TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
BỘ MÔN NGỮ VĂN
ĐOÀN THÙY TRANG
MSSV: 6106436
HỆ THỐNG NHÂN VẬT VÀ NGHỆ THUẬT MIÊU TẢ
NHÂN VẬT TRONG THẦN THOẠI TRUNG HOA
Luận văn tốt nghiệp đại học
Ngành ngữ văn
Cán bộ hướng dẫn: ThS.GV Tạ Đức Tú
Cần thơ, 12-2013
ĐỀ CƯƠNG TỔNG QUÁT
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
2. Lịch sử vấn đề
3. Mục đích nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THẦN THOẠI TRUNG HOA
1.1
Khái niệm về thần thoại
3.2 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình
3.3 Nghệ thuật miêu tả tính cách
Tổng kết
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU KHAM KHẢO
MỤC LỤC
2
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trung Hoa là một nước có nền lịch sử văn minh và lâu đời, được xem là cái
nôi của văn minh nhân loại. Trong lĩnh vực văn học nói riêng, những tác phẩm
mang giá trị nhân văn cao của người Trung Hoa, là những sáng tạo vô cùng độc đáo
của mỗi tác phẩm, thành tựu ngày nay của Trung Hoa mang nhiều tiềm năng hiếm
có ở các lĩnh vực kinh tế, chính trị và văn hóa con người Trung Hoa.
Kho tàng thần thoại Trung Hoa là một phần quan trọng trong di sản văn hóa
nói chung của nhân loại và của Trung Hoa nói riêng. Trung Hoa là nước có dân số
đông và trải qua các triều đại lịch sử lớn cùng nhiều năm thống trị ở các nước.
Những trang viết lịch sử Trung Hoa rất nhiều nhưng do nhiều nguyên nhân khác
nhau nên thần thoại Trung Hoa không có tính hệ thống như thần thoại Hy Lạp hay
thần thoại Ấn Độ, nhưng với những gì cho đến nay thần thoại Trung Hoa vẫn mang
một sự kì vĩ, hấp dẫn trong từng tác phẩm của riêng mình. Dù không có hệ thống
hay cốt truyện thần thoại Trung Hoa vẫn mang một sức sống kì diệu đến khó tin của
con người, nó là vật báu trong nội dung tư tưởng ở con người mà hình thành nên.
Thần thoại là những tinh thần mà con người gửi gắm vào, nó là khát vọng con
người trong thời kì nguyên thủy về xã hội, về thiên nhiên. Trong “túi khôn” của
mình, người Trung Hoa xưa đã nhân hóa các hiện tượng tự nhiên, anh hùng hóa các
các vị thần được gắn kết chặt trẽ với con người mật thiết và gần gũi. Thần thoại
được gắn chặt với hoạt động của nhân dân thời xưa, những công việc và cuộc sống
hằng ngày đều được họ đấu tranh với thiên nhiên để sinh tồn, biểu hiện một khát
vọng của nhân dân viễn cổ chống lại các thế lực siêu hình, theo Mác nói: “Bất kì
thần thoại nào cũng đều dùng tưởng tượng để chinh phục thiên nhiên chi phối thiên
nhiên, đem thế lực thiên nhiên hình tượng hóa” [1;trang 46 trong khái yếu lịch sử
văn hóa Trung Quốc]. Thiên nhiên là cái tạo hóa mà con người phải luôn chinh
phục để đấu tranh cùng sinh tồn. Tạo hóa là những gì có sẵn trong tự nhiên, xem tự
nhiên là một sức mạnh thần bí, thần thoại được diễn xướng trên những nhân vật
nhằm tôn lên một thế giới bí ẩn, chứa đựng các vị thần, trí tưởng tượng ấy thật
phong phú.
Kho tàng thần thoại Trung Hoa rất phong phú được lưu truyền trong “Thư
Tịch Cổ” tiên tần trước công nguyên như Sơn Hải Kinh, Tả Truyện, Quốc Ngữ, Sơ
Từ, Lã Thị Xuân Thu và các hiện vật khảo cổ học khác…Trong đó thần thoại bảo
tồn trong Sơn Hải Kinh phong phú nhất, là bộ mặt của thần thoại cổ đại. Tuy nhiên,
kho tàng ấy lại trong tình trạng bề bộn, vụt vặt và rời rạc. Trong tác phẩm “Trung
Quốc Tiểu Thuyết Sử Lược” của Lỗ Tấn đã nêu lên ba nguyên nhân của tình trạng
ấy như sau:
4
“Một là vì tổ tiên của dân tộc Trung Hoa sống tại lưu vực sông Hoàng Hà, ân
tứ của giới tự nhiên không được phong phú, từ rất sớm đã lấy việc cày ruộng làm
sinh nghiệp. Cuộc sống cần cù vất vả, cho nên họ coi trọng thực tế, coi khinh huyền
tưởng và do đó không thể đem truyền thuyết thời trước tập hợp lại và đúc kết thành
những áng văn chương rộng lớn được” [trang34,35].
