Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
lời nói đầu
Ngay từ buổi bình minh đầu tiên của nhân loại cho đến nay con ngời đã
trải qua 5 hình thái kinh tế xã hội, từ thời kỳ mông muội đến lúc hiện đại nh
ngày nay. Đó là cả một quá trình biến đổi phát triển đi lên kế tiếp nhau của các
thời kỳ : Công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, t bản chủ nghĩa
và xã hội chủ nghĩa. ở mỗi thời kỳ đó con ngời đều phải tiến hành lao động
sản xuất vật chất để tồn tại và phát triển để thoả mãn thị yếu của mình và
chính những phơng thức sản xuất nhất định của quá trình lao động sản xuất
vật chất đó đã tạo lên một hình thái kinh tế xã hội nhất định. Vậy mỗi hình
thái kinh tế xã hội sẽ đợc quy định bởi một phơng thức sản xuất nhất định và
đó chính là nét đặc trng cho mỗi xã hội đồng thời cũng là yếu tố quyết định sự
phát triển hình thái kinh tế của mỗi xã hội. Sự thay thế kế tiếp nhau của các
phơng thức sản xuất đó trong lịch sử đã quyết định sự phát triển của từng xã
hội từ thấp đến cao, và qua nghiên cứu lại cho thấy trong mỗi một phơng thức
sản xuất nào thì cũng có sự thống nhất phù hợp giữa lực lợng sản xuất và quan
hệ sản xuất. Lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất luôn song song tồn tại và
tác động lẫn nhau để hình thành lên một phơng thức sản xuất. Đó là hai yếu tố
quan trọng quyết định tính chất và kết cấu của xã hội, quyết định sự vận động
và phát triển của xã hội. Mà theo Mác-Ănghen gọi nhận định đó là mối quan
hệ "bản chất-tất yếu ".
Mặt khác trong mối quan hệ biện chứng giữa lực lợng sản xuất và
quan hệ sản xuất, thì sự tác động qua lại và mối liên hệ giữa chúng phải hài
hoà chặt chẽ, lực lợng sản xuất phải luôn quyết định quan hệ sản xuất và quan
hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lợng sản
xuất. Một hình thái kinh tế xã hội có ổn định và tồn tại vững chắc thì phải có
một phơng thức sản xuất hợp lý, chính bởi lẽ đó mà lực lợng sản xuất phải t-
ơng ứng phù hợp với quan hệ sản xuất, vì xét đến cùng thì quan hệ sản xuất
chính là hình thức của lực lợng sản xuất. Vậy nên, nếu lực lợng sản xuất mà
phát triển trong khi đó quan hệ sản xuất lại lạc hậu thì sẽ kìm hãm sự phát
triển của lực lựơng sản xuất, ngợc lại quan hệ sản xuất tiến bộ hơn lực lợng sản

nghiệm tốt hơn cho các bài viết sau.
Em xin chân thành cảm ơn !
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Hồng Hơng
2
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Nội Dung
I. Mối quan hệ biện chững giữa quan hệ sản xuất và lực lợng
sản xuất.
1.Lực lợng sản xuất.
1.1 Khái niệm
Lực lợng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa ngời với thế giới tự
nhiên. Trong quá trình sản xuất lực lợng sản xuất thể hiện năng lực thực tiễn
của con ngời trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất. Lực lợng sản xuất
bao gồm nguời lao động với kỹ năng lao động của họ và t liệu sản xuất, trớc
hết là công cụ lao động. Trong quá trình sản xuất, sức lao động của con ngời
và và t liệu sản xuất trớc hết là công cụ lao động phải kết hợp với nhau tạo
thành lực lợng sản xuất.
1.2 Lực l ợng sản xuất: Bao gồm:
a) T liệu sản xuất: là do xã hội tạo ra.Gồm:
- Đối tợng lao động
- T liệu lao động :
+ Công cụ lao động.
+ Những t liệu lao động khác.
Đối tợng lao động không phải là toàn bộ giới tự nhiên, mà chỉ có một
bộ phận của giới tự nhiên đợc đa vào sản xuất. Con ngời không chỉ tìm trong
giới tự nhiên những đối tợng lao động có sẵn mà còn sáng tạo ra bản thân đối
tợng lao động.
T liệu lao động là vật thể hay phức hợp vật thể mà con ngời đặt giữa
mình với đối tợng lao động, chúng dẫn truyền sự tác động của con ngời vào
đối tợng lao động.

