Lời mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Nền kinh tế nớc ta đang chuyển sang trang mới trong lịch sử phát triển,
từng bớc hội nhập sâu và rộng hơn với nền kinh tế thế giới thông qua cơ chế thị
trờng mở. Đây là một cơ hội nhng cũng đầy thách thức đối với nền kinh tế Việt
Nam.
Trong nền kinh tế mở, thị trờng ngoại hối đóng vai trò nh chiếc cầu
nối giữa kinh tế nội địa với kinh tế bên ngoài. Đặc biệt, trong đó tỷ giá hối
đoái có vai trò quan trọng trong việc giữ cho chiếc cầu nối kinh tế hoạt động an
toàn và hiệu quả, giúp cho nền kinh tế nội địa ổn định và phát triển bền vững.
Tuy nhiên tỷ giá hối đoái là vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều vấn đề
nh lạm phát, lãi suất, thâm hụt mậu dịch, công ăn việc làm, vay nợ nớc
ngoài và việc thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Tỷ giá hối đoái có tác động
và ảnh hởng đến nền kinh tế của mỗi quốc gia nói riêng và mối quan hệ kinh tế
quốc tế nói chung, đặc biệt là quan hệ thơng mại giữa các nớc với nhau.
Việc xác định chế độ điều hành chính sách tỷ giá hối đoái thích hợp sẽ
giúp ổn định giá cả, ổn định tiền tệ, thu hút đầu t, kiểm soát đợc lạm phát, hạn
chế thất nghiệp, tạo đợc lòng tin của ngời dân vào đồng nội tệ, vào chính sách
kinh tế. Đối với Việt Nam, điều hành tỷ giá trong thời gian qua mặc dù đã cho
thấy vai trò nhất định nhng vẫn còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục
nhằm đạt đợc mục tiêu kinh tế-xã hội đã đặt ra. Đây là lý do tôi chọn đề tài
Giải pháp điều hành tỷ giá hối đoái trong bối cảnh hội nhập ở Việt Nam hiện
nay làm luận văn thạc sỹ của mình, với kỳ vọng là một phần kết quả của đề
tài có thể đợc ứng dụng vào thực tiễn điều hành tỷ giá hối đoái, giúp cho nền
kinh tế Việt Nam phát triển ổn định và vững mạnh.
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài
Nghiên cứu và đúc kết kinh nghiệm qua các thời kỳ, các nớc để sử dụng
hiệu quả hơn công cụ tỷ giá hối đoái trong điều hành kinh tế
Đánh giá thực trạng điều hành tỷ giá hối đoái ở Việt Nam hiện nay và
những ảnh hởng của nó đến nền kinh tế.
1
Chơng 1
Lý luận chung về tỷ giá hối đoái và điều hành tỷ giá
hối đoái
1.1.
Tổng quan về tỷ giá hối đoái
1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của tỷ giá hối đoái
Nếu chúng ta là ngời Việt Nam, khi chúng ta mua cam Vinh hay áo sơ
mi May 10, tất nhiên chúng ta muốn trả bằng đồng Việt Nam. May thay,
những ngời trồng cam và sản xuất áo sơ mi đều muốn thanh toán bằng đồng
Việt Nam, nên tất cả thơng mại đều đợc thực hiện bằng đồng Việt Nam. Các
giao dịch kinh tế nếu chỉ thực hiện trong phạm vi một nớc thì rất đơn giản.
Tuy nhiên, nếu chúng ta muốn mua cam Floria ở Mỹ thì sự giao dịch sẽ
phức tạp hơn. Những ngời trồng cam ở Floria muốn đợc trả tiền bằng đồng
đôla Mỹ chứ không phải tiền Việt Nam. Do đó, để mua cam Floria, trớc hết
tôi phải mua đồng đôla Mỹ và dùng những đồng đôla đó để trả cho những ngời trồng cam ở Floria. Tơng tự, nếu ngời Mỹ muốn mua hàng hóa của Việt
Nam, trớc tiên họ phải mua Việt Nam đồng. Những ai muốn mua ngoại tệ
cũng có thể làm nh vậy thông qua thị trờng ngoại hối. Trong thị trờng này sẽ
quyết định giá một đơn vị ngoại tệ theo đồng bản tệ, và giá đó đợc gọi là tỷ
giá hối đoái.
