Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

Thu thập tài liệu về biến đổi khí hậu toàn cầu và ảnh hưởng của biến đổi
khí hậu đến sự suy thoái các nguồn tài nguyên thiên nhiên và đói nghèo ở
Việt Nam.
I - MỞ ĐẦU
Hiện nay chúng ta đang sống trong một thế giới có nhiều biến đổi lớn:
khí hậu biến đổi, nhiệt độ trái đất đang nóng lên, mực nước biển đang dâng
lên, dân số tăng nhanh, sự xâm nhập của các loài ngoại lai ngày càng nhiều,
các sinh cảnh đang bị co hẹp lại và phân cách nhau, tốc độ mất mát các loài
ngày càng gia tăng, sức ép của công nghiệp hoá và thương mại toàn cầu
ngày càng lớn, trao đổi thông tin ngày càng rộng rãi, nhanh chóng, thuận lợi.
Tất cả những thay đổi đó đang ảnh hưởng lớn đến công cuộc phát triển của
tất cả các nước trên thế giới và cả nước ta, trong đó có việc làm cạn kiệt tài
nguyên

thiên

nhiên

và

ô

nhiễm

môi

trường.

Biến đổi toàn cầu gồm có nhiều lĩnh vực: lý sinh học, khí hậu, kinh tế, xã

Một số phác thảo kịch bản BĐKH ở Việt Nam đã được công bố tại Hội thảo
BĐKH toàn cầu và giải pháp ứng phó của Việt Nam tại Hà Nôi tháng
2/2008, được trình bày tóm tắt dưới đây.
Bảng 1.Thông báo Quốc gia về Biến đổi khí hậu ở Việt Nam (so với năm
1990)
Năm
2010
2050
2100

Nhiệt độ tăng thêm(0C)
0,3-0,5
1,1-1,8
1,5-2,5

Mực nước biển tăng thêm (cm)
9
33
45

Nguồn: Nguyễn Khắc Hiếu, 2008 [1]. Chú ý rằng số liệu trên chưa tính đến
tính ì của khí hậu và đặc điểm sụt hạ địa chất địa phương
Bảng 2.Kịch bản BĐKH các vùng của Việt Nam (nhiệt độ tăng thêm 0C so
với năm 1990)
Năm

2050
2100

Tây

Bộ
1,68
3,88

Bộ
1,13
2,77

1,01
2,39

1,41
3,49

Nguồn:Nguyễn Khắc Hiếu, 2008 [1].

Bảng 3. Kịch bản nước biển dâng ở Việt Nam so với năm 1990
Kịch bản / năm

2050

2100

Nam

1,21
2,80


Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

của IPCC.
Xu thế chung của BĐKH ở Việt Nam:
Nhiệt độ ở các vùng phía Bắc tăng nhanh hơn các vùng phía Nam
Nhiệt độ ở các vùng ven biển tăng chậm hơn các vùng sâu hơn trong lục địa
Đến cuối thế kỷ 21 nhiệt độ có thể tăng thêm từ 4,0 đến 4,50C theo kịch bản
cao nhất và 2,0 đến 2,20C theo kịch bản thấp nhất
Biên độ dâng cao mực nước biển ở nước ta là khá lớn theo tất cả các kịch
bản, măc dù vậy vẫn chỉ là tương đương hoặc thấp hơn chút ít so với dự báo
của IPCC năm 2007
BĐKH kéo theo hiện tượng El Nino, làm giảm đến 20-25% lượng mưa ở
khu vực miền Trung-Tây Nguyên, gây ra hạn hán không chỉ phổ biến và kéo


Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

dài mà thậm chí còn gây khô hạn thời đoạn ngay trong thời gian El Nino.
Tác động này ở Nam Trung Bộ lớn hơn Bắc Trung Bộ, Bắc Tây Nguyên lớn
hơn Nam Tây Nguyên. Một trong những nguyên nhân nóng lên toàn cầu là
do con người khai thác tài nguyên rừng bừa bãi không hợp lý, không có quy
hoạch.
Việt Nam là một nước có ¾ diện tích là đồi núi chính vì thế tài nguyên
thiên nhiên phong phú nổi bật là tài nguyên rừng. Rừng là nguồn tài nguyên
quý giá của đất nước ta, rừng không những là cơ sở phát triển kinh tế - xã
hội mà còn giữ chức năng sinh thái cực kỳ quan trọng, rừng tham gia vào
quá trình điều hoà khí hậu, đảm bảo chu chuyển oxy và các nguyên tố cơ
bản khác trên hành tinh, duy trì tính ổn định và độ màu mỡ của đất, hạn chế
lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt
của các thiên tai, bảo tồn nguồn nước và làm giảm mức ô nhiễm không khí.
Nhưng ngày nay nguồn tài nguyên rừng đang bị đe dọa nghiêm trọng, ở
nước ta hiện nay diện tích rừng đang bị thu hẹp do rất nhiều nguyên nhân

Nam Bộ là những căn cứ kháng chiến vững chắc, nơi cất giấu vũ khí chuyển
từ miền Bắc vào trong cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ hai. Do vị trí
chuyển tiếp giữa môi trường biển và đất liền, nên hệ sinh thái rừng ngập
mặn có tính đa dạng sinh học rất cao. Rừng ngập mặn là bức tường xanh
vững chắc bảo vệ bờ biển, đê biển, hạn chế xói lở và các tác hại của bão lụt.
Do chưa hiểu hết giá trị nhiều mặt của hệ sinh thái rừng ngập mặn, hoặc do
những lợi ích kinh tế trước mắt, đặc biệt là nguồn lợi từ tôm nuôi xuất khẩu
nên rừng ngập mặn Việt Nam đã bị suy thoái nghiêm trọng.


Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

Khai thác nguồn lâm sản quá mức cho phép: Rừng cho chúng ta nhiều tài
nguyên quý giá, nguồn lợi thu từ rừng rất lớn…Khai thác nguồn lâm sản
đang là tình trạng đáng lo ngại hiện nay đối với tài nguyên rừng Việt Nam.
Đây là nguyên nhân quan trọng trực tiếp dẫn đến rừng bị suy thoái một cách
nghiêm trọng làm cho sự đa dạng về hệ sinh thái tự nhiên, sự phong phú về
các loài sinh vật, độ che phủ và chất lượng rừng bị giảm sút gây ra nhiều hậu
quả nghiêm trọng cho sinh vật và cây trồng trên toàn cầu. Khai thác rừng là
hành động do chính con người tạo ra là phần lớn, vì rất nhiều mục đích khác
nhau mà con người đã sử dụng dưới nhiều hình thức để tác động và tàn phá
tài nguyên rừng.
Cháy rừng: Cháy rừng cũng là một nguyên nhân quan trọng làm suy
thoái tài nguyên rừng một cách rất nhanh gây ảnh hưởng tới các hoạt động
sống của sinh vật trên một diện tích rộng lớn và gây ra hậu quả xấu như xói
mòn, lũ lụt, hạn hán đến cuộc sống con người. Ngày nay cháy rừng cũng do
nhiều nguyên nhân gây ra, chúng ta có thể kể đến một số nguyên nhân như:
hiện tượng elnino gây ra, do các hoạt động khai thác của con người như đốt
lửa tìm mật ong, tìm mật gấu hay đốt hương tìm mộ liệt sĩ trong chiến tranh,
do hoạt động đốt nưong làm rẫy của người dân tộc miền núi… những

vận động nhân dân bảo vệ rừng và trong đội ngũ cán bộ công chức trong
tỉnh, đặc biệt là lực lượng đoàn viên thanh niên.
- Củng cố, duy trì thường xuyên hoạt động của các đoàn truy quét thực
hiện Chỉ thị số 12/2003/CT-TTg, Chỉ thị số 08/2006/CT-TTg của Thủ tướng
Chính Phủ ở các huyện có rừng. Xác định những khu vực trọng điểm để có


Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

biện pháp thực hiện quyết liệt, chặn đứng tình trạng phá rừng trái pháp luật,
lập lại trật tự kỷ cương.
- Tăng cường công tác quản lý nhân, hộ khẩu ở địa phương cơ sở. Phân
loại, nắm bắt các đối tượng cầm đầu để có biện pháp xử lý, răn đe thích hợp.
- Xử lý kịp thời và nghiêm minh các vụ vi phạm về quản lý, bảo vệ và
phát triển rừng. Kiên quyết đưa ra truy tố những đối tượng cầm đầu, chống
người thi hành công vụ; đồng thời kiểm điểm trách nhiệm đối với chủ rừng,
UBND các cấp, các ngành chức năng thiếu trách nhiệm để rừng bị phá. Tổ
chức giải quyết tốt các khiếu nại tố cáo đúng theo trình tự Luật Khiếu nại tố
cáo.
- Tăng cường phối hợp hoạt động giữa các ngành, các cấp trong quản lý,
bảo vệ rừng tạo sức mạnh tổng hợp để ngăn chặn các hành vi xâm hại đến tài
nguyên rừng.
- Rà soát Quy hoạch 3 loại rừng; xây dựng và thực hiện Quy hoạch bảo
vệ, phát triển rừng giai đoạn 2010 – 2020 và kế hoạch sử dụng đất chi tiết
giai đoạn 2010 – 2015 trên địa bàn tỉnh.
- Giải quyết đất ở, đất sản xuất và giao khoán đất để trồng rừng, khoán
bảo vệ rừng nhằm ổn định đời sống đồng bào dân tộc tại chỗ, người nghèo
thiếu đất, không có đất sản xuất và các đối tượng đã bị thu hồi đất thật sự
không có đất ở và sản xuất. Đẩy nhanh tiến độ giao khoán theo Nghị định số
135/2005/NĐ-CP ngày 8/11/2005 đối với những đơn vị đã nhận đất lâm

sút về số lượng và đặc biệt là chất lượng. Trong những năm qua, sự tăng
nhanh về dân số và khai thác quá mức TNN, các tài nguyên đất và rừng đã
làm suy kiệt nguồn nước; việc phát triển đô thị và công nghiệp nhưng không
có biện pháp quản lý chặt chẽ và xử lý các chất thải lỏng, thải rắn theo yêu
cầu cũng đã làm ô nhiễm nguồn nước, cho nên suy thoái TNN đã trở thành
khá phổ biến đối với các LVS, vì vậy Việt Nam được quốc tế xếp vào loại
các quốc gia có TNN suy thoái.


Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

Trước yêu cầu sử dụng nước còn tiếp tục gia tăng trong khi tài nguyên
nước ngày càng cạn kiệt và suy thoái, cần phân tích rõ các nguyên nhân, đặc
biệt là các nguyên nhân về quản lý để có các giải pháp ngăn chặn và giảm
thiểu suy thoái đang phát triển nghiêm trọng này.
* Nguyên nhân suy thoái Tài nguyên Nước LVS ở Việt Nam:
- Do sự gia tăng dân số quá nhanh
- Do khai thác quá mức TNN và các tài nguyên liên quan đến nước như đất,
rừng khiến TNN bị suy kiệt. Ngoài ra, các hồ thuỷ điện lớn khi vận hành chỉ
nhằm phục vụ cho phát điện cũng gây cạn kiệt dòng chảy cho hạ lưu. Mực
nước của một số sông, như sông Hồng những năm gần đây xuống thấp ngoài
nguyên nhân suy giảm lượng mưa còn do việc vận hành của các hồ Hoà
Bình và các hồ loại vừa và lớn ở thượng nguồn thuộc đất Trung Quốc.
Việc Trung Quốc đã và sẽ xây dựng các đập lớn trên thượng nguồn sông
Đà như đập Long Mạ cao 140m, đập Japudu cao 95m, đập Gelanta cao
113m với mục đích chính là phát điện thì ngay cả thuỷ điện Sơn La và Hoà
Bình cũng bị ảnh hưởng do chế độ vận hành của các hồ này…, và các đập ở
thượng nguồn sông Cửu Long, sẽ gây ảnh hưởng tới chế độ thuỷ văn, cũng
như sự bồi lắng của đồng bằng sông Cửu Long… không chỉ gây ảnh hưởng
lớn tới điều kiện tự nhiên mà còn ảnh hưởng tới các mặt kinh tế - xã hội.

