Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Lời nói đầu
Việt Nam trong sự phát triển của Đông á và Đông Nam á, hay nói rộng hơn
là vòng cung Châu á-Thái Bình Dơng, hiên nay đang thu hút đợc nhiều ngời trong
giới lãnh đạo và giới kinh doanh trên thế giới.
Vì sao Việt Nam có sự chú ý đó? chắc chắn là do Việt Nam đã và đang tiến
hành công cuộc đổi mới một cách toàn diện và ngày càng sâu sắc về cơ sở hạ tầng
và kiến chúc thợng tầng xã hội.
Trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng xã
hội ở nớc ta, cần vận dụng và quán triệt quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và
kiến trúc thợng tầng. Cơ sở hạ tầng là kết cấu kinh tế đa thành phần trong đó có
thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể và nhiều thành kinh tế khác nhau. Tính
chất đan xen - quá độ về kết cấu của cơ sở kinh tế vừa làm cho nền kinh tế sôi
động, phong phú, vừa mang tình phức tạp trong quá trình thực hiện định hớng xã
hội. Đây là một kết cấu kinh tế năng động, phong phú đợc phản chiếu trên nền
kiến trúc thợng tầng và đặt ra đòi hỏi khách quan là nền kiến trúc thợng tầng cũng
phải đổi mới để đáp ứng đòi hỏi của cơ sở kinh tế. Nh vậy kiến trúc thợng tầng
mới có sức mạnh đáp ứng đò hỏi của cơ sở hạ tầng.
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Nội dung
A. giới thiệu đề tài
Triết học là một trong những hình thái ý thức xã hội, xét cho cùng đều bị các
quan hệ của kinh tế qui định. Dù ở xã hội nào, triết học bao giờ cũng bao gồm hai
yếu tố: Yếu tố nhận thức đã là sự hiểu biết về thế giới sung quanh trong đó con ng-
ời là yếu tố nhận định là sự đánh giá về mặt đạo lý.
Để phù hợp với trình độ phát triển thấp ở các giai đoạn đầu tiên của lịch sử
loài ngời, triết học ra đời với tính cách là một khoa học tổng hợp các tri thức của
con ngời về hiện thực xung quanh và bản thân mình. Sau đó, do sự phát triển của
xã hội triết học đã tách ra khỏi thành khoa học độc lập, triết học với tính cách là
khoa học, nên nó có đối tợng và nhiệm vụ nhận thức riêng của mình, nó là hệ

những quan hệ sản xuất quá độ, hay những tàn d cũ, mầm mống mới có vai trò
nhất định giữa chúng tuy có khác nhau nhng không tách rời nhau vừa đấu tranh
với nhau, vừa liên hệ với nhau và hình thành cơ sở hạ tầng của mỗi xã hội cụ thể ở
mỗi giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử.
Ví dụ nh: Trong xã hội phong kiến ngoài quan hệ sản xuất phong kiến chiếm
địa vị thống trị, nó còn có quan hệ sản xuất tàn d của xã hội chiếm hữu nô lệ, mầm
mống của quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa và chính 3 yếu tố đó cấu thành nên cơ
sở hạ tầng phong kiến.
Đặc trng cho tính chất của một cơ sở hạ tầng là do quan hệ sản xuất thống trị
quy định. Quan hệ sản xuất thống trị qui định và tác động trực tiếp đến xu hớng
chung của toàn bộ đời sồng kinh tế - xã hội. Qui định tính chất cơ bản của toàn bộ
cơ sở hạ tầng xã hội đơng thời mặc dù quan hệ tàn d, mầm mống có vị trí không
đáng kể trong xã hội có nền kinh tế xã hội phát triển đã trởng thành, nhng lại có vị
trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần của xã hội đang ở giai đoạn
mang tính chất quá độ.
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Cơ sở hạ tầng mang tính chất đối kháng tồn tại trong xã hội mà dựa trên cơ
sở chiếm hữu t nhân về t liệu sản xuất. Tính chất đối kháng của cơ sở hạ tầng đợc
bắt nguồn từ những mâu thuẫn nội tại không thể điều hoà đợc trong cơ sở hạ tầng
đó và do bản chất của kiểu quan hệ sản xuất thống trị quy định. Đó là sự biểu hiện
của sự đối lập về lợi ích kinh tế giữa các tập đoàn ngời trong xã hội.
Nh vậy, cơ sở hạ tầng là tổng thể và mâu thuẫn rất phức tạp, là quan hệ vật
chất tồn tại khách quan độc lập với ý thức con ngời. Nó đợc hình thành trong quá
trình sản xuất vật chất và trực tiếp biến đổi theo sự tác động và phát triển của lực l-
ợng sản xuất.
II. KHáI NIệM KIếN TRúC THƯợNG TầNG Xã HộI:
1. Khái niệm:
Kiến trúc thợng tầng là toàn bộ những quan điểm: chính trị, pháp quyền, đạo
đức, triết học, tôn giáo, nghệ thuật... với những thể chế tơng ứng: nhà nớc, đảng

