BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐỖ ĐÔNG HÒA

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN LANG
CHÁNH, TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

ĐỖ ĐÔNG HÒA

MỘT SỐ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ
HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN LANG CHÁNH, TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 60.14.05
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS NGUYỄN BÁ MINH

- Lời cảm ơn………….…………………………………………………......
- Mục lục ………………………………………………...……………........

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

CB
CB, GV
CB, QL
CBQLGD
CNH - HĐH
CNTT
CSVC
CT
GD
GD & ĐT
GV
HT
HS
KH

Cán bộ
Cán bộ, giáo viên
Cán bộ quản lý
Cán bộ quản lý giáo dục
Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá
Công nghệ thông tin
Cơ sở vật chất

Tổ chuyên môn
Tổ trưởng chuyên môn


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Điều 2 Luật Giáo dục đã khẳng định: “Mục tiêu GD là đào tạo con
người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ
và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội;
hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp
ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [26].
Mục tiêu, nhiệm vụ phát triển đất nước 5 năm 2011-2015 đã được nêu
trong Nghị quyết đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI Đảng Cộng sản Việt
Nam: " Tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng; đẩy
mạnh toàn diện công cuộc đổi mới; xây dựng hệ thống chính trị trong sạch,
vững mạnh; phát huy dân chủ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; phát
triển kinh tế bền vững; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân;
giữ vững ổn định chính trị - xã hội; tăng cường hoạt động đối ngoại; bảo vệ
vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ; tạo nền tảng để
đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện
đại" [20].
Chỉ thị 40/CT-TW ngày 15 tháng 6 năm 2004 của Ban Bí thư Trung
ương Đảng về "xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và
CBQLGD" đã chỉ rõ: "Mục tiêu là xây dựng đội ngũ nhà giáo và CBQLGD
được chuẩn hoá, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc
biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay
nghề của nhà giáo; thông qua việc QL, phát triển đúng định hướng và có hiệu
quả sự nghiệp GD để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng
những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp CNH - HĐH đất nước" [4].

5.1. Nhiệm vụ nghiên cứu


4
5.1.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về vấn đề quản lý hoạt động của TCM
ở các trường THCS.
5.1.2. Nghiên cứu thực trạng hoạt động của TCM các trường THCS
huyện Lang Chánh, xác định các nguyên nhân và rút ra bài học.
5.1.3. Đề xuất một số giải pháp quản lý hoạt động của TCM các trường
trung học cơ sở huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa.
5.2. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài này tập trung nghiên cứu thực trạng và tìm ra giải pháp quản lý hoạt
động của TCM ở các trường THCS huyện Lang Chánh, tỉnh Thanh Hóa trong giai
đoạn hiện nay.
6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin lý luận để xây
dựng cơ sở lý luận của đề tài. Thuộc nhóm phương pháp lý luận có các
phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
- Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu
- Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập
6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Nhóm phương pháp này nhằm thu thập các thông tin thực tiễn để xây
dựng cơ sở thực tiễn của đề tài. Thuộc nhóm phương pháp nghiên cứu thực
tiễn có các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
- Phương pháp quan sát;
- Phương pháp điều tra;
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục;
- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm hoạt động;
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia;

TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Đảng và Nhà nước ta đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng
vai trò, vị trí của giáo dục; GD được coi là một bộ phận quan trọng trong sự
nghiệp cách mạng giữ nước và xây dựng đất nước. Đặc biệt, trong những năm
gần đây khi đất nước chuyển mình đổi mới, phát triển kinh tế theo cơ chế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hơn lúc nào hết GD&ĐT có vai trò, vị trí
hết sức quan trọng.
Nâng cao chất lượng GD & ĐT có quan hệ mật thiết với việc nâng cao chất
lượng đội ngũ nhà giáo và CBQLGD, trong đó TTCM nhà trường giữ vai trò rất
quan trọng. Vấn đề này đã được Đảng và Nhà nước và nhiều nhà khoa học,
CBQL trong và ngoài ngành GD, các giảng viên, GV quan tâm nghiên cứu.
“Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010” Quyết định số
201/2001/QĐ-TTg ngày 28/12/2001 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã
đề ra mục tiêu của chiến lược phát triển giáo dục cần đạt được trong những
năm đầu của thế kỷ XXI, đó là “Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn
diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ
thống quản lý giáo dục” [8].
Chỉ thị số 40 - CT/TW ngày 15 tháng 6 năm 2004 của Ban Chấp hành
Trung ương về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và
CBQLGD, có nêu: “… nhằm thực hiện thành công Chiến lược phát triển giáo
dục 2001 - 2010 và chấn hưng đất nước. Mục tiêu là xây dựng đội ngũ nhà
giáo và cán bộ quản lý giáo dục được chuẩn hoá, đảm bảo chất lượng, đủ về
số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị,
phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghề của nhà giáo; thông qua việc quản


