I. Lý do chọn đề tài
1/Cơ sở lý luận :
Vấn đề đổi mới phơng pháp dạy học trong nhà trờng phổ thông ở nớc ta đã đợc
xã hội quan tâm ngay từ những năm 1970. Đến đầu thập kỉ 90 vấn đề phơng pháp
dạy học và đổi mới phơng pháp dạy học đợc đặt ra và phát động nhiều lần trong
ngành Giáo dục, nhng trên thực tiễn giáo dục ở nhà trờng vẫn cha đạt hiệu quả cao.
Đến những năm 1995-1996, 2000-2001 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động phong
trào đổi mới phơng pháp dạy học đợc thể hiện trong chỉ thị nhiệm vụ năm học hàng
năm.
Bên cạnh đổi mới phơng pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay, việc đổi mới dạy
học môn Lịch sử trong trờng THCS là một nhiệm vụ quan trọng đối với ngành giáo
dục. Trong đó, tạo hứng thú học tập phần lịch sử thế giới lớp 8 nằm trong định hớng
đổi mới phơng pháp dạy học tích cực hiện nay.
Nh chúng ta đã biết, nhân vật lịch sử có vai trò vô cùng quan trọng. Nhân vật lịch
sử là bằng chứng cho sự hình thành và phát triển cho một quá trình lịch sử. Nếu
không có nhân vật lịch sử thì các sự kiện lịch sử trở nên nhàm chán, thiếu sinh động,
thiếu tính trung thực.Do đó, phơng pháp khắc họa biểu tợng nhân vật lịch sử trong
tiết dạy lịch sử thế giới lớp 8 đóng một vai trò không thể thiếu đối với việc tạo hứng
thú trong học tập bộ môn này.
2.Căn cứ thực tiễn
Hin nay, cùng vi s bùng n ca công ngh thông tin , hu nh hc sinh
không còn ham thích hc tp b môn xã hội nh trng ph thông đặc biệt là môn
Lịch sử. Vic ny có rt nhiu nguyên nhân , song nguyên nhân c bn lm cho các
em nhm chán vì yêu c u ca giáo viên bt các em nh quá nhiu s kin lch s ,
nhân vt lch s mt cách máy móc khô khan.
Vic hc sinh chán hc môn Lch s nói trên l úng nhng không phi do
bn thân b môn lch s gây ra m chính l do quan nim v ph ong pháp dy
hc ca chúng ta cha áp ng c nhu cu ca ngi hc hay nói khác hn l
ngi thy giáo cha gây hng thú hc tp trong gi hc b môn lch s .
Năm học 2010-2011 là năm tiếp tục thực hiện chơng trình thay sách giáo khoa
mới do Bộ GD-ĐT ban hành. Năm thực hiện nhiệm vụ của ngành giáo dục, tiếp tục

Đó là một tín hiệu đáng mừng cho nền giáo dục nói chung, giáo dục ở xã Duy Minh
nói riêng. Để nâng cao chất lợng giáo dục không thể không kể đến đổi mới phơng
pháp dạy học.Chơng trình sách giáo khoa Lịch sử có nhiều đổi mới về mục tiêu, cấu
trúc, kênh hình, kênh chữ...Việc đổi mới này rất thích hợp cho giáo viên giảng dạy bộ
môn Lịch sử hiện nay.
Bên cạnh đó, việc giảng dạy môn Lịch sử đặc biệt là dạy lịch sử thế giới hiện nay ở
trờng cũng gặp một số khó khăn nhất định. Để dạy lịch sử thế giới, để truyền đạt cho
các em hiểu về các sự kiện lịch sử, các nhân vật lịch sử đòi hỏi ngời giáo viên phải
tìm tòi các tranh ảnh, t liệu, mẩu chuyện có liên quan...Tuy nhiên, hiện nay ở trờng
2

