Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo
A - LờI NóI ĐầU
Nớc ta là một nớc lấy sản xuất nông nghiệp làm chính. Trong những năm qua
ngành nông nghiệp đã đạt đợc những thành tựu to lớn nhất là trong lĩnh vực
xuất khẩu gạo, từ chỗ sản xuất không đủ ăn Việt Nam đã vơn lên đứng hàng
thứ hai trên thế giới về xuất khẩu gạo chỉ sau Thái Lan.
Trong 15 năm qua mặc dù nông nghiệp Việt Nam đã thoát khỏi tình
trạng độc canh, lúa gạo vẫn là sản phẩm chính trong nông nghiệp. Những khó
khăn và yếu kém trong xuất khẩu gạo hiện nay còn nhiều, Việt Nam vẫn cha
có quy hoạch tổng thể và kế hoạch cụ thể về xuất khẩu gạo vẫn phụ thuộc quá
lớn vào t thơng, cha có sự quan tâm của các doanh nghiệp lơng thực nhà nớc,
tình trạng ép giá ép cấp với ngời sản xuất vẫn diễn ra. Cơ sở vật chất kỹ thuật
phục vụ cho chế biến bảo quản xuất khẩu còn hạn chế lại phân phối không
đều, phần thiệt thòi thuộc về ngời nông dân và nhà nớc.
Việc phân tích tình hình biến động thực trạng của xuất khẩu gạo trong
những năm qua và dự báo xu hớng phát triển trong những năm tới là một công
việc hết sức quan trọng. Chính vì vậy em chọn đề tài Vận dụng phơng
pháp thống kê để phân tích sự biến động của xuất khẩu gạo 15 năm qua và
dự đoán cho một số năm tiếp theo
Do kiến thức và hiểu biết thực tế của em còn hạn chế nên trong quá trình
lập luận em không tránh khỏi thiếu sót. Em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ
tận tình của thầy đã giúp em hoàn thành đề án này.

1
Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo
B Nội dung
CHƯƠNG 1 :Một số vấn đề chung về dự đoán thống kê
I. Một số vấn đề lí luận chung về dự đoán thống kê
1. Khái niệm:

đến 10 năm, nhất là kế hoạch 5 năm .
Dự đoán dài hạn: Là dự đoán có tầm xa dự đoán trên 10 năm.Đợc sử
dụng cho việc xây dựng các chiến lợc kinh tế xã hội lâu dài, hoạch định các
vấn đề về nghiên cứu và phát triển.
2.2. Nếu căn cứ vào đối tợng dự đoán,dự đoán có thể chia nh sau:
Dự đoán kinh tế : Là dự đoán có căn cứ khoa học những phơng hớng
phát triển của nền kinh tế mà các yếu tố cơ cấu của nó (ngành ,vùng doanh
nghiệp).Thờng cung cấp về tơng lai của hoạt động kinh doanh, chu kỳ kinh
doanh. Nhiệm vụ chủ yếu là phát hiện xu thế phát triển của các hiện tợng kinh
tế quan trọng nhất trong quá khứ và hiện tại, đánh giá khả năng tác động của
các quy luật trong tơng lai.
Dự đoán kỹ thuật: Đề cập đến mức độ phát triển cần thiết trong những
ngành công nghiệp có hàm lợng kỹ thuật cao .Dự đoán khoa hoc công nghệ
cho phep phát hiện ý nghĩa xã hội cuả các nghiên cứu khoa học , đánh giá khả
năng tiềm tàng của việc sáng tạo kỹ thuật và công nghệ mới, xác định trình độ
phát triển công nghệ trong tơng lai .

