Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA
HỌC SINH LỚP 12 TRONG CÁC TIẾT HỌC
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Nội dung và phương pháp dạy học có mối quan hệ mật thiết với nhau, tác động, bổ
trợ cho nhau và không thể tách rời nhau. Nội dung là cơ sở cho phương pháp dạy
học, ngược lại nếu có phương pháp dạy học tốt sẽ có tác dụng trở lại rất lớn đối với
hiệu quả lĩnh hội nội dung cho học sinh, vì vậy đổi mới nội dung sách giáo khoa cần
phải đi liền với đổi mới phương pháp dạy học sao cho phù hợp.Đổi mới dạy học nói
chung và đổi mới dạy học lịch sử nói riêng là một quá trình thực hiện thường xuyên
và kiên trì, trong đó có nhiều yếu tố quan hệ với nhau.
Dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được hiệu quả học tập tốt nhất là điều
mong muốn của tất cả giáo viên chúng ta, muốn thế phải đổi mới phương pháp dạy
học. Người giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động giảng dạy trong
một giờ học từ khâu đầu tiên đến kết thúc giờ học, những hoạt động đó giúp học sinh
lĩnh hội kiến thức một cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo và ngày càng yêu
thích, say mê môn học.
Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học lịch
sử?, có nhiều biện pháp, như: phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phương pháp
thuyết trình, công tác ngoại khóa…Nhưng việc sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy
học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một trong những biện pháp rất quan
trọng, rất có ưu thế để phát triển tư duy của học sinh, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và
bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, hình thành nhân cách cho học sinh.

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.


Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

2


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ KHOA HỌC:
Đai –ri nhà giáo dục Liên Xô Đã từng nói: “ Dạy lịch sử cũng như bất cứ dạy cái
gì đòi hỏi người thầy phải khêu gợi cái thông minh chứ không phải là bắt buộc các
trí nhớ làm việc, bắt nó ghi chép rồi trả lại”. Như vậy mục đích của việc dạy học lịch
sử ở trường THPT là người giáo viên không chỉ giúp học sinh hình dung được
những gì diễn ra trong quá khứ và ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng của lịch sử mà
quan trọng hơn là phải nắm được bản chất của sự kiện. Trong phát triển tư duy của
học sinh việc sử dụng các thao tác lô gic có ý nghĩa rất quan trọng. Vì vậy mỗi giáo
viên phải có phương pháp dạy học cho phù hợp, một trong những phương pháp đó
là sử dụng hệ thống câu hỏi trong từng tiết dạy . Hỏi và trả lời chính là đặt tình
huống có vấn đề rồi tìm cách giải quyết vấn đề. Hỏi và trả lời không phải là sự đánh
đố mà là giúp nhau hiểu sâu sắc lịch sử hơn. Việc hỏi và trả lời câu hỏi có ý nghĩa
giáo dưỡng, giáo dục và phát triển lớn. Vì vậy đặt câu hỏi có ý nghĩa quan trọng
trong giờ học lịch sử nói riêng và các môn học khác nói chung trong việc phát huy
tính tích cực học tập của học sinh.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Ở trường THPT Huỳnh Thúc Kháng đa số học sinh còn lười học và chưa có sự say
mê môn học Lịch sử, cho nên việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch
sử..còn rất yếu. Đa số các em chưa độc lập suy nghĩ để trả lời các câu hỏi của giáo
viên đưa ra mà chỉ đọc nguyên xi trong sách giáo khoa hay chỉ nêu được móc thời
gian mà không diễn tả được thời gian đó nói lên sự kiện gì…..vì thế kết quả học tập

- Trong quá trình giảng dạy giáo viên kết hợp nhuần nhuyển việc sử dụng các đồ
dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương pháp dạy học như
tranh , ảnh, bản đồ, sơ đồ, mô hình, phim đèn chiếu..và ứng dụng công nghệ thông
tin phù hợp vào trong từng tiết dạy
* Về phái học sinh:
- Đa số học sinh đều học bài và chuẩn bị bài trước khi đến lớp, đều chú ý nghe giáo
viên giảng, tập trung theo dõi sách giáo khoa và suy nghĩ để trả lời các câu hỏi mà
giáo viên đưa ra