7
lý, phát triển đúng định hướng và có hiệu quả sự nghiệp giáo dục để nâng cao
chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của

động viên, giúp đỡ nhau trong công tác và cuộc sống. QL có hiệu quả hoạt
động của TCM sẽ góp phần nâng cao chất lượng GD ở các nhà trường nói
chung và trường THCS nói riêng.
Trong những năm qua, vấn đề bồi dưỡng tăng cường năng lực cho đội
ngũ HT, PHT và GV trong các nhà trường đã được Bộ GD&ĐT hết sức quan
tâm. Tuy nhiên, đối với đội ngũ TTCM thì chưa có sự quan tâm thỏa đáng,
chưa có những tài liệu mang tính đặc thù để tập huấn bồi dưỡng.
Việc nghiên cứu hoạt động của TCM và đội ngũ TTCM trong các nhà
trường phổ thông chưa nhiều và chưa thành hệ thống.Tuy nhiên bước đầu đã
có được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả như: Phạm Minh Hạc,
Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Quốc Bảo, Hà Thế Ngữ, Hà Sĩ Hồ, Nguyễn Gia
Quý, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đỗ Văn Chấn, Trần Kiểm…Ngoài ra trên các tạp
chí, các bài báo, các đề tài khoa học, một số Luận án tiến sĩ, Luận văn thạc sĩ
trong nước cũng có nghiên cứu về hoạt động của TCM và đội ngũ TTCM ở
các cơ sở giáo dục, các trường phổ thông.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài.
1.2.1. Tổ chuyên môn.
Theo Thông tư số 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 3 năm 2011 của
Bộ trưởng Bộ GD & ĐT về việc ban hành Điều lệ trường trung học cơ sở,
trường trung học phổ thông và trường phổ thông nhiều cấp học (gọi tắt là
Điều lệ trường trung học), quy định ở Điều 16 :
“Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tác
thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của
trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn
học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT. Mỗi tổ chuyên


9
môn có tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của Hiệu trưởng,
do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao

nhân GV học tập kinh nghiệm lẫn nhau...). Nhờ có TCM, các GV nhận thức
và thực hiện tốt nền nếp, kỷ cương trong dạy học và GD. TCM là đơn vị cơ sở
để thực hiện các chức năng QLGD, qua đó các kế hoạch, mục tiêu được thực
hiện, đồng thời các thành viên trong tổ biết mình đang ở đâu, phải làm gì để
góp phần hoàn thành kế hoạch chung cùng với nhà trường.
TCM là một bộ phận cấu thành của trường THCS. Các tổ, nhóm
chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các các bộ phận
nghiệp vụ khác và các tổ chức đoàn thể trong việc thực hiện các nhiệm vụ của
tổ và các nhiệm vụ khác của chiến lược phát triển nhà trường để đưa nhà
trường đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Tổ chuyên môn là nơi trực tiếp triển khai các mặt hoạt động của nhà
trường, trong đó trọng tâm là hoạt động giáo dục và dạy học.
Tổ chuyên môn là đầu mối quản lý mà Hiệu trưởng nhất thiết phải tập trung
dựa vào đó để quản lý nhà trường trên nhiều phương diện, nhưng cơ bản nhất
là hoạt động giáo dục, dạy học và hoạt động sư phạm của GV.
Đặc biệt, TCM là nơi tập hợp, đoàn kết, tìm hiểu nắm vững tâm tư, tình
cảm và những khó khăn trong đời sống của các GV trong tổ, kịp thời động
viên, giúp đỡ GV trong tổ hoàn thành tốt nhiệm vụ của người GV trong
trường trung học.
1.2.2. Hoạt động của tổ chuyên môn
Hoạt động của TCM trong nhà trường bao gồm: Hoạt động dạy học của
GV; tổ chức bồi dưỡng học sinh khá giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém; tổ chức
các hoạt động đổi mới PPDH; hoạt động tự học, tự bồi dưỡng, viết sáng kiến
kinh nghiệm, hoạt động ngoại khoá…; hoạt động kiểm tra, đánh giá GV về
chuyên môn nghiệp vụ, năng lực sư phạm; công tác thi đua; các hoạt động


11
khác trong Nhà trường theo sự phân công của HT.
Như vậy, hoạt động chính của TCM là hoạt động giảng dạy theo môn

