SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC
TRƯỜNG THPT XUÂN HÒA

CHUYÊN ĐỀ ÔN THI ĐẠI HỌC – CAO ĐẲNG MÔN VĂN
TÁC PHẨM :

HAI ĐỨA TRẺ
- THẠCH LAM –

Người thực hiện: Lã Thị Hồng Ngân
Chức vụ:

Giáo viên

Đối tượng bồi dưỡng: Học sinh ôn thi ĐH – CĐ
Số tiết:

10 tiết

NĂM HỌC 2013 - 2014

1


CHUYấN LUYN THI I HC

HAI A TR
- THCH LAM A. MC CH YấU CU
1.Ni dung:
- Nm nhng kin thc c bn v tỏc gi Thch Lam.
- Cảm nhận đợc tình cảm xót thơng của Thạch Lam đối với những ngời sống

chính:
phố huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dơng (một phố huyện
nghèo in đậm trong tâm trí Thạch Lam)
+ Tỏc gi
+ Tỏc phm

- Là ngời thông minh, tính tình điềm đạm, trầm tĩnh và
rất tinh tế.
- Có quan niệm văn chơng lành mạnh, tiến bộ và có biệt
tài về truyện ngắn
- Thch Lam l nh vn duy nht trong nhúm TLV
vt c th thỏch ca thi gian. ễng khai m mt li
i riờng, ụng thng lng l th hin nim cm thng
chõn thnh i vi nhng ngi nghốo, quý mn cuc
sng v trõn trng s sng ca mi ngi xung quanh.
2. Sáng tác
- Tác phẩm chính:
Giú u mựa (tp truyn ngn 1937)
Nng trong vn (tp truyn ngn 1938)
Ngy mi (truyn di 1939)
Theo dũng ( Bỡnh lun vn hc 1941
Si túc (Tp truyn ngn 1942)

- GV bổ sung:

HN bm sỏu ph phng (bỳt kớ 1942)

+ (Truyện ngắn TL thờng không có cốt
truyện, hoặc không có
cốt truyện đặc biệt. Có

b. Kt cu:
Thch Lam l ngi m ng ti hoa cho loi truyn
ngn tr tỡnh khụng cú ct truyn c bit n gin
nhng m cht tr tỡnh cht th.

Hoạt động2

Bi vy khi tỡm hiu tỏc phm khụng nờn tp trung phõn
tớch nhõn vt vi c dim tớnh cỏch m hng vo tỡm
hiu tõm trng, cm xỳc ca nhõn vt v ng sau nú l
ca tỏc gi vi khung cnh thiờn nhiờn, kg v tg ngh
thut.

- HS đọc diễn cảm
đoạn đầu và cảnh đợi II. Đọc- hiểu văn bản
tàu
1. Đọc văn bản:
- Tìm hiểu bố cục và
- Giải thích từ khó
thể loại
- GV phát vấn HS trả - Bố cục:
lời

1.Bức tranh đời sống nơi phố huyện nghèo
2.Cảnh đợi tàu

Hoạt động3:

- Thể loại: Truyện ngắn trữ tình: cốt truyện rất đơn giản,
gần nh không có cốt truyện, đậm chất trữ tình, chất thơ

nh dn. Nh vn dựng ng t tnh gi lờn s hoang
+Nhóm 5,6: tìm hiểu vng ca ph huyn.
cảnh đêm tối, nêu
nhận xét
- Mu sc, hình ảnh: Phơng tây đỏ rực nh lửa cháy và
những đám mây ánh hồng nh hòn than sắp tàn. Dãy tre
- HS trao đổi thảo luận
trả lời bằng bảng phụ làng trớc mặt đen lại, mu sc ca vũm tri hng ngn
sau đó cử ngời trình ngụi sao lp lỏnh, ca ht cỏt, om úm- mu sc cng
bày trớc lớp
lỳc cng m nht dn khụng soi t mt ngi.
- GV chốt lại
- Mựi v: Mựi v bi, v th, lỏ nhón v cỏc mựi õm m
bc lờn.
Thi gian trụi i c miờu t trong mt nhn xột giu
cm xỳc:
-> cảnh vật đẹp và buồn, rất quen thuộc Chiu, chiu
ri, một chiều êm ả nh ru và thoảng qua gió mát..
Khụng gian ph huyn chỡm sõu vo ờm khuya tnh
mch v y búng ti. Bc tranh bỡnh d thõn thuc
nhng cỏi nghốo vn hin lờn bi khung cnh tiờu iu
x xỏc, cnh vt tn t bun bó v dng nh búng ti
ln ỏt nhn chỡm c ph huyn ny.
b. Cuc sng con ngi ni ph huyn :
* Cảnh chợ tàn
- Chợ đã vãn từ lâu, không một tiếng ồn ào, ngời cũng
về hết, chỉ còn một vài ngời bán hàng về muộn đang thu
xếp hàng hoá
- Trên đất chỉ còn rác rởi, vỏ bởi, vỏ thị và lá nhãn
- Mấy đứa trẻ con nhà nghèo nhặt nhạnh thanh nứa,

