HAI ĐỨA TRẺ
Thạch Lam
I/ TÁC GIẢ
Thạch Lam (1910-1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Vinh, sau đổi thành Nguyễn
Tường Lân, là thành viên của tự lực văn đoàn. ng sinh tại Hà Nội. Sau khi đỗ tú tài phần thứ
nhất, ông làm báo viết văn và trở thành một trong những cây bút chủ chốt của các báo: phóng
hóa, ngày nay.
Sáng tác của Thạch Lam gồm cả truyện ngắn, tiểu thuyết, tùy bút nhưng đặc sắc nhất là
truyện ngắn. ng viết nhiều về cuộc sống vất vả, cơ cực, bế tắc của những người dân nghèo phố
huyện hay ngoại ô Hà Nội. Truyện ngắn Thạch Lam thường không có cốt truyện, những lại giàu
tâm tình, tâm trạng, lời văn bình dò mà gợi cảm. Nhiều truyện của ông mở ra một thế giới thầm
kín bên trong của con người với biết bao cảm tưởng, cảm giác mơ hồ, mong manh, tinh tế,…và
cũng làm đọng lại trong lòng người đọc thật nhiều dư vò.
Tác phẩm chính của Thạch Lam: Gió đầu mùa(truyện ngắn 1937), Nắng trong
vườn( 1938), Hà Nội băm sáu phố phường (tùy bút 1943),… “Hai đứa trẻ” là truyện ngắn khá tiêu
biểu của Thạch Lam, được in trong tập nắng trong vườn.
* Thế giới truyện ngắn Thạch Lam:
- Nếu đặt truyện ngắn, tiểu thuyết Thạch Lam cạnh truyện ngắn, tiểu thuyết của các nhà
văn khác trong Tự lực văn đoàn, người ta dễ dàng nhận thấy chất hiện thực nổi lên khá đậm trong
những trang viết của ông. Còn nếu đặt truyện ngắn Thạch Lam bên cạnh truyện ngắn Nguyễn
Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, lại dễ dàng nhận thấy mấy nét nổi bật sau:
+ Thường viết hay và xúc động về cuộc sống con người nơi phố huyện, ngoại ô.
+ Thường không chú ý xây dựng cốt truyện mà chú ý đến việc phô diễn tâm trạng, khắc
họa cảm giác.
+ Văn Thạch Lam có vẻ đẹp đằm thắm, nhẹ nhàng.
- Vai trò và sức gợi tả cảm giác trong sáng tác của Thạch Lam
+ Đọc sáng tác của Thạc Lam, nhất là truyện ngắn, người ta thường thấy bùi ngùi xót
thương trước những cảnh đời lầm than, hay bâng khuâng, man mác trước trạng thái tâm hồn của ai
đó hình như rất quen thuộc với mình. Ong hay viết và tỏ niềm thương cảm “những người nghèo
khổ đang lầm thanh trong cái đói rét cả một đời”
+ Thế giới nghệ thuật trong truyện ngắn Thạch Lam là thế giới của những cảm giác. Ở đó,

bút tinh tế của Thạch Lam trở nên gần gũi, thân thiết, bình dò mà nên thơ.
- Bức tranh đời sống phố huyện nghèo được quan sát, cảm nhận qua tâm hồn ngây thơ,
nhạy cảm của hai đứa trẻ – Hai chò em Liên và An.
Trời nhá nhem tối, các nhà đã lên đèn “Đèn trong nhà bác phở Mỹ, đèn Hoa kì leo lét
trong nhà ông Cửu, và đèn dây sáng xanh trong hiệu khách…”. Cát trên phố “lấp lánh từng chỗ”,
đường mấp mô thêm. Chợ đã vãn từ lâu, không một tiếng ồn ào, vỏ thò, vở bưởi, lá nhãn, bã mía
và rác rưởi còn lại trên đất. Vài người bán hàng về muộn đang thu xếp hàng hóa. Mấy đứa trẻ
con nhà nghèo ven chợ lom khom đi lại tìm tòi “nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay bất cứ cái gì
có thể dùng được của người bán hàng để lại”. Chúng đi lại chập chờn như những linh hồn bơ vơ.
=> Cái nghèo là cảnh đời chung của mọi người và mọi nhà vàc ái mùi ẩm ẩm bốc lên, mùi
cát bụi lẫn hơi nóng mà Liên tưởng là mùi riêng của đất quê hương. Đó chính là cái mùi vò của
lầm than và nghèo khổ.
- Tâm trạng của Liên:
Bức tranh lúc chiều muộn thệt êm ả nhưng thấm đượm một nỗi buồn trong tâm hồn của cô
bé Liên: “Liên ngồi yên lặng bên mấy quả thuốc sơn đen; đôi mắt chò bóng tối ngập đầy dần và
cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của chò; Liên không hiểu sao, nhưng
chò thấy lòng buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn.” Viết là “không hiểu sao” nhưng
thực ra Thạch Lam đã đem cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn để giải thích cho
cái cảm tưởng, cảm giác “thấy buồn man mác trước cái giờ khắc của ngày tàn” của nhân vật này.