Quản lý gắn với chức năng lao động xã hội, do nó bắt nguồn từ tính
chất xã hội của lao động. Có thể nói rằng, QL chính là các hoạt động do một
hoặc nhiều người điều phối hành động của người khác nhằm thu được kết quả
mong muốn; là sự tổ chức, kết hợp vận dụng tri thức với lao động để phát
triển sản xuất xã hội.
Quản lý trở thành một nhân tố của sự phát triển xã hội. Tuy nhiên, thuật
ngữ quản lý có nhiều cách hiểu khác nhau:
- Theo từ điển Tiếng Việt của Hội Ngôn ngữ học Việt Nam 1997:
+ Quản lý: là trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định như quản
lý hồ sơ, quản lý vật tư.
+ Quản lý: là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo yêu cầu nhất
định. [32]
- Theo Trần Hữu Cát và Đoàn Minh Duệ: “Quản lý là một hoạt động
thiết yếu nảy sinh khi con người lao động và sinh hoạt tập thể nhằm thực hiện
các mục tiêu chung. QL là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể
QL (người quản lý) đến khách thể QL (người bị quản lý) trong một tổ chức
nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức.[33]
- Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: “Quản lý là một quá trình định
hướng, quá trình có mục đích; quản lý là một hệ thống, là quá trình tác động
đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định”. [23]
- Theo từ điển Tiếng Việt: Quản lý (với ý nghĩa là một động từ)
+ Quản: Trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định.
+ Lý: Tổ chức và điều khiển các hoạt động theo yêu cầu nhất định.
- Còn nhận định của tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của
chủ thể QL trong việc huy động, phát huy, kết hợp, điều chỉnh, điều phối các


13
nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội
lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất và

+ Lãnh đạo (chỉ đạo): là người QL có sự dẫn dắt chỉ đạo, liên kết, liên
hệ với người khác và động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để
đạt được mục tiêu của tổ chức sau khi kế hoạch được lập.
+ Kiểm tra: là một chức năng quản lý. Thông qua đó một cá nhân, một
nhóm hoặc một tổ chức theo dõi giám sát các thành quả hoạt động và tiến
hành những hoạt động sửa chữa, uốn nắn cần thiết. Một kết quả hoạt động
phải phù hợp với những chi phí bỏ ra, nếu không tương ứng thì phải tiến hành
những hoạt động điều chỉnh, uốn nắn. Đó cũng là quá trình tự điều chỉnh, diễn
ra có tính chu kỳ như sau:
◦ Người quản lý đặt ra những chuẩn mực thành đạt của hoạt động.
◦ Người quản lý đối chiếu, đo lường kết quả sự thành đạt so với chuẩn
mực đã đặt ra.
◦ Người quản lý tiến hành điều chỉnh những sai lệch.
◦ Người quản lý hiệu chỉnh, sửa lại chuẩn mực (nếu cần).
Đối với giáo dục, quản lý thực chất là sự tác động một cách khoa học
của chủ thể quản lý đến hệ thống giáo dục nhằm làm cho hệ vận hành đến một
trạng thái mới có chất lượng cao hơn.


15

Công cụ
quản lý

Chủ thể
quản
Chủlýthể
quản lý

Chức năng

16
đội ngũ CBQLGD,... Trong công tác QL, TTCM cần xác định rõ các vấn đề
về đặc điểm của đối tượng QL, nội dung QL như:
- Về mặt trình độ: Đội ngũ này được đào tạo chuyên môn sư phạm, bồi
dưỡng lý luận và nghiệp vụ quản lý, nhưng lại được bồi dưỡng qua nhiều hình
thức, nhiều hệ thống khác nhau nên trình độ có sự chênh lệch.
- Về tính chất lao động: Lao động của đội ngũ này là lao động trí óc, vì
hoạt động QLGD thực chất là một dạng hoạt động khoa học GD. Những lao
động trong ngành GD là dạng lao động tổng hợp, kết hợp nhiều mặt, nhiều
lĩnh vực, nhiều hoạt động,...
- Về quan hệ xã hội: Đa số đều sống gắn liền với gia đình và cộng đồng
nên họ cũng là những công dân thực hiện mọi nghĩa vụ và quyền lợi.
- Về mặt tâm sinh lý: Do yêu cầu, tính chất của nghề nghiệp nên đội
ngũ này nói chung thường mô phạm, dễ mắc bệnh “sách vở”, xa thực tiễn, có
lúc còn bảo thủ,...
Có 2 nội dung cơ bản có quan hệ mật thiết với nhau trong quản lý CB
nói chung. Đó là QL đội ngũ và QL cá nhân. Quản lý đội ngũ TTCM phải đi
từ QL cá nhân, quản lý cá nhân của HT nhằm hướng tới QL đội ngũ này.
* Quản lý đội ngũ: là quản lý về số lượng, cơ cấu và chất lượng của đội ngũ.
Cụ thể là:
Phân tích được quá trình hình thành, cơ cấu (lứa tuổi, theo thành phần
xã hội, giới, trình độ văn hoá, trình độ lý luận, trình độ chuyên môn và nghiệp
vụ được đào tạo, thâm niên công tác, phẩm chất đạo đức, năng lực hoàn thành
nhiệm vụ, chế độ chính sách, tình hình sức khỏe, đời sống,...).
Chỉ ra những đặc điểm cơ bản nhất của đội ngũ để tìm ra giải
pháp, phát huy những mặt mạnh, khắc phục mặt hạn chế chung của đội
ngũ về tư tưởng, đạo đức, trình độ, năng lực, sức khỏe so với yêu cầu,
nhiệm vụ được giao.



