Những so sánh liên tưởng độc đáo về hình
tượng Sông Đà
trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà” của
Nguyễn Tuân
Giáo viên: Phạm Thị
Thanh Huyền
Trường THPT chuyên Lê
Quý Đôn- tỉnh Lai Châu
So sánh liên tưởng vốn là một biện pháp quen
thuộc của các nhà văn, tuy nhiên liên tưởng so sánh
phải mới mẻ, bất ngờ và giúp người đọc hình dung ra
sự vật, sự việc, nhận ra ngay thần thái của chúng một
cách rõ nét, độc đáo thì mới có giá trị. Một trong
những nét độc đáo trong phong cách nghệ thuật
Nguyễn Tuân là nhà văn luôn tìm đến những cảm
giác mới lạ, những cái phi thường, cái tuyệt mĩ khi
miêu tả sự vật, hiện tượng hay con người. Để đạt


được điều đó, Nguyễn Tuân luôn tích luỹ kho từ
vựng độc đáo với các biện pháp tu từ được nhà văn
vận dụng linh hoạt. Con sông Đà dưới ngòi bút tài
hoa của Nguyễn Tuân hiện lên với hai nét tính cách
dường như đối lập nhau: Trữ tình và hung bạo. Hai
nét tính cách này được nhà văn sử dụng nhiều so sánh
liên tưởng . Mỗi so sánh chứa đựng một góc nhìn độc
đáo, đầy tính phát hiện của nhà văn trước đối tượng
thẩm mĩ của mình.
Con sông Đà hung bạo mang diện mạo và tâm
địa một thứ kẻ thù số một của con người hiện lên thật
ấn tượng, Sự hung bạo của Sông Đà được thể hiện



phép so sánh độc đáo ấy ta không chỉ “nghe” được
âm điệu, cường điệu mà cả độ vang của tiếng hút
nước. Trong lối so sánh của Nguyễn Tuân, ta cũng
bắt gặp những phép so sánh chứa đầy ẩn ý. Nó như
một dự cảm lo sợ “trên mặt cái hút xoáy tít đáy, cũng
đang quay lừ lừ như cánh quạ đàn”. Ngoài sự hung
bạo dữ dội những hút nước ấy còn ẩn họa một sự chết
chóc đáng sợ “cánh quạ đàn”. Đó cũng chính là một
lời cảnh báo để những thuyền đi qua phải trèo thật
nhanh “y như là ô tô sang số ấn ga cho nhanh để vút
qua một quãng đường”. Ngoài việc sử dụng các phép
so sánh thì ở đoạn miêu tả những cái hút nước trên
sông, nhà văn còn vận dụng rất linh hoạt những liên
tưởng độc đáo. Đó là khi nghĩ đến “một anh quay
phim táo tợn nào dám ngồi vào một chiếc thuyền
thúng rồi cho cả mình và máy quay xuống cái hút
sông Đà ấy”. Sự liên tưởng dường như được chuyển
thành một thước phim điện ảnh. Vừa đẹp một cách
hùng vĩ lại vừa có cái giật gân táo bạo.


Nhưng dữ dội nhất là ở những thác đá. Nguyễn
Tuân đã buộc sự dữ dội, nham hiểm của sông Đà phải
hiện lên thành hình và gào thét bằng trăm ngàn âm
thanh. Thực sự đến đây, Nguyễn Tuân mới hòa nhịp
đúng vào khúc “độc tấu” ngôn từ và hình ảnh. Trước
giờ ta bắt gặp không ít những hình ảnh so sánh và
độc đáo giữa hai sự vật hiện tượng tương đối “nắng

màng, thơ mộng, kiều lệ của sông đạt đến độ tuyệt
vời cũng nhờ những so sánh hay. Từ trên cao nhìn
xuống Nguyễn Tuân được chiêm ngưỡng toàn cảnh
dòng sông trong dáng hình mềm mại uốn lượn tự
nhiên của nó. Nguyễn Tuân đã so sánh dòng Sông Đà


với sợi dây thừng ngoằn ngoèo. Sự so sánh giản đơn
nhưng chính xác độc đáo nên tạo được sự bất ngờ thú
vị. Sông Đà đẹp thơ mộng trước hết ở vẻ đẹp tự nhiên
ấy. Đặc biệt hình dáng của con sông được nhà văn
miêu tả qua so sánh rất tài hoa “con Sông Đà tuôn
dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân
tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban
hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt
nương xuân”. Nếu áng tóc là sự vật cụ thể thì áng tóc
trữ tình lại là một khái niệm trừu tượng. Tác giả đã
dùng hình ảnh áng tóc trữ tình để nói lên vẻ đẹp thơ
mộng của dòng sông. Nhìn con sông Đà tuôn dài, nhà
văn có cảm tưởng đó như một áng tóc. Phép so sánh
độc đáo này đã tôn lên vẻ đẹp mềm mại, thơ mộng và
hiền hoà của dòng sông. Dòng sông ấy hiền hoà, thơ
mộng gợi bao cảm hứng trữ tình, cảm hứng thơ với
các du khách. Tả màu nước Sông Đà ta lại bắt gặp
những so sánh rất thú vị và chính xác“ Mùa xuân
dòng sông xanh ngọc bích, chứ nước sông Đà không
xanh màu xanh canh hến của sông Gâm sông Lô”.


“Mùa thu nước Sông Đà lừ lừ cái màu đỏ giận dữ ở

công nhân vật sông Đà trong tác phẩm với hai nét
tính cách dường như trái ngược nhau. Mỗi phép so
sánh, nhà văn đem đến cho người đọc những cảm
giác bất ngờ thú vị. Chỉ xem xét những liên tưởng so
sánh về hình tượng Sông Đà trong một đoạn trích
ngắn, chúng ta đã phần nào cảm nhận được tài hoa,
tinh tế của Nguyễn Tuân. Với Nguyễn Tuân “Tiếng
Việt như một khối ru bích, dưới bàn tay của người
nghệ sĩ ngôn từ họ Nguyễn, khối vuông ấy biến hóa
liên tục và đầy màu sắc-sắc màu Nguyễn Tuân” (Đỗ
Ngọc Thống)