Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Mỗi chúng ta lớn lên ai cũng từng trải qua lứa tuổi thiếu nhi. Thế nên ít
nhiều chúng ta đã được đọc những câu chuyện cổ tích của hai anh em nhà
Grim (Jacob Grim và Wilhelm Grim) viết cho thiếu nhi.
Hai anh em Grim bắt đầu sưu tầm truyện kể dân gian từ khoảng năm
1807, khi nhu cầu tìm hiểu truyện dân gian ở Đức bắt đầu phát triển sau khi
Ludwig Achimvon Arnim và Clemens Brentano phát hành tuyển tập bài hát
dân gian Desknaben Wunderhorn.
Từ năm 1810, hai người bắt đầu thực hiện bộ sưu tập bản thảo truyện
dân gian, những câu chuyện này được Jacob và Wilhelm ghi lại bằng cách
mời những người kể chuyện dân gian đến nhà và ghi chép lại những gì họ kể.
Trong số những người kể chuyện này không chỉ có những người nông dân mà
còn có những người thuộc tầng lớp trung lưu và học giả, những người sở hữu
các câu chuyện nghe được từ người hầu của họ.
Anh em Grim không phải là những người đầu tiên xuất bản những
tuyển tập truyện dân gian, từ năm 1697 là Charles Perrault đã cho ấn hành
một bộ sưu tập truyện cổ tích nổi tiếng ngay ở Đức. Trong khoảng thời gian
từ 1782 đến 1787 Johannkarl-August Musaus cũng đã cho ra đời một bộ sách
tương tự. Tuy vậy sự khác biệt ở đây là trong khi Perrault và Musaus thường
ít tuân thủ nguyên gốc những gì họ được nghe kể thì anh em nhà Grim đã phát
triển truyện dân gian này theo cách kể của riêng họ, trong đó viết lại gần như
nguyên vẹn những chất liệu dân gian mà họ thu thập được. Vì họ quan niệm
là văn chương dân gian có một cái đẹp nghệ thuật và một hơi thở thi ca hơn
hẳn văn chương bác học, cần giữ lại tính chất đặc thù của nó.

NguyÔn ThÞ Minh Trang

1

thấy được cấu trúc của truyện cổ Grim, và cũng trên tạp chí ấy tác giả đã chọn
truyện Chim ưng thần để phân tích và làm nổi bật các lớp cấu trúc của truyện.

NguyÔn ThÞ Minh Trang

2

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
Dựa trên các công trình nghiên cứu trước đây, tôi đã phát triển đề tài
của mình dưới một khía cạnh mới đó là tìm hiểu nét đặc sắc trong việc xây
dựng nhân vật của truyện cổ Grim.
3. Mục đích nghiên cứu
Luận văn đi vào nghiên cứu những nét đặc sắc trong việc xây dựng
nhân vật của truyện cổ Grim, chỉ ra được các kiểu, các loại nhân vật được xây
dựng và nghệ thuật trong thế giới nhân vật của Grim.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thông qua nét đặc sắc trong việc xây dựng nhân vật để có thể sắp xếp,
mô tả được thế giới nhân vật phong phú, đa dạng trong truyện cổ Grim. Từ đó
đưa ra những bài học giáo dục của truyện cổ mang lại, nhất là trong những
câu chuyện được giới thiệu trong chương trình Tiểu học ở phân môn kể
chuyện.
5. Đối tựơng và phạm vi nghiên cứu
5.1.Đối tượng nghiên cứu
Tập trung khai thác nét đặc sắc trong việc xây dựng nhân vật của truyện
cổ Grim.
5.2. Phạm vi nghiên cứu
Từ đặc điểm cơ bản của thế giới nhân vật thông qua các loại nhân vật,

