MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
Giáo dục là chìa khoá vàng cho mọi Quốc gia, dân tộc tiến bước vào
tương lai. Chính vì thế Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến giáo dục, coi
giáo dục là quốc sách hàng đầu, giáo dục được xem như là lĩnh vực quan
trọng nhất, là một trong những mục tiêu chiến lược của Đảng và Nhà nước.
Trong hệ thống giáo dục của mỗi Quốc gia “ Tiểu học là cấp học nền
tảng đặt cơ sở ban đầu cho việc hình thành, phát triển toàn diện nhân cách
của con người, đặt nền tảng vững chắc cho Giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ
thống Giáo dục Quốc dân” (Theo nghị quyết số 2957 / GD-ĐT của Bộ trưởng
Bộ Giáo dục Đào tạo). Do đó dạy học ở Tiểu học phải tạo điều kiện để các em
phát triển toàn diện, tối đa với các môn học thuộc tất cả các lĩnh vực : Tự
nhiên, xã hội và con người.
Trong các môn học ở Tiểu học, môn Đạo đức có ý nghĩa quan trọng
trong giáo dục đạo đức cho học sinh, hình thành kĩ năng sống cho học sinh.
Nhưng thực trạng cho thấy chất lượng đạo đức của học sinh hiện nay đang
ngày càng đi xuống. Một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên là
do chất lượng dạy học môn Đạo đức không cao, đặc biệt do nguyên nhân sử
dụng phương pháp kể chuyện trong môn Đạo đức chưa tốt.
Như chúng ta đã biết muốn học tốt thì phải dạy tốt. Muốn dạy tốt thì
phải chuẩn bị một phương pháp thật tốt. Thực tiễn đã cho thấy phương pháp
kể chuyện là phương pháp dạy học quen thuộc, tiện lợi, dễ thực hiện và có tác
động giáo dục sâu sắc đến tình cảm, thái độ, nhận thức của người học, đặc
biệt là đối tượng học sinh lớp 4.
Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng sử dụng phương pháp kể
chuyện trong dạy học nói chung và trong dạy học môn Đạo đức nói riêng là

1


một việc làm thiết thực. Vì vậy tôi thấy việc nghiên cứu đề tài này là hết sức

lượng sử dụng phương pháp kể chuyện trong dạy học môn Đạo đức lớp 4.
- Phạm vi nghiên cứu: Tìm hiểu những giải pháp nhằm nâng cao chất
lượng sử dụng phương pháp kể chuyện trong dạy học môn Đạo đức lớp 4 ở
các trường Tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh.
VI. Giả thiết khoa học
Nếu nâng cao trình độ, nhận thức của đội ngũ giáo viên, nâng cao năng
lực kể chuyện của giáo viên, kích thích hứng thú học tập môn Đạo đức cho
học sinh và phối hợp có hiệu quả phương pháp kể chuyện với các phương
pháp dạy học khác thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng sử dụng phương pháp
kể chuyện trong giảng dạy môn Đạo đức lớp 4.
VII. Nhiệm vụ nghiên cứu
Tìm hiểu cơ sở lí luận của đề tài.
Tìm hiểu thực trạng sử dụng phương pháp kể chuyện trong dạy học
môn Đạo đức lớp 4 ở các trường Tiểu học khu vực thị trấn Đông Anh
và nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó.
Đề xuất những giải pháp cần thiết để khắc phục hiện trạng nhằm nâng
cao chất lượng sử dụng phương pháp kể chuyện trong dạy học môn
Đạo đức lớp 4.
VIII. Phương pháp nghiên cứu của đề tài
Đề tài sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp đọc sách
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp trò chuyện
- Phương pháp thực nghiệm

3


IX. Kế hoạch nghiên cứu của đề tài

1. Thực trạng về trình độ và thực trạng nhận thức của giáo viên về tác
dụng của phương pháp kể chuyện
a. Thực trạng về trình độ của đội ngũ giáo viên
b. Thực trạng nhận thức của giáo viên về tác dụng của phương pháp kể
chuyện
c. Thực trạng nhận thức của giáo viên về tác dụng của phương pháp kể
chuyện trong dạy học môn Đạo đức
2. Thực trạng sử dụng phương pháp kể chuyện trong dạy học môn Đạo
đức lớp 4
a. Thực trạng về mức độ sử dụng phương pháp kể chuyện
b. Thực trạng về cách tiến hành phương pháp kể chuyện
c. Thực trạng về khả năng phối hợp giữa phương pháp kể chuyện với
các phương pháp dạy học khác.
II. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng
Chương 3: Một số giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng phương pháp
kể chuyện trong dạy học môn Đạo đức lớp 4
Chương 4: Thực nghiệm và kết quả thực nghiệm
Kết luận và kiến nghị