tại khách quan, độc lập với ý thức của con ngời. Quan hệ sản xuất là quan hệ
kinh tế cơ bản của một hình thái kinh tế - xã hội. Một kiểu quan hệ sản xuất
tiêu biểu cho bản chất kinh tế của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định.
2.2 Quan hệ sản xuất: Bao gồm những mặt cơ bản sau:
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
- Quan hệ giữa ngời với ngời đối với việc sở hữu về
t liệu sản xuất.
- Quan hệ giữa ngời với ngời đối với việc tổ chức
quản lý.
- Quan hệ giữa ngời với ngời đối với việc phân
phối sản phẩm lao động.
Ba mặt nói trên có quan hệ hữu cơ với nhau, trong đó quan hệ thứ nhất
có ý nghĩa quyết định đối với tất cả những mối quan hệ khác. Bản chất của
bất kì quan hệ sản xuất nào cũng đều phụ thuộc vào vấn đề t liệu sản xuất
chủ yếu trong xã hội đợc giải quyết thế nào.
Có hai hình thức sở hữu cơ bản về t liệu sản xuất:
+ Sở hữu t nhân.
+ Sở hữu xã hội.
Những hình thức sở hữu đó là những quan hệ kinh tế hiện thực giữa
ngời với ngời trong xã hội. Đơng nhiên để cho t liệu sản xuất không trở
thành vô chủ phải có chính sách và cơ chế rõ ràng để xác định chủ thể sở
hữu và sử dụng đối với những t liệu sản xuất nhất định.
Trong sự tác động lẫn nhau của các yếu tố cấu thành quan hệ sản xuất,
quan hệ tổ chức quản lý và quan hệ phân phối có vai trò quan trọng. Những
quan hệ này góp phần củng cố quan hệ sở hữu và cũng có thể làm biến dạng
quan hệ sở hữu. Các hệ thống quan hệ sản xuất ở mỗi giai đoạn lịch sử đều
tồn tại trong một phơng thức sản xuất nhất định. Hệ thống quan hệ sản xuất
thống trị mỗi hình thái kinh tế - xã hội ấy. Vì vậy, khi nghiên cứu, xem xét
tính chất của một hình thái kinh tế xã hội nào thì không chỉ nhìn ở trình độ

xuất thì các mối quan hệ của quan hệ sản xuất với lực lợng sản xuất sẽ là
không xác định, không có điểm tựa để tác động lẫn nhau tạo ra sự phát
triển của lực lợng sản xuất và phơng thức sản xuất.
3.1Những tác động của lực l ợng sản xuất đến quan hệ sản xuất.
Quan hệ sản xuất đợc hình thành, biến đổi và phát triển đều do lực l-
ợng sản xuất quyết định.
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Trong quá trình sản xuất, với mục đích để lao động bớt nặng nhọc và
đạt hiệu quả cao hơn, con ngời luôn luôn tìm cách cải tiến, hoàn thiện công
cụ lao động mới tinh xảo hơn. Cùng với sự biến đổi và phát triển của công cụ
lao động thì kinh nghiệm sản xuất, thói quen lao động, kĩ thuật sản xuất, kiến
thức khoa học của con ngời cũng tiến bộ. Lực lợng sản xuất lúc này đã trở
thành yếu tố cách mạng nhất. Còn quan hệ sản xuất là yếu tố tơng đối ổn
định, có khuynh hớng lạc hậu hơn là sự phát triển của lực lợng sản xuất. Lực
lợng sản xuất là nội dung của phơng thức sản xuất, còn quan hệ sản xuất là
hình thức xã hội của nó. Trong mối quan hệ giữa nội dung và hình thức thì
hình thức phụ thuộc vào nội dung, nội dung quyết định hình thức, nội dung
thay đổi trớc rồi hình thức mới thay đổi theo.
Cùng với sự phát triển của lực lợng sản xuất, quan hệ sản xuất cũng
hình thành và biến đổi phù hợp với tính chất và trình độ của lực lợng sản
xuất. Sự phù hợp đó là động lực làm cho lực lợng sản xuất phát triển mạnh
mẽ. Khi lực lợng sản xuất phát triển lên một trình độ mới, quan hệ sản xuất
cũ không còn phù hợp với nó nữa nên buộc phải hay đổi bằng quan hệ mới,
phù hợp với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất và chính sự thay đổi
thích nghi này đã mở đờng cho lực lợng sản xuất phát triển.
3.2 Sự tác động trở lại của quan hệ sản xuất với lực l ợng sản xuất.
Sự hình thành, biến đổi và phát triển của quan hệ sản xuất phụ thuộc
vào tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất. Nhng quan hệ sản xuất là
hình thức xã hội mà lực lợng sản xuất dựa vào đó để phát triển, nó tác động