Thí dụ, nếu giá tính bằng đồng Việt Nam của đô la Mỹ là 19.000 đồng
Việt Nam thì ai đó muốn mua 1 đôla sẽ cần phải trả 19.000 đồng Việt Nam.
Còn có tỷ giá hối đoái giữa đồng đôla và đồng tiền của một số nớc khác nữa.
Năm 1994, tỷ giá hối đoái là 59 xu ăn một đồng mác Đức, 17 xu ăn một đồng
Phrăng Pháp, 73 xu ăn một đôla Canada, 0,95 xu ăn một đồng yên Nhật. Với
xác định tiêu chuẩn giá cả với 1USD=0,888671g vàng. Từ đó, hình thành tỷ
giá cố định giữa USD với đồng tiền các nớc trong IMF, tiền tệ các nớc khác
muốn đạt tới vàng phải thông qua đồng tiền USD của Mỹ. Để giữ vững tỷ giá
cố định với USD, các nớc trong IMF chỉ đợc mua bán ngoại tệ theo tỷ giá
trong phạm vi biên độ 1% so với tỷ giá chính thức. Để giữ vững tỷ giá vàng
IMF còn quy định giá vàng là 35USD/ounce vàng. Nh vậy trong trờng hợp nếu
giá vàng trên thị trờng vợt qua 35 ounce vàng thì Mỹ tung vàng ra bán với giá
35USD/ounce vàng và ngợc lại, khi giá vàng dới 35USD/ounce thì Mỹ tung
USD ra và mua vàng về. Với chế độ tiền này, các nớc đã duy trì đợc tỷ giá cố
3
định trong thời gian tơng đối dài cho đến năm 1960. Bắt đầu từ sau năm 1960,
đồng USD của Mỹ đã bị khủng hoảng và suy yếu, các nớc dự trữ USD ngày
càng nhiều, đã lần lợt tấn công vào kho vàng của Mỹ, buộc Mỹ chuyển đổi
USD ra vàng. Tình hình này làm cho kho dự trữ vàng của Mỹ tụt xuống thấp
nhất và chính thức ngày 13/2/1973 Mỹ đơn phơng tuyên bố chế độ tiền tệ
Bretton Woods sụp đổ và hầu hết các nớc t bản đều thi hành chính sách tỷ giá
thả nổi của đồng tiền nớc mình.
- Tỷ giá hối đoái sau khi chế độ tiền tệ Bretton Woods sụp đổ (1973 đến nay)
Sau khi chế độ bản vị USD sụp đổ đến nay, các nớc trên thế giới chủ
yếu lu thông tiền giấy không chuyển đổi ra vàng đợc, hàm lợng vàng chỉ mang
tính chất tợng trng, giá trị tiền tệ luôn thay đổi, tỷ giá biến động không ngừng
nên việc xác định tỷ giá không dựa trền đồng giá vàng mà trên cơ sở so sánh
sức mua của hai đồng tiền, bao gồm sức mua trong nớc và sức mua quốc tế
gọi là ngang giá sức mua. Để xác định ngang giá sức mua tuỳ theo quy định
của mỗi nớc ngời ta sử dụng các chỉ tiêu sau đây:
+ Chỉ số giá cả hàng hoá: So sánh biến động giá cả một số mặt hàng
nhất định theo hai đồng tiền.
Thực chất của tỷ giá hối đoái đó là quan hệ so sánh giữa đồng tiền các
nớc với nhau, hay nói cách khác: Tỷ giá hối đoái là giá của một đơn vị tiền tệ
nớc này đợc biển hiện bằng những đơn vị tiền tệ nớc khác.
Theo Khoản 10, Điều 3, Nghị định 160/2006/NĐ-CP ngày 28/12/2006
của Chính Phủ về quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh Ngoại hối:
Tỷ giá hối đoái của đồng Việt Nam là giá của một đơn vị tiền tệ nớc
ngoài tính bằng đơn vị tiền tệ của Việt Nam.
Tỷ giá hối đoái gồm: Tỷ giá hối đoái danh nghĩa và Tỷ giá hối đoái thực
tế.
