ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HÀ NGỌC TRAI

BẢO VỆ QUYỀN CỦA LAO ĐỘNG NỮ TRONG PHÁP LUẬT
VIỆT NAM
VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ
NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐÀ NẴNG – 2014



1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

HÀ NGỌC TRAI

BẢO VỆ QUYỀN CỦA LAO ĐỘNG NỮ TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH TẠI THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Luật kinh tế
ã: 60
số 38 01 07
M
ĂN THẠC SĨkhoa học: TS.


3

MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục

MỞ ĐẦU

Danh mục các từ viết tắt
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ
LUẬN CƠ BẢN VỀ LAO
Chƣơng I.
ĐỘNG

1.1.

1.1.1.
1.1.2.
1.2.

1.2.1.

1.2.2.

về của pháp .......................................
quy luật
ền trong việc .22

g
Khái niệm và đặc điểm của nữ lao động
lao động nữ..........................14 và
nữ.............
vai
Những vấn đề lý luận cơ bản trò .................


4

1.3.

Những đặc điểm cơ bản của lao động nữ trên địa bàn thành
KẾT LUẬN
phố Đà
CHƢƠNG
Nẵng………………
I...........................
.............................
……………………
....................27
………25
THỰC
Nẵng... ..........................
hiện
TRẠNG PHÁP
Chƣơng
LUẬT VỀ
nay................................. ............ .................39
II.

thống
ở Việt Nam hiện
2.1.2.
văn
nay về bảo vệ Hệ thống văn bản,
bản
chính sách pháp luật
pháp
quyền của lao bảo vệ quyền lao
luật
2.2.
động
của
động nữ của TP. Đà
nữ...................... Nẵng.............................. thành
phố Đà
2.2.1.
.......................... ................37
Nẵng
về bảo
..........................
............30

vệ
Hệ thống chính sách
pháp luật của thành phố
quyền
Đà Nẵng trong
việc bảo vệ quyền lao của lao


động nữ.............................................................................54
Những hạn chế và nguyên nhân cơ bản của Đà Nẵng trong
ĐỊNH
việc bảo vệ quyền lao
HƢỚ
động
NG
VÀ
nữ...............................
MỘT
SỐ
.............56
KIẾN

3.1.

3.2.

3.3.

KẾT
LUẬN
CHƢ
ƠNG
II.........
............
............
............
............
............


LU

ẬT
VI
ỆT
N
A
M.

Quan điểm, định hƣớng nghị của lao động
chung trong việc bảo chung
đảm quyền
hoàn nữ......................
của lao động nữ trong thiện .....................67
pháp
bối cảnh hiện nay ở Việtluật về
Một số giải
bảo vệ pháp, kiến nghị
Nam.........64
quyền hoàn thiện pháp
Một số giải pháp, kiến
luật và cơ chế


KẾT
..........................
KẾT
thực thi
pháp luật

LLLĐ
NLĐ
NLĐN (LĐN)

Bảo hiểm xã hội
Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam
Công nhân viên chức lao
động
Hội đồng Nhân dân
Lực lƣợng lao động
Ngƣời lao động

NSDLĐ

Ngƣời lao động nữ (Lao
động nữ)