ảnh những ngời dân
phố huyện đợc nhà văn b.Cuộc sống con ngời
gợi ra trong tác phẩm *Hình ảnh những ngời dân phố huyện
và nêu nhận xét
+ Mẹ con chị Tí với cái chõng tre, vài chén nớc chè,
- HS trao đổi thảo luận ngọn đèn dầu leo lét. Ngày mò cua bắt tép, tối dọn hàng,
trả lời
hàng đã đơn sơ lại vắng khách nên chả kiếm đợc bao
- GV nhận xét và chốt nhiêu v khụng thụi hy vng may ra hụm nay cú khỏ
lại
hn chng ( Hình ảnh ngọn đèn đợc nhắc đi nhắc lại
nhiều lần)
+ Gia đình bác xẩm: nằm ngồi ngay trên chiếc chiếu
6


rách trải trên mặt đất, thằng con nhỏ bò ra đất nht rỏc
bn bờn ng, cái thau sắt trắng chờ tiền thởng trống
trơ trớc mặt, chỉ có mấy tiếng đàn bầu kêu lên bần
bật..- nghốo sng lay lt, thoi thúp.
+ Bỏc ph Siờu: cú c mt gỏnh ph, gia ti cú v khm
khỏ nhng tng lai thm hi vỡ ph l th qu xa x
ph huyn ny.

Hoạt động1:

+ Hình ảnh bà cụ Thi hơi điên nghin ru: ting ci
khanh khỏch ca b tan trong ờm ti sn phm ca
cuc sng tự tỳng tn ti trong tỡnh trng d sng d
cht.



Qun quanh mói gia vi ba dỏng iu
Ti hay lui cng chng y con ngi
Vỡ quỏ thõn nờn quỏ i bun ci
Mụi nhỏc li cng ngn y cõu chuyn.
(Qun quanh Huy Cn)
Thch Lam núi v hin thc xó hi Vit Nam trc cỏch
mng thỏng Tỏm thụng qua rt nhiu s phn v lm
thc dy trong lũng ngi c cõu hi khc khoi
Nhng con ngi y s i õu, v õu, tng lai ca
h s nh th no? õy chớnh l sc sng trong truyn
ngn Thch Lam: Cú kh nng lm cho ngi c day
dt trn tr, bn khon v mt cuc sng nghốo kh, t
nht, qun quanh khụng tng lai.

Hoạt động2:

- tr li cõu hi ny, Thch Lam ó phỏt hin trong
cuc sng ngt ngt tự tỳng y tỡnh ngi núi nh
Nguyn Tuõn l tỡnh ngi man mỏc bng bc khp
thiờn truyn. Tỡnh ngi y c th hin:

- Gọi HS đọc đoạn văn
tả cảnh đợi tàu
+Lũng xút thng ca Liờn i vi nhng a tr nghốo
- HS chia nhóm nhỏ hay cm nhn ca Liờn v mựi riờng ca t ca quờ
trao đổi thảo luận trả hng ny: ch mi bt gp mựi õm m bc lờn, hi
lời câu hỏi:
núng ca ban ngy ln mựi cỏt bi quen thuc Liờn