hoạch bảo vệ này vào kế hoạch thực hiện hàng năm như là thực hiện quy
hoạch phát triển thuỷ lợi, thuỷ điện, cấp nước đô thị, công nghiệp….
* Giải pháp giảm thiểu suy thoái tài nguyên nước trên lưu vực sông
Để bảo vệ và phát triển bền vững nguồn TNN, giảm thiểu khó khăn về suy
thoái TNN cho các LVS, trong đó Chiến lược TNN của mình, các quốc gia
đều coi trọng các biện pháp công trình và phi công trình.
Biện pháp công trình
Xây dựng các hồ chứa thượng lưu để điều tiết nguồn nước vận hành theo
quy trình hợp lý đồng thời xây dựng các công trình khai thác lấy nước mặt,
nước dưới đất ở trung lưu và hạ lưu các LVS nhằm đáp ứng cho các nhu cầu
sử dụng nước và duy trì dòng chảy môi trường; trong điều kiện cần thiết và
cho phép thì còn phải xây dựng các công trình chuyển nước lưu vực để giải
quyết cho những vùng khan hiếm nước mà các nguồn nước trong lưu vực
không đáp ứng được. Đến nay trên toàn thế giới, các hồ chứa có tổng dung
tích điều tiết được 6.000 tỷ m3, chiếm 14% tổng lượng dòng chảy. Ở Việt
Nam tổng dung tích điều tiết của hồ chứa đã và đang xây dựng cho đến nay
đạt gần 30 tỷ m3, chiếm 9% tổng lượng dòng chảy nội địa.
Phát triển các hệ thống thu gom và xử lý các loại chất thải. Đối với sông
nội đô cần tăng cường nạo vét, làm cống hộp lớn để chuyển tải và dẫn thêm
nguồn nước sạch ở sông hồ vào nhằm pha loãng và đẩy nguồn nước bẩn này
đến những trạm xử lý; đẩy mạnh việc xây dựng các trạm xử lý nước tải và
chất thải rắn tập trung và phân tán.


Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

Đẩy mạnh trồng rừng, nâng cao độ che phủ và sử dụng hợp lý tài nguyên
đất nhằm điều hoà nguồn nước, giảm lũ, tăng lưu lượng mùa kiệt.
Biện pháp phi công trình
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Jonhannesburg - Nam Phi 2002, nước đã được

Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

Các Bộ, ngành chức năng cần nhanh chóng hoàn thiện các văn bản liên
quan đến quản lý của ngành mình. Riêng về chính sách phí ô nhiễm, cần có
lộ trình nâng dần càng sớm càng tốt để tạo nguồn kinh phí cho xử lý nước.
Về thuế TNN ở Việt Nam cũng cần đánh giá lại mức thu cho phù hợp.
Về sử dụng tiết kiệm nguồn TNN:
Đối với một số LVS gặp khó khăn về TNN: Cần xây dựng mục tiêu sử
dụng nước tiết kiệm trong tất cả các đối tượng sử dụng nước nông nghiệp,
công nghiệp, đô thị, dịch vụ…sao cho có hiệu quả hơn.
Đối với việc tiết kiệm nước trong nông nghiệp: Kinh nghiệm chỉ đạo của
Cục quản lý Tưới tiêu và Cấp nước nông thôn ở Trung Quốc cho thấy: trong
chương trình hoàn chỉnh và hiện đại hoá các hệ thống thuỷ nông ở Trung
Quốc đã tăng thêm được 6,67 triệu ha, được tưới và tiết kiệm hàng năm
được 20 tỷ m3 nước. Ở Việt Nam nếu thực hiện theo chương trình này thì có
thể sẽ nâng cao thêm được diện tích tưới tiêu và tiết kiệm được rất nhiều
nước.
Các ngành sử dụng nước khác nhau cũng cần có chương trình sử dụng
nước tiết kiệm. Riêng đối với thuỷ điện, cần có quy trình vận hành hợp lý để
vừa đảm bảo yêu cầu ngành điện và phục vụ các yêu cầu sử dụng nước ở hạ
lưu cũng như duy trì động thái của dòng chảy.

III - KẾT LUẬN


Ketnooi.com vì sự nghiệp giáo dục

Trọng thời đại công nghiệp hoá - hiện đại hoá như hiện nay. Nền kinh tế
đang có xu hướng toàn cầu hoá và phát triển hơn. Nhưng bên cạnh đó là
những tác động, ảnh hưởng không tốt đến tài nguyên thiên nhiên như sự suy