5


NỘI DUNG
Chương 1: Cơ sở lí luận

I. Một số vấn đề có tính chất lí luận về phương pháp kể chuyện
1. Khái niệm về phương pháp dạy học
Cho đến nay thì vẫn chưa có một định nghĩa chính xác về phương pháp
dạy học nhưng ta có thể hiểu: phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức
hoạt động của thầy và trò trong quá trình dạy học được tiến hành dưới vai trò

mỗi quan điểm đều dựa trên một cơ sở nhất định song chúng không mâu
thuẫn với nhau mà nó cho phép nhìn nhận quá trình dạy học từ mọi phía.
Trong giáo dục học để phân loại phương pháp dạy học người ta căn cứ
vào nguồn phát ra tri thức. Dựa vào nguồn phát ra tri thức người ta chia ra
làm 3 nhóm phương pháp dạy học sau:
-

Nhóm các phương pháp dạy học dùng lời.

-

Nhóm các phương pháp dạy học trực quan.

-

Nhóm các phương pháp dạy học thực tiễn.

b. Các phương pháp dạy học Tiểu học
* Nhóm các phương pháp dạy học dùng lời
- Phương pháp kể chuyện
Phương pháp kể chuyện là phương pháp giáo viên dùng lời kể lại cho
học sinh nghe nội dung tài liệu học tập, học sinh nghe - hiểu và ghi nhớ.
Phương pháp kể chuyện được sử dụng khi nội dung tài liệu học tập
mang tính sự kiện và câu chuyện.
Phương tiện mà giáo viên sử dụng là ngôn ngữ nói và ngôn ngữ hành vi.
Chất lượng sử dụng phương pháp phụ thuộc vào năng lực sử dụng ngôn
ngữ của giáo viên.
- Phương pháp giảng giải
Phương pháp giảng giải là phương pháp dạy học giáo viên dùng lời để
giải thích rõ nội dung tài liệu học tập. Học sinh nghe - hiểu, ghi nhớ. Phương

trình bày nội dung tài liệu học tập trên phương tiện dạy học trực quan. Học
sinh quan sát theo sự trình bày của giáo viên nghe hiểu và ghi nhớ.

8


Ưu điểm: Kích thích hứng thú học tập của học sinh trong dạy học, phát
triển cho học sinh năng lực quan sát, hình thành niềm tin khoa học cho học
sinh.
* Nhóm các phương pháp dạy học thực tiễn
- Phương pháp làm thí nghiệm
Phương pháp làm thí nghiệm là phương pháp dạy học mà thầy và trò
chủ động tái tạo lại tài liệu nghiên cứu trong những điều kiện nhất định. Ở
Tiểu học phương pháp này được sử dụng trong môn Tự nhiên và xã hội, môn
khoa học.
- Phương pháp ôn tập
Phương pháp ôn tập là phương pháp dạy học mà giáo viên tổ chức cho
học sinh nắm lại tri thức đã học một cách có hệ thống.
- Phương pháp luyện tập
Phương pháp luyện tập là phương pháp dạy học mà giáo viên tổ chức
cho học sinh vận dụng tri thức nắm được vào để hoàn thành những nhiệm vụ
học tập do giáo viên đặt ra và giải quyết những vấn đề do cuộc sống đặt ra, để
tổ chức tốt cuộc sống bản thân.
- Phương pháp đọc sách
Phương pháp đọc sách là phương pháp dạy học mà giáo viên tổ chức
cho học sinh đọc sách giáo khoa khi nội dung tài liệu học tập đơn giản, dễ
hiểu.
- Phương pháp kiểm tra đánh giá
Phương pháp kiểm tra đánh giá là phương pháp dạy học mà giáo viên
tổ chức cho học sinh hoàn thành nhiệm vụ học tập học do giáo viên đặt ra

b. Tác dụng
Phương pháp kể chuyện rất phù hợp với lứa tuổi học sinh Tiểu học tạo
điều kiện cho giáo viên tác động mạnh mẽ, sâu sắc tới thái độ tư tưởng, tình
cảm của học sinh, giúp cho bài học đạo đức đến với các em một cách tự
nhiên, nhẹ nhàng, sống động.