cầu phát triển của lực lợng sản xuất. Từ mối quan hệ biện chứng giữa lực l-
ợng sản xuất và quan hệ sản xuất làm hình thành quy luật quan hệ sản xuất
phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lợng sản xuất. Đây
là quy luật kinh tế chung của mọi phơng thức sản xuất.
Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ
của lực lợng sản xuất là quy luật cơ bản của sự phát triển loài ngời. Sự tác
động của nó trong lịch sử làm cho xã hội chuyển từ hình thái kinh tế xã hội
thấp lên hình thái kinh tế xã hội cao hơn.
3.4 Sự mâu thuẫn của lực l ợng sản xuất và quan hệ sản xuất.
8
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Mác viết: Tới một giai đoạn phát triển nào đó của chúng các lực lợng
sản xuất vật chất của xã hội sẽ mâu thuẫn với những quan hệ sản xuất hiện có
hay đây chỉ là biểu hiện pháp lý của nhũng quan hệ sản xuất đó, mâu thuẫn
với những quan hệ sở hữu, trong đó từ trớc đến nay các lực lợng sản xuất vẫn
phát triển.
Theo Mác, sự mâu thuẫn của lực lợng sản xuất với quan hệ sản xuất tr-
ớc hết diễn ra ở mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất với quan hệ sở hữu. Nhng
đây không phải là sự mâu thuẫn do quan hệ sản xuất tạo ra, mà là sự mâu
thuẫn do sự phát triển của lực lợng sản xuất dẫn đến. Quan hệ sản xuất do
tính thể chế, tính pháp luật nên chậm biến đổi, trong khi đó lực lợng sản
xuất thờng xuyên biến đổi, phát triển, nên sẽ phá vỡ trạng thái phù hợp tạo
ra mâu thuẫn. Đó là mâu thuẫn tích cực, mâu thuẫn do sự phát triển của lực l-
ợng sản xuất tạo ra, đòi hỏi đợc tiếp tục phát triển. Lúc đó yêu cầu phù hợp
của quy luật đòi hỏi phải thay quan hệ sản xuất đã không còn tác dụng, lỗi
thời bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ mới của lực lợng sản
xuất, đòi hỏi quan hệ sản xuất phải phù hợp. Mác không đề cập tới trờng hợp
mâu thuẫn của quan hệ sản xuất với lực lợng sản xuất do chủ quan của con
ngời gây ra (vì gán cho lực lợng sản xuất những quan hệ không phù hợp với
trình độ của nó). Mác thờng xuất phát từ công cụ sản xuất và đặt nó trong

gắt, lực lợng sản xuất khi đó đã phát triển cao, đòi hỏi phải có quan hệ sản
xuất mới, những quan hệ mà vì nó đã tiến hành đấu tranh vào các quá trình
kinh tế xã hội, là có thể tạo nên sự phù hợp nhất định giữa quan hệ sản xuất
với lực lợng sản xuất. Khi mẫu thuẫn đã đợc giải quyết thì cũng là lúc quá
trình phù hợp mới đợc xác lập, nhng trên cơ sở trình độ mới của lực lợng sản
xuất. Mâu thuẫn đợc giải quyết đến đâu thì sự phù hợp cũng đợc xác lập tới
đó. Giống nh việc giải quyết mâu thuẫn, quá trình phù hợp cũng diễn ra dần
từng bớc, từ ít đến nhiều, từ thấp đến cao, từng mặt đến toàn bộ. Khi sự phù
hợp đạt đợc về cơ bản, thì có thể nói là đã tạo ra một sự thống nhất giữa quan
hệ sản xuất với lực lợng sản xuất.
Trong sự vận động của các quá trình sản xuất của xã hội, sự phù hợp
hay mâu thuẫn của quan hệ sản xuất với lực lợng sản xuất luôn luôn chuyển
hoá, thay thế lẫn nhau. Khi thì mâu thuẫn, khi thì phù hợp, từ phù hợp đến
10
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
mâu thuẫn và khi mâu thuẫn nảy sinh sẽ đợc giải quyết thì tạo ra sự phù hợp
mới cao hơn. Đó là quá trình phát triển lớn lên của lực lợng sản xuất, quá
trình đổi mới liên tục các quan hệ sản xuất, quá trình thay đổi các phơng thức
sản xuất, đa xã hội chuyển từ phơng thức sản xuất này đến phơng thức sản
xuất khác.
II Vận dụng.
1.Sự biểu hiện mối quan hệ biện chứng giữa lực lợng sản xuất và
quan hệ sản xuất từ trớc đến nay nói chung.
Theo Chủ nghĩa Mác - Lênin thì loài ngời từ trớc đến nay đã trải qua 5
hình thái kinh tế xã hội, từ thời kỳ mông muội đến hiện đại nh ngày nay đó
là các thời kỳ: công xã nghuyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, t bản chủ
nghĩa và xã hội chủ nghĩa.Trong mỗi hình thái kinh tế xã hội đợc quy đinh
bởi một phơng thức sản xuất nhất định. Chính những phơng thức sản xuất vật
chất là yếu tố quyết định sự phát triển của mỗi hình thái kinh tế xã hội. Trong
đó hình thái kinh tế xã hội thời kỳ công xã nguyên thuỷ là hình thái sản xuất