4

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc

CHƯƠNG 1
CÁC LOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN CỔ GRIM
1.1.Khái niệm nhân vật
Trong mỗi tác phẩm văn học không thể thiếu nhân vật bởi đó là phương
tiện cơ bản để nhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng. Nhà văn sáng
tạo nhân vật để thể hiện nhận thức của mình về một cá nhân, một loại người,
về những vấn đề của cuộc sống.
Nhà văn hào người Đức W.Goethe có nói: “Con người là điều thú vị
nhất đối với con người và con người cũng chỉ hứng thú với con người”. Do đó
con người là nội dung quan trọng nhất của văn học. Đọc bất cứ văn bản nào
trước hết người đọc đều bắt gặp những con người được miêu tả, trần thuật cụ
thể, và đó chính là nhân vật văn học.”
Giáo sư Trần Đình Sử cho rằng: “Nhân vật là yếu tố cơ bản nhất trong
tác phẩm văn học, tiêu điểm để bộc lộ chủ đề và đến lượt mình nó lại được
các yếu tố có tính chất hình thức của tác phẩm tập trung khắc họa nhân vật.
Đó là nơi tập trung giá trị tư tưởng- nghệ thuật của các tác phẩm văn
học”.[10,109]
Theo Lại Nguyên Ân thì: “Nhân vật văn học là hiện tượng nghệ thuật
về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người
trong nghệ thuật ngôn ngữ. Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi còn
là các con vật, các sinh thể hoang đường được gắn cho đặc điểm giống con
người. Nhân vật văn học là phương thức nghệ thuật nhằm khai thác những nét
thuộc tính, đặc tính con người, nhân vật có ý nghĩa trước hết ở các loại hình

hin tng ph quỏt ca th gii. Tỏc phm vn hc bao gm nhiu bỡnh din
v cp , vi mi bỡnh din v cp nh th, cỏc nh nghiờn cu cú mt
thut ng ch nh v gia cỏc thut ng cú mi liờn h qua li khỏ phc
tp. Tuy nhiờn bng cỏch ny hay cỏch khỏc cỏc nh vn, nh nghiờn cu lớ
lun vn hc khi nh ngha nhõn vt vn hc v c bn vn gp nhau
nhng ni hm khụng th thiu ca khỏi nim ny.
Th nht: ú l i tng m vn hc miờu t, th hin bng nhng
phng tin vn hc.

Nguyễn Thị Minh Trang

6

Khoa: Giáo dục Tiểu học


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
Thứ hai: đó là những con người, con vật, đồ vật, sự vật, hiện tượng
mang linh hồn con người, là hình ảnh ẩn dụ của con người.
Thứ ba: đó là đối tượng mang tính ước lệ và có cách điệu so với đời
sống hiện thực bởi nó đã được khúc xạ qua lăng kính chủ quan của nhà văn.
Văn học đã biến cái không thể thành cái có thể, đó là thổi hồn vào các
nhân vật như cỏ cây, loài vật, thần thánh…làm cho các nhân vật có tính cách,
tình cảm, hành động như con người.
Chẳng hạn như nhân vật chú mèo trong tác phẩm Chú mèo đi hia, chú
mèo thực tế chỉ là một con vật nuôi rất đỗi bình thường nhưng dưới sự sáng
tạo của tác giả thì chú mèo đã trở thành một người đầy tớ trung thành, cuối
cùng nhờ sự thông minh và dũng cảm chú mèo đã chiến thắng được lão phù
thủy. Và rồi nhờ sự thông minh chú mèo đã làm cho chủ của mình được
hưởng một cuộc sống ấm no, hạnh phúc bên nàng công chúa. Hay như truyện

cái xã hội phong kiến thối nát “trọng nam khinh nữ”, người phụ nữ không có
tiếng nói thì Nguyễn Dữ cũng không để cho nàng Vũ Nương tìm đến cái chết
để minh oan cho sự trong sạch của nàng.
Vậy ngoài việc thể hiện tính cách, nhân vật văn học còn có chức năng
tương tự như một chìa khóa giúp nhà văn mở bước vào xã hội hiện thực rộng
lớn để tiếp cận những chủ đề và đề tài mới mẻ.
Trong tác phẩm văn học, thông qua các nhân vật tác giả còn thể hiện
những quan niệm, tư tưởng về cuộc đời, về con người. Qua nhân vật Thạch
Sanh- Lý Thông trong truyện cổ tích Thạch Sanh tác giả dân gian muốn thể
hiện cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, đồng thời cũng đưa vào quy luật
cuộc sống là ở hiền gặp lành, ác giả ác báo. Hay trong truyện Lá bùa của
Andecxen thông qua hành trình đi tìm lá bùa hạnh phúc của đôi vợ chồng trẻ,
tác giả đã đưa ra một triết lí của cuộc đời: thế gian không có gì hạnh phúc.
Hạnh phúc là bằng lòng với những gì mình đang có và luôn vui vẻ chăm chút
cho hạnh phúc đó.
Sau cùng ta có thể nói tới chức năng của nhân vật trong việc nên mối
liên kết giữa các sự kiện trong tác phẩm cái vẫn được gọi là cốt truyện. Một
phần không nhỏ nhờ nhân vật mà kết nhiều tác phẩm đạt được sự thống nhất,
hoàn chỉnh và chặt chẽ, nhiều tiềm năng biểu đạt của phương tiện ngôn từ

NguyÔn ThÞ Minh Trang

8

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
được phát lộ, để rồi tự chúng trỏ thành những phương tiện nghệ thuật độc lập,
có thể được nghiên cứu riêng như một đối tượng thấm mĩ chuyên biệt.



Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
Người ta đã đưa ra nhiều tiêu chí để phân loại và với mỗi tiêu chí lại thấy xuất
hiện một danh sách loại hình nhân vật khác nhau.
Kết quả khảo sát cho thấy: thế giới nhân vật trong truyện cổ Grim rất
đông đảo và phong phú với 551 nhân vật. Nếu căn cứ vào nguồn gốc ta có thể
chia thế giới nhân vật của Grim làm bốn loại: loại nhân vật là con người; loại
nhân vật là thần thánh- lực lượng siêu nhiên; loại nhân vật là con vật; loại
nhân vật là đồ vật, cây cối. Trong đó nhân vật là con người có số lượng cao
nhất: 400 nhân vật chiếm 72,5%. Nhân vật là loài vật có 88 nhân vật chiếm
16%. Nhân vật là lực lượng siêu nhiên có 55 nhân vật chiếm 9,98%. Nhân vật
là vật vô tri chiếm số lượng ít nhất có 14 nhân vật chiếm 2,52%.
Tuy nhiên không phải mỗi chuyện chỉ đơn thuần là một loại nhân vật
mà nó là sự kết hợp hài hòa của nhiều nhân vật làm cho tình tiết và mối quan
hệ của các nhân vật thêm phong phú, phức tạp, các nhân vật này hỗ trợ và bổ
xung cho nhau có khi đối nghịch nhau để làm nổi bật tính cách và chủ đề của
truyện.
Mối quan hệ giữa các nhân vật trong truyện rất đa dạng đó không chỉ là
mối quan hệ giữa người với người như: Cô một mắt, cô hai mắt và cô ba mắt;
Bà chúa Tuyết; Rau lừa; Vua quạ mà còn thể hiện nhiều mối quan hệ sinh
động giữa người với con vật như: Chú mèo đi hia; Hai vợ chồng người đánh
cá, giữa con người với vật vô tri: Mũi quay, thoi và kim; Ngọn đèn xanh, giữa
người với lực lượng siêu nhiên như: Bác nông dân nghèo lên thiên đàng; Ba
sợi tóc vàng của con quỷ; Chàng khổng lồ trẻ tuổi.
Số lượng nhân vật chính và nhân vật phụ phân bố không đồng đều giữa
các câu chuyện cũng tạo nên nét riêng cho tác phẩm vì có truyện đến 16
nhân vật như truyện Hai anh em nhưng có truyện chỉ có 2 nhân vật như:
Chú Hanh lười biếng, Bác nông dân và con quỷ. Như vậy không khí của


Nhân vật là vua quan cũng chiếm số lượng lớn. Tuy nhiên hầu như
nhân vật này đều là nhân vật phụ làm nền cho nhân vật chính trong truyện: Ba
sợi tóc vàng của con quỷ, Cô gái nông dân không ngoan, Cô Lọ Lem…
Nhân vật là lực lượng siêu nhiên có số lượng nhỏ nhưng rất đa dạng và
đặc sắc. Đó là những con người khổng lồ, to lớn ngoài sức tưởng tượng:

NguyÔn ThÞ Minh Trang

11

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
chàng khổng lồ trong truyện Chàng khổng lồ trẻ tuổi, hay cũng có những
nhân vật có tài năng xuất chúng: sáu người tài trong truyện Sáu người tài, sáu
người hầu trong truyện Sáu người hầu, loại nhân vật này trong truyện của
Grim cũng đa tính cách, lúc thì nhân vật hành động vì chính nghĩa, khi lại
hành động do sự nhỏ nhen ích kỉ của bản thân: Ba bà kéo sợi, Đồ bỏ xó. Các
nhân vật này có tính cách phức tạp như con người, biết suy nghĩ, biết yêu, biết
khóc và biết lựa chọn cuộc sống cho mình. Loại nhân vật có khả năng kì lạ:
có phép thuật, có thể bay, có thể biến hình đổi dạng: phù thủy trong truyện
Chú mèo đi hia, con quỷ trong truyện Con quỷ nhốt trong lọ, người lùn trong
truyện Ba người lùn trong rừng…
Thế giới của các lực lượng siêu nhiên tưởng chừng như xa xôi, nhưng
dưới cách kể của hai anh em Grim ta bỗng thấy chúng chẳng xa lạ gì, chúng
cũng như con người mà thôi.
Nhân vật là con vật: trong số những truyện viết về con vật ta bắt gặp
một thế giới các con vật đủ chủng loại khác nhau: chó, mèo, ngỗng, thỏ, dím,
sói, cáo, rắn, quạ, thiên nga…Trong các câu chuyện của Grim thì hai ông đã


