Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Lời nói đầu
Việt Nam trong sự phát triển của Đông á và Đông Nam á, hay nói rộng hơn
là vòng cung Châu á-Thái Bình Dơng, hiên nay đang thu hút đợc nhiều ngời trong
giới lãnh đạo và giới kinh doanh trên thế giới.
Vì sao Việt Nam có sự chú ý đó? chắc chắn là do Việt Nam đã và đang tiến
hành công cuộc đổi mới một cách toàn diện và ngày càng sâu sắc về cơ sở hạ tầng
và kiến chúc thợng tầng xã hội.
Trong quá trình phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo định hớng xã
hội ở nớc ta, cần vận dụng và quán triệt quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và
kiến trúc thợng tầng. Cơ sở hạ tầng là kết cấu kinh tế đa thành phần trong đó có
thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể và nhiều thành kinh tế khác nhau. Tính
chất đan xen - quá độ về kết cấu của cơ sở kinh tế vừa làm cho nền kinh tế sôi
động, phong phú, vừa mang tình phức tạp trong quá trình thực hiện định hớng xã
hội. Đây là một kết cấu kinh tế năng động, phong phú đợc phản chiếu trên nền
kiến trúc thợng tầng và đặt ra đòi hỏi khách quan là nền kiến trúc thợng tầng cũng
phải đổi mới để đáp ứng đòi hỏi của cơ sở kinh tế. Nh vậy kiến trúc thợng tầng
mới có sức mạnh đáp ứng đò hỏi của cơ sở hạ tầng.
Đã có rất nhiều văn kiện trính trị và luận văn khoa học đề cập sâu sắc về
công cuộc đổi mới này. Vì vậy, với t cách là một sinh viên còn trên giảng đờng,
em chỉ mong bài viết này có thể nêu một số vấn đề có tính chất khái quát về công
cuộc đổi mới này ở Việt Nam.
Em xin chân thành cảm ơn sự hớng dẫn của thầy giáo. Ngời đã tận tình giúp
em hoàn thành bài tiểu luận này.
Do thời gian su tầm tài liệu không nhiều và trình độ nhận thức của em còn
hạn chế nên bài viết của em không tránh khỏi những sai sót và bất cập, em rất
mong nhận đợc sự nhận xét của thầy, và đóng góp của các bạn để bài tiểu luận của
em đợc hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn.
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

chất xã hội. Nó bao gồm không chỉ những quan hệ trực tiếp giữa ngời với ngời
2
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
trong sản xuất vật chất mà nó còn bao gồm cả những quan hệ kinh tế, trao đổi
trong quá trình tái sản xuất ra đời sống vật chất của con ngời.
2. Đặc điểm, tính chất:
Cơ sở hạ tầng của một xã hội cụ thể thờng bao gồm: kiểu quan hệ sản xuất
thống trị trong nền kinh tế. Đồng thời trong mỗi cơ sở hạ tầng xã hội còn có
những quan hệ sản xuất khác nh: dấu vết, tàn trữ quan hệ sản xuất cũ và mầm
mống, tiền đề của quan hệ sản xuất mới. Cuộc sống của xã hội cụ thể đợc đặt
trong trớc hết bởi kiểu quan hệ sản xuất thống trị tiêu biểu cho cuộc sống ấy và
những quan hệ sản xuất quá độ, hay những tàn d cũ, mầm mống mới có vai trò
nhất định giữa chúng tuy có khác nhau nhng không tách rời nhau vừa đấu tranh
với nhau, vừa liên hệ với nhau và hình thành cơ sở hạ tầng của mỗi xã hội cụ thể ở
mỗi giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử.
Ví dụ nh: Trong xã hội phong kiến ngoài quan hệ sản xuất phong kiến chiếm
địa vị thống trị, nó còn có quan hệ sản xuất tàn d của xã hội chiếm hữu nô lệ, mầm
mống của quan hệ sản xuất t bản chủ nghĩa và chính 3 yếu tố đó cấu thành nên cơ
sở hạ tầng phong kiến.
Đặc trng cho tính chất của một cơ sở hạ tầng là do quan hệ sản xuất thống trị
quy định. Quan hệ sản xuất thống trị qui định và tác động trực tiếp đến xu hớng
chung của toàn bộ đời sồng kinh tế - xã hội. Qui định tính chất cơ bản của toàn bộ
cơ sở hạ tầng xã hội đơng thời mặc dù quan hệ tàn d, mầm mống có vị trí không
đáng kể trong xã hội có nền kinh tế xã hội phát triển đã trởng thành, nhng lại có vị
trí quan trọng trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần của xã hội đang ở giai đoạn
mang tính chất quá độ.