Hai là thêm vào đó lại có việc ra đời của Khổng Tử, con người chuyên giảng
cứu một hệ thống những điều giáo huấn có tính chất thực dụng về tu thân, tề gia, trị
quốc, bình thiên hạ. Các truyền thuyết thần quái hoang đường thời thượng cổ,
tương tự như ở Việt Nam và thần thoại Trung Hoa có sự giao lưu, tiếp xúc văn hóa
được thể hiện liên quan về thần thoại.
Kho tàng thần thoại Trung Hoa trong tình trạng phức tạp và bề bộn rất nhiều
nhưng những gì mà thần thoại Trung Hoa mang đến có một giá trị cao hơn đó là
những nhân vật lịch sử và thế giới xung quanh mà họ tô điểm. Đồng thời là một
khát vọng vượt trội con người lịch sử xưa, họ vươn tới một cộng đồng hạnh phúc,
bình yên.
Chúng tôi chủ yếu là giới thiệu về nhân vật trong thần thoại cũng như nghệ
thuật miêu tả trong thần thoại Trung Hoa, nêu lên những ý chính xác đáng và mang
đến một đề tài phong phú – đa dạng, góp phần vào cho các tài liệu nghiên cứu sau
thì phần lịch sử nghiên cứu là một vấn đề khảo sát trong phần giới thiệu để dễ tìm
hiểu và biết thêm về thần thoại Trung Hoa trong quá trình hình thành và phát triển
đến nay.
Người viết trên tinh thần những nghiên cứu đó, từ đó đi sâu hơn vào thần
thoại Trung Hoa, khai thác những đặc điểm nghệ thuật và nhân vật đã nói trên mà
tìm ra cái hay, cái độc đáo trong thần thoại Trung Hoa.
3. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài “Hệ thống nhân vật và nghệ thuật miêu tả trong thần thoại
Trung Hoa” để tìm hiểu rõ hơn về nhân vật cũng như nghệ thuật được sử dụng trong
thần thoại, giúp ta thấy được những nét riêng của thần thoại Trung Hoa. Thần thoại
Trung Hoa mang một dấu ấn phong phú và hấp dẫn trong từng mẫu truyện, câu
chuyện và vùng đất con người vị thần. Nó là một quá trình nghệ thuật trong cái
“khoa học” mà con người xưa đã ý thức mơ hồ về thần thoại, với những hình thái bí
ẩn mà con người không thể hiểu, những nhận thức còn kém về thế giới bên ngoài,
xung quanh là sự bao quát vũ trụ bao la . Đồng thời là một quá trình dần dần hoàn
thiện của câu chuyện thần thoại trong từng giai đoạn lịch sử mang một tinh thần
khác lạ trong văn học.
Thần thoại Trung Hoa tuy có xô bồ và pha tạp hay vụn về thì câu chuyện
thần thoại Trung Hoa luôn mang đậm dấu ấn cho từng sự kiện, từng vùng đất hay
được các sử gia phong kiến xưa trong khi viết sử đã tham khảo nhiều ở thần thoại,
đưa ra thần thoại ở đầu quyền sử, làm thành một phần “ ngoại kỷ”. Điều này cho
thấy thần thoại trong chừng mực nào đó được xem là bóng dáng của những sự việc
lịch sử đời xưa”. Như thế, cả hai nước điều đúc kết được sự tinh tế, hài hòa trong
thần thoại của mình, nhằm tìm ra những cái hay, cái hấp dẫn của thần thoại. Đặc
biệt thần thoại Trung Hoa mang nét tinh xảo trong cái gìn giữ bản sắc dân tộc quý
trọng con người và sùng bái thần linh để chinh phục thiên nhiên, mang cuộc sống
7
hòa bình và ổn định. Trong lịch sử văn học, thần thoại có vị trí rất quan trọng như
về mặt sáng tác, thẩm mỹ, và nó có giá trị nghiên cứu về mặt hôn nhân gia đình,
phong tục tập quán, tôn giáo nguyên thủy.…của xã hội cổ đại.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài “Hệ thống nhân vật và nghệ thuật miêu tả trong thần
thoại Trung Hoa” người viết đọc những bài viết có liên quan về thần thoại Trung
Hoa để dễ tìm hiểu và vận dụng trong việc nghiên cứu đề tài. Đồng thời người viết
vận dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp khảo sát lịch sử: tìm hiểu về lịch sử Trung Hoa
- Phương pháp so sánh –tổng hợp và một số thao tác : phân tích, chứng minh,
bình luận, lý giải nhằm làm rõ vấn đề.