10


c. Đặc điểm của phương pháp
Phương pháp kể chuyện vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Nó là khoa
học vì nó phải:
- Đảm bảo được yêu cầu của chủ đề giáo dục.
- Đảm bảo được tính đầy đủ và tính chính xác của nội dung truyện.
- Đảm bảo được tính logic của trình bày.
- Phù hợp với các đặc điểm tâm sinh lí, trình độ nhận thức và kinh
nghiệm sống của học sinh.
Kể chuyện là nghệ thuật vì nó phải:
- Gây được xúc cảm đạo đức, cảm xúc thẩm mĩ mạnh mẽ, sâu sắc ở
học sinh.
- Thu hút được học sinh nhập vai vào tình huống của truyện kể.
- Định hướng một cách tự nhiên, thoải mái cho những suy nghĩ, hành
động đúng đắn của học sinh.
Phương pháp này thường được vận dụng ở tiết một nhằm giới thiệu cho
học sinh một biểu tượng cụ thể về chuẩn mực hành vi đạo đức theo bài học.
Do đó nó thường được tiến hành vào đầu tiết một sau kiểm tra bài cũ. Trong
thực tế, kể chuyện được kết hợp với phương pháp trình bày trực quan.
d. Các bước tiến hành
Có thể kể chuyện theo các bước sau
Bước 1: Công tác chuẩn bị

vụ cho kể chuyện, in thêm truyện để phát cho học sinh, dự kiến học
sinh kể lại truyện.
Bước 2: Lên lớp
- Hoạt động 1: Giáo viên kể hoặc đọc diễn cảm câu chuyện
- Hoạt động 2: Tổ chức cho học sinh kể lại ( đọc lại )
- Hoạt động 3: Tìm hiểu nội dung câu chuyện ( nhân vật, hành vi của
nhân vật )

12


- Hoạt động 4: Phân tích hành vi và đưa ra kết luận về hành vi ( hành vi
đó đúng hay sai )
- Hoạt động 5: Dẫn dắt học sinh đi đến những khái niệm ( tốt – xấu,
đúng – sai, thiện – ác… )
- Hoạt động 6: Ghi nhớ
- Hoạt động 7: Kết thúc bài học
e. Các yêu cầu sư phạm
Để phương pháp kể chuyện thực sự có hiệu quả thì đòi hỏi người giáo
viên phải chú ý thực hiện những yêu cầu sư phạm sau:
Nắm vững nội dung của truyện kể và hành vi của nhân vật trong câu
chuyện.
Dùng ngôn ngữ trong sáng dễ hiểu, giàu hình ảnh và gợi cảm của chính
mình, kể chuyện một cách tự nhiên, sinh động; tránh kể nguyên văn như học
thuộc lòng, không lặp lại từng câu từng chữ như ghi trong sách giáo khoa,
tránh ngôn ngữ khó hiểu, tránh kể chuyện một cách khô khan.
Tạo lại những tình huống đạo đức, nhấn mạnh những tình tiết cơ bản,
khéo léo đặt học sinh vào những tình huống đó và kích thích chúng tích cực
theo dõi.
Kết hợp kể chuyện với sử dụng các phương tiện trực quan thích hợp,

những người lao động; thông cảm với những ngưòi gặp khó khăn, hoạn nạn;
tôn trọng mọi người khi giao tiếp.
+ Có ý thức trung thực, vượt khó trong học tập, tiết kiệm trong cuộc
sống.
+ Có ý thức tôn trọng các quy định về giữ gìn các công trình công
cộng, bảo vệ môi trường và thực hiện Luật giao thông.
b. Đặc điểm nội dung chương trình môn Đạo đức lớp 4
Chương trình môn Đạo đức lớp 4 bao gồm 14 bài, đề cập đến các chuẩn
mực hành vi trong các mối quan hệ :