Cơ sở hạ tầng mang tính chất đối kháng tồn tại trong xã hội mà dựa trên cơ
sở chiếm hữu t nhân về t liệu sản xuất. Tính chất đối kháng của cơ sở hạ tầng đợc
bắt nguồn từ những mâu thuẫn nội tại không thể điều hoà đợc trong cơ sở hạ tầng
đó và do bản chất của kiểu quan hệ sản xuất thống trị quy định. Đó là sự biểu hiện

Bộ phận có quyền lực mạnh nhất của kiến trúc thợng tầng của xã hội có tính
chất đối kháng giai cáap là nhà nớc-Đây là công cụ của giai cấp thống trị tiêu biểu
cho xã hội về mặt pháp lý- chính trị.
Thời kỳ quá độ từ CNTB lên CNCS, những tàn d t tởng của các giai cấp thống
trị bóc lột vẫn còn tồn tại trong kiến trúc thợng tầng. Vì vậy, trong kiến trúc thợng
tầng của các nớc xã hội chủ nghĩa ở thời kỳ này vẫn còn sự đấu tranh giữa t tởng
xã hội chủ nghĩa với những tàn d t tởng khác. Chỉ đến chủ nghĩa cộng sản, tính
giai cấp của giai cấp của giai cấp thợng tầng mới bị xoá bỏ.
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
III. Mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc th-
ợng tầng xã hội.
Theo nh quan điểm của chủ nghĩa duy tâm thì nhà nớc và pháp luật quyết
định quan hệ kinh tế, ý thức t tởng quyết định tiến trình phát triển của xã hội. Theo
chủ nghĩa duy vật, kinh tế là yếu tố duy nhất quyết định còn ý thức t tởng, chính
trị không có vai trò gì đối với tiến bộ xã hội.
Nhng theo chủ nghĩa Mác- Lê nin, đã khẳng định: Cơ sở hạ tầng và kiến trúc
thợng tầng có quan hệ biện chứng không tách rời nhau, trong đó có cơ sở hạ tầng
giữ vai trò quyết định kiến trúc thợng tầng. Còn kiến trúc thợng tầng là phản ánh
cơ sở hạ tầng, nhng nó có vai trò tác động trở lại to lớn đối với cơ sở hạ tầng đã
sinh ra nó.
Trong sự thống nhất biện chứng này, sự phát triển của cơ sở hạ tầng đóng vai
trò với kiến trúc thợng tầng. Kiến trúc thợng tầng phải phù hợp với tính chất trình
độ phát triển của cơ sở hạ tầng hay cơ sở hạ tầng nào thì kiến trúc thợng tầng ấy.
Sự biến đổi giữa hai yếu tố này cũng tuân theo mối quan hệ biện chứng giữa
chất và lợng diễn ra theo hai hớng :
Một là: sự phát triển hoạc giảm đi về lợng dẫn đến sự biến đổi ngay về chất.
Hai là: sự tăng hay giảm về lợng không làm cho chất thay đổi ngay mà thay
đổi dần dần từng phần từng bớc .
Theo quy luật này thì quá trình biến đổi giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thợng tầng về tính chất, nội dung và kết
cấu: Tính chất của kiến trúc thợng tầng đối kháng hay không đối kháng, nội dung
của kiến trúc thợng tầng nghèo nàn hay đa dạng, phong phú và hình thức của kiến
trúc thợng tầng gọn nhẹ hay phức tạp do cơ sở hạ tầng quyết định.
Vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thợng tầng còn thể hiện
ở chỗ những biến đổi căn bản trong cơ sở hạ tầng dẫn đến sự biến đổi căn bản
trong kiến trúc thợng tầng. Mác viết: Cơ sở kinh tế thay đổi thì tất cả tất cả các
kiến trúc thợng tầng đồ sộ cũng bị thay đổi ít nhiều nhanh chóng.
Sự biến đổi của kiến trúc thợng tầng diễn ra rõ rệt khi cơ sở hạ tầng này thay
thế cơ sở hạ tầng khác. Nghĩa là, khi cách mạng xã hội đa đến sự thủ tiêu cơ sở hạ
tầng cũ bị xoá bỏ và thay thế cơ sở hạ tầng mới thì sự thống trị cũ bị xoá bỏ và
thay thế bằng sự thống trị của giai cấp mới. Qua đó mà chính trị của giai cấp thay
đổi, bộ máy nhà nớc mới thành lập thay thế nhà nớc cũ, ý thức xã hội cũng biến
đổi.
Trong xã hội có đối kháng giai cấp, sự biến đổi của cơ sở hạ tầng và kiến trúc
thợng tầng diễn ra do kết quả của cuộc đấu tranh gay go phức tạp giữa các giai cấp
thống trị và giai cấp bị trị, mà đỉnh cao là cách mạng xã hội.
Những biến đổi của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thợng tầng xét cho cùng là do
sự phát triển của lực lợng sản xuất. Nhng lực lực lợng sản xuất trực tiếp gây ra sự
biến đổi của cơ sở hạ tầng và sự biến đổi của cơ sở hạ tầng đến lợt nó lại làm cho
kiến trúc thợng tầng biến đổi.
6