Ng ời thực hiện : Nguyễn Thị Hải Hà


những t liệu này rất khó tìm.Hơn nữa, trong trờng vẫn còn một số con em thuộc gia
đình có nền kinh tế khó khăn, ngoài giờ học các em còn ra đồng giúp cha, mẹ trong
việc đồng áng và làm nghề thủ công Mây -giang- đan . Khó khăn lại chồng chất khó
khăn khi phân môn Lịch sử thế giới xa lạ đối với các em.
Hin nay trong gi hc , mt s thy cụ vn cũn lúng tỳng trong vic truyn th kin
thc c bn nờn cho cỏc em ghi bi quỏ nhiu s kin lch s ,lm cho hc sinh
phi mt khi lng thụng tin quỏ ln , hc sinh khụng nh ni ri dn n chỏn hc
L mt giỏo viờn dy Lch s, bn thõn tụi nhn thy vic to hng thỳ hc tp b
mụn Lch s trong nh trng hin nay l mt vn mang tớnh cp thit. Nghiờn
cu vn ny va l nhu cu hng thỳ ca bn thõn tụi. Hn na, l giỏo viờn dy
lch s , tụi nhn thy õy cng l mt vn phự hp vi c trng b mụn m tụi
ang ging dy.
Trong phng phỏp dy v hc lch s , giỏo viờn thng chỳ ý n kờnh ch m
ớt chỳ ý n kờnh hỡnh. Vỡ vy khi gii thiu nhõn vt lch s , giỏo viờn ch gii
thiu qua loa , ch cho hc sinh thy chõn dung nhõn vt lch s m khụng gii thiu
v c im , tớnh cỏch , hỡnh dỏng , quan im ca nhõn vt lch s khụng nhng

th gii ) hin hnh có trên 20 nhân v t lch s, nhng biu tng nhân vt
lch s m giáo viên cn phi khc sâu đó l nhng v nhân lch s nh :
ôliv Crom Oen (nh lãnh o Cấch mng t sn Anh); Rô-pe -Xpie (nh
lãnh o Cấch mng t sn Pháp ); Oa- Sinh -Tn ( nh lãnh o cuc
chin tranh ginh c lp Bc M ) ; Mông- te- xki- ; Vôn te (các nh
t tng , trit hc ánh sáng ln châu u th k XVIII) Các-Mác ; ngghen ( các nh lãnh đạo cách mạng vĩ đại trong phong tro công nhân quốc tế
); Lê-nin ( Vị lãnh tụ vĩ đại của cách mạng tháng Mời Nga ); V.A Mo Da ;
Bettoven ; Sô Panh (các nhạc sĩ nổi tiếng thế kỷ XVIII ) Giêm oát ; Niu
Tơn ; đac Uyn ( các nh phát minh khoa học ) . Các nh lãnh đạo cách
mạng trong phong tro giải phóng dân tộc ở châu nh : Ti lắc (ấn Độ ) ;
pđun Ma Ra ( Mã Lai ) ; A.Xu Các- Nô ( Inđô Nê Xi a) v một số nhân
vật lịch sử khác .
Nh vậy toàn bộ chơng trình lịch sử lớp 8 hiện hnh học sinh phải nhớ trên 20
nhân vật lịch sử. Do đó một trong những điều gây khó khăn đó l m giảm
hứng thú học tập của học sinh đối với bộ môn ny . Để các em nhớ lâu v
hiểu sâu sắc các nhân vật lịch sử đó thì ngời thầy giáo phải biết khắc sâu
4

Ng ời thực hiện : Nguyễn Thị Hải Hà


những biểu tợng nhân vật lịch sử đó vo trong tâm trí của các em những đặc
điểm, hình dáng của từng nhân vật thì các em rất ho hứng học tập. Từ các
nhân vật lịch sử đó, các em biết rút ra những bi học quý báu cho bản thân.
Nhng nu ngc li thy giáo ch gii thiu qua loa thì s dn n các em rt
khó khăn khi thầy giáo bắt các em phải nhớ tên , nhớ năm sinh , quê hơng
của từng nhân vật lịch sử . Vì vậy muốn dạy tốt và học tốt môn lịch sử , ngo i
những nguyên tắc v phơng pháp bắt buộc khi lên lớp , giáo viên còn phải biết
khắc sâu nhân vật lịch sử ngay trong giờ lên lớp .
Khi dạy các bi lịch sử thế giới giáo viên xác định cho đ ợc những đặc

