Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Lời nói đầu

Trong hơn hai mơi năm thực hiện sự nghiệp đổi mới kinh tế dới sự lãnh đạo của
Đảng cộng sản Việt Nam, nền kinh tế nớc ta chuyển dần từ nền kinh tế tập trung
quan liêu bao cấp trớc đây sang nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa với
nhiều cơ hội và thách thức mới trong việc xây dựng và phát triển kinh tế đất nớc. Quá
trình xây dựng một nền kinh tế thị trờng không thể tránh khỏi sự tác động của các
quy luật kinh tế thị trờng. Các quy luật kinh tế của thị trờng quyết định sự vận động
của thị trờng do đó quyết định sự vận động của nền kinh tế thị trờng. Vì thế khi
tham gia thị trờng các chủ thể kinh tế cũng không thể tránh đợc sự tác động của các
quy luật. Một nền kinh tế phát triển bắt nguồn từ sự phát triển của các cá nhân trong
xã hội hay chính là các chủ thể kinh tế. Do đó để phát triển một nền kinh tế thị trờng
vững manh nhà nớc vận dụng các quy luật kinh tế vào trong thực tiễn của nền kinh
tế nhằm giải quyết hài hoà các lợi ích của cá nhân và các thành phần khác trong xã
hội, từ đó tạo tiền đề cho nền kinh tế phát triển từng bớc theo định hớng.
Quy luật giá trị với t cách là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hoá, tạo
nên những tác động to lớn tới ngời sản xuất và ngời tiêu dùng. Quy luật giá trị tác
động đến cả quá trình sản xuất, lu thông hàng hoá, định mức hàng hoá trên thị trờng
các cá nhân hay các thành phần kinh tế khi tham gia vào thị trờng đều dựa trên cơ
sơ của giá trị mà tính đến hiệu quả của sản xuất kinh doanh nhằm mang lại lợi nhuận
cao nhất. Ngày nay quy luật giá trị tác động tới nền kinh tế thông qua sự vận động
của giá cả hàng hoá dới ảnh hởng của cung cầu cạnh tranh, tiền tệ Trong nền kinh
tế thị trờng thì giá cả là tín hiệu của cơ chế thị trờng. Do đó để phát triển nền kinh tế
thị trờng không thể không tính đến tác động của quy luật giá trị. Việc nhận thức và
vận dụng quy luật giá trị là hết sức cần thiết. Nhất là trong giai đoạn hiện nay tình
hình thế giới có nhiều biến động lớn gây ra nhiều tác động về giá, ảnh hởng xấu đến
giá cả trong nớc, đặc biệt là cơn sốt giá năm 2004 với các mặt hàng thiết yếu trong
đời sống hàng ngày nh :thực phẩm , vật liệu xây dựng, thuốc men.Các biến động đó
càng đòi hỏi chúng ta cần nhận biết rõ hơn và vận dụng quy luật giá trị tốt hơn vào
trong nền kinh tế đang có nhiều thay đổi hiện nay. Trớc tính cấp thiết đó đề tài này

không tồn tại, phát triển hay không phát triển của một đơn vị sản xuất, kinh doanh
trong nền kinh tế.
2. Biểu hiện hoạt động của quy luật giá trị.
Quy luật giá trị biểu hiện hoạt động thông qua sự hoạt động của giá cả hàng
hoá. Giá trị là cơ sở của việc hình thành giá cả nên giá cả trớc hết phụ thuộc vào giá
trị. Hàng hoá đợc sản xuất ra mà có nhiều giá trị thì giá cả cao và ngợc lại hàng hoá
nào có giá trị thấp thì giá cả thấp. Trên thị trờng, ngoài giá trị giá cả còn phụ thuộc
vào các nhân tố cạnh tranh, cung cầu, sức mua của đồng tiền. Sự tác động của các
nhân tố này làm cho giá cả hàng hóa trên thị trờng tách rời với giá trị và lên xuống
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
xoay quanh trục giá trị của nó. Sự vận động của giá cả thị trờng của hàng hoá xoay
quanh trục giá trị của nó chính là cơ chế hoạt động của quy luật giá trị. Thông qua sự
vận động của giá cả thị trờng mà quy luật giá trị phát huy tác dụng.
3. Đặc điểm hoạt động của quy luật giá trị trong nền kinh
tế hàng hoá.
Trong bất cứ quốc gia nào, theo thể chế chính trị nào mà ở đó nền sản xuất hàng
hoá vẫn còn thì quy luật giá trị còn tồn tại và phát huy tác dụng.
Trong nền kinh tế t bản chủ nghĩa, quy luật giá trị tác động vào sản xuất và lu
thông hàng hoá thông qua cơ chế hoạt động của hệ thống các quy luật kinh tế t bản
chủ nghĩa. ở thời kỳ tự do cạnh tranh, quy luật giá trị đợc thực hiện thông qua cạnh
tranh hình thành giá trị thị trờng và giá cả một cách tự phát. Đến thời kì độc quyền,
các tổ chức độc quyền nắm đợc vị trí độc quyền nên áp đặt giá cả độc quyền. Giá cả
độc quyền vẫn không thoát li và không phủ định cơ sở của nó là giá trị. Quy luật giá
trị biểu hiện thành quy luật giá cả độc quyền .
Quy luật giá trị trong nền kinh tế t bản chủ nghĩa quyết định các tỉ lệ trong nền
kinh tế và còn mang tính tự phát vì việc sản xuất hàng hoá vẫn dựa chủ yếu vào chế
độ công hữu về t liệu sản xuất.
Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, quy luật giá trị không đóng vai trò điều tiết sản
xuất nh trong nền sản xuất hàng hoá xây dựng trên chế độ t hữu. Nó cũng không phải

