BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
NGUYỄN VĂN NHƠN
PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
Mã số: 60.31.01.05
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học: TS. LÊ BẢO
Đà Nẵng - Năm 2015
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng
được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả luận văn
Nguyễn Văn Nhơn
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ........................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................. 2
2.1.2. Đặc điểm về kinh tế ...................................................................... 32
2.1.3. Đặc điểm về xã hội........................................................................ 34
2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK, GIAI ĐOẠN 2010 - 2014 .................... 35
2.2.1. Thực trạng phát triển ố lượng DNNVV ...................................... 35
2.2.2. Thực trạng các nguồn lực của các DNNVV ................................. 43
2.2.3. Thực trạng liên kết giữa các doanh nghiệp ................................... 53
2.2.4. Thực trạng kết quả kinh doanh của các DNNVV ......................... 54
2.2.5. Thực trạng đ ng g p xã hội của DNNVV .................................... 61
2.2.6. Thực trạng mở rộng thị trường DNNVV ...................................... 64
2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH ĐẮK LẮK, GIAI ĐOẠN 2010 - 2014 ................................................. 67
2.3.1. Những mặt thành c ng .................................................................. 67
2.3.2. Những mặt hạn chế ....................................................................... 69
2.3.3. Nguyên nhân của những mặt hạn chế ........................................... 73
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.............................................................................. 78
CHƯƠNG 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP
NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK .................................. 80
3.1. CƠ SỞ TIỀN ĐỀ CHO ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ..................................... 80
3.1.1. Bối cảnh trong nước ...................................................................... 80
3.1.2. Quan điểm phát triển DNNVV trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ........... 80
3.1.3. Mục tiêu phát triển DNNVV trên địa bàn tỉnh ............................. 81
3.1.4. Phương hướng phát triển DNNVV trên địa bàn tỉnh .................... 81
3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK ............................................................... 82
3.2.1. Phát triển ố lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa ............................... 82
3.2.2. Gia tăng các nguồn lực trong doanh nghiệp ................................. 85
3.2.3. Tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp ................................. 93
C ng t Cổ phần
GDP
Tổng ản phẩm quốc dân
DN
Doanh nghiệp
DNNN
Doanh nghiệp nhà nước
DNNVV
Doanh nghiệp nhỏ và vừa
DNTN
Doanh nghiệp tư nhân
DOE
Khoa Kinh tế thuộc Trường Đại học tổng hợp
Copenhagen
DT
Chỉ ố năng lực cạnh tranh cấp tỉnh
QTD
Quỹ tín dụng
SXKD
Sản xuất kinh doanh
TNHH
Trách nhiệm hữu hạn
TSCĐ
Tài ản cố định
WTO
Tổ chức thương mại Thế giới
DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hi u
T n ảng
Bảng
2.1
tổng ố vốn SXKD của các doanh nghiệp, 2010-2014
Qu m về vốn SXKD b nh quân của các DNNVV,
giai đoạn 2010-2014
Số lượng lao động làm việc b nh quân trong các
DNNVV và tốc độ tăng trưởng lao động.
Qu m lao động của các DNNVV phân theo ngành,
lĩnh vực hoạt động ản xuất kinh doanh, 2010 - 2014.