Tỷ giá hối đoái danh nghĩa là tỷ giá đợc sử dụng hàng ngày trong giao
dịch trên thị trờng ngoại hối, nó chính là giá của một đồng tiền đợc biểu thị
thông qua đồng tiền khác mà cha đề cập đến tơng quan sức mua hàng hoá dịch
vụ giữa chúng. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa là giá tơng đối giữa đồng tiền của
hai nớc.
Trên các bảng điện tại các NHTM đa ra tỷ giá niêm yết hàng ngày:
1USD = 16.130 VNĐ (16.130 VNĐ/USD)
1 JPY = 151,46 VNĐ ( 151,46 VNĐ/JPY)
5
đó chính là tỷ giá hối đoái danh nghĩa, nó thể hiện tỷ lệ trao đổi giữa các đồng
tiền của các quốc gia. Có nghĩa là nếu khách hàng giao dịch đổi 1 đôla Mỹ sẽ
nhận đợc 16.130 VNĐ hoặc đổi 1 yên Nhật sẽ nhận đợc 151,46 VNĐ.
Tỷ giá hối đoái thực tế là giá tơng đối của hàng hoá ở hai nớc. Tức là tỷ
giá hối đoái thực tế cho chúng ta biết tỷ lệ mà dựa vào đó hàng hoá của một nớc đợc trao đổi với hàng hoá của nớc khác.
Tỷ giá hối đoái thực là tỷ giá danh nghĩa đợc điều chỉnh bởi tơng quan
giá cả trong nớc và ngoài nớc. Tỷ giá hối đoái thực chiếm vị trí quan trọng
trong các nghiên cứu kinh tế về tỷ giá hối đoái. Nó giữ vai trò quan trọng đối
với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, nhất là trong xu thế toàn cầu hiện
dụng chung một đồng tiền ví dụ nh đồng USD hay đồng EUR. Ngày nay, việc
tính toán BRER đã đợc các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách ứng dụng
rất nhiều trong thực tế do có sự hỗ trợ của công cụ máy tính.
BRER =
EPf
Ph
Trong đó: E là chỉ số tỷ giá danh nghĩa.
Pf : là chỉ số giá chung ở nớc ngoài
Ph : là chỉ số giá chung ở trong nớc
Tỷ giá thực đa phơng đợc sử dụng khi xem xét nhiều đối tác thơng mại
và đợc tính trên cơ sở bình quân có trọng số
REER =
wi Ei Pi
P
Trong đó Wi là tổng số mậu dịch với các đối tác thứ i mà quốc gia nớc
chủ nhà có quan hệ thơng mại.
1.2.
Điều hành tỷ giá hối đoái
1.2.1. Điều hành tỷ giá hối đoái và nội dung điều hành tỷ giá hối đoái
Điều hành tỷ giá hối đoái là việc Chính phủ của một nớc lựa chọn chế
độ tỷ giá và dựa vào đó xây dựng và điều hành chính sách tỷ giá hối đoái
8
trì tỷ giá giữa đồng tiền của quốc gia mình với một hoặc một số đồng tiền nào
đó ở một mức độ nhất định, nghĩa là tỷ giá hoặc đợc giữ không đổi hoặc chỉ
cho phép dao động trong phạm vi rất hẹp. ở đây, NHTW đóng vai trò điều tiết
lợng d cầu hoặc d cung về ngoại tệ để giữ tỷ giá hối đoái cố định bằng cách
bán ra hoặc mua vào số d đó.
Những dự báo về thay đổi tỷ giá trên thị trờng là bằng không, ngoại trừ
những trờng hợp đặc biệt khi thị trờng dự báo là Chính phủ sẽ thay đổi mức tỷ
giá cố định
Trong lịch sử, tỷ giá cố định nổi tiếng là tỷ giá giữa dollar Mỹ và các
đồng tiền khác theo Hiệp ớc tiền tệ Bretton Woods-đợc áp dụng từ năm 1947
đến 1967. Lúc bấy giờ ngời ta căn cứ vào hàm lợng vàng của USD (lúc đó là
0,888671g vàng) và hàm lợng của các đồng tiền khác của các nớc tham gia
Hiệp ớc, chẳng hạn hàm lợng vàng của FRF là 0,2483g vàng vậy tỷ giá giữa
USD/FRF sẽ là 0,88761/0,2483=3,5700 và tỷ giá này hai nớc có trách nhiệm
giữ nó không đợc biến động quá 1%.