- Phương pháp so sánh, đối chiếu: với phương pháp này, chúng tôi đã đối
chiếu với thần thoại Việt Nam, nhằm làm tăng sự khác biệt cũng như đặc trưng
riêng của mỗi nước.
- Phương pháp đánh giá: với nhiều phương pháp thì phương pháp đánh giá
cũng là một phần quan trọng, nhằm làm rõ vấn đề, dánh giá để chứng minh cùng
với lập luận thêm chính xác và tăng thêm sự thuyết phục.
8
ngoài xã hội con người đang tồn tại.
Với quá trình nghiên cứu của mình, nhà phê bình văn học Việt Nam, Lại
Nguyên Ân cũng đưa ra quan niệm về thần thoại như sau: “sáng tạo của trí tưởng
tượng tập thể toàn dân, phản ánh khái quát hiện thực dưới dạng những vị thần được
nhân cách hóa hoặc những sinh thể có linh hồn mà dù là quái tượng, phi thường đến
mấy cũng được đầu óc người nguyên thủy nghĩ và tin là hoàn toàn có thực”.[5; Tr
299].
9
Như vậy, nhìn nhận thần thoại như là một sáng tạo của tập thể được thông
qua những vị thần và linh hồn đang tồn tại dù là phi thường hay quái dị về ngoại
hình nhưng tất cả đều được con người nguyên thủy xưa nghĩ và tin là sự thật. Con
người viễn cổ đã sáng tạo ra những vị thần bằng hình ảnh sinh động, những câu
chuyện thật hấp dẫn và những chiến công có ích cho con người. Tin là ở trên đời
đều có thần linh để giúp con người hay cản trở, thật là những hiện tượng tự nhiên
đang tồn tại cùng với con người, diễn ra trước mắt cùng với sự sống con người.
1.1.2 Thần thoại hiểu theo nghĩa hẹp:
Nhà nghiên cứu người Nga E.Meletin ski cho rằng: “từ thần thoại có nguồn
gốc từ tiếng Hy Lạp, nghĩa đen là truyền thuyết truyện thoại thường thì người ta
hiểu nó là một truyện về các vị thần, các nhân vật sùng bái hoặc có quan hệ nguồn
gốc với các vị thần về các thế hệ xuất hiện trong thời gian ban đầu tham gia trực
tiếp hay gián tiếp vào việc tạo lập nên những nhân tố của nó về thiên nhiên và văn
hóa. Hệ thần thoại là những tổng thể những câu chuyện như thế về các vị thần và
các nhân vật, đồng thời là những hệ thống quan niệm hoang đường về thế giới [4;
Tr 653].
Ngoài ra, F.Enghen cũng nhận thấy: “Thần thoại là sản phẩm tinh thần của
người nguyên thủy, nội dung của nó mang nặng tính chất hoang đường ảo tưởng
“Thần thoại là câu chuyện nhân dân thời xa xưa lý giải và tưởng tượng đối
với hiện tượng thiên nhiên và văn hóa. Nó là sáng tác nghệ thuật không tự giải của
nhân loại buổi hoang sơ. Thần thoại không phải là sự phản ánh khoa học đối với
cuộc sống hiện thực, mà là kết quả của sự phân cách hóa thế lực tự nhiên và thế giới
khách quan bằng sự tưởng tượng và mơ ước dưạ trên cơ sở kinh nghiệm sống nghèo
nàn của con người, do trình độ sức sản xuất thời viễn cổ rất thấp, con người không
thể lý giải một cách khoa học của thế giới bên ngoài, hiện tượng tự nhiên, cũng như
nguồn gốc và sự biến đổi của sinh hoạt văn hóa xã hội nguyên thủy” [1;Trang 45].