lĩnh vực nào đó.


18
- Giải pháp QL là phương pháp QL đối với một hoạt động, một lĩnh
vực nào đó; ví dụ QLGD, quản lý dạy học ...
Từ khái niệm về giải pháp ở trên, chúng ta có thể hiểu: Giải pháp QL
hoạt động TCM là những cách thức, những tác động hướng vào việc tạo ra
những biến đổi về chất lượng của hoạt động quản lý TCM nhằm đạt được
mục tiêu, mục đích của nhà trường, đáp ứng được yêu cầu của xã hội và mong
muốn của nhân dân.
1.3. Một số vấn đề về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sở.

Mục tiêu của giáo dục phổ thông được ghi ở Khoản 1 Điều 27 Luật
giáo dục: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn
diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển
năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người
Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn
bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc”. [26]
Để đạt được mục tiêu trên thì chất lượng hoạt động của nhà trường là
một nhân tố rất quan trọng. Chất lượng hoạt động của nhà trường bao gồm:
Chất lượng của quá trình dạy học - giáo dục; chất lượng đội ngũ nhà giáo;
chất lượng của công tác quản lý; truyền thống và bầu không khí đạo đức trong
nhà trường; mối quan hệ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Trong nghiệp vụ
quản lý nhà trường có nhiều nội dung, trong đó quản lý hoạt động của TCM
có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của quá trình dạy học - giáo dục.
1.3. Một số vấn đề về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sở.

1.3.1. Đặc trưng của hoạt động tổ chuyên môn trung học cơ sở.

quản lý. Tổ trưởng vừa có trách nhiệm với các thành viên trong tổ, vừa có
trách nhiệm trước lãnh đạo trường.
1.3.2. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn.


20
Các biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THCS:
1.3.2.1. Kiểm tra việc xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ, kế hoạch giảng
dạy của GV.
+ Kiểm tra việc xây dựng kế hoạch hoạt động của TCM
Hoạt động này được thực hiện ngay từ đầu năm học các TTCM đều xây
dựng kế hoạch hoạt động của tổ, có thể HT trực tiếp kiểm tra hoặc giao cho
PHT ph trách chuyên môn ki m tra. Vi c xây d ng các k ho ch ho t n g c a
t ph i c n c vào k ho ch ho t n g c a nhà tr n g và ph i c các cán b ,
GV bàn b c th ng nh t trong H i ngh cán b công ch c u n m h c.
+ Kiểm tra việc xây dựng kế hoạch giảng dạy của GV.
Ngay từ đầu năm học, mỗi GV bộ môn phải xây dựng kế hoạch giảng
dạy cho cá nhân, đó là cẩm nang cho GV trong quá trình dạy học. Nếu việc
xây dựng kế hoạch của GV đảm bảo chi tiết, rõ ràng, chính xác, khoa học và
phù hợp sẽ tạo điều kiện cho GV hoàn thành nhiệm vụ năm học một cách xuất
sắc và đạt hiệu quả cao. Kế hoạch giảng dạy của GV được TTCM hướng dẫn
và ký duyệt trước khi thực hiện.
1.3.2.2. Tăng cường chỉ đạo hoạt động của tổ chuyên môn
Hoạt động của TCM gồm nhiều nội dung, nó quyết định cho sự thành
công và hoàn thành nhiệm vụ năm học một cách tốt nhất. Một số HT quản lý
hoạt động của TCM thông qua TTCM, số khác thì giao cho PHT trực tiếp
quản lý và báo cáo cho HT trong các cuộc họp
Dù là HT, PHT hay TTCM trực tiếp chỉ đạo hoạt động của TCM cũng
cần phải cụ thể hoá bằng các nội dung, các nhiệm vụ cụ thể trong từng tháng
và trong mỗi học kỳ, cả năm học. Việc chỉ đạo hoạt động của tổ chuyên môn