Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là đỉnh điểm tư tưởng nghệ thuật trong
văn nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu
Nguyễn Đình Chiểu là một nhà thơ, nhà văn giàu lòng yêu nước. Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta,
lòng yêu nước ở ông dồn tụ nung nấu để phát tiết lên ngòi bút đâm gian, chở đạo. Đâm gian là vạch tội ác
kẻ thù, còn chở đạo theo ông lúc này là ngợi ca những anh hùng cứu nước thất thế mà vẫn hiên ngang,
ngợi ca cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Văn tế nghĩa sĩ cần Giuộc (1861) là sự theo sát kịp
thời cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam kì và thể hiện quan niệm về người anh hùng.
Trong thơ văn yêu nước chống Pháp, Nguyễn Đình Chiểu đã thể hiện nhiều hình ảnh về người anh hùng
vì nước, qua đó thể hiện quan niệm về người anh hùng.
Họ là những sĩ phu như Trương Định vẫn nặng lòng trung quân nhưng vì đại nghĩa của dân tộc đã dám
chống lại mệnh lệnh của ông vua hèn yếu, ở lại cùng nhân dân để chiến đấu, bảo vệ giang sơn gấm vóc
của ông cha:
Bởi lòng chúng chẳng nghe thiên tử chiếu, đón ngăn mấy dặm mã tiến; theo bụng dân phải chịu tướng
quân phù, gánh vác một vai khổn ngoại.
(Văn tế Trương Định - 1864)
Họ là những người như Phan Tòng, trên đầu còn trắng vành khăn tang mẹ, vẫn đẹp tình riêng cầm quân
đánh giặc để lại gương sáng nghìn thu:
Cơm áo đến bồi ơn đất nước
Râu mày giữ vẹn phận tôi con
Tinh thần hai chữ phai sương tuyết
Khí phách nghìn thu rõ núi non
(Thơ điếu Phan Tòng - 1868)
Bên cạnh những người anh hùng có tên tuổi như Trương Định, Phan Tòng. Nguyễn Đình Chiểu cũng đã
xây dựng một tượng đài sừng sững về người nông dân, những anh hùng không tên không tuổi. Viết Văn
tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Nguyễn Đình Chiểu có cái nhìn đúng đắn về người anh hùng và quan niệm tích
cực về lẽ sống và cái chết.
Quan niệm tiến bộ, mới mẻ về người nông dân là những đóng góp nổi bật nhất của Nguyễn Đình Chiểu
trong thơ văn yêu nước. Trong lịch sử nói chung, nhất là lịch sử chống xâm lược, nhân dân bao giờ cũng
đóng một vai trò to lớn. Từ các giai đoạn trước nhất là trong thơ văn Nguyễn Trãi, hình ảnh người dân đã
xuất hiện: Nhân dân bốn cõi một nhà, dựng cần trúc ngọn cờ phấp phới (Bình Ngô Đại Cáo). Nhưng đến
những sáng tác của Nguyễn Đình Chiểu (cuối thế kỉ XIX), hình tượng người nông dân trong văn học mới

lên sức mạnh của sự sống:
Sống đánh giặc, thác cũng đánh giặc, linh hồn theo giúp cơ binh, muôn kiếp nguyện được trả thù kia...
Viết Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc Nguyễn Đình Chiều không chỉ để khóc những người dã bỏ mình vì nước
mà còn có cái nhìn đúng đắn về người anh hùng. Sáng tác của Đồ Chiểu đã gợi lên cảm khái hào hùng
trong niềm xót thương vô hạn của người đọc. Với Nguyễn Đình Chiểu, những con người bình dị, gần gùi,
không tên tuổi cũng có thể trở thành anh hùng khi họ nặng tình với đất nước, dân tộc.
Có thể nói Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc là đỉnh điểm tư tưởng nghệ thuật trong văn nghiệp của Nguyễn
Đình Chiểu. Trong kho tàng văn tế Việt Nam xưa, nó xứng đáng được trao giải Nhất chi nhường cho ai?
Phạm Văn Đồng trong bài Nguyễn Đình Chiếu - Ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân tộc từng đặt bài
văn tế này ngang hàng Đại cáo bình Ngô của Nguyễn Trãi và cho rằng: Một bên là bài ca về người anh
hùng thất thế nhưng mãi hiên ngang trước lịch sử.
Trích: Loigiaihay.com
Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học