Theo nhiều nhận xét và ý kiến của hai ý kiến về khái niệm thần thoại rộng và
hẹp thì ở Trung Hoa, thần thoại theo nghĩa rộng của Trung Hoa là bao gồm 9 bộ
phận: thần thoại theo nghĩa hẹp tức là thần thoại thông thường, truyền thuyết, lịch
sử đã được thần thoại hóa; tiên thoại (truyện thần tiên); những câu chuyện quái dị;
truyền thuyết dân gian mang ý vị đồng thoại; thần thoại kinh phật; thần thoại truyền
thuyết về ngày tết, pháp thuật, báu vật, tập tục và phong vật; thần thoại truyền
thuyết của dân tộc thiểu số. Như vậy, thần thoại Trung Hoa là bao gồm các thuyết
về sự vật hiện tượng của thiên nhiên mưa, gió,núi, biển hay mặt trời, mặt trăng, còn
câu chuyện lịch sử về các vị thần được sáng tạo trong trí tưởng tượng con người về
Hậu Nghệ, chuyện tình Ngưu Lang Chức Nữ, các vị vua Nghêu, Thuấn,Vũ hay Đế
Cốc, Đế Tuấn, trong đó là sự tín ngưỡng nguyên thủy xưa được truyền bá trong các
11
dân tộc, từ đó hình thành qua nhiều người, truyền từ nơi này sang nơi khác nên có
sự đồng hóa qua những câu chuyện thần thoại, bởi họ truyền khẩu với nhau… Tất
cả là những cốt lõi trong tư duy và nhận thức con người trong thần thoại.
Như vậy, từ các định nghĩa trên về thần thoại chúng ta có thể thấy, thần thoại
là sự bao quát tất cả nhận thức, giải thích mà con người đối với thế giới xung quanh
và chính bản thân họ, dùng trí tưởng tượng của mình mà làm nên ‘khoa học’. Thứ
‘khoa học’ ấy đã vô tình trở thành tổ hợp của những triết học, sử học hoặc địa lý …
tinh thần.Mặc dù các ý kiến đưa ra quan niệm, ý kiến khác nhau nhưng đều đưa ra
một cách hiểu chung về thần thoại tương đối cụ thể và chính xác, khái niệm thần
thoại đi sâu vào nội dung, ít thấy nêu về nghệ thuật. Người viết trên tinh thần những
nghiên cứu trên từ đó đi sâu hơn vào nội dung và khai thác những đặc điểm nghệ
thuật và nhân vật trong thần thoại để tìm ra những đặc điểm độc đáo, cái tinh tế sâu
sắc trong từng hình tượng nghệ thuật của thần thoại, đặc biệt là thần thoại Trung
Hoa.
1.2 Bối cảnh ra đời thần thoại Trung Hoa
Theo quan điểm của Mác thì thần thoại gắn liền với thời kỳ ấu thơ của nhân
loại “trong những điều kiện xã hội vĩnh viễn không bao giờ trở lại nữa”, nó là thứ
“nghệ thuật vô ý thức”. Cũng theo Mác thì “Thần thoại nào cũng chinh phục, chi
phối và nhào nặn những sức mạnh tự nhiên ở trong trí tưởng tượng và bằng trí
tưởng tượng”. Nghĩa là không thể nào hiểu và lý giải đúng thần thoại nếu tách nó ra
ngoài xã hội nguyên thuỷ, thế giới quan thần linh và nhu cầu lý giải, chinh phục tự
nhiên, xã hội của con người thời cổ đại. Dùng trí tưởng tượng để hình dung, giải
thích và chinh phục thế giới, người nguyên thuỷ đã tạo ra thần thoại và thần thoại là
một hình thái ý thức nguyên hợp đa chức năng (là khoa học và nghệ thuật vô ý thức,
đồng thời còn là tín ngưỡng, tôn giáo của người nguyên thuỷ).(nguồn từ:
khoavanhoc-ngonngu.edu.vn).