13

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc

CHƯƠNG 2
NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN
CỔ GRIM
2.1. Nhân vật loại hình và nhân vật tính cách
2.2.1. Nhân vật loại hình
Theo giáo sư Trần Đình Sử “Nhân vật loại hình là nhân vật có thể đứng
ra làm đại diện cho một loại người nhất định trong đời sống do chỗ nó thể
hiện được những nét đặc trưng ổn định và bất biến ở phẩm chất xã hội, đạo
đức, tính cách của loại người đó [11, 90]. Tính phạm trù chính là hạt nhân cấu
trúc của loại nhân vật này, khiến cho nhiều trường hợp nhân vật loại hình có
thể trở thành những điển hình của tính cách.
Các tác giả Lê Bá Hán- Trần Đình Sử- Nguyễn Khắc Phi trong cuốn Từ
điển thuật ngữ văn học cho rằng: “Nhân vật loại hình là nhân vật thể hiện tập
trung một loại phẩm chất, tính cách, đặc điểm nào đó của loại người nhất
định của một thời đại” [5,19].
Hạt nhân của nhân vật loại hình là yếu tố “loại” chứ không phải là cá
tính. Nhân vật loại hình không phải là khái niệm trừu tượng. Giống như các
loại nhân vật khác, chúng được thể hiện trong tác phẩm qua những chi tiết
chân thực, sinh động của đời sống nhưng dẫu sao khái niệm “loại” vẫn là cốt
lõi của chúng, vì thế nhân vật loại hình có khả năng khái quát cao nhưng ít
nhiều đều mang tính chất lược đồ.
Từ đó ta có thể khẳng định rằng: nhân vật của truyện cổ tích thường chỉ

ăn cát. Và thế vẫn chưa đủ, mụ còn muốn chúng biến khỏi thế gian bằng cách
biến chúng thành những chú thiên nga. Hay như nàng Bạch Tuyết cũng phải
nhận lấy quả táo của mụ dì ghẻ, vì mụ ghen tức với sắc đẹp của Bạch Tuyết.
Như vậy, trong truyện của mình hai anh em Grim đã rất thành công khi
xây dựng các nhân vật này ở hai giai cấp chủ yếu lúc bấy giờ đó là giai cấp
bóc lột và giai cấp bị bóc lột.
2.1.2. Nhân vật tính cách

NguyÔn ThÞ Minh Trang

15

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
Nhân vật tính cách là loại nhân vật mà sức hấp dẫn chủ yếu của nó
không nằm ở phẩm chất “loại” trừu tượng (như nhân vật loại hình), mà nằm ở
cá tính cùng cấu trúc phức tạp của nó. Nhân vật tính cách thường đa diện,
chứa đầy mâu thuẫn và chính những mâu thuẫn ấy làm cho tính cách nhân vật
không tĩnh tại mà luôn vận động phát triển, đôi khi làm bất ngờ cả người sáng
tạo ra nó. Cấu trúc của nhân vật tính cách phản ánh một trình độ cao của văn
học trong vấn đề khái quát và chiếm lĩnh thực tại [11,92].
Các tác giả Lê Bá Hán- Trần Đình Sử- Nguyễn Khắc Phi cho rằng:
“Nhân vật tính cách là một kiểu nhân vật phức tạp được miêu tả trong tác
phẩm như một cá nhân, một nhân cách có cá tính nổi bật” [5,200].
Trong nhân vật tính cách cái quan trọng không phải là những đặc điểm,
thuộc tính phẩm chất xã hội có thể liệt kê, tính đếm theo thứ tự. Linh hồn của
nhân vật tính cách thể hiện chủ yếu ở thế giới quan giữa các thuộc tính đó với
nhau, ở thế giới quan giữa các thuộc tính đó với môi trường, tình huống. Nhân