Chỗ tinh vi của Thạch Lam đã miêu tả cảnh phố huyện lúc chiều muộn, mọi hình ảnh đều gợi
cảm giác buồn bâng khuâng man mác phù hợp với tâm trạng của Liên. Tuy nhiên bên cạnh dó
điều thú vò hơn là trong bức tranh chiều muộn nơi phố huyện hình như có sự trộn lẫn giữa hai loại
chi tiết, hình ảnh, hình ảnh êm đềm thi vò và hình ảnh gợi cảm giác nghèo khó, lam lũ, sa sút.
Chẳng hạn “tiếng trống thu không trên cái chòi của huyện nhỏ; từng tiếng một vang ra để gọi buổi
chiều” là thơ một, còn “tiếng ếch nhái kêu vang, tiếng muỗi vo ve” thì hình như đã gợi cái lam lũ;
“Chiều, chiều rồi. Một buổi chiều mùa hạ êm ả như ru, văng vẳng tiếng ếch nhái” hay mùi quen
thuộc của đất đai, mùi vò của quê hương là thi vò nhưng đến hình ảnh mặt trời tàn, cái chõng tre
nát, phiên chợ vãn, những đứa trẻ con nhà nghèo lom khom nhặt nhạnh các thứ của những người
bán hàng để lại trên bãi chợ thì lại là những chi tiết, hình ảnh ngợi cái buồn của buoir chiều quê
“thấm thía vào tâm hồn”, nhất là một tâm hồn ngây thơ như “hai đứa trẻ”.

cho trông coi một cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu, vách gián giấy nhật trình, bán lèo tèo vài bao diêm,
dăm miếng xà phòng, một ít rượu.
 Cảnh phố huyện nghèo thật thảm đạm, thê lương với những cảnh đời cơ cực, tăm
tối. Nhìn cảnh phố huyện, tâm trạng Liên khắc khoải, chờ mong một cái điều gì tốt đẹp, tươi sáng
hơn cuộc sống nghèo khổ thường ngày.
3/ Cảnh phố huyện về khuya
- Khi đoàn tàu đi qua phố huyện nghèo rực sáng bởi những “ngọn lửa xanh biếc, sát mặt
đất như ma trơi, …các toa đèn sáng trưng”. Chuyến tàu như đem một chút thế giới khác đi qua,
không khí nơi phố huyện trở nên ồn ào, náo nhiệt, “những toa hạng trên sang trọng lố nhố những
người, đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sang trọng”. Khi chuyến tàu đi qua, đêm càng trở
nên yên tónh mênh mông. Chỉ còn đêm khuya, tiếng trống cầm canh và tiếng chó cắn.
- Cuộc sống con người: Cuộc sống của một ngày tàn dần: Chò tý sửa soạn đồ đạc, Bác Xẩm
đã ngủ gục trên manh chiếu. Liên chìm dần vào giấc ngủ yên tónh.
- Tâm trạng của Liên:
Khi đoàn tàu đến, Liên bò cuốn hút ngay vào đoàn tàu: “Liên dắt em đứng dậy để nhìn đoàn
xe vụt qua, các toa xe sáng trưng, chiếu ánh cả xuống đường. Liên chỉ thoáng thấy những toa hạng
trên sang trọng lố nhố những người, đồng và kền lấp lánh, và các cửa kính sang trọng”. Đoàn tàu
đã đi qua nhưng tâm hồn Liên thì vẫn gửi hút theo nó mãi đến khi chấm nhỏ của chiếc đèn xanh
treo trên các toa sau cùng, xa xa mãi rôi khuất sau rặng tre. Đến lúc ấy cô như sống trong mơ
tưởng, trong sự tiếc nuối một cái gì đã qua nhưng dư vang của nó thì vẫn còn đọng lại rõ rệt trong
tâm hồn mình: “Liên lặng theo mơ tưởng, Hà Nội xa xăm, Hà Nội sáng rực, vui vẻ và huyên náo.
Con tàu như đã đem một chút thế giới khác đi qua. Một thế giới khác hẳn, đối với Liên, khác hẳn
cái vầng sáng ngọn đèn của chò Tý và ánh lửa của bác Siêu. Vì vậy mà ngày nào cũng vậy chò
em Liên cố thức để đợi chuyến tàu đi qua rồi mới ngủ. Đây chính là niềm khao khát, mơ ước một
chút gì tươi sáng cho cuộc sống của những con người nhỏ bé nơi phố huyện.