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

4


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

- Đa số học sinh đều tích cực thảo luận nhóm và đã đưa lại hiệu quả cao trong quá
trình lĩnh hội kiến thức.
2. Hạn chế:
* Về phía giáo viên:
- Vẫn còn một số giáo viên chưa thực sự thay đổi phương pháp dạy học cho phù
hợp với từng tiết dạy, chưa phát huy được tính tích cực học tập của học sinh nhằm
tạo điều kiện cho học sinh suy nghĩ, chiếm lĩnh và nắm vững kiến thức. giáo viên
vẫn còn sử dụng phương pháp dạy học “ thầy nói trò nghe”, “ thầy đọc , trò chép” do
đó nhiều học sinh chưa hiểu bài mà chỉ học thuộc một cách máy móc, không nắm
bắt được bản chất của sự kiện.
- Đa số giáo viên chưa nêu câu hỏi nhận thức vào đầu giờ học tức là không giới
thiệu vào bài mới thông qua việc nêu câu hỏi nhận thức, điều này làm giảm bớt sự

* Đối với giáo viên:
- Trước khi bước vào giảng bài mới, giáo viên nên dẫn vào bài mới bằng cách đặt
câu hỏi nêu vấn đề nhằm định hướng nhận thức cho học sinh. Các câu hỏi nêu vấn
đề được đưa ra vào đầu giờ học nhằm thu hút sự chú ý, huy động các năng lực nhận
thức của học sinh vào việc theo dõi bài giảng để tìm câu trả lời. Những câu hỏi này
là những vấn đề cơ bản của bài học mà học sinh phải nắm. Đương nhiên khi đặt câu
hỏi giáo viên không yêu cầu học sinh trả lời ngay mà chỉ sau khi giáo viên đã cung
cấp đầy đủ sự kiện thì học sinh mới trả lời được. Các câu hỏi này giáo viên nên ghi
vào phía phải của gốc bảng cho học sinh tiện theo dõi và tìm câu trả lời.
Ví dụ:
+ Kki dạy bài 14: Phong Trào Cách Mạng 1930-1931 (trang 90). Giáo viên nêu
câu hỏi đầu giờ: Tại sao nói phong trào cách mạng 1930-1931 với đỉnh cao Xô Viết
Nghệ- Tĩnh là cuộc tổng diễn tập đầu tiên chuẩn bị cho cách mạng tháng tám 1945?.
Tại sao nói Xô Viết Nghệ -Tĩnh là hình thức nhà nước sơ khai, nhà nước của dân, do
dân, vì dân?.
+ Khi dạy bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng tám
(1939-1945). Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời (trang 102), giáo viên nêu câu
hỏi: Tại sao cuộc tổng khởi nghĩa cách mạng tháng tám diễn ra giành thắng lợi
nhanh chống và ít đỗ máu?.
Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

6


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

+ Hoặc khi dạy bài 17: Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa Từ Sau Ngày 2-91945 Đến Trước Ngày 19-12-1946 (trang 121). Giáo viên nêu câu hỏi đầu giờ: Vì
sao nói sau cách mạng tháng tám nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đứng trước tình

cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

- Trong sách giáo khoa, thường sau mỗi bài, mỗi mục có từ 1 đến 3 câu hỏi, những
câu hỏi này là cơ sở để giáo viên xác định kiến thức trong sách, đồng thời bổ sung để
xây dựng hệ thống câu hỏi của bài, câu hỏi phải có sự chuẩn bị từ khi soạn giáo án,
phải có dự kiến nêu ra lúc nào, học sinh sẽ trả lời như thế nào. Những câu hỏi đặt ra
bắt buộc học sinh phải suy nghĩ, phải kích thích được lòng ham hiểu biết, trí thông
minh, óc sáng tạo của học sinh. Đặc biệt là giúp học sinh yếu, kém tích cực hoạt
động và dần dần hình thành kiến thức cơ bản cho các em qua hệ thống câu hỏi, từ đó
các em có hứng thú học tập và xây dựng bài hơn.
- Thông thường trong quá trình giảng dạy giáo viên thường xây dựng và đặt ra
nhiều loại câu hỏi, căn cứ vào tính chất, đặc điểm của kiến thức lịch sử, cũng như
đặc điểm của từng đối tượng học sinh, mà giáo viên có thể phân ra các loại câu hỏi
cụ thể như sau:
* Loại câu hỏi hỏi về nguyên nhân, bối cảnh hay hoàn cảnh lịch sử của sự
kiện, hiện tượng lịch sử và thường áp dụng cho đối tượng học sinh yếu, kém.
Ví dụ:
+ Nêu nguyên nhân dẫn đến phong trào cách mạng 1930-1931 bùng nổ? ( Bài 14:
Phong trào cách mạng 1930-1930, sách giáo khoa lịch sử 12, trang 90).
+ Nêu nguyên nhân dẫn đến phong trào “ Đồng khởi” (1959-1960) bùng nổ? ( Bài
21: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mĩ và chính
quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954-1960)), (trang 163).
+ Nêu hoàn cảnh dẫn đến sự ra đời của hội Việt nam cách mạng thanh niên? ( Bài
13:Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930), ( trang 83).
+ Nêu hoàn cảnh dẫn đến việc triệu tập hội nghị thành lập Đảng cộng sản Việt
Nam? ( Bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930),
(trang 86,87).