(?) Qua truyện ngắn h vn le lúi hy vng, hy vng m h vo mt ngy mai
Hai đứa trẻ, TL muốn cú th s tt p hn. Nim hy vng ú c nh vn
phát biểu điều gì?
ng cm v th hin trong phn cui ca truyn
2.Cảnh đợi tàu
- Đêm nào cũng vậy chị em Liên và An và những ngời
dân phố huyện cũng cố thức đợi chuyến tàu đi ngang
qua
- Đoàn tàu từ Hà Nội với những toa đèn sáng trng,
những toa hạng trên sang trọng lố nhố ngời, đồng và
kền lấp lánh nó đối lập với cuộc sống mòn mỏi, nghèo
nàn, tối tăm và quẩn quanh của ngời dân phố huyện
- Đối với chị em Liên, chuyến tàu đêm còn gợi nhớ về
những kỉ niệm của ngày xa sung sớng, của Hà Nội xa
xăm,Hà Nội rực sáng và huyên náo
-> Chuyến tàu đêm nh đã đem một thế giới khác đi
qua đoàn tàu đến và đi nh một lịch trình nhng hình ảnh
đoàn tàu sáng trng cũng tạo một thoáng vui, một niềm
an ủi, một nỗi khao khát mơ hồ, một mơ ớc không bao
giờ tắt, một chút tơi sáng cho sự sống nghèo khổ, đơn
điệu, tẻ nhạt hàng ngày của họ.
- Sau khi con tàu đi qua: phố huyện lại chìm vào yên
tĩnh, tịch mịch
=> Hiện thực cảnh đời buồn tẻ ở một phố huyện nhỏ có
một ý nghĩa khái quát: nó tái hiện tính trì trệ từ lâu của
XHVN thời Pháp thuộc.
III. Kết luận
- Thạch Lam đã miêu tả bức tranh phố huyện nghèo
bằng những cảnh, những ngời, những chi tiết rất chân
thật và cảm động. Ông đã giành cho con ngời quê hơng,

im v ni dung, t tng, tỡnh cm cng nh vn phong ca Thch Lam.
Thõn bi:
Ton b tỏc phm c miờu t qua cm nhn, cỏi nhỡn ca Liờn - mt
tõm hn trong sỏng khin ni dung cõu chuyn gn gi hn. Thụng qua tỏc
phm, thụng qua tỏc phm Thch Lam th hin mt cỏi nhỡn v hin thc cuc
sng v tinh thn nhõn o rt riờng.
* Hin thc cuc sng: Xó hi Vit Nam trc cỏch mng thỏng Tỏm:
Nam Cao tỏi hin qua mt lng V i hin thc v mt lng quờ ngt ngt vi
nn cng ho ỏc bỏ, mt lng quờ m cú nhng con ngi lng thin b xụ y
thnh k lu manh (Chớ Phốo, Bỏ Kin, Nm Th)

10


Ngô Tất Tố tái hiện qua làng Đông Xá trong Tắt đèn. Những làng quê Việt Nam
ngột ngạt bởi sưu cao thuế nặng, bởi tiếng trống tù và và tiếng người la hét.
Trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng là xã hội thành thị Việt nam với những trò bịp
bợm, giả dối,vô đạo, vô luân...mà ông gọi là xã hội chó đểu . Còn Thạch Lam
mang đến cho chúng ta một làng quê Việt Nam bình bị bởi hình ảnh mặt trời, lũy
tre làng, tiếng muỗi vo ve, phiên chợ....=>Hiện thực cuộc sống qua cái nhìn của
Thạch Lam trở nên gần gũi nhân ái hơn bởi “cái mộc mạc giản dị thanh khiết của
đồng quê, nội cỏ Việt Nam” (Hà Nội băm sáu phố phường)
*Giá trị nhân đạo:
- Sự cảm thông của nhà văn với những rung động nhẹ nhàng tinh tế trong tâm
hồn con người: tâm hồn Liên man mác trong thời khắc của ngày tàn, Liên xúc
động khi thấy những đứa trẻ con nhà nghèo lom khom nhặt nhạnh những vật
thừa nơi chợ chiều nhưng chính chị cũng không có tiền để cho chúng...
- Sự cảm thông cho những kiếp người nhỏ bé nơi phố huyện nghèo. Đó là những
kiếp người nghèo khổ, đơn điệu, mòn mỏi, tẻ nhạt:
+ Mẹ con chị Tí bán nước trà và quà vặt hàng đêm

về một tương lai tươi sáng nhưng xa vời.
+ Nuôi dưỡng khát vọng mơ hồ mà khắc khoải của Liên: được thoát ra
khỏi hiện thực tăm tối, buồn tẻ nghèo khổ của phố huyện.