trúc thợng tầng xã hội.
Theo nh quan điểm của chủ nghĩa duy tâm thì nhà nớc và pháp luật quyết
định quan hệ kinh tế, ý thức t tởng quyết định tiến trình phát triển của xã hội. Theo
chủ nghĩa duy vật, kinh tế là yếu tố duy nhất quyết định còn ý thức t tởng, chính
trị không có vai trò gì đối với tiến bộ xã hội.
Nhng theo chủ nghĩa Mác- Lê nin, đã khẳng định: Cơ sở hạ tầng và kiến trúc
thợng tầng có quan hệ biện chứng không tách rời nhau, trong đó có cơ sở hạ tầng
giữ vai trò quyết định kiến trúc thợng tầng. Còn kiến trúc thợng tầng là phản ánh
cơ sở hạ tầng, nhng nó có vai trò tác động trở lại to lớn đối với cơ sở hạ tầng đã
sinh ra nó.
Trong sự thống nhất biện chứng này, sự phát triển của cơ sở hạ tầng đóng vai
trò với kiến trúc thợng tầng. Kiến trúc thợng tầng phải phù hợp với tính chất trình
độ phát triển của cơ sở hạ tầng hay cơ sở hạ tầng nào thì kiến trúc thợng tầng ấy.
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Sự biến đổi giữa hai yếu tố này cũng tuân theo mối quan hệ biện chứng giữa
chất và lợng diễn ra theo hai hớng :
Một là: sự phát triển hoạc giảm đi về lợng dẫn đến sự biến đổi ngay về chất.
Hai là: sự tăng hay giảm về lợng không làm cho chất thay đổi ngay mà thay
đổi dần dần từng phần từng bớc .
Theo quy luật này thì quá trình biến đổi giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng
tầng diễn ra nh sau:
Khi cơ sở hạ tầng phát triển đến một mức độ giới hạn nào đó gọi là điểm nút,
thì nó đòi hỏi phải kéo theo sự thay đổi về kiến trúc thợng tầng. Quá trình này
không chỉ đơn thuần là sự biến một hay nhiều bộ phận mà là sự chuyển đổi cả một
hình thái kinh tế chính trị và hình thái kinh tế chính trị u thế sẽ chiếm giữ giai
đoạn lịch sử này: trong giai đoạn hình thái kinh tế chính trị đó chiếm giữ thì cơ sở
hạ tầng và kiến trúc thợng tầng có sự dung hoà với nhau hay đạt đợc giới hạn
độ.Tại đây, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng tác động biện chứng với nhau
theo cách thức bắt đầu sự thay đổi tuần tự về cơ sở hạ tầng (tăng hoặc giảm dần)

thế cơ sở hạ tầng khác. Nghĩa là, khi cách mạng xã hội đa đến sự thủ tiêu cơ sở hạ
tầng cũ bị xoá bỏ và thay thế cơ sở hạ tầng mới thì sự thống trị cũ bị xoá bỏ và
thay thế bằng sự thống trị của giai cấp mới. Qua đó mà chính trị của giai cấp thay
đổi, bộ máy nhà nớc mới thành lập thay thế nhà nớc cũ, ý thức xã hội cũng biến
đổi.
Trong xã hội có đối kháng giai cấp, sự biến đổi của cơ sở hạ tầng và kiến trúc
thợng tầng diễn ra do kết quả của cuộc đấu tranh gay go phức tạp giữa các giai cấp
thống trị và giai cấp bị trị, mà đỉnh cao là cách mạng xã hội.
Những biến đổi của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng xét cho cùng là do
sự phát triển của lực lợng sản xuất. Nhng lực lực lợng sản xuất trực tiếp gây ra sự
biến đổi của cơ sở hạ tầng và sự biến đổi của cơ sở hạ tầng đến lợt nó lại làm cho
kiến trúc thợng tầng biến đổi.
7