TP

Ngƣời sử dụng lao động

UBND

Thành phố


7

MỞ ĐẦU

Với vị thế là trung tâm kinh tế mới của đất nƣớc, Đà Nẵng đang ngày
cành thu hút rất nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nƣớc đến đầu tƣ, sản xuất
kinh doanh. Cùng với đó, Đà Nẵng cũng trở thành trung tâm thu hút nguồn lao
động ở rất nhiều khu vực, vùng miền của đất nƣớc, trong số đó chiếm tỉ trọng
lớn là lao động nữ.
Vậy, Đà Nẵng, một trung tâm kinh tế năng động trẻ trung với sự đa dạng
về thiên nhiên, địa hình, dân số, nguồn nhân lực , đã có những quyết sách gì,
làm gì để bảo đảm quyền của lao động nữ… đang trở thành một vấn đề rất
đáng đƣợc quan tâm.
Với mong muốn bảo vệ quyền lợi của lao động nữ, những ngƣời không
chỉ là nguồn lao động quan trọng của xã hội, mà còn là những ngƣời thực hiện
những thiên chức lớn lao, đồng thời, trên cơ sở phân tích thực trạng của Đà
Nẵng để góp phần bảo vệ quyền quyền của lao động nữ trên địa bàn Đà Nẵng
nói riêng, cũng nhƣ ở Việt Nam nói chung, tôi đã lựa chọn đề tài “Bảo vệ
quyền của lao động nữ trong pháp luật Việt Nam và thực tiễn thi hành tại
thành phố Đà Nẵng” để làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình.
2.Tình hình nghiên cứu của đề tài
Lao động, việc làm và bảo vệ quyền của lao động nữ là một trong những
vấn đề nhận đƣợc sự quan tâm lớn của xã hội. Trong nhiều năm qua, đã có
nhiều công trình, đề tài, dự án tập trung nghiên cứu về vấn đề này, trƣớc hết
phải kể đến các công trình, đề tài của:
Ths. Đỗ Ngân Bình (2003), Viêc thực hiện các công ước của tổ chức lao
động quốc tế về lao động nữ ở Việt Nam, Tạp chí Luật học số 03/2003, Tr.813.
Ths. Đỗ Ngân Bình (2004), Lao động Việt Nam với việc bảo vệ quyền
lợi người lao động, tạp chí Luật học số 03/2004, Tr.17-19.
TS. Nguyễn Hữu Chí (2004), Pháp luật về lao động nữ: Những hạn chế,
Tạp chí nghiên cứu Lập pháp số 03/2004, Tr.49-56.


9

10

thi hành bộ luật này, hoặc là chƣa đi sâu nghiên cứu về cơ chế, thực tiễn bảo vệ
quyền của lao động nữ nói chung cũng nhƣ trên địa bàn cụ thể nói riêng.
Có thể thấy, việc nghiên cứu pháp luật về bảo vệ quyền của LĐN và cơ
chế thực thi pháp luật đó trên địa bàn Đà Nẵng cho đến nay chƣa đƣợc quan
tâm nghiên cứu. Với những đặc điểm của một đô thị mới nổi, tốc độ phát triển
nhanh, có sự đan xen mạnh mẽ giữa các LLLĐ: nông thôn và thành thị, lao
động có xuất xứ trên địa bàn và lao động nhập cƣ…, Đà Nẵng đã gặp không ít
vấn đề liên quan đến LĐN. Vì vậy, nghiên cứu việc triển khai thực thi pháp
luật về bảo vệ quyền phụ nữ, tính hiệu quả, những thuận lợi, khó khăn, đặc
thù… của TP mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích nghiên cứu
Luận văn xác định mục tiêu nghiên cứu những quy định của pháp luật
Việt Nam về lao động nữ, thực trạng bảo vệ lao động nữ, quyền của lao động
nữ đƣợc thể hiện cùng với việc làm của họ nhằm về bảo vệ quyền, và lợi ích
hợp pháp trong quá trình lao động của cả nƣớc nói chung và địa bàn thành phố
Đà Nẵng nói riêng. Trên cơ sở đó đề xuất kiến nghị, giải pháp hoàn thiện góp
phần tích cực bảo vệ quyền của lao động nữ trên phạm phi cả nƣớc nói chung
và địa bàn Đà Nẵng nói riêng.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu nhằm hƣớng đến làm sáng tỏ những vấn đề sau:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về lao động nữ và yêu cầu bảo vệ quyền và
lợi ích của lao động nữ trên cả nƣớc nói chung và trên địa bàn Thành phố Đà
Nẵng nói riêng trong giai đoạn hiện nay;
- Thực trạng bảo vệ quyền lao động nữ trong pháp luật Việt Nam hiện
nay và thực tiễn thi hành tại Đà nẵng; làm rõ những ƣu điểm, hạn chế, chỉ ra
những nguyên nhân cơ bản;


Việt Nam nói chung và Đà Nẵng nói riêng về bảo vệ quyền của lao động nữ.


12

Đặc biệt, lần đầu tiên, luận văn đã phân tích và chỉ ra đƣợc thực trạng thực thi
pháp luật về bảo vệ quyền của LĐN trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng.
Trên cơ sở phân tích thực trạng, luận văn đã đƣa ra đƣợc một số kiến
nghị, đề xuất hoàn thiện pháp luật và cơ chế thực thi pháp luật trong lĩnh vực
bảo vệ quyền của LĐN.
7. Bố cục của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng.
Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về lao động nữ, quyền của lao
động nữ và vấn đề bảo vệ quyền lao động nữ.
Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật về bảo vệ quyền của lao động nữ.
Chƣơng 3: Quan điểm và một số kiến nghị, giải pháp về bảo vệ quyền
của lao động nữ trong pháp luật Việt Nam.