* Bức tranh phố huyện nghèo được nhà văn miêu tả theo trình tự thời gian: phố huyện lúc
chiều xuống; phố huyện lúc về đêm; phố huyện khi đoàn tàu đi qua. Tương ứng với mỗi cảnh là
một sắc thái cảm xúc, tâm trạng của Liên: buồn man mác, mơ hồ, khó hiểu trước bức tranh cuộc
sống nghèo của phố huyện lúc chiều muộn; buồn khắc khoải chờ mong một cái gì tốt đẹp, tươi
sáng; buồn thấm thía, sâu xa về một cuộc sống quẩn quanh, không thể đổi thay và mọi cái tươi

này.
3/ “HAI ĐỨA TRẺ” THỂ HIỆN RÕ ĐẶC ĐIỂM TRUYỆN NGẮN THẠCH LAM:
a/ Thấm đượm tình cảm nhân ái
* Hiện thực được phản ánh trong “Hai đứa trẻ” là cảnh đời tẻ nhạt ở một phố huyện nhỏ
vào lúc chiều tối. Nhân vật thì bé mọn, cử động lặng lẽ, nói năng ít lời, thấp giọng như hòa lẫn
tiếng thở dài.
+ Mẹ con chò tý hàng nước chả kiếm được bao nhiêu tiền nhưng chiều nào cũng dọn hàng,
từ chập tối cho đến đêm
+ Bác Siêu kóu kòt gánh phở lặng lẽ ra phố huyện đến khuya lại kóu kòt gánh về.
+ Vợ chồng bác Xẩm ngồi trên manh chiếu, góp chuyện bằng mấy tiếng đàn bầu bần bật
trong yên lặng.
+ Thấp thoáng xa xa là những đứa trẻ nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre hay bất cứ thứ gì
của người đi chợ còn xót lại.
+ Chò em Liên cũng âm thầm, lặng lẽ coi một cái hàng tạp hóa nhỏ.
Bằng năng lực quan sát tinh tế, với tình cảm nhân ái sâu sắc, Thạch Lam đã làm người đọc
xúc động khi miêu tả cuộc sông tối tăm, tàn lụi ở một phố huyện buồn hiu.
* Tình cảm nhân ái còn thể hiện sâu sắc qua lòng thương cảm của Liên
+ Đối với mấy đứa trẻ con nhà nghèo, Liên trông thấy động lòng thương.
+ Liên còn thương cảm chính mình. Liên buồn cho cảnh đời hiện tại.
=> Nếu không hóa thân vào nhân vật, không có tình cảm nhân ái sâu sắc, nhà văn khó có
thể diễn đạt tâm tình nhân vật tinh tế như vậy
+ Càng buồn thấm thía hơn khi Liên hồi tưởng lại quá khứ.
b/ Thạch Lam có khả năng đi sâu vào khai thác thế giới nội tâm nhân vật
* Tiếng nói nội tâm của nhân vật được thể hiện qua tâm trạng của nhân vật Liên ở từng
thời khắc của phố huyện nghèo.
* Cảm xúc tinh tế của nhân vật thể hiện tình yêu quê hương đằm thắm, thiết tha:
+ Đó là những rung động của một buổi chiều quê với những âm thanh, đường nét gần gũi,
dân dã.
+ Đó là những ấn tượng khó phai mờ về cảnh quan ban đêm trên quê hương nước Việt:
Trời đã bắt đầu đêm, một đêm mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát,…Vòn trời với hàng

quen thuộc xung quanh ngọn đèn của chõng hàng nước, cái bếp lửa của hàng phở khuya vắng khách và
ngọn đèn vặn nhỏ thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa của một hàng tạp hóa. Những ngọn đèn tù nù
như ngái ngủ đó tượng trưng cho cuộc sống tù đọng của những người dân quê nghèo khổ nơi phố huyện
nhỏ của một vùng nông thôn.
Trong cái cảnh chìm chìm, nhạt nhạt và vắng lặng đó, đêm nào cũng có một đoàn tàu đi qua mang
theo những luồng ánh sáng và tiếng ồn áo làm xao động cả một vùng quê yên tónh. Đoàn tàu như mang
đến một thế giới giàu sang và đầy ánh sáng, một thế giới lí tưởng và ước mơ, đối lập với cái hiện thực
tónh lặng đầy bóng tối nơi phố vắng một huyện nhỏ. Thủ pháp nghệ thuật mà Thạch Lam sử dụng ở đây
cũng là một thủ pháp nghệ thuật quen thuộc của các nhà văn lãng mạn chủ nghóa.( Trích những dẫn
chứng tiêu biểu)
e/ Thạch Lam có một phong cách, một giọng điệu rất riêng. Đó là lối kể chuyện thủ thỉ tâm tình
thấm đượm chất thơ. Cả truyện ngắn như một bài thơ đượm buồn. Người đọc thấy ẩn hiện, kín đáo, lặng
lẽ sau những hình ảnh, những dòng chữ, một tâm hồn Thạch Lam đôn haauk, tinh tế, hết sức nhạy cảm
với mọi biến thái của tạo vật và lòng người.