đó giáo dục cho các em có lòng kính trọng yêu quí Các Mác- một bậc thầy vĩ
đại của giai cấp công nhân thế giới.Cũng từ đó giúp các em tìm hiểu thêm về
cuộc đời hoạt động của C.Mác trong bài học cũng như tài liệu khác ngoài
SGK .
Trên cơ sở đó , đối với Ăng- ghen giáo viên cũng lần lược mô tả hình dáng của
«ng thật sâu sắc gây cảm xúc cho học sinh qua chân dung trong sách giáo khoa ,
gây cho học sinh cónhững ấn tượng khó quên về các bậc lãnh tụ đó .
b) Có những nhân vật lịch sử cần mô tả về phong thái và đặc điểm chung :
Về vị trí và nội dung của hệ thống kiến thức trong bài học lịch sử , hoặc có
khi vì khuôn khổ tài liệu, Giáo viên không thể đặt tả tỉ mỉ chi tiết tõng nhân vật
lịch sử , nhưng cũng không vì vậy mà bỏ đi hoặc lướt qua . Do đó giáo viên có
thể lược tả chung chung nhưng vẫn nêu được đặc điểm đáng ghi nhớ và vẫn phải
đạt được yêu cầu là qua đặc tả phong thái và một vài nét chung đó có thể làm
cho học sinh thấy được phẩm chất của nhân vật lịch sử đó .
Ví dụ 1: Khi dạy bài 2 : “ Cách mạng tư sản Pháp ( 1789 -1794) mục 3
“ Nội dung đấu tranh trên mặt trận tư tưởng” ( trang 11 SGK ) hình 8 có chân
dung của G Rút Xô , đối với nhân vật lịch sử này giáo viên đặc tả cho học sinh
thấy được phong thái suy tư sâu rộng qua vÎ mặt của Rút Xô một con người
luôn đấu tranh cho quyền tự do của con người và ngay sau đó giáo viên kết
hợp dẫn câu nói của Rút Xô “ Tự do là quyền tự nhiên của con người” để tăng
thêm tính cách của con người đó.
Ví dụ 2 : Cũng trong bài này ở phần III mục 3 : “ Chuyên chính dân chủ cách
mạng Gia - cô- banh” Để khắc sâu nhân vật lịch sử Rô-be- spie , giáo viên giới
thiệu hình ảnh đáng ghi nhớ , vị lãnh tụ xuất sắc của phái Gia-cô -banh với nhân
vật Rô-be- spie næi tiếng là “con người không thể mua chuộc” . Trước hết giáo
viên cho học sinh xem ảnh chân dung của Rô-pe- Xpie ( hình11 trang 16 SGK)
6

Ng êi thùc hiÖn : NguyÔn ThÞ H¶i Hµ




c) Ngoi ra chỳng ta ch cn chn mt trong hai nột hỡnh dỏng ca con ngi
minh ho nhằm khc sõu hỡnh nh ca nhõn vt lch s vo trong trớ nh ca cỏc
em .
Trong ni dung bi hc lch s ngoi nhng nhõn vt chớnh din , cũn cú mt s
nhõn vt phn din nh : Chi- e ( trong bi Cụng xó Pa ri 1871) Hớt -Le ( bi
Chin tranh th gii ln th 2) . i vi nhng nhõn vt ny giỏo viờn khụng cn
dùng hỡnh nh hay chõn dung minh ho , m ngi thy giỏo khc ho bng li
núi vi nhng li l ht sc lụi cun .
Vớ d : i vi nhõn vt Chi-e đợc ví nh một con quỷ lùn gớm giếc mt con
ngi tớnh tỡnh hay cau có, nột mt lỳc no cng th hin tớnh hiếu chiến ,ỏc c
v tn sỏt trong cuc ni chin vi cỏc chin s ca cụng xó Pa Ri ( 1871) . Hay
giỏo viờn cú th mụ t vi nột v Hit-le cú gng mt him húc , hiu chin th
hin l mt tờn trựm phỏt xớt , k gõy chin tranh th gii ln th 2 gõy ra bao cnh
au thng cho nhõn loi th gii , t ú giỏo dc cỏc em bit cm thự chin
tranh , cm ghột nhng k gõy ra chin tranh
Túm li gõy hng thỳ hc tp cho hc sinh , giỏo viờn khụng nờn b qua bt
c hỡnh nh nhõn vt lch s no ,m ngi thy giỏo cn phi khc sõu cỏc nhõn
vt lch s ú ngay trong gi lờn lp, song cng khụng nờn rp khuụn mt cỏch
mỏy múc , ngi thy giỏo phi bit chn lc nhng chi tit ht sc cn thit v
nhng nột sinh ng nht khc sõu vo tõm trớ ca cỏc em , c bit ngi thy
giỏo phi bit dựng li núi sao cho phự hp vi nhõn vt ú , lm sng li nhõn vt
lch s ú trc mt ca cỏc em.
2.2) Ngoi vic chn hỡnh dỏng c im riờng ca tng nhõn vt lch s
gõy hng thỳ hc tp cho hc sinh , thỡ giỏo viờn cũn phi bit chn lc nhng
hot ng tiờu biu hay s nghip ca nhõn vt ú khc sõu kin thc cho
cỏc em .