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

ấy. Loại câu hỏi này thường dùng cho đối tượng học sinh khá, giỏi khi thảo
luận nhóm để bổ trợ kiến thức cho đói tượng học sinh yếu, kém.

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

9


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

Ví dụ:
+ Tại sao khi phát xít Nhật đầu hàng đồng minh, Đảng ta quyết định phát lệnh
tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong toàn quốc? ( Bài 16: Phong trào giải phóng
dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng tám ( 1939-1945). Nước Việt Nam dân chủ cộng
hòa ra đời, trang 102).
+ Vì sao Đảng , chính phủ và chủ tịch Hồ Chí Minh lại kí với Pháp hiệp định
sơ bộ ngày 6-3-1946? ( Bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày
9-2-1946 đến trước ngày 19-12-1946, trang 121).
+ Tại sao quân ta giành thắng lợi lớn trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy
xuân 1975?, ( Bài 23: Khôi phục và phát triển kinh tế- xã hội ở miền bắc, giải phóng
hoàn toàn miền nam ( 1973-1975) trang 188).
Thường những loại câu hỏi này khó đối với học sinh, nó đòi hỏi các em phải biết
phân tích, đánh giá, biết bày tỏ thái độ của mình đối với các sự kiện, hiện tượng lịch
sử. Đa số học sinh rất ngại trả lời những câu hỏi này, hoặc trả lời không đúng trọng
tâm, vì thế giáo viên cần nêu lên những câu hỏi gợi mở để giúp các em trả lời dễ
dàng hơn.
Ví dụ:
+ Khi dạy bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng tám

Ví dụ:
+ Nêu kết quả của chiến dịch Việt Bắc thu – đông 1947?, kết quả của chiến dịch
biên giới thu – đông 1950?, ( Bài 18: Những năm đầu của cuộc kháng chiến chống
thực dân Pháp ( 1946-1950), trang 130,134,138).
+ Nêu kết quả của phong trào “ Đồng khởi”?, (Bài 21: Xây dựng chủ nghĩa xã hội
ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam
(1954-1960), sách giáo khoa lịch sử 12, trang 163,164).
+ Nêu nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cách mạng tháng tám năm 1945?
( trang 119).
Để trả lời những câu hỏi này, học sinh cần dựa vào sách giáo khoa để rút ra ý
chính trả lời chứ không phải đọc y nguyên như sách giáo khoa.

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

11


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

* Loại câu hỏi đối chiếu, so sánh giữa sự kiện, hiện tượng lịch sử này với sự
kiện , hiện tượng lịch sử khác mà học msinh đã học. Đây cũng là loại câu hỏi
tương đối khó đối với học sinh vì nó đòi hỏi học sinh phải nhớ lại kiến thức cũ
vừa tiếp nhận kiến thức mới. Loại câu hỏi này thường dùng cho học sinh thảo
luận nhóm để giúp các em bổ trợ kiến thức cho nhau.
Ví dụ:
+ So sánh những điểm giống và khác nhau giữa cương lĩnh chính trị đầu tiên của
Đảng do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo với luận cương chính trị tháng 10-1930 do Trần
Phú soạn thảo?

Câu 1: Thắng lợi quân sự đầu năm 1975 để giúp Đảng ta quyết tâm hơn nữa đề ra
kế hoạch giải phóng Miền Nam trước mùa mưa năm 1975?
Câu 2: Trước khi mang tên chiến dịch Hồ Chí Minh, chiến dịch này có tên là gì?.
Câu 3: Trận then chốt mở màn chiến dịch Tây Nguyên?.
Câu 4: Chiến dịch kéo dài từ ngày 21 đến ngày 29/3/1975 có tên là gì?.
Câu 5: Người Mĩ bắt đầu làm gì ở Sài Gòn từ ngày 18/4/1975?.
Câu 6 : Phòng tuyến bảo vệ Sài Gòn từ phía Đông bị chọc thủng ngày 21/4/1975 có
tên là gì?.
Câu 7: 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975 quân ta cắm cờ chiến thắng ở đâu?.
Câu 8: Tổng thống Dương Văn Minh đứng đầu chính quyền Sài Gòn đã làm gì vào
trưa ngày 30/4/1975?.
Đáp án của các ô chữ:
P
H Ư Ớ C L O N
S À I
G Ò N G I
B U Ô N M A T H
H Ú Ê Đ À N Ẵ N
D I
T Ả N
X U Â N L Ộ C
D I
N H Đ Ộ C L
T U Y Ê N B Ố Đ
Từ hàng dọc: Đất nước thống nhất