Chế độ tỷ giá cố định có những tác động tích cực sau:
- Thúc đẩy tăng trởng thơng mại và đầu t quốc tế vì nó mang lại một môi
trờng ổn định, thuận lợi, ít rủi ro cho các hoạt động kinh doanh của doanh
nghiệp.
- Buộc các Chính phủ phải hoạch định và thực thi chính sách vĩ mô.
- Thúc đẩy các hoạt động hợp tác quốc tế nhằm tránh những xung đột về
mục tiêu chính sách và những biến động về tỷ giá.
Bên cạnh những tác động tích cực, chế độ tỷ giá cố định còn có những
tác động tiêu cực nh sau:
- Thờng chịu sức ép lớn mỗi khi xảy ra cơn sốt từ bên ngoài hoặc từ thị
trờng hàng hoá trong nớc, bởi khi đó mức chênh lệch thực tế quá lớn về giá trị
giữa nội tệ và ngoại tệ sẽ dẫn đến phá vỡ mức cân bằng tỷ giá
giữa các nớc với nhau.
Chính sách tỷ giá này cũng là cơ sở để thực hiện mong muốn của những
nớc có khả năng theo đuổi chính sách tài chính-tiền tệ độc lập, tách rời khỏi
sự ràng buộc một cách chặt chẽ với đồng USD trong chế độ tỷ giá hối đoái
10
Bretton Woods. Nhng khi phản ánh đợc sự thay đổi trong sức mua thực tế của
các đồng tiền, có khả năng thích ứng với các biến động lới của nền kinh tế và
tạo khả năng thực thi chính sách tiền tệ chủ động của các Chính phủ thì tỷ giá
hối đoái thả nổi lại gây ra những biến động tỷ giá hết sức bất thờng, làm cho
sự lên giá-xuống giá của các đồng tiền không sao dự đoán đợc (làm tăng tính
rủi ro của tỷ giá hối đoái). Điều này làm tăng thêm những yếu tố gây mất ổn
định của các nền kinh tế, cản trở khả năng kiểm soát quá trình tăng trởng và
phát triển kinh tế của các Chính phủ.
Trong chế độ tỷ giá thả nổi tự do, Chính phủ giữ thái độ thụ động, để
cho thị trờng quyết định giá trị đồng tiền nớc mình. Thực tế, ít có nớc nào thả
nổi tự do mà trái lại, Chính phủ thờng can thiệp bằng những công cụ tài chínhtiền tệ(lãi suất, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trờng mở), điều chỉnh dự trữ
ngoại tệ, chính sách kinh tế, kể cả các giải pháp hành chính (mua ngoại tệ
phải làm đơn xin mua ngoại tệ)
Vậy trên thực tế, không tồn tại một chế độ tỷ giá hoàn toàn thả nổi mà
thờng chỉ tồn tại chế độ tỷ giá hỗn hợp giữa cố định và thả nổi
Chế độ tỷ giá thả nổi tự do có các u điểm:
- Các quốc gia chủ trơng thả nổi tỷ giá hối đoái cho rằng: Nếu áp dụng cơ
chế này thì thị trờng ngoại hối sẽ có tính minh bạch cao, hoạt động hiệu quả
và tự bản thân thị trờng sẽ điều chỉnh mức tỷ giá cho phù hợp. Muốn đạt đợc
hiệu quả cao, chính sách tiền tệ phải đợc thiết lập một cách độc lập, phù hợp
với tình hình kinh tế trong nớc và tỷ giá hối đoái cần phải đợc thả nổi theo bất
kỳ hớng nào do thực tế đem lại mức tỷ giá hối đoái đó.
một biên độ dao động. Trong trờng hợp tỷ giá trên thị trờng vợt quá biên độ
cho phép so với tỷ giá chính thức thì một tuyên bố can thiệp của Chính phủ sẽ
đợc thực hiện để duy trì sự chênh lệch giữa tỷ giá trên thị trờng và tỷ giá chính
thức vẫn nằm trong biên độ dao động cho phép.
Nếu tình hình kinh tế có những thay đổi lớn thì mức tỷ giá cũng nh
biên độ dao động cho phép sẽ đợc Nhà nớc xác định và công bố lại.