13

CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ LAO ĐỘNG
NỮ, QUYỀN CỦA LAO ĐỘNG NỮ VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ QUYỀN CỦA
LAO ĐỘNG NỮ.
Những vấn lề lý luận cơ bản về lao
động nữ và quyền của lao
đặc
m của lao
điể


nữ

g là thích nghi

7.7

,5

Đảng và Nhà

i

.

hoạ với thế giới

31

%

nƣớc hết sức

lao

Gi

tự nhiên

ng


đặc động là hoạt

(ch

D

nguồn lao

ợc

ch

trƣ động có mục

iế

ân

động.

chi

ủ

a
Theo quan điểm
là
của Mác “Ngƣời
lao động là ngƣời

g

hội. Lao

ng

đích, có ý

m

số

ma

thức của con

49,

Vi

ng

ngƣời nhằm

5%

ệt

tính tạo ra các


uộ

con đời sống xã

21

c

6

nh

ng

hội.

ng
Tính đến tháng 6
ƣờ
tron năm 2014, dân số
Việt Nam là trêni
g
90 triệu ngƣời,
(ch
qu
trong đó
iế
á
nam có
ƣời

Trong cơ cấu lực
lƣợng lao độngtỉ
của xã hội thì lao
lệ
động nữ chiếm một
lao
tỷ trọng rất
độ
lớn. Theo số
ng
liệu của Ủy
nữ
ban vì sự
là
tiến bộ của
50,
phụ nữ đƣa
6%

th
ực
hi
ện
cô
ng
vi
ệc
kh

ra


i.

nữ

trình kinh

vật

th

doanh, xuất

ch

a

khẩu. Góp

ất

m

một phần

củ

gi

không

tuổi trở lên, có giao kết hợp đồng lao động với người sử dụng lao động và
được bảo đảm đầy đủ quyền lợi, nghĩa vụ cũng như các điều kiện khác của
người lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam”.
Mặc dù nguồn lao động của nƣớc ta dồi dào, cơ cấu lao động trẻ và tỉ số
lao động nam nữ cũng tƣơng đồng, nhƣng ngƣời phụ nữ trong độ tuổi lao động
tham gia lao động hiện nay đã đƣợc đảm bảo các quyền lợi cũng nhƣ các điều
kiện mà theo nghiên cứu của các nhà làm luật và các quy định cụ thể của pháp
luật hay chƣa lại là một vấn đề cần phải nghiên cứu. Nhƣ chúng ta đã biết, các
chủ thể trong quan hệ lao động trên thế giới không quy định tách biệt về vấn đề
lao động và việc làm, tuy nhiên về quyền lợi và việc bảo đảm các quyền lợi
đƣợc thực thi trong thực tế đối với các chủ thể lại cần thiết. Đặc biệt là đối với
ngƣời lao động nữ, một chủ thể đặc biệt mang một đặc điểm đặc trƣng riêng và
họ cần đƣợc bảo vệ.
b) Đặc điểm lao động nữ


15

Sự khác biệt về đặc điểm đã ảnh hƣởng rất lớn đến cơ hội thăng tiến,
việc làm, học vấn, trách nhiệm của ngƣời phụ nữ trong gia đình. Trên cơ sở
chức năng làm mẹ và chăm sóc gia đình, ngƣời lao động nữ có những đặc điểm
nhận biết riêng nhƣ sau:
Lao động nữ vừa phải thực hiện các hoạt động lao động chuyên môn,
vừa phải thực hiện “thiên chức” mặc định. Lao động nữ vừa thực hiện nhiệm
vụ của ngƣời lao động đồng thời lại vừa thực hiện thiên chức làm vợ, làm mẹ.
Đây là đặc điểm dễ nhận biết nhất của ngƣời lao động nữ. Do cấu tạo về hình
dáng cơ thể, tâm sinh lý mà chỉ có ngƣời phụ nữ mới có khả năng sinh đẻ. Có
thể nói đây là đặc điểm chung của giới tính nữ (trừ một số trường hợp do
nguyên nhân khách quan làm ảnh hưởng đến thiên chức thiêng liêng này). Sự
khác biệt giữa lao động nữ và lao động nam chính là việc ngƣời phụ nữ sẽ phải