Qu m lao động của các DNNVV phân theo vốn và
loại h nh doanh nghiệp, giai đoạn 2012 – 2014
Trang
35
37
39
40
42
44
45
46
47
Lợi nhuận của các DNNVV, giai đoạn 2010 - 2014
57
2.16
2.17
2.18
2.19
2.20
Chỉ tiêu tỷ uất lợi nhuận b nh quân của các DNNVV,
giai đoạn 2010 - 2014
Chỉ tiêu lãi, lỗ của các DNNVV trên địa bàn tỉnh
Một ố chỉ tiêu phản ánh ự đ ng g p cho xã hội của
các DNNVV, giai đoạn 2010 - 2014
Số lượng lao động tham gia làm việc tại các DNNVV,
giai đoạn 2010-2014
Kim ngạch xuất khẩu các DNNVV trên địa bàn tỉnh
giai đoạn 2010 – 2014
59
60
62
63
65
Doanh thu b nh quân của các DNNVV theo ngành
kinh tế
Cơ cấu lao động theo loại h nh doanh nghiệp
56
64
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Doanh nghiệp nhỏ và vừa đ ng một vai trò hết ức quan trọng trong
nền kinh tế quốc dân, điều nà kh ng chỉ đúng ở Việt Nam mà còn đúng đối
với nhiều nước trên thế giới. Các doanh nghiệp nà ngoài việc là một kênh
thu hút vốn đầu tư trong nhân dân, tạo việc làm cho người lao động, nâng cao
thu nhập cho dân cư, còn g p phần ử dụng c hiệu quả nguồn lực tại địa
phương, thúc đẩ quá tr nh cạnh tranh và ự tăng trưởng trong nền kinh tế. Bên
cạnh đ , các doanh nghiệp nhỏ và vừa c qu m nhỏ, chi phí đầu tư ban đầu
kh ng lớn, mặt bằng ản xuất nhỏ nên rất thuận lợi cho các doanh nghiệp
tham gia thị trường, cũng như dễ dàng thu hẹp ản xuất, rút lui hoặc chu ển
đổi ngành nghề kinh doanh khác khi thị trường c
qu m
ự biến động, hơn nữa với
ản xuất nhỏ loại h nh doanh nghiệp nà khá phù hợp với tr nh độ
quản lý của đại đa ố các chủ doanh nghiệp trong giai đoạn hiện na .
3. Đối tượng và phạm vi nghi n cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Những lý luận cơ bản và thực tiễn về phát triển
DNNVV.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề liên quan
đến phát triển DNNVV.
+ Về kh ng gian: Trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
+ Về thời gian nghiên cứu: Tập trung phân tích thực trạng phát triển
DNNVV trong giai đoạn 2010 – 2014 và các giải pháp phát triển DNNVV
được đề xuất c ý nghĩa trong 5 năm tới.
4. Phương pháp nghi n cứu
Phương pháp nghiên cứu được ử dụng trong luận văn là:
- Phương pháp phân tích thực chứng, Phương pháp phân tích chuẩn tắc;
- Phương pháp phân tích thống kê, Phương pháp phân tích tổng hợp;
- Phương pháp phân tích o ánh và một ố phương pháp khác...
3
5. Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo th luận văn
được bố cục thành 3 chương, cụ thể:
Chương 1: Một ố vấn đề lý luận cơ bản về phát triển DNNVV.
Chương 2: Thực trạng phát triển DNNVV trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
Chương 3: Một ố giải pháp phát triển DNNVV trên địa bàn tỉnh Đắk
Lắk.
6. Tổng quan tài li u nghi n cứu
- Trong thời gian qua, c rất nhiều c ng tr nh, đề án nghiên cứu khoa
học về doanh nghiệp nhỏ và vừa trên phạm vi cả nước được thực hiện bởi
nhiều tổ chức, cá nhân đang c ng tác trong và ngoài nước. Các c ng tr nh
lực và hiệu quả kinh doanh của các DNNVV, đổi mới thể chế đối với các
DNNVV, thực hiện hỗ trợ đối với các DNNVV trong điều kiện hội nhập và
phát triển thị trường dịch vụ, phát triển kinh doanh đối với các DNNVV.
Ngu ễn Trường Sơn với tác phẩm “Phát triển Doanh nghiệp nhỏ và
vừa ở Việt Nam hiện na ” – Nhà xuất bản chính trị quốc gia, năm 2014.