Những đặc trng cơ bản của chế độ tỷ giá linh hoạt.
- Tỷ giá đợc xác định và thay đổi hoàn toàn tuỳ thuộc vào tình hình cung
cầu ngoại tệ trên thị trờng.
12
- Nhà nớc có thể can thiệp vào thị trờng ngoại hối theo hai hình thức: trực
tiếp (mua, bán ngoại tệ) hoặc gián tiếp (cung cấp những thông tin chuẩn xác
và cần thiết cho thị trờng)
- Nhà nớc tuyên bố một mức biến động cho phép đối với tỷ giá và chỉ can
thiệp vào thị trờng với t cách ngời mua bán cuối cùng khi tỷ giá trên thị trờng
có những biến động mạnh vợt mức cho phép.
Chế độ tỷ giá thả nổi đợc xem là phù hợp với cơ chế thị trờng hiện nay
vì chế độ này cho phép chúng ta thực hiện một chính sách tiền tệ độc lập, vừa
phù hợp với quy luật cung-cầu thị trờng vừa phát huy vai trò quản lý, điều tiết
linh hoạt của Nhà nớc để đạt đợc mục tiêu và yêu cầu phát triển kinh tế.
Đại đa số các chuyên gia nghiên cứu về kinh tế đều cho rằng Việt Nam
phù hợp với cơ chế tỷ giá này vì nó vừa đảm bảo tính chủ động của thị trờng,
vừa có sự can thiệp cứng rắn của Nhà nớc khi có sự biến động. Việc áp dụng
cơ chế này một mặt tạo sự năng động cho nền kinh tế, mặt khác tạo sự phát
triển ổn định đối với vấn đề tỷ giá hối đoái.
Nhằm nâng cao sức cạnh tranh của hàng hoá của một quốc gia để
khuyến khích xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu, hoặc khuyến khích nhập khẩu
nhà đầu t nớc ngoài đầu t hoặc góp vốn liên doanh. Vốn ngoại tệ hoặ t liệu sản
xuất đợc đa vào nớc sở tại thờng đợc đổi ra đồng nội tệ theo tỷ giá chính thức.
Bên cạnh đó, tỷ giá còn có tác động tới chi phí và hiệu quả của các hoạt động
đầu t ra nớc ngoài. Do đó, sự thay đổi tỷ giá có ảnh hởng nhất định tới hành vi
của các nhà đầu t nớc ngoài trong việc quyết định có nên đầu t vào nớc sở tại.
Đầu t gián tiếp là loại hình đầu t thông qua hoạt động tín dụng quốc tế
cũng nh việc mua-bán các loại chứng khoán có giá trị trên thị trờng. Tổng lợi
tức nhận đợc từ việc đầu t vào các tài sản quốc tế bao gồm hai bộ phận:
- Lợi tức nhận đợc từ tài sản tính bằng ngoại tệ
- Khoản lãi vốn(hay lỗ vốn) phát sinh do việc giảm giá(hay tăng giá) của
đồng tệ trong thời gian đó.
Lợi tức từ khoản cho vay từ ngoại tệ= lãi suất ngoại tệ + giảm giá đồng
nội tệ. Trong một thế giới có sự luân chuyển vốn quốc tế tự do, sẽ xảy ra tình
trạng là luồng vốn chảy ra nớc ngoài mỗi khi tổng lợi tức từ khoản cho vay
bằng ngoại tệ lớn hơn lãi suất trong nớc. Chẳng hạn, khi mọi ngời dự tính
đồng nội tệ sẽ bị giảm giá trong tơng lai. Và khi lãi suất trong nớc lớn hoan tổng
lợi tức từ khoản vay ở nớc ngoài sẽ có luồng vốn lớn chảy vào trong nớc.
14
Nh vậy muốn tạo môi trờng đầu t ổn định nhằm mục tiêu phát triển kinh
tế đòi hỏi các quốc gia cần xây dựng và điều chỉnh một chính sách tỷ giá ổn
định, hợp lý. Sự mất ổn định của tỷ giá hối đoái đồng nghĩa với sự gia tăng về
mức độ rủi ro trong lĩnh vực đầu t và gây tổn hạn đến thu hút vốn đầu t nớc
ngoài.