Câu 3. Anh chị hãy nêu những nét chính về tình cảm nhân đạo và bút pháp
nghệ thuật trong truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam. ( Đề thi ĐH khối
C năm 2009)
(Tham khảo câu 1)

Câu 4: Sự đối lập giữa ánh sáng và bóng tối trong truyện ngắn Hai đứa trẻ
của Thạch Lam.
1.Ánh sáng:
a.Chiều:
+Phương tây đỏ rực như lửa cháy...
+Những ánh sáng từ ngọn đèn trong nhà bác phở Mĩ, đèn hoa kì leo loét trong
nhà ông Cửu, những ánh sáng xanh trong hiệu khách...Những ánh sáng ấy chiếu
ra ngoài phố...
b.Nhá nhem tối:
+Ánh sáng từ ngọn đèn của chị Tí
+Ánh sáng từ ngọn đèn Hoa Kì của Liên
c.Trời bắt đầu đêm, đêm tối:
12


+Khe ánh sáng từ một vài cửa hàng còn thức
+Ánh sáng của ngàn sao ganh nhau lấp lánh
+ Vệt sáng của những con đom đóm
+Quầng sáng thân mật chung quanh ngọn đèn của chị Tí
+Một chấm lửa ở phía huyện...
+Ánh sáng từ ngọn đèn hoa kì vặn nhỏ của Liên

+Chiếc tàu đi vào đêm tối
+Đêm tối vẫn bao bọc chung quanh…
+Tiếng vang động của xe hỏa mất dần trong bóng tối
13


+Liên nhìn quanh đêm tối
=>Bóng tối lại bao trùm cả phố huyện khi tàu đi qua
Nếu nói trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam hiếm thấy một tác phẩm nào
miêu tả bóng tối miêu tả đậm đặc như trong tác phẩm này, thì cũng có thể nói
hiếm có tác phẩm nào trong khoảng sáu, bảy trang sách lại nói về nhiều nguồn
sáng đến thế. Toàn bộ truyện ngắn xây dựng trên phép đối lập giữa ánh sáng và
bóng tối. Tác giả lấy sáng mà tả tối, làm nổi bật cái tăm tối của đất trời, của cuộc
sống
của
kiếpngười
-> Có thể nói, ánh sáng chỉ thưa thớt, bé nhỏ, chỉ là những khe sáng, hột sáng,
đốm sáng Những nguồn sáng ấy khỗng xua được màn đêm, không đủ thắp sáng
lên cuộc đời, trái lại chỉ vừa đủ để biến những con người thành một chiếc bóng
đổ dài xuống mặt đất trong đêm đen. Còn bóng tối ngập đầy, tối hết cả con
đường thăm thẳm ra sông,bao trùm lên cả bức tranh phố huyện. Với bút pháp
đối lập ấy, Thạch Lam đã khắc họa cảnh sống tù túng quẩn quanh của những
con người bé nhỏ nơi phố huyện - lọt thỏm giữa không gian chật hẹp, tịch mịch
và đầy bóng tối. Đó là cuộc sống của dân ta trước CMT8.

Câu 5. Trong truyện ngắn Hai đứa trẻ, tác giả miêu tả lặp lại các chi tiết về
ánh sáng, đặc biệt là ánh sáng ngọn đèn hàng nước chị Tí . Em hãy trình bày
cảm nhận về chi tiết đó.
Hoặc: Trong bóng đêm tràn ngập nơi phố huyện ở truyện ngắn Hai đứa trẻ.
Anh chị thấy có những loại ánh sáng nào xuất hiện. Thạch Lam đặc biệt

tượng
+ Trong ý nghĩa tả thực: các chi tiết đó cho ta thấy hiện thực đời sống quẩn quanh
tù túng, ngột ngạt nơi phố huyện. Khiến người đọc có cảm giác phố huyện chìm
trong bóng tối. Là bóng tối của cuộc sống nghèo khổ, cùng cực, dở sống, dở chết.
Là tương lai mờ mịt.
+ Trong ý nghĩa biểu tượng thì những chi tiết đó gợi lên trong lòng người đọc
nỗi ám ảnh sâu xa: cảm thương, ái ngại cho những kiếp người phải sống mòn
mỏi, chìm khuất, mù tối ngay giữa cuộc đời đầy khát vọng đổi thay và đầy ánh
sáng (Hình ảnh chuyến tàu)
Câu 6: Ý nghĩa của hình ảnh đoàn tàu xuất hiện ở phần cuối tác phẩm.
Mở bài
Thân bài
- Vai trò của chi tiết nghệ thuật trong tác phẩm
- Chi tiết đoàn tàu được miêu tả ở phần cuối câu chuyện
15