Trong tác phẩm nà , tác giả đưa ra những lý luận chung về DNNVV ở Việt
Nam hiện na . Th ng qua ố liệu khảo át, tác giả đi âu nghiên cứu, phân
tích các nhân tố tác động đến quá tr nh phát triển của DNNVV tại Việt Nam;
đồng thời, chỉ ra những kh khăn mà các DNNVV ở Việt Nam hiện na đang
phải đối mặt. Bên cạnh đ , tác giả cũng đề cập và đi âu phân tích, giải qu ết
các vấn đề đặc thù của DNNVV ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập như vấn
đề áp dụng quản trị c ng t , việc tạo lập quan hệ lao động lành mạnh trong
doanh nghiệp, vấn đề đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, vấn đề tiếp cận
nguồn lực kinh doanh, đặc biệt là nguồn tài chính của doanh nghiệp. Ngoài ra,
tác giả cũng đi âu bàn luận và giải qu ết vấn đề quản lý nhà nước đối với
doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
5
- Bên cạnh các c ng tr nh nghiên cứu đã được xuất bản thành ách,
trong thời gian qua còn có rất nhiều tác giả viết về các vấn đề doanh nghiệp
nhỏ và vừa đã được đăng trên các báo, tạp chí như:
Tác giả Hoàng Đ nh Phi với bài viết “Lựa chọn giải pháp hỗ trợ doanh
nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam vượt qua khủng hoảng” - Bài đã được đăng trên
Tạp chí Quản lý Kinh tế, ố 48, năm 2012 – Th ng qua bài viết nà , tác giả
nêu ra một ố tiêu chí cơ bản mà DNNVV cần phải đáp ứng, đồng thời, nêu
một ố thách thức mà các DNNVV Việt Nam đang phải đối diện. Từ đ , tác
giả đưa ra các giải pháp để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam vượt
qua khủng hoảng và phát triển bền vững, các giải pháp nà được đưa ra từ hai
triển, ố 206 (II), năm 2014. Theo bài viết nà , các tác giả đã nêu ự ảnh
hưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đối với các doanh
nghiệp n i riêng và nền kinh tế Việt Nam n i chung. Các doanh nghiệp muốn
tồn tại và phát triển cần thiết phải tái cấu trúc, tu nhiên, để thực hiện được
việc nà đòi hỏi các chủ doanh nghiệp, các nhà quản trị cấp cao phải c tr nh
độ, năng lực. Từ đ , các tác giả tập trung nghiên cứu về khung năng lực lãnh
đạo, quản lý của các nhà quản trị cấp cao trong doanh nghiệp ở nước ta hiện
na , trên cơ ở đ đưa ra một ố đề xuất nhằm nâng cao năng lực của đội ngũ
các nhà quản trị cấp cao trong các doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian tới.
Đào Du Huân với vài viết “Phát triển DNNVV phù hợp với tái cấu
trúc và hội nhập kinh tế quốc tế” bài đăng Tạp chí Phát triển và Hội nhập ố 4
(14), năm 2012. Trong bài viết, tác giả đã nêu lên những đ ng g p, cũng như
những hạn chế của các DNNVV ở Việt Nam, từ đ tác giả đưa ra tám nhóm
giải pháp để phát triển DNNVV ở Việt Nam, các nh m giải pháp nà gồm:
Tiếp tục cải cách hành chính; tháo gỡ kh khăn về mặt bằng ản xuất kinh
doanh; tăng cường khả năng tiếp cận các nguồn vốn tín dụng và hu động các
nguồn hỗ trợ tài chính; hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cho các DNNVV; nâng
cao nhận thức xã hội đối với DNNVV; xâ dựng hệ thống cung cấp th ng tin;
7
khu ến khích các DNNVV ứng dụng c ng nghệ th ng tin và giải pháp cuối
cùng là phát hu nội lực, nâng cao khả năng cạnh tranh của DNNVV.
Ngu ễn Thế Bính với bài viết “Kinh nghiệm quốc tế về chính ách hỗ
trợ phát triển DNNVV và bài học cho Việt Nam” bài đăng Tạp chí Phát triển
và Hội nhập, ố 12 (22), năm 2013. Trong bài viết nà tác giả nêu một ố kinh
nghiệm thành c ng trong chính ách phát triển DNNVV đối với một ố quốc
gia trên thế giới như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan,
Singapore, Cộng hoà Liên bang Đức, Mỹ… Từ đ , rút ra bài học cho Việt
CHƯƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN
VỀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
1.1. KHÁI QUÁT VỀ DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
1.1.1. Khái ni m doanh nghi p nhỏ và vừa
a. Khái niệm doanh nghiệp
Ở mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau của các quốc gia trên thế giới thì
mức độ đ ng g p cho nền kinh tế của các doanh nghiệp là khác nhau. Tuy
nhiên, để phát triển kinh tế của mỗi nước trong giai đoạn hiện nay, thì doanh
nghiệp giữ vai trò hết sức quan trọng. Chúng ta có thể khẳng định, doanh
nghiệp là đơn vị cơ ở, là tế bào của nền kinh tế, ở đ c
ự phối hợp các
nguồn lực một cách hợp lý nhằm tạo ra các sản phẩm, dịch vụ một cách hiệu
quả.
