Soạn văn bài học đường đời đầu tiên của Tô Hoài
I. Đọc – hiểu văn bản
Câu 1. Tóm tắt đoạn trích.
Là một chàng dế cường tráng, Dế Mèn rất tự hào với kiểu cách con nhà võ của mình. Anh ta cà khịa với tất
cả mọi người hàng xóm.
Dế Mèn rất khinh miệt một người bạn ở gần hang, gọi anh ta là Dế Choắt bởi quá ốm yếu. Dế Mèn đã trêu
chọc chị Côc rồi lủi vào hang sâu. Chị Cốc tưởng Dế Choắt nên đã mổ anh ta trọng thương. Trước khi chết,
Choắt khuyên Mèn nên chừa thói hung hăng và làm gì cũng phải biết suy nghĩ. Đó là bài học đường đời đầu
tiên của chú.
a. Truyện được kể ở ngôi thứ nhất, lời kể chính là nhân vật Dế Mèn.
b. Văn bản có thể chua làm hai đoạn:
Từ đầu: “Bởi tôi ăn uống điều độ” cho đến “không thể làm lại được”: Dế Mèn tự giới thiệu và miêu tả về
mình.
Phần còn lại: Dế Mèn kể về việc ngỗ nghịch trêu chọc chị Cóc gây nên cái chết thảm thương cho Dế Choắt
khiến chú ta ân hận suốt cuộc đời.

Câu 2.
a. Những chi tiết về ngoại hình và hành động của Dế Mèn.
- Vẻ bề ngoài ưa nhìn bởi đó là chàng thanh niên cường tráng, đôi càng mẫm bóng, những cái vuốt cứng, đôi
cánh dài chấm đuôi, cả thân người một màu nâu bóng mỡ soi gương được.
- Vẻ dữ tợn hùng dũng: Cái đầu to và nổi từng tảng rất bướng, hai sợi râu dài, hai cái răng to khỏe nhai
ngoằm ngoạp.
- Điệu bộ cử chỉ: ra dáng con nhà võ, thích phô trương sức mạnh, co cẳng đạp phành phạch để thử sự lợi hại
của những chiếc vuốt, chốc chốc lại trịnh trọng và khoan thai đưa cả hai chân lên vuốt râu.
- Tính nết hung hăng, hống hách: Cậy sức bắt nạt kẻ yếu, dám cà khịa với mọi người trong xóm, quát mấy


chị Cào Cào, ngửa chân đá anh Gọng Vó.

• Hai đoạn văn có trình tự và miêu tả hình dáng, hành động của Dế Mèn:
- Đoạn đầu nghiêng về việc làm nổi rõ: Dế Mèn là anh thanh niên cường tránh.

Đen thui

Đây là cái đen đẹp mắt, nó rất bóng khi gặp ánh sáng.

(5) Sợi râu (…) rất đỗi hùng dũng Ngang tàng

(6) Có lẽ họ nể hơn là sợ.

Bực hơn là
sợ

“Hùng dũng” nói được cái mãnh mẽ, can đảm và ngang
tàng.
Từ “nể” cho thấy Dế Mèn hiểu sai thái độ người khác với
mình.

Các em có thể tìm thêm một số tính từ khác rồi thay thế để đối chiếu. Nhưng nhận xét chung là nhà văn Tô
Hoài đã có những quan sát rất tinh tế và tỉ mỉ nên đã dùng những tính từ miêu tả hình dáng và tính cách Dế
Mèn sát hợp, độc đáo cho ta thấy hai phương diện: Dế Mèn rất đẹp, cường tráng và Dế Mèn nông nổi, ưa
gương oai diễu võ.
a. Dế Mèn là “một đô vật võ thể hình đang biểu diễn các động tác gân bắp của mình trước khán giả với một
vẻ kiêu hãnh ngầm rất đáng tự hào” (Chu Huy). Vì tự hào về mình nên Dế Mèn trở nên kẻ tự kiêu, hung
hăng, hống hách, coi cá nhân mình trên cả cộng đồng.
Câu 3. Thái độ của Dế Mèn và Dế Choắt bộc lộ rõ tính cách của Dế Mèn.
- Nhìn Dế Choắt bằng con mắt khinh thường giễu cợt.
+ Đặt tên cho người bạn đồng lứa là Choắt.
+ Miêu tả Choắt rất xấu xí (người dài lêu nghêu, cánh ngắn ngủn, càng bè bè, mặt mũi ngẩn ngẩn ngơ ngơ).
- Nói năng với Choắt bằng giọng kẻ cả, trịch thượng.
+ Gọi “Chú mày” dù cùng tuổi.
+ Lên mặt dạy đời: “Chú mày có lớn mà chẳng có khôn”.