công việc. Điều này có thể nhận thấy rõ ở chỗ họ có thể vừa giải quyết các
công việc mang tính học thuật, sử lý các công việc ở công ty một cách quyết
đoán. Nhƣng ngay sau đó họ lại có thể đảm nhiệm các công việc nhà đòi hỏi
tính khéo léo nhƣ: Nấu ăn, nội trợ, chăm sóc con cái, chăm sóc bố mẹ chồng…
Có thể thấy hầu hết ngƣời lao động nữ thƣờng có sức khỏe yếu hơn so
với nam giới. Điều này nói lên đƣợc khả năng phải chịu đựng áp lực của ngƣời
lao động nữ là rất cao và tính nghiêm túc trong công việc của họ. Họ tham gia
tất cả các công việc mà nam giới làm, mặt khác họ lại đảm nhiệm chính công
việc nhà mà hầu nhƣ nam giới thƣờng không quan tâm.
Ngày nay, trong xã hội hiện đại, do áp lực của công việc và khả năng lao
động đòi hỏi xã hội phải nhìn nhận vấn đề này một cách khách quan hơn để
đảm bảo sức khỏe và khả năng công việc cho lao động nữ. Những đặc điểm
của lao động nữ, đòi hỏi pháp luật phải có những quy định riêng giúp họ vừa
thực hiện nghĩa vụ lao động, vừa đảm bảo chức năng làm mẹ và chăm sóc gia
đình.
1.1.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về quyền của lao động nữ
Trên cơ sở các quy định của luật pháp quốc tế về tôn trọng và bảo vệ
quyền con ngƣời, pháp luật Việt Nam đã có nhiều quy định cụ thể về quyền
con ngƣời, mà điển hình là các chính sách bảo đảm quyền lợi của lao động nữ.
Ngƣời lao động nữ không chỉ đƣợc hƣởng các quyền cơ bản của công dân, mà
còn đƣợc quy định riêng về quyền làm việc và quyền nghỉ ngơi và các ƣu tiên
dành riêng cho họ. Việc ban hành các chế độ, chính sách để đảm bảo quyền lợi
cho ngƣời lao động nữ là phù hợp với hoàn cảnh thực tế của đất nƣớc.


17

Tác giả tiến hành tìm hiểu và nghiên cứu Công ƣớc CEDAW của Liên
Hợp Quốc về xóa bỏ tất cả các hình thức phân biệt đối xử chống lại phụ nữ và
từ đó nhận thấy, CEDAW là điều ƣớc về quyền con ngƣời duy nhất xác nhận

con ngƣời của Liên Hiệp quốc đã nhấn mạnh một số quyền quan trọng nhƣ:
quyền tự do hội họp; quyền bình đẳng tham gia hoạt động quản lý chính
quyền; Quyền đƣợc đƣa ra các ý kiến và tiến hành bầu cử của lao động nữ……
đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của Lao động
nữ.
+ Về quyền Kinh tế, xã hội và văn hóa: Ngƣời Lao động nữ còn đƣợc
bảo đảm các quyền cụ thể liên quan đến các mặt đời sống kinh tế- xã hội nhƣ:
quyền đƣợc tham gia các hoạt động kinh tế, tham gia các hoạt động văn hóa;
quyền tự do làm việc theo ý muốn; quyền nghỉ ngơi và các chế độ về giáo
dục….Những quy định trên góp phần thể hiện sự quan tâm của thế giới đối với
ngƣời lao động nữ trên giai đoạn hiện nay.
- Thứ hai, nhóm quyền công dân: Là những lợi ích pháp lý đƣơ ̣c các
nhà nƣớc thừa nhận và bảo vệ cho

nƣớc mình

.

những ngƣời có quốc tịch của
Hiện nay pháp

do cá nhân.

luật Việt Nam

Với việc đƣa

rất coi trọng

ra các quy


cho công dân

chính trị; quyền

Việt Nam

dân chủ về kinh

biết và thực

tế, văn hóa, xã

hiện

hội và Quyền tự

quyền của

do dân chủ, tự

mình.

hợp với sức
khỏe, tâm lí và
quyền riêng biệt của
lao động nữ:
tính chất công
luật còn đƣa ra
việc của ngƣời