3
Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo
Dự đoán nhu cầu: Thực chất là dự thảo tiên đoán về doanh số bán ra của
doạnh nghiệp. Loại dự đoán này đợc các nhà quản trị doanh nghiệp đặc biệt
quan tâm.
2.3 Xét theo phơng pháp luận đợc áp dụng, dự đoán bao gồm:
Dự đoán định mức: Là xác định mục tiêu kết quả phải đạt đợc trong tơng
lai
Dự đoán nghiên cứu: Là dự đoán dựa trên cơ sở phát hiện các xu thế biến
động của hiện tợng qua thời gian và kéo dài xu thế đã tìm đợc sang tơng lai
Dự đoán tổng hợp: Là dự đoán kết hợp các yếu tố của dự đoán định mức
với các yếu tố của dự đoán nghiên cứu,để có thể cho kết quả xác nhất về triển

cần đợc, khai thác và khắc phục các thiếu sót. Có tầm quan trọng rất lớn trong
việc quản lý đặc biệt là cấp độ vĩ mô.
3.2.Nhiệm vụ.
Xây dựng các dự đoán kinh tế xã hội để phục vụ cho việc lập kế hoạch
chơng trình phát triển kinh tế và để chỉ đạo việc thực hiện kế hoạch đặt ra.
Giúp các nhà quản lý ,lãnh đạo trong việc xây dựng các mục tiêu,chính sách
kinh tế, các chủ trơng cụ thể để quản lí kinh tế một cách có hiệu quả nhất. Xây
dựng các dự đoán nhanh để điều chỉnh và điều khiển kịp thời thờng xuyên các
hoạt động kinh tế trong đơn vị kinh tế.
Tóm lại: Dự đoán thống kê có vai trò tích cực trong việc thực hiện các đ-
ờng lối chính sách của Đảng và Nhà nớc trong từng giai đoạn.5
Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo
3.3.ý nghĩa
Dự đoán thống kê có ý nghĩa quan trọng trong quản lý kinh tế.Trong hoạt
động sản xuất kinh doanh của các nhà quản trị doanh nghiệp phải thực hiện
nhiều quyết định mà họ cha biết trong tơng lai nó sẽ diễn ra nh thế nào. Do đó
để đạt đợc hiệu quả trong các quyết định các nhà quản trị cần phải dự đoán ớc l-
ợng chính xác những gì sẽ xảy ra trong tơng lai. Trong đó thực hiện một sự ớc l-
ợng tốt , chính xác là mục đích của dự đoán.
Có phạm vi ứng dụng rất rộng, có thể dự đoán hết mọi chỉ tiêu kinh tế ở
những phạm vi , lĩnh vực khác nhau. Trong nhiều trờng hợp chỉ phân tích thôi
thì cha đủ mà còn phải tiến hành nghiên cứu những gì của hiện tợng có thể xảy
ra trong tơng lai.
II .Một số ph ơng pháp dự đoán thống kê
Để tiến hành dự đoán thống kê ta có các phơng pháp khác nhau cho ta
tuỳ chọn . Tuỳ vào từng điều kiện , tuỳ vào nguồn số liệu... ngời ta có thể chọn

+=
+

;( l= 1,2,...,n)
Trong đó : Y
n
: là mức độ cuối cùng của dãy số thời gian

ln
Y
+

: giá trị dự đoán tại thời điểm(n+l)
l: là tầm dự đoán.


: lợng tăng (giảm) tuyệt đối trung bình


=
1
1


n
YY
n
1.2.Dự đoán dựa vào tốc độ phát triển trung bình.
Phơng pháp này đợc áp dụng khi các tốc độ phát triển liên hoàn
i

Y
: mức độ dự đoán đàu tiên của dãy số thời gian
l: tầm xa dự đoán

1
1

=
n
n
Y
Y
t
: tốc độ phát triển trung bình
Nhận xét : các phơng pháp dự đoán dựa vào lợng tăng (giảm )tuyệt đối
và tốc độ phát triển trung bình có u đIểm là : đơn giản, dễ áp dụng , cho kết quả
tính toán nhanh. Tuy nhợc điểm của phơng pháp này là chỉ cho kết quả tơng đối
chính xác khi dãy số dự đoán phảI tăng (giảm) đều. Phơng pháp này chịu tác
động lớn của hai giá trị đầu và cuối dãy số.
1.3.Dự đoán dựa vào ngoại suy hàm xu thế:
Trên cơ sở dãy số thời gian ngời ta tìm một hàm số( phơng trình hồi quy)
phản ánh sự biến động của hiện tợng qua thời gian có dạng tổng quát nh sau:
t
Y
= f(t,a
0
,a
1
,...,a
n