Trong buổi bình minh của nhân loại, nhận thức con người còn rất nhiều hạn
chế, ý thức con người chưa nắm rõ. Nhưng với khát vọng giải thích, nhận thức xung
quanh và bản thân mình, con người đã dùng sức tưởng tượng của mình lập thành
nên thứ “khoa học”. Thứ “khoa học” đó là những gì con người có thể nghĩ và làm
bằng những tính hoang đường và huyền bí, tạo nên một thần thoại với nhiều nhân
vật hay những gì xung quanh thế giới như cỏ cây, núi sông, trời đất… mà suốt
chặng đường dài cho đến nay con người vẫn còn thưởng thức, cái sức đặc biệt của
khoa học là thần thoại. Trong thần thoại là những niềm tin, ý chí con người luôn tin
rằng mọi vật trên thế giới đều có linh hồn, chịu sự chi phối của một lực lượng nào
đó gọi là thần. Tất cả đều tạo nên một thế giới lung linh, huyền ảo đến khó ngờ của
nhiều nhân vật phái nam như Ngọc Hoàng, Thần Nông, Hậu Nghệ…là những nhân
vật phi thường hay là ngoại hình khác lạ với sức tưởng tượng trong thần thoại: kỳ
cầm dị thú, hung thần quái vật cùng với thần thị tộc, thần bộ lạc, thần sấm, thần
mưa..đều không thể tách khỏi những quan niệm đó. Nhận thức và tưởng tượng của
con người dần dần phát triển, giữa người và thần, động vật, thiên nhiên luôn là biểu
hiện muôn màu của hình thái ý thức ở con người thần thoại xưa và tiếp tục tồn tại.
Ý thức đó là do có thể thấy, hiểu, nhìn và với sự quan sát tinh tế mới thấu đáo được
14
cùng tâm linh con người. Qua từng giai đoạn con người cũng có nhận thức hơn
thành một xã hội hoàn chỉnh, tách rời thiên nhiên, tiến tới thế giới khác theo mong
muốn con người.
Quá trình sinh tồn, lao động đã giúp tư duy và ngôn ngữ của con người ngày
càng phong phú, việc lí giải các hiện tượng tự nhiên, xã hội cũng như cội nguồn của
mình đã giúp cho con người tiếp tục khám phá những bí ẩn của cuộc sống. Công cụ
lao động ra đời luôn là một bước tiến của loài người. Khi phát minh ra công cụ lao
động, con người có thể thần thánh hóa phát minh của mình. Hoặc đời sau không thể
lí giải được nguồn gốc công cụ lao động bèn thần hóa nó. Đó chính là cơ sở để hình
thành nên thế giới thần vừa hết sức gần gũi mà lại hết sức xa lạ với chúng ta ngày
nay. Khi tư duy con người phát triển, con người nhận thức lại các vấn đề cũ. Những
câu chuyện thần thoại cũng được tu sửa, phát triển cho logic, hoàn thiện hơn…Nhờ
có ngôn ngữ, con người dần ý thức được việc truyền lại những tri thức, nhận thức,
kinh nghiệm cho đời sau và đó là cơ sở để thần thoại tiếp tục ra đời, tiếp tục được
làm mới, thêm sức hấp dẫn, là món ăn tinh thần của con người.(nguồn từ:
huc.edu.vn).
Thần thoại ra đời là ước mơ giải thích của người cổ đại, họ nói nhiều về mặt
đất, vũ trụ, thiên nhiên và vạn vật xung quanh, biểu hiện một điều gì mới mẻ, thú vị
của người xưa đối với thế giới họ đang sống. Bên cạnh đó, quá trình tư duy và ngôn
hội và trong nghệ thuật, những yếu tố đó là cội rễ để nhân loại sáng tạo ra những giá
trị văn học, văn hóa nghệ thuật mới. (nguồn từ: huc.edu.vn).
Thần thoại luôn có một vị trí quan trọng trong lịch sử văn học. Nó là một thể
tài ảnh hưởng tương đối sớm với các thể lạo sáng tác văn học. Thần thoại giúp con
người hiện đại sáng tác ra nhiều tác phẩm nghệ thuật, không những thế các yếu tố
thần và tư duy thần thoại vẫn còn tồn tại trong ý thức xã hội và trong nghệ thuật,
những yếu tố là giá trị cho văn học và lịch sử. Tác dụng của thần thoại là chìa khóa
tìm hiểu cuộc sống và tâm lý con người trong buổi đầu ấu trĩ. Là đề tài cho các nhà
nghiên cứu trong việc tìm hiểu lịch sử Trung Hoa và có giá trị cao trong việc sưu
tầm thần thoại Trung Hoa.