nơi cung nhỏ hơn cầu, tạo nên sự cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng trong nền kinh
tế. Nh vậy thông qua sự vận động của giá cả trên thị trờng mà quy luật giá trị đóng
vai trò phân phối hay điều tiết lợng hàng trên thị trờng.
4.2. Vai trò thúc đẩy cải tiến kĩ thuật, tăng năng suất lao động.
Trong kinh tế hàng hoá, mỗi ngời sản xuất là một chủ thể kinh tế độc lập, tự
quyết định hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình. Nhng do điều kiện khác nhau
mà các hàng hoá đợc sản xuất trong các điều kiện khác nhau vì thế giá trị cá biệt của
chúng khác nhau. Khi trao đổi trên thị trờng, các hàng hoá đều phải đợc trao đổi theo
giá trị xã hội vì thế ngời sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao
động xã hội cần thiết sẽ ở thế có lợi thu đợc lãi cao, ngời sản xuất nào có hao phí lao
động cá biệt lớn hơn hao phí lao động xã hội của hàng hoá thì rơi vào thế bất lợi, lỗ
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
vốn. Do đó để giành đợc u thế trong cạnh tranh và tránh đợc nguy cơ lỗ vốn họ phải
hạ thấp hao phí lao động cá biệt của mình sao cho nhỏ hơn hoặc bằng hao phí lao
động xã hội cần thiết. Để đạt đợc yêu cầu đó ngời sản xuất tìm mọi cách cải tiến kĩ
thuật, nâng cao trình độ tay nghề, sử dụng các thành tựu khoa học mới nhất vào sản
xuất, cải tiến tổ chức quản lí, tăng năng suất lao động. Ngoài ra để thu đợc nhiều lợi
nhuận, ngời sản xuất hàng hoá còn phải thờng xuyên cải tiến chất lợng, mẫu mã hàng
hoá cho phù hợp với nhu cầu, thị hiếu ngời tiêu dùng, cải tiến các biện pháp lu thông,
bán hàng để tiết kiệm chi phí lu thông và tiêu thụ sản phẩm nhanh hơn.
4.3. Vai trò thực hiện phân hoá ngời sản xuất.
Dới tác động của quy luật giá trị cùng những đòi hỏi nghiêm ngặt với mỗi ngời
sản xuất trong xã hội thì chỉ có những ngời khả năng nhạy bén với thị trờng, những
ngời làm tốt mới có mức hao phí lao động cá biệt thấp hơn mức hao phí lao động xã
hội cần thiết. Do đó mà họ có thể thu lãi và mở rộng sản xuất, họ trở thành ngời giàu
có trong xã hội. Ngợc lại những ngời kém hơn hay có ít điều kiện trong sản xuất nh ít
vốn, công nghệ lạc hậu thì mức hao phí lao động cá biệt lớn hơn mức hao phí lao
động xã hội cần thiết, do đó lâm vào tình trạng thua lỗ, thậm chí phá sản.
Quy luật giá trị ở đâu cũng đóng vai trò đào thải cái kém, cái lạc hậu kích thích

