hỏi: Khi chứng kiến anh thanh
niên hái hoa tặng cô kĩ sư, nghe
anh kể về công việc gian khó, hoạ
sĩ thấy bối rối, vì sao?
 Cái bối rối của người đi tìm
kiếm cái đẹp, bỗng phát hiện cái
đẹp hiển hiện trước mắt mình
Hỏi: Nhân vật này đã bộc lộ
quan điểm về con người và nghệ
thuật ở chi tiết nào? Chủ đề của
truyện bộc lộ qua cái nhìn của nhân
vật này ra sao?

- Ghi lại hình ảnh anh
thanh niên ... nhọc quá 
say mê sáng tạo, trăn trở
về nghệ thuật làm thế
nào để đặt được tấm lòng
của người hoạ sĩ vào
trong sáng tác.
- Xúc động và bối rối khi
nghe bác tài, rồi chính
anh thanh niên kể
chuyện.  trái tim nhạy
cảm, luôn trân trọng cái
đẹp
 Những xúc cảm và suy
tư của nhân vật họa sĩ về
anh thanh niên và những
điều khác nữa làm cho

giải
trạm Phan-xi-păng cao
3.142m.
- Ông kĩ sư ở vườn rau Sa
Pa.
- Đồng chí nghiên cứu
khoa học về sét….
Tự bộc lộ
 là những tấm gương
miệt mài, lao động quên
mình vì đất nước.

Hỏi: Theo em, vì sao tác giả
không đặt tên riêng cho các nhân Suy ngẫm và
vật của mình mà chỉ gọi họ theo trình bày ý kiến
giới tính, tuổi tác hoặc nghề cá nhân
nghiệp?
GV nhấn mạnh: Các nhân vật không có tên riêng, họ chỉ là: bác lái xe, ông
Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn

15


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

họa sĩ, cô kĩ sư, anh thanh niên. Đây là dụng ý của tác giả muốn nói về những
con người vô danh đang ngày đêm lặng lẽ, say mê cống hiến cho đất nước. Họ ở
mọi lứa tuổi, mọi nghề nghiệp, ở nhiều nơi trên đất nước, ở cả những miền xa
xôi hẻo lánh. Họ đã lặng lẽ dâng cho đời tình yêu và phần công sức nhỏ bé của
mình. Họ có cuộc sống âm thầm mà cao đẹp.

Chiếu tranh vẽ phong cảnh Sa Đại diện nhóm 4
Pa của nhóm 4
giới thiệu sản
Chất trữ tình trong truyện còn phẩm
thấm đượm vẻ đẹp cuộc sống một
mình giữa thiên nhiên lặng lẽ của
nhân vật anh thanh niên, trong
cuộc gặp gỡ tình cờ của ba nhân
vật mà để lại nhiều dư vị trong
lòng mỗi người, từ những nét đẹp
giản dị rất đáng yêu của người
thanh niên, từ những câu chuyện
kể về cuộc sống của mình giữa Sa
Pa lặng lẽ và từ những tình cảm,
cảm xúc mới nảy nở của ông họa
sĩ, cô kĩ sư đối với anh thanh niên.
Hỏi: Qua đọc hiểu văn bản, em Nêu chủ đề của 2. Nội dung
16

Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

hãy nêu chủ đề của truyện?

truyện

Chủ đề: Truyện ca ngợi
những con người vô danh

hiện đại hóa đất nước?
Những yêu cầu về nội dung kiến thức cần đạt trong phiếu học tập số 2 như
sau:
Nhóm

Nội dung công việc
Câu 1: Lí giải tại sao truyện lại mang tên "Lặng lẽ Sa Pa"?
Tên truyện đã gợi lên chủ đề tác phẩm “Lặng lẽ Sa Pa” chỉ là cái
không khí bề ngoài của cảnh vật. điều mà tác giả đã khám phá ra
và muốn truyền đến người đọc là một Sa Pa lặng lẽ mà không
lặng lẽ chút nào. Đằng sau vẻ lặng lẽ ấy là sự miệt mài, hăng say
Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn

17


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

lao động, cống hiến cho đất nước một cách bề bỉ, thầm lặng
Từ đó, tác giả muốn gợi ra những suy nghĩ triết lí về ý nghĩa của
Ngữ văn, công việc, của sự cống hiến thầm lặng bằng lao động miệt mài, tự
Địa lí; Mĩ giác của mỗi người cho sự nghiệp chung.
thuật
Câu 2: Nếu đặt lại nhan đề cho truyện, em sẽ chọn nhan đề nào?
Học sinh đặt được nhan đề mới cho truyện, miễn sao phù hợp và
thể hiện được chủ đề của truyện.
Câu 3: Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về nhân vật anh thanh
niên? Em sẽ làm gì để học tập tấm gương lao động quên mình
của nhân vật này
Nêu được cảm nghĩ về anh thanh niên: ý thức trong công việc,


Tác giả: Nguyễn Thị Phương Lan - Trường THCS Sài Sơn


PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN- Phụ lục II

 Chọn và bình luận một trong những suy nghĩ của nhân vật ông họa sĩ.
7. Kiểm tra đánh giá kết quả học tập
7.1 Cách thức đánh giá
- Đánh giá kết quả học tập theo nhóm. Giáo viên đánh giá năng lực của học
sinh: năng lực tư duy tổng hợp, năng lực sáng tạo.
- Kết quả học tập, thái độ hợp tác, ngôn ngữ nói và viết, xử lí các tình huống
của học sinh trong quá trình làm việc nhóm.
- Đánh giá qua kết quả bài viết của học sinh trước khi học chủ đề và kết quả
sau khi học chủ đề.
7.2 Cách thức kiểm tra:
- Trước khi dạy học chủ đề: Kiểm tra phần chuẩn bị của học sinh: vẽ tranh,
làm phiếu học tập, sáng tác thơ.
- Sau khi dạy học xong chủ đề: Bài viết của các nhóm về những cảm xúc
được khơi gợi từ nhân vật anh thanh niên.
- Tiêu chí đánh giá:
+ Điểm cho cả nhóm.
+ Điểm của mỗi học sinh là điểm trung bình cộng điểm của mỗi nhóm trước
và sau khi thực hiện chủ đề
Nhóm

Điểm cho phiếu học tập
(số 1)

Điểm cho phiếu học tập