1.3 Nội dung thần thoại Trung Hoa
Thần thoại Trung Hoa coi trọng con người và giá trị cuộc sống. Đồng thời
tiềm tàng một sức sống mãnh liệt, một tinh thần không biết mệt mỏi, mang nên
những điều kì thú, hấp dẫn cho cuộc sống. Từ một không gian hỗn độn lại trở thành
một bầu trời tươi sáng, có hơi sống của mọi vật như cỏ cây, động vật và cao hơn
chính là con người. Bàn cổ khai thông vũ trụ, lập nên trời đất, con người ra đời bằng
bàn tay của Nữ Oa, cuộc sống không còn tăm tối là phát minh của Toại Nhân về
lửa. Công cuộc xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn còn nhiều lợi ích như cung tên để
16
săn bắt thú, nuôi tằm để dệt vải, xe cộ đi lại và nhiều thứ khác được sáng tạo để
phục vụ nhu cầu con người như hát, gãy đàn…Chính những nội dung ấy mà thần
thoại Trung Hoa mang hơi ấm riêng về sự tôn sùng trong tín ngưỡng của tự nhiên,
nó là một lực lượng siêu hình cần có những nhân vật với tài năng phi thường và
hình dáng kì quặc của thần thánh, nhằm mang lại điều bình yên cho con người, cả
cộng đồng đang sinh sống.
Thần thoại Trung Hoa thể hiện một sức sống diệu kì với trí tưởng tượng
khó tin của con người. Trong “túi khôn” của họ là những thần thánh hóa tự nhiên,
lẫn tinh thần trong văn học nói chung.
Còn trong văn học dân gian, thần thoại có ý nghĩa như sau: Thời kì đầu, lịch
sử Trung Hoa được ghi chép trong truyền thuyết và thần thoại mô phỏng của thời kì
Công xã nguyên thủy với các vị vua “Tam hoàng ngũ đế”: Phục Hy, Thần Nông,
Nữ Oa nhưng trong thư tịch và các học giả khác không nhất quán vấn đề này, nó chỉ
là những nhân vật thần thoại được hư cấu, nên thần thoại được xem là giai đoạn tiền
sử mà bước vào lịch sử. Thần thoại là nền móng cũ của xã hội với trí tưởng tượng
trong “túi khôn” của con người nhưng con người viễn cổ lại có bao điều khó hiểu về
nhận thức thế giới xung quanh mình. Đã gọi là thần thoại thì đây là những mô típ,
nhân vật còn khá mơ hồ và không nhất quán nhưng đã được các nhà nghiên cứu cố
gắng đưa ra những điều thống nhất, sâu chuỗi để không bị trùng lập và có ý nghĩa
hơn như các ấn phẩm của kết quả nghiên cứu: Truyện thần thoại Trung Quốc của
Cung Bảo An, Truyện thần thoại Trung Quốc của Kha Văn Lễ, Truyện thần thoại
Trung Quốc của Viên Kha…là minh chứng cụ thể của sự đồ sộ thần thoại Trung
Hoa. Không những thế, thần thoại Trung Hoa còn là nền móng trong sự sáng tác
văn học, là đề tài ảnh hưởng tương đối sớm với các thể loại sáng tác văn học như
truyền thuyết, sử thi, truyện ngắn...là những hư cấu nghệ thuật trong khi sáng tác, là
cảm hứng cho phương pháp sáng tác lãng mạn với nhiều hình thức khác được vận
dụng trong nội dung hay nhân vật thần thoại. Điều quan trọng hơn là qua hình
tượng các nhân vật thần thoại, có thể thấy được giá trị nhân văn đã hình thành trong
buổi bình minh của xã hội loài người, những giá trị mà ngày nay con người trong xã
hội hiện đại vẫn cần tiếp thu.