+ Âm thanh: náo nhiệt
+ Ánh sáng: sáng rực lên
+ Cuộc sống con người: đầy đủ, giàu sang.
Ý nghĩa tả thực: Cuộc sống đầy đủ và có ý nghĩa
Ý nghĩa biểu tượng: Khát vọng của con người, cái đích mà con người hướng tới,
khát vọng một sự đổi thay tuy mong manh mơ hồ nhưng đủ sức neo đậu và níu
giữ để con người không rơi vào tuyệt vọng. Và nó thể hiện chiều sâu tinh thần
nhân đạo trong sáng tác của Thạch Lam.
Kết bài
II. HỆ THỐNG ĐỀ 5 ĐIỂM
Đề 1: Phân tích bức tranh phố huyện nghèo được thể hiện trong truyện
ngắn Hai đứa trẻ
Mở bài

qua chợ về nhà, các ngõ vào làng càng sẫm đen hơn nữa. .....” Thạch Lam viết
“Chiều, chiều rồi. Một buổi chiều.....” không gian ấy như đang đè thấp làm trĩu
nặng nỗi lo toan của kiếp người. Con người sẽ sống ra sao? Đi đâu? Về đâu?
Chờ đợi cái gì trong vòng luẩn quẩn đầy bóng đêm ấy. Hình ảnh bức tranh phố
huyện nghèo tức sẽ nảy sinh nỗi đợi chờ. Câu chuyện buồn như một tâm trạng
khắc khoải.
Ý 2. Phân tích bức tranh phố huyện nghèo.
a.Bức tranh thiên nhiên:
Truyện ngắn Hai đứa trẻ luôn luôn bồi hồi nhịp đập của con tim vạn vật bởi vậy
khung cảnh phố huyện được cảm nhận qua cái nhìn của Liên là khung cảnh từ
cao xuống thấp, từ rộng đến hẹp. Càng thấp càng hẹp thì thân phận con người
hiện ra càng rõ nét.
- Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn: Bức tranh phố huyện hiện lên qua cảm
nhận vô cùng tinh tế của Thạch Lam. Bức tranh ấy với thật nhiều ánh sáng, âm
thanh, mùi vị....
+ Ánh sáng: Vầng mặt trời gay gắt trong cơn hấp hối ở “phương tây” cố gắng hắt
lên ánh “đỏ rực như lửa cháy” làm cho “những đám mây ánh hồng như hòn than
sắp tàn”. Dãy tre làng mất đi màu xanh của sự sống, khoác lên mình tấm áo
choàng đen “đen lại cắt hình rõ rệt trên nền trời”, bầu trời ngàn sao lấp lánh...
mấy quả thuốc sơn đen, mắt người bóng tối ngập đầy dần, ngọn đèn hoa kì nhỏ
như hạt đỗ, ánh sáng từ khe liếp... tất cả hòa nhập vào nhau. Người đọc nhận thấy
thật nhiều ánh sáng nhưng chúng, chúng yếu ớt, leo let và thoi thóp. Bóng tối
đêm đen ngày càng thêm dày đặc và mịt mùng đến mức không đủ chiếu tỏ mặt
người: phố huyện nhỏ như là vương quốc của chiều tà và bóng tối, đêm đen.
Bóng tối bao trùm, ngự trị tất cả phố huyện “tối hết cả con đường thăm thẳm ra
sông, con đường qua chợ về nhà, các ngõ vào làng lại càng sẫm đen hơn”. Đến
cả tiếng trống cầm canh cũng không xuyên qua được đêm tối dày đặc, nó chỉ
tung lên một tiếng ngắn khô khan, không vang động ra xa rồi chìm ngay vào
17


xách điếu đóm và khiêng hai cái ghế ở trong ngõ đi ra, chị Tí mẹ nó mang theo
không biết bao nhiêu là đồ đạc. Ban ngày chị là con cò đi mò cua bắt tép, ban
đêm chị là con vạc đi kiếm ăn., chị dọn cái hàng nước này dưới gốc cây bàng...
chả kiếm được bao nhiêu nhưng ngày nào chị cũng dọn hàng từ chập tối cho đến
đêm. Hình ảnh chị Tí phe phẩy cành chuối khô đuổi ruồi bò trên mấy thức hàng