1.2.3.2. Tác động của điều hành tỷ giá hối đoái đối với lạm phát, sản lợng,
công ăn việc làm.
Khi xem xét tỷ giá hối đoái tác động nh thế nào đến lạm phát, cần xem
các biến động của đồng tiền ảnh hởng nh thế nào đến lạm phát.
đồng hồ trên đây, giá ban đầu của đồng hồ Mỹ là 1.000 đôla Mỹ, và 1 đôla tơng đờng 3 Franc. Giả dụ, đồng hồ đôla tăng giá, 1 đôla ăn 4 Franc Thuỵ Sỹ.
Trong trờng hợp này, ngời tiêu dùng Mỹ có thể mua một đồng hồ Thuỵ Sỹ giá
3.000 Franc chỉ với 750 đôla Mỹ, ít hơn mua đồng hồ Mỹ 250 đôla Mỹ. Trong
khi những trờng hợp này sẽ ngăn cản nhà sản xuất đồng hồ Mỹ tăng giá sản
phẩm của mình, nó có thể buộc nhà sản xuất đồng hồ Mỹ sa thải công nhân, vì
hầu hết ngời tiêu dùng sẽ mua đồng hồ ngoại quốc.
Tóm lại, một đồng nội tế yếu có thể làm giảm xuống mức thất nghiệp
nhng lại đẩy tỷ lệ lạm phát cao hơn, trong khi một đồng nội tệ mạnh có thể
làm giảm lạm phát nhng lại tạo thất nghiệp cao hơn. Giá trị lý tởng của một
đồng tiền tuỳ thuộc vào quan điểm của nớc đó và của các quan chức có liên
quan đến những quyết định này. Một đồng tiền mạnh hay yếu chỉ là một trong
nhiều yếu tố tác động đến các điều kiện kinh tế của một nớc.
1.2.4. Vai trò của Chính phủ trong việc điều hành tỷ giá hối đoái
Mỗi nớc có một cơ quan Chính phủ có thể can thiệp vào các thị trờng
ngoại hối để khống chế giá trị của một đồng tiền, thờng là các Ngân hàng
Trung ơng, Ngân hàng Nhà nớc. Ngoài ra, Chính phủ còn có nhiều nhiệm vụ
khác ngoài việc can thiệp vào thị trờng ngoại hối. Theo đó, Chính phủ cố gắng
kiểm soát tăng trởng của mức cung cầu tiền tệ sao cho chúng tác động thuận
lợi đến các cân đối kinh tế vĩ mô.
Thờng thì có 3 lý do để Chính phủ can thiệp vào ngoại hối là
- Làm dịu bớt các biến động tỷ giá hối đoái
- Thiết lập các biên độ tỷ giá hối đoái ẩn
- ứng phó với các xáo trộn tạm thời
16
Nếu lo ngại rằng nền kinh tế sẽ bị ảnh hởng bởi các biến động đột ngột
trong giá trị đồng nội tê, Chính phủ có thể cố gắng làm dịu bớt các biến động
tiền tệ. Các hành động của Chính phủ có thể giúp cho nền kinh tế ít bị rơi vào
Chính sách chiết khấu cũng chỉ có ảnh hởng nhất định và có hạn đối với
tỷ giá hối đoái bởi vì giữa tỷ giá và lãi suất không có quan hệ nhân quả(lãi
suất không phải là nhân tố duy nhất quyết định sự vận động vốn giữa các nớc).
Thứ ba là quỹ dự trữ bình ổn hối đoái: Quỹ dự trữ bình ổn hối đoáI là
hình thức biến tớng của chính sách hối đoái. Mục đích của nó là nhằm tạo ra
một cách chủ động một lợng dự trữ ngoại hối để ứng phó với sự biến động của
tỷ giá hối đoái thông qua nghiệp vụ thị trờng mở. Kinh nghiệm đã chỉ ra rằng,
tác dụng của quỹ bình ổn hối đoái rất có hạn, vì một khi bị khủng hoảng kinh
tế và khủng hoảng ngoại hối, lợng dự trữ theo quỹ đó cũng giảm đi và không
đủ sức điều tiết tỷ giá. Quỹ này chỉ có tác dụng khi khủng hoảng ngoại hối ít
nghiêm trọng và có nguồn tín dụng hỗ trợ.