hoảng sợ, ra ngoài nói với các bạn: “Bác sĩ biết hết cả rồi, nguy quá! Ông ấy
bảo ta là tên trộm thứ nhất”. Tên thứ hai không muốn vào nhưng rồi cũng
đành phải vào. Gã mang món ăn vào thì bác nông dân hích vợ nói: “nhà nó
này, thứ hai đấy!” Tên hầu sợ quá tìm cách lảng ra…”, hay anh chàng thợ
may trong truyện Một đòn chết bảy cũng rất may mắn trong cuộc sống, cuối
cùng anh đã lấy được nàng công chúa xinh đẹp và được lên làm vua, có nàng
công chúa xinh đẹp nhưng lại hết sức kiêu căng, chê những người đến cầu
hôn mình hết lời “vua mở tiệc mời tất cả những ai muốn làm phò mã đến và
sắp đặt chỗ ngồi theo thứ bậc, trước hết là các vua, rồi đến các ông hoàng, các
bị công tước, hầu tước, các nhà hiệp sĩ, sau cùng là các nhà quý phái thường.
Họ đều được giới thiệu với công chúa, nhưng người nào nàng cũng chê tật nọ
tật kia. Người này thì béo quá, như “thùng rượu”, người kia thì “cao kều chả
có cái điệu bộ gì”, người thứ ba thì “béo lùn, đến là thô”, người thứ tư thì
“trắng bệch như xác chết”, người thứ năm thì “đỏ như gà sống”, người thứ sáu
thì người không ngay ngắn “y như thanh củi tươi sấy cạnh lò”. Nói tóm lại là
nàng thấy ai cũng có tật cả, nhất là ông vua ngồi ở thứ vị cao nhưng quằm
quặm bị nàng chế nhạo tợn: Trời ơi, cằm anh này như mỏ quạ!” trong truyện
Vua quạ, thế nhưng cuối cùng nàng công chúa đã nhận ra lỗi lầm của mình và
đã nên duyên vợ chồng với vua quạ. Không chỉ xây dựng tính cách của nhân

NguyÔn ThÞ Minh Trang

17

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
vật là con người mà anh em Grim còn xây dựng tính cách nhân vật là con vật
như: Thỏ, Dím trong truyện Thỏ và Dím, Dím thì lịch sự, từ tốn, và rất thông



Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
thầm kín, sâu xa, cái bản chất bên trong của nhân vật. Nghệ thuật tả là một
trong những nhân tố phản ánh nhân cách và các tính sáng tạo của nhà văn.
Trong truyện cổ Grim, hai ông đã thuyết minh rất ngắn gọn về chân
dung nhân vật, qua chân dung ấy hiện lên phần nào bản chất nhân vật.
Trong truyện cổ dân gian nói chung, sự miêu tả ngoại hình nhân vật
thường rất đơn giản, ngoài một vài nét đề cập đến tính cách chung của nhân
vật, truyện cổ tích không đi sâu vào chi tiết. Lối miêu tả của truyện cổ tích có
tính chất khởi phát, truyện thường chỉ phác họa vài nét căn bản có tác dụng
phát động trí tưởng tượng của độc giả. Độc giả phải tô điểm cho những bức
tranh đơn giản ấy. Truyện chỉ kể rằng cô Tấm xinh đẹp, khi nghe chuyện, mỗi
người chúng ta hình dung cô Tấm xinh đẹp như thế nào là tùy trí tưởng tượng
của mình. Truyện chỉ kể rằng anh canh điền chất phác, anh canh điền chất
phác như thế nào thì một phần cũng có thế căn cứ vào hành động của anh
trong truyện, nhưng một phần phải căn cứ vào kinh nghiệm của mỗi thính giả
về tính cách của những người nông dân lao động.
Vậy, truyện cổ tích dân gian dẫu có miêu tả ngoại giới, dẫu có miêu tả
nội tâm nhưng truyện cổ tích bao giờ cũng chú ý nhiều hơn đến tự sự, nếu có
miêu tả đi nữa thì cũng là phục vụ cho việc tự sự. Đặc điểm này có liên quan
đến đặc điểm loại hình văn học.
Cũng vẫn là truyện cổ tích dân gian nên truyện cổ Grim việc miêu tả
ngoại hình nhân vật cũng rất đơn giản “cô gái da trắng như tuyết, môi đỏ như
máu và tóc đen như gỗ mun”. Với vài từ ngữ mà tác giả đã làm hiện lên trong
tâm trí người đọc một nàng công chúa rất xinh đẹp, và sâu xa hơn là một điềm
báo về số phận của nàng “hồng nhan thì bạc phận”. Quả đúng thế thật Bạch
Tuyết càng lớn càng xinh đẹp, nhưng nàng đã không được hưởng cuộc sống
hạnh phúc mà đáng lẽ ra một nàng công chúa được hưởng, mà trái lại nàng
luôn bị người mẹ kế tìm cách hãm hại, chỉ vì mụ ta ghen tức với sắc đẹp của