Ngoài ra, thần thoại khá gần gũi với văn học khi cả hai đều có tính hình
tượng trong nội dung. Tuy vậy, thần thoại mang tính hình tượng một cách vô ý
thức, khác biệt với những sáng tác văn học. S. S. Averintzev cho rằng, sự khác nhau
giữa thần thoại và văn học có thể kể ra ở vài phương diện [1]: thứ nhất, thần thoại là
sản phẩm sáng tạo tập thể ở thời kỳ trong ý thức chưa hình thành sự phản tư
(reflexion), trong khi đó văn học đã tách khỏi folklore là sự phản tư của chủ thể tác
giả. Thứ hai, các hình tượng của thần thoại được "đồ vật hóa", chưa sử dụng các thủ
pháp nghệ thuật như ẩn dụ, phúng dụ hay các hình thức chuyển nghĩa khác của văn
hoạt mọi mặt của nhân dân lao động và tham gia vào những sinh hoạt đó với tư cách
là một thành phần, một nhân tố cấu thành của sinh hoạt đó. Văn học dân gian chính
là nơi diễn xướng của đời sống, hoàn cảnh của con người. Họ không chỉ đơn thuần
là sinh hoạt mà còn là nơi trao đổi thông tin, là yếu tố thẫm mỹ trong môi trường
gắn kết yêu thương, mang con người đến gần nhau hơn. Thần thoại là thể loại của
văn học dân gian nên cũng là thể loại sáng tác sớm của nhân dân bằng cách truyền
19
khẩu, nói đến hình thức truyền miệng là nói đến khả năng sáng tạo của nhân dân
trong sáng tác và truyền thông tin nên nó là tinh thần của con người người viễn cổ
vừa là nguồn cổ động cho văn học viết về sau có tinh thần đấu tranh trong nội dung
tư tưởng lẫn hình thức nghệ thuật …
Thần thoại gắn chặt với văn học là thể hiện một cách nhìn sâu sắc hơn về
cuộc sống. Văn học được thể hiện qua những ngôn từ độc đáo còn thần thoại là
những câu chuyện hấp dẫn, đưa người đọc đến sự say mê và thích thú. Ngoài ra,
thần thoại là nền móng cho văn học ngày nay vì có thêm nhiều kiến thức về lịch sử,
con người, thiên nhiên, vạn vật trên đời. Văn học lắng nhìn từ tâm hồn con người
nên sáng tác văn học là tâm hòa câu để cấu tạo thành, tinh thần nhân văn luôn có
trong mỗi người sáng tác thơ văn .
Ngày nay, thần thoại Trung Hoa đã có rất nhiều học giả dân tộc, nhà văn
nghệ học dân gian, nhà lịch sử văn học hay các nhà nghiên cứu- phê bình đã biên
soạn không ít về chuyên đề, luận văn để thúc đẩy thần thoại Trung Hoa phát triển.
Tiến xa hơn là mang môn học này gần đến với mọi người TRung Hoa và các nước
gần xa.
- Đối với thẩm mĩ-nghệ thuật:
Thần thoại là một trong những thể loại của văn học nói chung nhưng văn học
nói riêng là bao gồm cả sáng tác và tiếp nhận tác phẩm, mang lại cho con người
nhiều niềm vui thích. ''Nghệ thuật là lĩnh vực của cái độc đáo, vì vậy nó đòi hỏi
mở rộng trước mắt tôi những chân trời mới (M.GOOKI).
Tác phẩm văn chương là nghệ thuật độc đáo từ những gì đời thường hay
những ý nghĩa cuộc sống xung quanh chúng ta làm nên những tia sáng không ngừng
chảy khắp cuộc sống thêm tươi vui và tràn đầy hạnh phúc. Thần thoại gắn chặt văn
học là đồng nghĩa gắn kết với cuộc sống từ xưa tới nay, có giá trị cao trong đời sống
xã hội con người. Những giá trị lịch sử mà con người nay vẫn lưu giữ, tác động
mạnh mẽ đến tâm lý con người trong nhận thức. Thần thoại Trung Hoa là biểu hiện
khát vọng lý giải thiên nhiên và xã hội, sự đấu tranh không ngừng của con người
nên ít nhiều cũng phản ánh lối sống văn hóa sinh hoạt của loài người. Trong lịch sử,
câu chuyện thần thoại là nền móng bước đầu cho xã hội đến bây giờ thêm hoàn
thiện hơn, văn hóa tốt đẹp hơn.
Đời sống xã hội con người ngày càng phát triển, lối sống ngày càng có nhiều
nhu cầu, con người đòi hỏi sự đáp ứng cung- cầu luôn cấp thiết tạo ra môi trường xã
hội thêm phong phú. Cuộc sống người viễn cỗ xưa là tạo ra sự sống an lành, bình an
không gặp thú dữ, yêu tha thiết giá trị thiên nhiên ban tặng và gìn giữ những gì mà
họ có thể. Ngày nay, đời sống con người được nâng cao hơn, nhận thức về xã hội
ngày càng biết nhiều, khoa học chứng minh ngày càng hiện đại, đối với lịch sử xưa
con người gặp nhiều hiểm họa nên yếu tố mà nhân vật trong thần thoại là thần, để
21
mà họ có thêm niềm tin với cuộc sống, tiếp tục cuộc sống tốt đẹp. Những câu
chuyện thần thoại là giá trị ý nghĩa cuộc sống cao cho người nguyên thủy về mặt
tinh thần và xã hội con người cần vươn tới ngày nay.