Thứ t là phá giá tiền tệ: Phá giá tiền tệ có thể đợc hiểu là sự đánh sụt sức
mua của đồng tiền nớc mình so với ngoại tệ hay nâng cao tỷ giá hối đoái của
một đơn vị ngoại tệ.
Trong tình trạng nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng ngoại hối, khi mà
sức mua của tiền tệ giảm sút mạnh và không thể đại biểu cho sức mua danh
nghĩa của nó, khi mà trong suốt thời gian dài tỷ giá hối đoái biến động mạnh
thì vấn đề xác định lại tỷ giá hối đoái là điều không thể tránh khỏi. Song phải
phá giá tiền tệ lúc nào, mức độ ra sao lại phụ thuộc vào mục đích kinh tế và
chính trị của từng quốc gia. Tác dụng của phá giá tiền tệ đối với nớc tiến hành
phá giá:
- Khuyến khích xuất khẩu hàng hóa, hạn chế nhập khẩu hàng hóa, do
đó có tác dụng khôi phục lại sự cân bằng của cán cân thơng mại, nhờ đó góp
phần cải thiện cán cân thanh toán quốc tế.
- Khuyến khích nhập khẩu vốn, kiều hối và hạn chế xuất khẩu vốn ra
bên ngoài cũng nh chuyển tiền ra ngoài nớc, do đó làm tăng khả năng cung
ngoại hối, giảm nhu cầu ngoại hối, nhờ đó tỷ giá hối đoái sẽ giảm xuống.
Thứ năm là nâng giá tiền tệ: Nâng giá tiền tệ là việc nâng giá chính thức
đơn vị tiền tệ nớc mình so với ngoại tệ, Tỷ giá hối đoái so với đồng tiền nâng
định và đa tỉ giá nhng không tuân theo hoàn toán đúng các nguyên tắc của chế
độ tỉ giá cố định. Những tỉ giá đợc ấn định khác nhau tùy theo từng quan hệ
kinh tế đối ngoại và thỏa thuận trong quan hệ của hai bên hay nhiều bên có
tính chất nội bộ, xoay quanh giá trị của đồng đô la. Chính cơ chế tỷ giá này đã
làm cho các cơ chế thị trờng nh quan hệ cung cầu ngoại tệ, những nhân tố tác
động tỷ giá và thị trờng ngoại hối, thị trờng tài sản... không còn công cụ đắc
lực của nền kinh tế thị trờng có tác dụng là những đòn bẩy thúc đẩy tăng trởng
kinh tế. Kết quả của cơ chế tỷ giá này đã tạo nên một hố sâu ngăn cách thị trờng trong nớc và ngoài nớc, tớc đoạt quyền chủ động kinh tế, góp phần đa nền
19
kinh tế của Trung Quốc rơi vào những thời kỳ khủng hoảng kinh tế những
năm 1970-1980. Sớm nhận thức đợc yếu kém của cơ chế này, Trung Quốc đã
tiến hành cải tổ vào năm 1979. Tỷ giá ấn định trớc đây thả nổi theo sát diễn
biến của tỷ giá thị trờng thông qua việc điều chỉnh liên tục tỷ giá hối đoái
danh nghĩa theo hớng giảm giá trị của đồng nội tệ cho phù hợp với sức mua
của đồng nhân dân tệ đã bị đánh giá cao trớc đây. Chính sách tỷ giá trong thời
kỳ này đã giúp cho Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu, giảm thâm hụt cán cân
thơng mại, cán cân thanh toán, tăng dự trữ ngoại tệ và đa đất nớc thoát khỏi
khủng hoảng.
Trong những năm đầu của thập kỷ 90, tỉ giá hối đoái danh nghĩa giữa
CNY và USD đã đợc duy trì ổn định từ mức 5,2 đến mức 5,8 CNY/ USD, là
mức giao động đã đợc điều chỉnh để phản ánh những tác động của lạm phát ở
Trung Quốc và Mỹ là 10,92% ( 27,52% - 16,60% thời kỳ 90-93 ), trên 11,06%
là mức điều chỉnh tỉ giá thời kỳ 90-93, cao hơn mức lạm phát 0,14%.