18


gợi lên không khí uể oải, chán nản của cuộc sống. Đó đâu phải là sống mà chỉ là
sự tồn tại vất vưởng.
+ Bác phở Siêu - Thạch Lam miêu tả bóng bác mênh mông ngả xuống đất một
vùng và kéo dài đến tận hàng rào hai bên ngõ. Bát phở của bác Siêu đã trở thành
chiếc phao để đo mức sống của người dân nơi đây: An và Liên ngửi thấy mùi phở
thơm nhưng ở cái huyện nhỏ này quà bác Siêu là một thứ qùa xa xỉ, nhiều tiền,
hai chị em không bao giờ mua được. Gánh phở thành ra ế, lại thêm gánh hát gia
đình bác Xẩm mù ế khách, họ ngồi trên manh chiếu rách, cái thau sắt trắng để
trước mặt, bố con bác xẩm im lìm từ bao giờ và không biết đến bao giờ mới thôi
im lìm vì không ai đến nghe hát.
+Bà cụ Thi hơi điên và nghiện rượu. Tiếng cười khanh khách lúc đến và lúc đi là
chồng chất những lụi tàn: lụi tàn vì tuổi già, lụi tàn vì hơi điên, lụi tàn vì nghiện
rượu và lụi tàn vì nghèo khó. Hình ảnh bà cụ Thi điên lảo đảo bước ra ngoài đi
lần vào bóng tối cùng với tiếng cười khanh khách nhỏ dần về phía làng làm hai
chị em Liên đứng sững nhìn theo, lòng bàng hoàng run sợ, xót xa khó tả như thấy
một mảnh đời âm thế vừa hiện hình và lướt qua.. Một kiếp người tàn, một tiếng
cười khanh khách reo vào lòng người đọc bao thế hệ nỗi day dứt, một vang
hưởng thống thiết bi thương.
+ Phố huyện lại có thêm một gia đình “bỏ HN về quê ở” vì người cha mất việc.
Từ đó người mẹ phải làm hàng xáo, còn lại hai đứa con thì trông coi cửa hàng tạp
hóa nhỏ xíu. Họ hòa nhập vào điệu sống buồn tẻ nhàm chán, quẩn quanh bế tắc

sống nghèo nàn, tù túng, ngột ngạt. Chúng chờ tàu để được nhúng mình trong sự
nhộn nhịp để được vui ghé, vui lây, vui nhờ.
Mỗi đêm chỉ có một chuyến tàu từ Hà Nội về. Mỗi chuyến chỉ dừng lại ga
xép phố huyện ít phút nên không thể bỏ lỡ. Vì thế cả Liên và An đã buồn ngủ ríu
cả mắt mà vẫn chống đỡ cơn buồn ngủ tự nhiên của trẻ nhỏ và kiên nhẫn, thiết
tha đợi chờ. Bé An khi gối đầu lên đùi chị, mi mắt sắp rơi xuống mà vẫn cố dặn
với :Tàu đến chị đánh thức em dậy nhé! Sự chờ đợi thật thiết tha cảm động như
bao sự chờ đợi tha thiết khác ở đời.Thạch Lam thấu hiểu và trân trọng nỗi đợi
chờ thiết tha ấy nơi lòng con trẻ nên đã dành những trang viết sinh động để miêu
tả tỉ mỉ, trang trọng hình ảnh chuyến tàu. Chuyến tàu là sự hoạt động cuối cùng
của đêm khuya, để rồi sau đó lại là đêm khuya tịch mịch và đầy bóng tối. “Dậy
đi An, tàu đến rồi” hình ảnh đoàn tàu với ánh sáng, âm thanh, con người tạo nên
một cuộc sống nhộn nhịp, một cuộc sống đối lập với phố huyện
+ Ánh sáng: đèn ghi, một làn khói trắng, các toa tàu sáng trưng, ánh sáng của
những đò trang sức đồng và kền lấp lánh, các cửa kính sáng loáng.
+ Âm thanh: tiếng còi tàu rít mạnh vào ghi, đoàn tàu rầm rộ đi tới, tiếng hành
khách ồn ào
Đoàn tàu là hình ảnh một cuộc sống đây đủ giàu sang nhộn nhịp. Đoàn tàu
chính là ước mơ của Liên và An, của cả phố huyện và biết bao kiếp người thời
bấy giờ.Đoàn tàu chỉ đi qua phố huyện trong chốc lát. Phố huyện lại trở về cuộc
sống tăm tối buồn tẻ với đồng ruộng mênh mang và yên lặng. Phố huyện chấm
dứt hoạt động cuối cùng để chìm dần vào giấc ngủ sau một ngày lam lũ vất vả.