G
A
U
G


13


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

hiện ra từ chìa khóa là: Đất nước thống nhất . Với việc hệ thống hóa và xâu chuổi
các sự kiện như vậy sẽ có hiệu quả không chỉ giúp học sinh nắm kiến thức mà còn
có tác dụng giáo dục, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, phát triển tư duy cho học sinh và
giúp học sinh tránh nhàm chán trong các tiết học, kích thích tính tích cực học tập của
học sinh.
4.Vận dụng hệ thống câu hỏi phát huy tính tích cực của học sinh vào một mục
cụ thể của bài học.
Khi dạy bài 17: Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa từ sau ngày 2-9-1945 đến trước
ngày 19-12-1946, tiết hai mục III- Đấu tranh chống ngoại xâm và nội phản, bảo vệ
chính quyền cách mạng, mục 3- Hòa hoản với Pháp nhằm đẩy quân Trung Hoa Dân
Quốc ra khỏi nước ta, giáo viên có thể thiết kế câu hỏi gợi mở để giải quyết câu hỏi
nhận thức như sau:

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

14


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

CÂU HỎI NHẬN

phải đối phó cùng
một lúc với nhiều
kẻ thù

CÂU HỎI GỢI MỞ

1.Việc Pháp và Trung
Hoa Dân Quốc kí hiệp
ước Hoa- Pháp đặt
nước ta trước hai con
đường nào?
2. Đảng ta đã chọn con
đường nào, vì sao lại
chọn con đường đó?

Đảng ta đã chọn
con đường thứ hai
vì lúc này nước ta
còn gặp nhiều khó
khăn không đủ
sức đối phó với
nhiều kẻ thù….
.

V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
Trong quá trình giảng dạy và áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này, bản thân tôi đã
rút ra một số kinh nghiệm như sau:
Thứ nhất: Trong các tiết dạy giáo viên cần đặt câu hỏi và sử dụng câu hỏi một
cách linh hoạt phù hợp với nội dung bài dạy, tùy theo đối tượng học sinh từng khối
lớp mà vận dụng cho phù hợp.

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

16


Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích
cực học tập của học sinh lớp 12 trong các tiết học .

C. PHẦN KẾT LUẬN
Để giảng dạy một tiết lịch sử thành công,đạt hiệu quả cao, thu hút được sự chú ý
học tập của học sinh, làm cho học sinh có cảm giác thích học môn lịch sử là một vấn
đề hết sức khó. Ngoài việc nắm vững chuyên môn đồi hỏi người giáo viên cần biết
vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học vào bài học một cách phù hợp. Vì người
giáo viên dạy lịch sử không chỉ cung cấp cho học sinh nắm được những kiến thức lịch
sử đã diễn ra trong quá khứ mà còn giúp học sinh rèn luyện kĩ năng, bày tỏ thái độ , có
nghĩa là để dạy một tiết học lịch sử đạt được kết quả tốt thì phải đạt được ba mặt về:
Kiến thức, kĩ năng, tư tưởng và tình cảm. Công việc này đòi hỏi lao động sư phạm
công phu, gian khổ, có lương tâm, có trách nhiệm của người giáo viên.
Nắm được yêu cầu của bộ môn đặt ra như vậy, nên bản thân tôi luôn cố gắng tìm
tòi, học hỏi, nắm vững chuyên môn cũng như cố gắng vận dụng các phương pháp dạy
học vào từng bài, từng tiết, từng đối tượng học sinh sao cho phù hợp, từ đó đã phần
nào thu hút được sự chú ý và hứng thú học tập cho học sinh. Chính vì vậy tôi mạnh
dạn nêu sáng kiến kinh nghiệm của mình về: : “ Phương pháp sử dụng hệ thống câu
hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích cực học tập của học sinh lớp 12 trong
các tiết học”. Với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi hy vọng sẽ góp một phần vào việc
của trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi trong quá trình giảng dạy môn lịch
sử, với những hiểu biết và kinh nghiệm đó chắc chắn không tránh khỏi sai sót, rất
mông các đồng nghiệp tham khảo góp ý để chúng ta ngày càng hoàn thiện hơn, góp

trong bài học: ( Trang 12,12,14)
4.Vận dụng hệ thống câu hỏi phát huy tính tích cực của học sinh vào một mục cụ
thể của bài học: (Trang 14,15)
V. Bài học kinh nghiệm: (Trang 15,16)

C. Phần kết luận: (Trang 17)

Người thực hiện: Hoàng Thị Thiện
Đơn vị: Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng.

18