Bảng 1.1: Biến động tỉ giá danh nghĩa CNY/USD đầu những năm 1990
Chỉ tiêu
1990
5.183
-10.654
Lạm phát ở Trung Quốc (%/năm)
3,06
3,54
6,34
14,58
Lạm phát ở Mỹ (%/năm)
5,4
4,4
4,4
2,4
Nguồn: Ngân hàng Thế giới
Thông qua các chỉ số về cán cân thơng mại, lạm phát củaTrung Quốc và
Mỹ , cho thấy việc Trung Quốc duy trì ổn định theo hớng cố định tỷ giá trong
điều kiện lạm phát tiếp tục gia tăng đã bắt đầu có những tác động xấu do đồng
20,97
6,41
12,12
Cán cân tài khoản vốn ( triệu USD )
32.645 38.647 39.966
22.978
Lạm phát ( % năm )
24,24
2,8
Tỷ giá hối đoái trung bình
8,6187 8,3514 8,3142
8,2898
12,70
8,8
18,65
16,9
21
cho vay vốn từ 5,31%lên 5,58%. Biện pháp này phù hợp với xu thế tăng lãi
suất trên phạm vi toàn cầu trong năm 2004, đồng thời cũng là dấu hiệu cho
thấy nớc này đang bắt đầu thực hiện cải cách tiền tệ. Việc tăng lãi suất của
ngân hàng trung ơng Trung Quốc nhằm mục đích duy trì những kết quả điều
tiết vĩ mô mà họ đạt đợc trong giai đoạn vừa qua, động thời góp phần hạ
nhiệt, tạo nên sự phát triễn lành mạnh và bền vững của nền kinh tế.
Tuy nhiên, giữ vững mức tỷ giá hiện hành (8,26-8,28CNY/USD) cũng
không phải là điều dễ thực hiện. Theo đánh giá, có những thời điểm ngân hàng
trung ơng Trung Quốc phải bỏ nhân dân tệ để mua tới 600 triệu USD mỗi
ngày. Biện pháp can thiệp này không thể duy trì liên tục kéo dài. Do vậy,
Trung Quốc đã thực hiện một số biện pháp để làm dịu sức ép với đồng nhân
dận tệ, cụ thể là: sẽ tiến tới linh hoạt tỷ giá đồng nhân dân tệ, giảm bớt mức độ
khuyến khích xuất khẩu, xiết chặt hơn những quy định về việc cho các nhà
đầu t bất động sản vay tiền, hạn chế đầu t của các ngân hàng nớc ngoại vào thị
trờng trái phiếu cũng nh thị trờng chứng khoán Trung Quốc.
Nh vậy, chính phủ Trung Quốc đã thể hiện rõ quan điểm kiên quyết cải
cách dần từng bớc hệ thống tài chính tiền tệ, đảm bảo có hiệu quả và không bị
sai lầm về mặt chính sách, duy trì ổn định kinh tế xã hội trong quá trình cải
cách. Với những bớc đi thận trọng trong cơ chế điều hành tỷ giá hối đoái, sau
3 năm kể từ khi gia nhập WTO, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Trung
Quốc mỗi năm đã thêm 200 tỷ USD, đa Trung Quốc từ thứ 6 về mậu dịch thế
giới (năm 2001) lên vị trí thứ 3 (năm 2004). Đầu t nớc ngoài của Trung Quốc
giai đoạn 2002-2003 bình quân thu hút trên 50 tỷ USD/ năm, và ớc đạt trên 60
tỷ USD trong năm 2004. Trung Quốc đã thu hút đợc đầu t của 450/500 công ty
xuyên quốc gia hàng đầu trên thế giới. Có thể khẳng định, so với các nớc,
Trung Quốc đã rất thành công trong quá trình điều hành cơ chế tỷ giá của
dụng thúc đẩy xuất khẩu và kiềm chế nhập khẩu, giúp nền kinh tế thu đợc
thặng d thơng mại: ngợc lại, đông nội tệ đợc đánh giá cao trong quan hệ tỷ
giá sẽ khuyến khích nhập khẩu và cản trở xuất khẩu, trở thành một trong
những nguyên nhân chính gây thâm hụt mậu dịch.
Copyright: Tài liệu đại học ©