14


+ Quan hệ với bản thân.
+ Quan hệ với gia đình.
+ Quan hệ với cộng đồng, xã hội.
+ Quan hệ với môi trường tự nhiên.
Nội dung môn Đạo đức lớp 4 kết hợp giữa giáo dục quyền trẻ em với
giáo dục bổn phận của học sinh.
Nội dung chương trình không chỉ giáo dục bổn phận, trách nhiệm của
học sinh đối với gia đình, nhà trường, xã hội, môi trường tự nhiên mà còn
giáo dục các em có trách nhiệm đối với chính bản thân mình.
Thông qua các bài Đạo đức lớp 4, học sinh còn được giáo dục một số
kĩ năng cơ bản như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải
quyết vấn đề, kĩ năng đặt mục tiêu.
Tổng thời lượng dành cho môn Đạo đức lớp 4 là 35tiết/ năm.
2. Phương pháp dạy học môn Đạo đức lớp 4
a. Các quan điểm chung
Dạy học môn Đạo đức là quá trình truyền tải những giá trị, chuẩn mực
đạo đức của xã hội thành niềm tin, tình cảm và hành vi đạo đức của học sinh.


o

Phương pháp đàm thoại

o

Phương pháp giảng giải

o

Phương pháp trình bày trực quan

3. Phương pháp kể chuyện trong dạy học môn Đạo đức lớp 4
Phương pháp kể chuyện là phương pháp dạy học quen thuộc được sử
dụng rất nhiều trong dạy học môn Đạo đức, giáo viên dùng lời kết hợp với sử
dụng cử chỉ điệu bộ, tranh ảnh minh hoạ…để thuật lại nội dung một truyện
nào đó. Trong giờ Đạo đức, đó là các truyện kể về cách ứng xử của nhân vật
trong tình huống có vấn đề về đạo đức.
Các bước tiến hành kể chuyện :
Bước 1: Chuẩn bị truyện kể
Bước 2: Giáo viên kể chuyện
Bước 3: Giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích truyện kể
Các yêu cầu sư phạm:
Nắm vững truyện kể với tư tưởng chủ đạo, yêu cầu giáo dục, các tình
tiết cơ bản, các tình huống đạo đức, các đặc điểm nhân vật.
Dùng ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu, giàu hình ảnh và gợi cảm, đảm bảo
cho việc kể chuyện được tự nhiên, sinh động, không khô khan.
Tái tạo lại những tình huống đạo đức với những tình tiết cơ bản, đặt
học sinh vào những tình huống đó và kích thích các em tích cực theo dõi, suy

Tổng số phiếu điều tra là 18 phiếu. Trong đó trường Tiểu học Uy Nỗ là
6 phiếu, trường Tiểu học Cổ Loa là 6 phiếu, trường Tiểu học Tiên Dương là 6
phiếu.
Sau một thời gian điều tra và quan sát thì tôi đã thu được các kết quả
như sau:
1.Thực trạng về trình độ và thực trạng nhận thức của giáo viên về
tác dụng của phương pháp kể chuyện trong dạy học môn Đạo đức
a.Thực trạng về trình độ của đội ngũ giáo viên
Qua điều tra và trò chuyện cùng với các giáo viên, tôi đã thu được kết
quả cụ thể như sau :
- Trình độ Đại học : 12/18 giáo viên chiếm 66,67%
- Trình độ Cao đẳng : 6/18 giáo viên chiếm 33,33%
- Trình độ THSP : 0/18 giáo viên chiếm 0%
Hầu hết các giáo viên đều nằm trong độ tuổi từ 30 đến 45 tuổi. Các
giáo viên đều nhiệt huyết, giàu kinh nghiệm, chuẩn về trình độ, vừng vàng về

18


chuyên môn nghiệp vụ. Tất cả những yếu tố này đều là cơ sở thuận lợi cho
việc sử dụng phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao.
b.Thực trạng nhận thức của giáo viên về tác dụng của phương pháp
kể chuyện trong dạy học
Để tìm hiểu thực trạng của vấn đề này tôi đã sử dụng phiếu thăm dò ý
kiến như sau:
Theo thầy (cô) trong dạy học thì phương pháp kể chuyện có tác dụng
như thế nào?
A.

Rất tốt

C

3/18

13/18

2/18

16,67%

72,22%

11,11%

Qua điều tra cho thấy phần lớn giáo viên đều nhận thức được tác dụng
của phương pháp kể chuyện.
Hầu hết giáo viên đều cho rằng phương pháp kể chuyện là phương
pháp dạy học truyền thống nhưng nó lại giữ một vị trí rất quan trọng và đem
lại hiệu quả rất cao trong dạy học.