20


Đợi tàu với Liên và An hơn một sự chờ đợi thông thường – bán hàng cho
khách trên tàu xuống, may ra còn có một vài người mua như lời mẹ dặn – Sự chờ
đợi ấy còn vì một lý do rất riêng:vì muốn nhìn chuyến tàu. Trong cái bóng tối vây
bọc chung quanh, con tàu là một vùng sáng khác thường mà chị em Liên có thể

21


Truyện ngắn Hai đứa trẻ giản dị tới mức tưởng tượng như Thạch lam
chẳng cần phải hư cấu. Mọi chi tiết của tác phẩm bình dị như cuộc sống thực.
Cuộc sống ở một phố huyện nghèo hiện lên trong trang sách của Thạch Lam như
nó vốn có. Đó là nét riêng biệt cũng là sức mạnh của ngòi bút Thạch Lam. Từ
những mảng đời tẻ nhạt, đơn điệu,bình lặng, Thạch Lam đã phát hiện ra sự vận
động có chiều sâu của cuộc sống, trong đó bóng tối tồn tại bên cạnh ánh sáng,
cái đẹp ẩn chứa trong cái bình dị, nỗi khao khát ước mơ nằm trong sự nhẫn nhục,
cam chịu, cái trước mắt và những kỉ niệm tươi sáng đi liền nhau. Thạch Lam đã
sử dụng nghệ thuật đối lập tự nhiên không cần tô vẽ, cường điệu, nhờ thế bức
tranh về thiên nhiên và cuộc sống con người nơi phố huyện thuở xưa hiện lên
chân thật, gợi cảm.
Kết bài
Chuyện thật giản dị nhưng sức lay động thật sâu xa. Chỉ cần đọc một
lần,lòng ta ám ảnh mãi không thôi trước cảnh đêm tối mênh mang bao trùm phố
huyện và day dứt một nỗi thương cảm những kiếp người nhỏ bé, nhẫn nhục, cam
chịu. Câu chuyện gợi lên hương vị man mác của làng quê Việt Nam với “một
buổi chiều êm ả như ru” và một “đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió
mát”, làm sống lại một thời quá vãng, đánh thức tình quê hương đậm đà, tình
nhân ái, lòng trắc ẩn sẵn có trong mỗi hồn người.
Đề 2: Phân tích hình ảnh chuyến tàu đêm và tâm trạng đợi tàu của hai đứa
trẻ
MỞ BÀI:
Văn Thạch Lam ngay lúc đương thời được đánh giá rất cao. Nguyễn Tuân
cho rằng “văn Thạch Lam ít hành động, nhưng đây là thứ văn đập khẽ khàng như
một cánh bướm non mà gieo vào lòng người rất nhiều bận bịu”. Cảm thông với
cuộc đời những con người bé mọn, ông thường hướng ngòi bút của mình về phía
những người lao động bần cùng sống trong những làng quê bùn lầy nước đọng,

đây hoang vu buồn bã, Có cảm giác của sự ngưng đọng, trì trệ len lỏi và thấm vào
mọi cảnh vật, mọi nhà. Thêm một cảnh chợ tàn, nền chợ đầy rác rưởi và mùi âm
ẩm của đất quê bốc lên là đủ sức gợi lên cuộc sống nghèo khó của cư dân phố
huyện.
Rồi màn đêm buông xuống. CS có xôn xao lên một chút, nhưng cái nghèo
khó không bớt đi, mà nỗi buồn chán lại tăng lên.Vẻ nghèo khó hiện hình ở quán
nước lèo tèo của chị Tý, hiện lên ở gánh phở của bác Siêu, hiển hiện ở hàng hóa
vụn vặt trong cửa hàng của chị em Liên.
Nỗi khốn khổ ấy hiện lên ở bao kiếp người tàn: bà cụ Thi hơi điên ngửa cổ
tu hết cút rượu đầy, chép miệng thòm thèm rồi lẩn vào bóng tối với tiếng cười
khanh khách ma quái, gia đình bác xẩm ế khách góp chuyện bằng mấy tiếng đàn
bầu bần bật não nùng, mẹ con chị Tý quẩn quanh bên hàng nước chẳng biết bán
cho ai, chị em Liên thấm nỗi buồn chán trong tâm hồn thơ ngây.
Trên cái nền nhàm chán, u buồn tẻ nhạt của người đời và cuộc sống nơi
phố huyện nghèo, Thạch Lam đã khắc họa thấm thía tâm trạng khắc khoải đợi
chuyến tàu đêm của hai đứa trẻ.
23