. Trên thị trờng
có hai hệ thống giá cả : giá của nhà nớc áp dụng trên thị trờng có tổ chức và thị trờng
tự do biến động theo cung cầu. giá chỉ đạo không liên quan đến quan hệ cung cầu và
1
Vai trò quản lí của nhà nớc về giá trong nền kinh tế thị trờng ở nớc ta. Trang 27
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
rất ít biến đổi. Giá chỉ đạo không quan hệ với giá thị trờng và giá trên thế giới. Tỉ giá
ở khu vực I áp dụng từ năm 1958-1980 vẫn là 5,644 đ/rup (tỉ giá kết toán nội bộ)
2
.
Đây chính là cơ sở quan trọng để ổn định toàn bộ giá chỉ đạo nội địa mà thực chất là
sự bao cấp qua giá t liệu sản xuất.
Trong thời kì này các cơ sở kinh tế quốc doanh hoạt động theo cơ chế cấp phát
và giao nộp, lãi nhà nớc nhờ, lỗ nhà nớc chịu, không có cạnh tranh, phá sản. Những
xí nghiệp làm ăn kém đợc nhà nớc bù lỗ để duy trì sự tồn tại, ngợc lại những xí
nghiệp sản xuất kinh doanh có hiệu quả thì phải trích nộp ở mức cao số lợi nhuận thu
đợc cho nhà nớc để điều tiết sự chênh lệch thu nhập giữa các xí nghiệp trong cùng
một ngành và giữa các ngành khác nhau. Phơng pháp quản lí trên đã vi phạm quy
luật giá trị và là một trong những nguyên nhân gây ra sự trì trệ bảo thủ, kìm hãm sự
phát triển của nền kinh tế quốc dân. Thực tế chúng ta phải chấp nhận rằng : khi thừa
nhận nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần thì trong quan hệ kinh tế giữa các xí
nghiệp phải có quan hệ cạnh tranh và hợp tác. Vì thế, những xí nghiệp làm ăn tốt thì
có thu nhập cao còn các xí nghiệp làm ăn kém phải chịu thu nhập thấp hoặc chịu phá
sản.
Những phơng pháp quản lí trên trong cơ chế quản lí tập trung đã gây ra những
tác hại nghiêm trọng : thị trờng tiếp tục bị phân hoá, hàng hoá ngày càng khan hiếm,
chủ nghĩa bản vị, cục bộ phát triển mạnh cùng cơ chế cấp phát vật t, tiền vốn theo chỉ
tiêu kế hoạch đã kích thích các địa phơng hình thành hàng loạt tổ chức kinh tế quốc
doanh, hoạt động bất chấp hiệu quả kinh tế nhằm bòn rút, giành giật vốn liếng từ

còn ít nhiều mang tính tự cung tự cấp. Cơ sở vật chất kĩ thuật còn kém, trong nhiều
ngành đã đợc trang bị máy móc kĩ thuật hiện đại , tuy vậy vẫn còn nhiều ngành máy
móc cũ kĩ, công nghệ lạc hậu. Việt Nam đang ở trình độ lạc hậu 2/7 của thế giới,
thiết bị máy móc lạc hậu đến 2-3 thế hệ, vì thế năng suất lac động của nớc ta chỉ
bằng 30% mức trung bình của thế giới. Nền kinh tế nớc ta vẫn cha thoát khỏi nền
kinh tế nông nghiệp sản xuất nhỏ. Nông nghiệp sử dụng khoảng 70% lực lợng lao
động nhng chỉ sản xuất khoảng 26% GDP
4
. Trong nền kinh tế có nhiều thành phần
tham gia, thị trờng dân tộc thống nhất đang trong quá trình hình thành nhng cha đồng
bộ. Sự hình thành thị trờng trong nớc gắn liền với mở rộng kinh tế đối ngoại, hội
nhập vào thị trờng khu vực và thế giới trong hoàn cảnh trình độ phát triển kinh tế
kĩ thuật của nớc ta còn kém phát triển so với các nớc khác. Trong quản lí kinh tế còn
3
Vai trò quản lí của nhà nớc về giá trong nền kinh tế thị trờng ở nớc ta. Trang 31.
4
Giáo trình kinh tế chính trị Mac-Lenin \. Trang 382
9
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
bộc lộ nhiều yếu kém : hệ thống luật pháp cơ chế chính sách cha đồng bộ nhất
quán và cha nghiêm
5
Mặc dù còn nhiều hạn chế nhng thực tế những năm đổi mới đã chứng minh việc
chuyển sang cơ chế thị trờng nhiều thành phần là đúng đắn. Nhờ phát triển kinh tế
hàng hoá chúng ta đã bớc đầu khai thác và đợc tiềm năng trong và ngoài nớc, thu hút
đợc vốn và kĩ thuật, công nghệ của nớc ngoài, giải phóng lực lợng sản xuất góp phần
quyết định vào việc đảm bảo tăng trởng kinh tế vơi nhịp độ tơng đối cao trong thời
gian qua.
- Chúng ta đã đạt đợc một số thành tựu quan trọng : lạm phát từ ba con số/năm
trong những năm 1986-1980 giảm xuống hai con số/năm trong các năm 1991-1995