Theo Luật Doanh nghiệp năm 2014, Doanh nghiệp là tổ chức c tên
riêng, c tài ản, c trụ ở giao dịch, được đăng ký thành lập theo qu định
của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh [15].
b. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
Theo Nghị định ố 56/2009/NĐ-CP ngày 30/6/2009 của Chính phủ về
trợ giúp phát triển DNNVV, thì DNNVV là cơ ở kinh doanh đã đăng ký kinh
doanh theo qu định pháp luật, được chia thành ba cấp: iêu nhỏ, nhỏ, vừa
theo quy m tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài ản được
xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc ố lao động b nh
quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên) [16], cụ thể như au:
10
10 người
trở xuống
10 tỷ đồng
trở xuống
Khu vực
I. Nông, lâm
nghiệp và thủ
ản
Doanh nghi p nhỏ
Số lao
động
từ trên 10
người đến
200 người
từ trên 10
người đến
200 người
từ trên 10
người đến
50 người
Doanh nghi p vừa
Tổng nguồn
vốn
từ trên 20 tỷ
đồng đến
100 tỷ đồng
Trong thực tế thuật ngữ “tăng trưởng kinh tế” và thuật ngữ “phát triển
kinh tế” đ i khi được ử dụng tha cho nhau, nhưng về cơ bản th chúng khác
nhau. Phát triển kinh tế c nội dung phản ánh rộng hơn tăng trưởng kinh tế.
Nếu như tăng trưởng kinh tế chỉ ử gia tăng về mặt lượng th phát triển kinh tế
còn phản ánh về mặt chất.
Xuất phát từ những lý luận trên ta c thể đưa ra khái niệm phát triển
DNNVV như au: Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là ự tăng lên về ố
lượng và nâng cao chất lượng; đồng thời, tăng ự đ ng g p cho xã hội của các
DNNVV.
11
1.1.2. Đặc điểm của các doanh nghi p nhỏ và vừa ở Vi t Nam
Các doanh nghiệp n i chung và DNNVV n i riêng c vai trò hết ức
quan trọng trong ự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong thời gian
qua, Đảng và Nhà nước đã tiến hành nhiều đổi mới để cải thiện m i trường
đầu tư, trợ giúp DNNVV phát triển, qua đ g p phần tạo điều kiện thuận lợi
để các DNNVV phát triển đáng kể về mặt ố lượng và tỷ trọng o với toàn bộ
khu vực doanh nghiệp. Tu nhiên, các DNNVV c đặc điểm khác biệt o với
các doanh nghiệp khác trong quá tr nh h nh thành và phát triển, cụ thể:
- DNNVV có quy m vốn và lao động nhỏ, thường là những doanh
nghiệp khởi ự thuộc khu vực kinh tế ngoài quốc doanh. DNNVV có xu
hướng đầu tư nhiều vào lĩnh vực phục vụ trực tiếp đời ống, những ản phẩm
c
ức mua cao, thị trường tiêu thụ lớn, nên dễ hu động được các nguồn lực
xã hội, các nguồn vốn còn tiềm ẩn trong dân. Bên cạnh đ , việc c nguồn vốn
đầu tư ban đầu ít nên doanh nghiệp thường lựa chọn những ngành nghề ản
hưởng của tư du
ản xuất nhỏ và một ố do thiếu vốn nên nhiều DNNVV
đầu tư mua ắm má m c, thiết bị mang tính nhỏ giọt, từng phần, làm đến đâu
cải tiến đến đ . Hệ quả là, má m c, thiết bị được ử dụng trong các DNNVV
trở thành một mớ hỗn độn, chắp vá. Bên cạnh đ , do thiếu th ng tin, kinh
nghiệm trong việc lựa chọn, mua bán, chu ển giao c ng nghệ nên nhiều
DNNVV đã trở thành nạn nhân của các thương vụ về c ng nghệ.