-Đối với tín ngưỡng tôn giáo:
Bên cạnh những ý nghĩa to lớn của thần thoại trong văn học, thẩm mỹ- nghệ
thuật hay đời sống xã hội con người thì thần thoại cũng đặt nền móng cho nền tôn
giáo, mang yếu tố tín ngưỡng thần, là dây nối giữa người đời trước và người đời
sau. Cách đây 40.000 năm, tổ tiên con người đã có niềm tin tôn giáo và tham gia
ngưỡng tôn giáo.
Tóm lại
Như vậy, với từng truyện, từng nhân vật gắn chặt với từng vùng đất là chuỗi
sự kiện dài để thành thần thoại Trung Hoa, luôn gắn bó chặt trẽ, mật thiết và bổ
sung cho nhau dệt lên tấm thảm muôn màu cho thần thoại Trung Hoa. Điều này
không chỉ phản ánh một hệ thống thần linh có mối quan hệ rất đa dạng trong văn
hóa dân gian của người Trung Hoa mà còn thấy rõ tính thống nhất của kho tàng
thần thoại Trung Hoa.
Theo chủ nghĩa Mác giải quyết vấn đề toàn diện hơn, cho đó là phương tiện
nhận thức quan trọng của người nguyên thuỷ, và là một trong những nguồn hình
thành những giá trị tinh thần truyền thống đầu tiên của mỗi dân tộc, có giá trị mĩ
cảm to lớn, hấp dẫn chúng ta bằng những hình tượng nghệ thuật độc đáo.
(theo:daitudien.net/triet-hoc/triet-hoc-ve-than-thoai).
Thần thoại cổ đại có ảnh hưởng to lớn đến văn học đời sau, là cội nguồn của
chủ nghĩa lãng mạn. Các nhà văn nhà thơ lãng mạn tích cực tiếp nhận từ những ý
tưởng trong thần thoại hay truyền thuyết cổ đại. Mục thiên tử truyện thời chiến quốc
đã được sáng tác trên những tư liệu ban đầu của thần thoại và truyền thuyết. Tiểu
thuyết chí quái thời Ngụy tấn chính là mẩu chuyện kiểu thần thoại. Ngoài ra, có một
số bộ tiểu thuyết gần giống thần thoại như Tây du kí nói về Tôn hành giả và yêu
quái, Phong thần diễn nghĩa viết về “triệt giáo” và “Xiển giáo”..đều giống với cuộc
chiến giữa Xuy Vưu và Hoàng đế.
Qua tất cả những trang viết là cái nhìn sơ khai về lịch sử Trung Hoa trải từng
dòng lịch sử. Văn minh Trung Hoa còn nhiều điều đang được bắt đầu với dân cư
thưa thớt, về sau sáng tạo con người trong thần thoại nói riêng, con người tiền sử
nói chung đã biết nhận thức và phát triển từng ngày.
Nhìn chung, cùng với sự phát triển của thần thoại nói riêng, văn học dân gian
nói chung thì Lênin đã chỉ ra rằng trong văn học dân gian có sự thể hiện “thế giới
quan, những mong chờ và khát vọng của quần chúng, tâm hồn của nhân dân và đã
xem văn học dân gian là một trong những hình thức biểu hiện của những tư tưởng
triết học của nhân dân”. Và Pôn Laphac đã định nghĩa sáng tác thơ ca dân gian là
tưởng tượng sơ khai với những hiểu biết còn kém, hình dung hình ảnh thần cụ thể
và sắc nét qua từng hành động nhân vật như biểu hiện của một con người, như Chức
Nữ- cháu gái Viêm Đế, sống ở phía Đông, tính nết hiền lành, chăm chỉ, có mái tóc
dài, thân thể ngọc ngà, hết mực yêu thương chồng con. Chồng cày ruộng, vợ dệt
lụa, cuộc sống chồng vợ hạnh phúc biết bao. Tây Vương Mẫu- một nhân vật thần
thoại mà người đời sau vẫn nhắc tới, một vị thần hình dáng cũng giống như người,
nhưng lại có răng hổ, đuôi báo, tóc xù, giỏi hót như chim, chuyên gây hình phạt và
dịch bệnh xuống trần gian…là một trong những câu chuyện hay về nhân vật thần
thoại trong cái nhìn của một con người thời xưa, có bình dị, có phi thường và khác
lạ nhưng cũng có đôi nét hiểu được lẽ thường ở đời, trong câu chuyện Hậu Nghệ
gặp Bật Phi, trai tài gái sắc, một người bị vợ phụ bạc, một người bất mãn vì chồng,
cả hai gặp nhau mà yêu nhau, đó là lẽ sống mà con người cần sống.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©