19


Bên cạnh đó lại có một số ý kiến trái chiều và đưa ra những nhận thức
chưa đúng về phương pháp kể chuyện. Họ cho rằng đây là phương pháp dạy
học cũ và chỉ áp dụng trong một số môn nhất định.
c. Nhận thức của giáo viên về tác dụng của phương pháp kể chuyện
trong dạy học môn Đạo đức
Để tìm hiểu thực trạng của vấn đề này tôi đã sử dụng phiếu thăm dò ý
kiến như sau :

18 phiếu

A

B

C

0/18

18/18

0/18

0%

100%

0%

Như vậy hầu hết các giáo viên đều nhận thức được tác dụng của
phương pháp kể chuyện trong dạy học môn Đạo đức mà lý do lại xuất phát từ
chính những ưu điểm của phương pháp: phương pháp kể chuyện rất phù hợp

20


với lứa tuổi học sinh Tiểu học, tạo điều kiện cho giáo viên tác động mạnh mẽ,
sâu sắc tới thái độ tư tưởng tình cảm của học sinh, giúp cho bài học đạo đức
đến với các em một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, sống động.

phiếu điều tra

Giáo viên

18 phiếu

Ý kiến
A

B

C

18/18

0/18

0/18

100%

0%

0%

Dựa vào kết quả trên ta thấy mức độ sử dụng phương pháp như vậy là
cao phù hợp với đặc điểm chương trình môn Đạo đức lớp 4. Mức độ sử dụng
phương pháp như vậy của giáo viên là phù hợp và đáp ứng được yêu cầu.

21

D.

Có thể kể theo nhóm bắt đầu từ một học sinh rồi những em khác

kể tiếp cho đến kết thúc câu chuyện.
Thầy (cô) đồng ý với những cách nào thì khoanh tròn vào chữ cái trước
những cách đó.
Kết quả thu được như sau:

22


Bảng 4: Thực trạng về cách tiến hành phương pháp kể chuyện
của giáo viên

Đối tượng

Tổng số phiếu

điều tra

điều tra

Giáo viên

18 phiếu

Ý kiến
A


hay hơn, hiệu quả sử dụng phương pháp sẽ cao hơn.
Thế nhưng qua trò chuyện và quan sát quá trình giảng dạy của giáo
viên thì tôi lại thấy giáo viên kể chuyện như đọc truyện, giáo viên ít sử dụng
các phương tiện dạy học đi kèm. Bên cạnh đó do hạn chế về năng khiếu kể
chuyện nên giáo viên rất ngại kể chuyện, kể không sinh động nên không thu
hút được học sinh vào bài học dẫn tới hiệu quả của phương pháp là không
cao, hiệu quả của giờ học không đạt được như mong muốn. Chính vì vậy mà
mức độ tiếp thu những chuẩn mực hành vi đạo đức của học sinh còn hạn chế.
Đó cũng chính là nguyên nhân dẫn đến chất lượng của việc giáo dục đạo đức
cho học sinh hiện nay vẫn còn nhiều lệch lạc.

23


c.Thực trạng về khả năng phối hợp giữa phương pháp kể chuyện với
các phương pháp dạy học khác
Để tìm hiểu về vấn đề này tôi đã sử dụng phiếu thăm dò ý kiến như sau:
Khi tiến hành phương pháp kể chuyện cho học sinh thì giáo viên
thường sử dụng phương pháp kể chuyện kết hợp với những phương pháp dạy
học nào?
A.

Vấn đáp

B.

Quan sát

C.



D

18/18

18/18

16/18

10/18

100%

100%

88,89%

55,56%

Dựa vào kết quả thu được ở trên ta nhận thấy rằng, đa số các giáo viên
đã biết kết hợp giữa các phương pháp trong quá trình dạy học nhằm tạo ra sự
phong phú sinh động trong giờ học, phát huy tính tích cực của học sinh trong
học tập. Sự phối hợp đó giúp học sinh khai thác và hiểu được ý nghĩa của câu
chuyện một cách sâu sắc hơn và ghi nhớ nội dung câu chuyện được tốt hơn.

24


Tuy nhiên trong thực tế tôi thấy việc phối hợp giữa các phương pháp
khi giáo viên tiến hành kể chuyện còn chưa ăn khớp nhịp nhàng, giáo viên


phương pháp kể chuyện
E.

Do môn Đạo đức khó học, khó truyền tải

F.

Do một số nguyên nhân khác ( ngoại cảnh…)

Thầy (cô) đồng ý với những ý kiến nào thì khoanh tròn vào chữ cái
trước những ý kiến đó.
Kết quả thu được như sau:

25