8

tc mi . Giỏo viờn trỡnh by cho hc sinh thy lch s nc Anh lỳc ny khụng
9

Ng ời thực hiện : Nguyễn Thị Hải Hà


phải yêu cầu một nhân vật đứng đầu chỉ huy một sự chuyển biến chung chung , mà
là yêu câù một nhân vật lịch sử cụ thể để lãnh đạo quân quốc hội tiến hành một
cuộc chiến tranh đánh thắng nhà vua và bọn quý tộc phong kiến và chính
Crôm- oen đã đáp ứng được yêu cầu đó . Với cách trình bày như vậy thì chúng ta
đã khắc sâu được nhân vật lịch sử Crôm -oen và giúp các em khắc sâu được kiến
thức của bài học lịch sử ngay tại lớp .
Ví dụ 2: Cũng tương tự như vậy , đối với bài này mục III “ Cuộc chiến tranh
giành độc lập ở các thuộc địa Bắc Mỹ” Giáo viên cần phải khắc sâu nhân vật OaSinh -Tơn qua hoạt động quân sự của Oa- sinh -tơn , trong SGK chỉ nêu rằng : “
Oa- sinh -tơn là một chủ nô giàu , có tài quân sự và tổ chức , được cử làm tổng chỉ
huy nghĩa quân” chứ SGK không nêu lên được một vài hoạt động quân sự của
Oanh-sinh -tơn . Do đó giáo viên phải mô tả một vài hoạt động tiêu biểu , để cho
học sinh thấy rằng Oa- sinh-tơn là một thủ lĩnh quân sự đáp ứng được nhu cầu
giải quyết mâu thuẫn lúc bấy giờ giữa dân tộc 13 thuộc địa Bắc Mỹ với bọn thực
dân Anh .
b) Một số tình huống xuất hiện những nhân vật lịch sử trong các bài học thuộc
chương III trong SGK “ Châu Á ở thế kỷ XVIII - Đầu thế kỷ XX” ví dụ học về
Cách mạng Trung Quốc có lãnh tụ Tôn Trung Sơn , Cách mạng Ấn độ có lãnh tụ
Ti-lắc , hoăc bài “ Châu Ẳ (1918 – 1945” có lãnh tụ M. Gan ®i (1869 – 1948) ,
cách mạng ở Mã Lai có lãnh tụ Áp Đun -Ra -man , cách mạng In Đô Nê Xi a có
nhà cách mạng Xu -các -nô … như vậy do yêu cầu của lịch sử cuói thế kỷ XIX và
những năm đầu của thế kỷ XX yêu cầu lịch sử đặc ra cho mỗi nước là giải phóng dân
tộc , giải phóng giai cấp dành độc lập dân tộc , lúc này mâu thuẫn giữa dân tộc
thuộc địa với đế quốc thực dân ngày càng sâu sắc,nên các nhân vật lịch sử đó xuất
hiên và đã giải quyết được mâu thuẫn đó theo yêu cầu của lịch sử .

tập cho các em giáo viên có thể cho học sinh biết thêm về nhà lãnh đạo cách mạng
Ấn Độ ,Ti -lắc vừa là lãnh đạo phái cấp tiến chống thực dân Anh cuối thế kỷ XIX
đầu thế kỷ XX , vừa là một nhà sử học thông thái , nhà ngôn ngữ học danh tiếng .