* Ý 2: Hình ảnh chuyến tàu và tâm trạng đợi tàu của hai đứa trẻ:
- Liên và An đã có những ngày hạnh phúc khi gđ còn sung túc ở hà Nội. Hà Nội
đọng lại trong kí ức tuổi thơ của Liên là những gì êm đềm, ngọt ngào, rực sáng,
đẹp đẽ nhất: Liên nhớ lại khi ở Hà Nôi chị được thưởng thức những quà ngon, lạ
- bấy giờ mẹ Liên nhiều tiền – được đi chơi Bờ Hồ uống những cốc nước lạnh
xanh đỏ. Ngoài ra kỉ niệm còn nhớ lại không rõ rệt gì, chỉ là “một vùng sáng rực
và láp lánh”. Giờ đây cuộc sống của chúng thiếu hẳn ánh sáng và niềm vui. Ngày
lại ngày chúng quẩn quanh ở cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu, bán cho khách hàng
những món hàng vụn vặt không hề thay đổi. Hàng ngày, quanh đi quẩn lại chúng
chỉ gặp ngần ấy kiếp người tàn tạ, khốn khổ....Hới ôi còn đâu thế giới thần tiên
của tuổi thơ nữa? Còn đâu niềm vui và hy vọng? Tuổi thơ chỉ có thể và chỉ là sự

Đoàn tàu lại tiếp tục hành trình. Tâm hồn hai đứa trẻ lại hút theo. Chúng nhìn
thấy những đốm lửa than bay tung trên đường sắt, nhìn theo cái chấm nhỏ của
chiếc đèn xanh treo ở toa cuối xa dần rồi khuất hẳn sau rặng tre. Đoàn tàu chỉ đi
qua phố huyện trong chốc lát. Phố huyện lại trở về cuộc sống tăm tối buồn tẻ với
đồng ruộng mênh mang và yên lặng. Phố huyện chấm dứt hoạt động cuối cùng để
chìm dần vào giấc ngủ sau một ngày lam lũ vất vả.
=>Đoàn tàu là hình ảnh một cuộc sống đầy đủ giàu sang nhộn nhịp. Đoàn tàu
chính là ước mơ của Liên và An, của cả phố huyện và biêt bao kiếp người thời
bấy giờ.
Thạch Lam miêu tả chuyến tàu đêm và tâm trạng khắc khoải đợi tàu của
hai đứa trẻ là để làm nổi bật cuộc sống cằn cỗi, tẻ nhạt, đáng thương của tuổi thơ
nơi phố huyện nghèo. Với các em, chuyến tàu đêm là tất cả niềm vui và hy vọng.
Đó là Hà Nội trong quá khứ êm đềm xa xưa nay hiện diện trong khoảnh khắc. Là
niềm vui duy nhất giải tỏa cho tâm trí mỏi mòn sau một ngày đơn điệu, buồn bã.
Đó là âm thanh, ánh sáng, vẻ vang động lấp lánh của cuộc đời náo nức mà các em
hy vọng chờ đợi, hoàn toàn đối lập với cuộc đời nghèo nàn và nhạt nhẽo ở phố
huyện này.
Nhà văn cũng muốn nói với bạn đọc về nỗi đáng thương của cuộc đời của những
ước mơ nhỏ bé tội nghiệp, của những kiếp người nhỏ bé vô danh. Ước mơ đó
càng chân thành, cảm động bao nhiêu càng đáng thương bấy nhiêu. Truyện gián
tiếp, xa xôi nhắc nhở ta: cần biết vượt lên cái tẻ nhạt vô vị để hy vọng, ước mơ
những điều cao quý, tốt đẹp thì mới là sống, nếu không chỉ là sự tồn tại vất
vưởng mà thôi.
Truyện hai đứa trẻ hấp dẫn người đọc bởi vấn đề được đặt ra và thái độ của nhà
văn đối với cuộc sống:một thái độ trân trọng nâng niu đầy tình nhân ái, đầy lòng
trắc ẩn cao quý, nó nhắc con người cần yêu thương và độ lượng với đồng loại
hơn.
*Nghệ thuật: tham khảo đề 1, 2
KẾT BÀI
Đề 3: Phân tích giá trị nhân đạo được thể hiện qua truyện ngắn Hai đứa trẻ