Các tham số a
i
(i =1, 2,..., n) thờng đợc xác định bằng phơng pháp bình phơng
nhỏ nhất, tức là :
SSE=
2
1
)(

=

n
t
tt
YY

=

=
n
t
t
e
1
2

min
Sau đây là một số dạng phơng trình hồi quy đơn giản thờng gặp
- Ph ơng trình đ ờng thẳng.


- Ph ơng trình parabol bậc 2 :

t
= a
0
+ a
1
t + a
2
t
2
.
Phơng trình parabol bậc hai đợc sử dụng khi các sai phân bậc hai (tức là
sai phân của sai phân bậc 1) xấp xỉ nhau.
Các tham số a
0
, a
1
, a
2
đợc xác định bởi hệ phơng trình sau đây:

9
Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo






1
t
Phơng trình hàm mũ đợc sử dụng khi các tốc độ phát triển liên hoàn xấp
xỉ bằng nhau.
Các tham số a
0
và a
1
đợc xác định bởi hệ phơng trình sau đây:




+=
+=


2
10
10
.lglglg.
lglglg
tatayt
taany
1.4.Dự đoán dựa vào xu thế và biến động thời vụ.
Mức độ Y
t
ở thời gian t gồm 3 thành phần là:
f(t): xu thế (xu hớng) phát triển cơ bản của hiện tợng qua thời gian
S(t): thời vụ (biến động lặp đi lặp lại có tính chu kỳ ở những thời đIểm

.
Ta xét trờng hợp đơn giản: Xu thế là tuyến tính f
t
= a+ b. t
Từ đó :
t
= a+ b.t + S
j

Vấn đề bay giờ là tìm a, b, S
j
. Xác định bằng phơng pháp bình quân nhỏ nhất.
Nhng thực tế ta có thể dựa vào bảng Buys _ Ballot có giá trị theo tháng, quý,
các năm.
Bảng 5: Bảng Buys _ Ballot
Tháng(quý j)
Năm(i)
1 ... j ... m
T
I
=

=
m
j 1
y
ij
i.T
i
1 T

T
1
S=

=
n
i
i
Ti
1
.
n
T
y
j
ỵ
=
j
y
nm
T
y
.
=
Trong đó: Tháng (quý) ký hiệu là : j (j= 1, 2,... ,m)
Năm ký hiệu là : i (i= 1,2,...,n)
Thời gian : t = m(i - 1)+j
Hàm hồi quy:
t
= a+ b.t + S





+

2
1.
.
.
nm
b
nm
T

S
j
=
)
2
1
(
+

m
jbyy
j
Nhận xét: Phơng pháp dự đoán dựa vào hàm xu thế tuyến tính và biến
động thời vụ có một u nhợc điểm .u đIểm là cho kết quả chính xác hơn 3 ph-
ơng pháp kia . hạn chế là ,trong trờng hợp dãy số tiến hành dự đoán có biến


=

ta có:
t+1
=

+
t
Y

t
(2)

12
Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo
mức độ dự đoán
t+1
là trung bình cộng gia quyền của các mức độ Y
t
và
t
.
Nên ta có :
t
=

+


...
+
+

=
+
+=

t
i
t
n
i
i
t
YYY


(3)
Vì (1-

=
)
<1 nên có:


=
+
=
0

tt
YY


)
Từ các công thức (3, 4, 5) ta đặt ra hai vấn đề:
Việc lựa chọn tham số san bằng

có ý nghĩa quan trọng: Nếu

đợc
chọn cáng lớn thì các mức độ càng cũ của dãy số thời gian càng ít đợc chú ý và
một cách thoả đáng. Để chọn

phải dựa vào việc phân tích đặc diểm biến
động của hiện tợng và những kinh nghiệm nghiên cứu đã qua.Giá trị

tốt nhất
là giá trị làm cho tổng bình phơng sai số dự đoán nhỏ nhất.
San bằng mũ đợc thực hiện theo phép đề quy tức là để tính
t
+1
ta phảI có

t
; để tính
t
ta phảI có
t-1
....Do vậy để tính toán ta phải xác định giá trị ban

o

Tham số san bằng
[ ]
1,0,


ĐIều kiện ban đầu: a
0
(0) = Y
1

a
1
(0) =
1
1


n
YY
n
2.3.Mô hình san bằng mũ với xu thế tuyến tính và biến động thời vụ .
*)San bằng xu thế tuyến tính cộng với biến động thời vụ:

t
+1
= [ a
0
(t) + a

Tham số san bằng:
( )
1,0,,


k = 4 (với số liệu quý)
k = 12 (với số liệu tháng)
S
(0)
dựa vào bảng B-B
*) San bằng mũ với xu thế tuyến tính nhân với biến động thời vụ.
Mô hình:
[ ]
1101
.)()(
++
+=
tt
StataY
14
Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo
Với: a
0
(t) =
[ ]
)1()1()1(.


+

Nhận xét: phơng pháp dự đoán này tạp chung chủ yếu vào mức độ cuối
dãy số nên mô hình dự đoán có khả năng thích nghi với sự biến động của hiện
tọng. Phơng pháp này phải tuân theo một số quy tắc nhất định: chọn đièu kiện
ban đầu Y
0
, ớc lợng các giá trị

,,
.Tầm dự đoán không xa do phơng pháp
này tiến hành dự đoán sau khi có thông tin mới.
3. Dự đoán dựa vào mô hình tuyến tính ngẫu nhiên.
(phơng pháp Box_ Jenkins)
ở phơng pháp này dãy số thời gian xem nh đợc sinh ra từ một quá trình
ngẫu nhiên. Trên cơ sở đó một số mô hình quan trọng đợc xây dựng và tiến
hành dự đoán. Qúa trình ngẫu nhiên là tập hợp các giá trị của một biến ngẫu
nhiên xuất hiện qua thời gian và tuân theo một quy luật phân phối xác suát nào
đó. Một quá trinh ngãu nhiên đợc gọi là dừng thì phan phối của dãy Y
t1
,
Y
t2
,...,Y
tn
cũng đồng thời là phan phối của dãy Y
t1-k
, Y
t2-k


15
Vận dụng phơng pháp dự đoán thống kê để phân tích sự biến động của
xuất khẩu gạo 15 năm qua và dự đoán cho những năm tiếp theo
a
t
: là một quá trình ngẫu nhiên dừng đơn giản
Mô hình trung bình trợt bậc q: ký hiệu MA(q)
Y
t
= a
t
-
1
. a
t-1
-
2
. a
t2
- ... -
q
. a
t-q
Trong đó :
1
,
2
, ...,
q

Hay : (B)Y
t
= (B) a
t
Trong thực tế phần lớn các quá trình ngẫu nhiên là không dừng, do đó ngời ta
sử dụng toán sai phân để chuyển về quá trình dừng :
Ta có : (B) a
t
= (B)Y
t
d

Y
t
Box Jenkins đã đề ra phơng pháp dự đoán dựa vào mô hình ngẫu
nhiên có thể tiên hành theo 3 bớc sau :
Bớc 1 : PhảI đi tìm mô hình thích hợp đối với dãy số thời gian ta
nghiên cứu.
- Khử biến động thời vụ nếu có : (1 B
s
)Y
t


X
t
- Khử xu thế của dãy số đã khử biến động:
tt
d
ZX