Tuy nhiên, các DNNVV lại rất linh hoạt trong việc ử dụng các công
nghệ, má m c, thiết bị và thường c những áng kiến để cải tiến c ng nghệ,
má m c, thiết bị cho phù hợp với hoạt động ản xuất kinh doanh của m nh từ
những c ng nghệ, má m c, thiêt bị cũ và lạc hậu. Điều nà g p phần tạo nên
nét khác biệt về ản phẩm để các DNNVV c thể tồn tại trên thị trường.
- Tr nh độ công nghệ, máy móc, thiết bị của các DNNVV nói chung
còn lạc hậu và chậm đổi mới nên đã hạn chế khả năng ản xuất, các sản phẩm
do các DNNVV sản xuất ra có chất lượng chưa cao, tính độc đáo kh ng
13
nhiều, năng uất thấp, giá thành cao, chính điều này đã làm hạn chế năng lực
cạnh tranh của DNNVV của Việt Nam. Bên cạnh đ , qu m thị trường của
các doanh nghiệp này nhỏ, chủ yếu phục vụ cho nhu cầu của địa phương.
Việc quảng bá thương hiệu đến các thị trường lớn để phát triển kinh doanh
của các doanh nghiệp này còn rất hạn chế, đặc biệt đối với thị trường nước
ngoài. Do nhiều chủ doanh nghiệp chưa quan tâm đúng mức đến chiến lược
phát triển thương hiệu, doanh nghiệp thiếu thông tin thị trường hoặc kh ng đủ
năng lực phát triển mở rộng kinh doanh đến những thị trường rộng lớn nên
thường lệ thuộc vào những doanh nghiệp lớn.
g p phần quan trọng giúp cho doanh nghiệp c thể thu hút một lượng lớn
nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư đầu tư vào hoạt động ản xuất kinh doanh;
đồng thời, khai thác tốt các nguồn lực ẵn c tại địa phương như: Lao động,
ngu ên vật liệu để ản xuất kinh doanh hiệu quả.
- G p phần thúc đẩ
ự tăng trưởng và chu ển dịch cơ cấu kinh tế: Tổng
giá trị ản xuất của Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng trong tương đối
lớn trong tổng GDP của nền kinh tế nước ta. Với tính chất nhỏ lẽ, dễ phân tán
các doanh nghiệp này góp phần phát hu các tiềm năng ẵn c trong dân, đặc
biệt là khu vực n ng th n, qua đ g p phần quan trọng trong việc chu ển dịch
cơ cấu kinh tế và thúc đẩ kinh tế địa phương ngà càng phát triển.
- G p phần thúc đẩ
ự phát triển của thị trường: Với lợi thế qu m
nhỏ, do vậ DNNVV c khả năng tha đổi mặt hàng, chu ển hướng ản xuất
một cách linh hoạt từ những ngành nghề kém hiệu quả ang các ngành khác
hiệu quả hơn. Kh ng những vậ , trong quá tr nh ản xuất kinh doanh, các
DNNVV cùng với các doanh nghiệp lớn c
ự bổ ung hỗ trợ lẫn nhau. Các
DNNVV c thể làm đại lý, vệ tinh, tiêu thụ hàng h a hoặc cung cấp vật tư
đầu vào với giá rẻ hơn, g p phần hạ giá thành ản phẩm, nâng cao hiệu quả
ản xuất cho doanh nghiệp. Bên cạnh đ , khi ố lượng DNNVV tăng lên ẽ
làm tăng nhanh ố lượng các ản phẩm và dịch vụ mới trong nền kinh tế.
- Hình thành đội ngũ doanh nhân năng động: Với qu m
tạo c ng ăn việc làm, nâng cao đời ống tinh thần cho người lao động.
1.2.1. Phát triển số lượng doanh nghi p
Phát triển ố lượng DNNVV c nghĩa là gia tăng ố lượng doanh
nghiệp trong nền kinh tế, n i cách khác là làm gia tăng ố lượng tu ệt đối của
các DNNVV; làm gia tăng ố lượng các doanh nghiệp tại các địa phương,
Copyright: Tài liệu đại học ©