11

Ng êi thùc hiÖn : NguyÔn ThÞ H¶i Hµ


Tt nhiờn trong quỏ trỡnh s dng nhng t liu núi trờn khc sõu hỡnh nh ca
cỏc nhõn vt lch s nhm gõy hng thỳ hc tp cho cỏc em , nõng cao cht
lng dy v hc l iu rt cn thit, nhng ngi thy giỏo khụng vỡ th m tham
lam chng cht nhiu kin thc ph lờn b nh cỏc em , cui cựng lm cho cỏc
em khụng nh gỡ m li õm ra chỏn hc .Do ú mun t c mc ớch trờn
ngi thy giỏo phi bit chn lc tc l gin v tinh ch khụng phi nhiu s
lng l quyt định đợc sự tiếp thu kiến thức của học sinh v tạo hứng thú cho các
em học tập tốt bộ môn Lịch sử .
Muốn có đợc nh vậy ngời giáo viên phải tích lũy nhiều t liệu lịch sử ,có nhiều t
liệu lịch sử phong phú, biết kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phơng pháp tâm lý học
để vận dụng tốt kiến thức vo bi giảng đúng lúc đúng nơi , đúng nội dung yêu cầu
của bi . Ngoi ra giáo viên cũng phải biết kết hợp khai thác giữa kiến thức trong
sách giáo khoa với kiến thức ngoi sách giáo khoa , kết hợp lời nói truyền cảm với
chân dung hay hình ảnh của nhân vật lịch sử , biết so sánh đối chiếu gĩa các nhân
vật lịch sử nhằm nâng cao giá trị nhận thức cho các em .
t c mc ích trên , ngời gíao viên phải mất nhiều công sức su tầm tài
liệu, tranh ảnh của từng nhân vật lịch sử m trong tiết dạy yêu cầu , biết chọn lọc ,
kết hợp đa những kiến thức ngoi sách giáo khoa vo bi giảng đúng phơng pháp
dạy học theo kiểu sơ đồ Đai Ri . Tất cả việc lm trên mặc dù tốn nhiều thời gian
v sức lực nhng khi đạt đợc mục đích yêu cầu đề ra trong một tiết học trên lớp 45
phút ngắn ngủi thì ngời thầy giáo cảm thấy nhẹ nhõm , quên đi mệt mỏi lo âu ,

học tập của các em để tìm ra giải pháp.Với kinh nghiệm này trong những tiết học
lịch sử thế giới học sinh đã học tập một cách hứng thú hơn, chủ động hơn.Kết quả
cho thấy đa số học sinh hai lớp mà bản thân tôi trực tiếp giảng dạy hầu hết các em
nắm chắc kiến thức và vận dụng làm các bài tập lịch sử khá tốt. Trong quá trình học
tập các em đã tích luỹ cho mình một vốn kiến thức về thế giới phong phú.Nhiều em
đã lập cho mình một cuốn sổ ghi về các sự kiện và nhân vật lịch sử thế giới.
Qua điều tra về mức độ hứng thú học tập của học sinh và thống kê kết
quả cuối học kì I năm 2010- 2011

Lớp

8A
8B

Số
sinh

Cha áp dụng sáng kiến Đã áp dụng sáng kiến kinh
học kinh nghiệm
nghiệm
Dới tb
25%
30%

37
37

Trên tb
75%
70%

sinh quả là không dễ. Hơn nữa, Lịch sử thế giới đối với các em rất xa lạ. Vậy
nên, tôi thấy việc tạo hứng thú cho các em học sinh về lịch sử thế giới thông
qua các nhân vật lịch sử là một việc làm cần thiết.
IV. Những kiến nghị, đề xuất.
1. Đối với phụ huynh:
- Cần quan tâm đến việc học hành của con em mình, đầu t nhiều về cơ sở
vật chất, nhất là các trang thiết bị tin học tạo điều kiện cho con em học tập tốt.
- Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trờng và xã hội để giáo dục cho con
em của mình thông qua học tập môn Lịch sử ở nhà trờng.
2. Đối với nhà trờng :
- Mua sắm thêm tài liệu tham khảo, đầu t cơ sở vật chất và đồ dùng dạy
học nhất là các tài liệu lịch sử, các băng đĩa phục vụ cho việc dạy học bộ môn
này
- Tổ chức thảo luận các chuyên đề đổi mới phơng pháp dạy học cho tất
cả các giáo viên thờng xuyên trong từng đợt, từng năm để ngày một nâng cao
chất lợng dạy học, nắm bắt kịp thời các phơng pháp dạy học tích cực.
3. Đối với địa phơng:
- Đầu t cơ sở vật chất trờng lớp kịp thời trong việc dạy và học.
14

Ng ời thực hiện : Nguyễn Thị Hải Hà


- Luôn quan tâm, động viên kịp thời đối với đội ngũ giáo viên, học sinh
trong việc giảng dạy , học tập tạo động lực giúp thầy trò thi đua dạy tốt và học
tốt.
Trên đây tôi xin góp một số kinh nghiệm dạy học phần lịch sử thế giới
trong chơng trình lịch sử 8 THCS, đây chỉ là ý kiến chủ quan của riêng cá nhân
tôi để tạo hứng thú cho học sinh khi học một tiết học lịch sử thế giới. Việc sử
dụng đồ dùng dạy học cùng với tài liệu tham khảo là quy định bất thành văn