không ba bà đã giúp cô gái lấy được hoàng tử và không bao giờ phải đụng đến
công việc kéo sợi nữa, tại vì hoàng tử sợ cứ để cho công chúa kéo sợi thì sẽ
trở nên xấu xí như ba bà kia.
Để xây dựng thành công một thế giới nhân vật vô cùng độc đáo thì hai
anh em Grim không chỉ nghe kể rồi chép lại về đặc điểm của các nhân vật mà
hai ông cũng phải quan sát rất kĩ, chú ý đến từng chi tiết của bất kì sự vật nào

NguyÔn ThÞ Minh Trang

20

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
mà ông đã từng bắt gặp, bằng trí tưởng tượng và ngôn ngữ của mình hai ông
đã viết lại thành các nhân vật hết sức sinh động. Như vậy thông qua việc miêu
tả ngoại hình nhân vật, người đọc đã thấy một phần tính cách của nhân vật
hiện ra ở đó. Như trong tác phẩm Chú bé tí hon thì Tí Hon được miêu tả:
thằng bé sinh ra thiếu tháng, đủ mắt mũi chân tay, và nó chỉ nhỏ bằng ngón
tay cái, thế nhưng mắt nó lại rất sáng. Điều này cho thấy Tí Hon tuy nhỏ
người nhưng lại “là một em bé có vẻ thông minh, khôn ngoan, khéo léo, làm
gì cũng được”
Mặc dù Grim miêu tả rất ít, rất ngắn gọn về ngoại hình nhân vật nhưng
độc giả lại có thể hình dung ra được nhân vật ấy như thế nào về tính cách, từ
đó cho thấy ngòi bút tinh tế, sắc sảo của tác giả, và ở đó có sự cách tân sáng
tạo của Grim trong nghệ thuật xây dựng thế giới nhân vật của mình.
2.2.2. Nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật
2.2.2.1. Ngôn ngữ
a) Ngôn ngữ nhân vật:

Trong các truyện cổ của Grim nhân vật là những con người, con vật
hiện diện trong cuộc sống hàng ngày, nên ngôn ngữ của các nhân vật cũng
hồn nhiên dung dị như chính ngôn ngữ của các em nhỏ. Trong truyện của ông
các nhân vật không bao giờ nói nhiều, không lí thuyết dài dòng. Ngôn ngữ
nhân vật luôn đơn giản, ngắn gọn, dễ hiểu nhưng vẫn bộc lộ được hết những
gì muốn nói, muốn gửi đến bạn đọc.
Trong tác phẩm của mình, Grim thường sử dụng hai kiểu ngôn ngữ
nhân vật, đó là: ngôn ngữ nhân vật qua đối thoại và ngôn ngữ nhân vật qua
độc thoại nội tâm. Với hai kiểu ngôn ngữ này, ông sử dụng chúng rất linh
hoạt trong từng tác phẩm khiến người đọc không bị nhàm chán mà ngược lại,
nó làm nhân vật của ông thêm sinh động và giàu sức hấp dẫn người đọc hơn.
Ngôn ngữ nhân vật thể hiện qua đối thoại:
Trong cuộc sống hàng ngày, đối thoại là một hình thức không thể thiếu
để con người trao đổi thông tin, thể hiện thái độ, tư tưởng, tình cảm với nhau.
Còn trong văn học thì đối thoại là một thuật ngữ quan trọng được nhiều nhà
văn đề cập đến.
Tác giả Hoàng Phê cho rằng: “Đối thoại là hình thức nói chuyện giữa
hai hay nhiều người với nhau” [11,338].

NguyÔn ThÞ Minh Trang

22

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
Trong văn học, nghệ thuật đối thoại là hình thức ngôn từ có mặt từ rất
sớm. Đây là phương tiện thể hiện mối liên hệ giữa các nhân vật, thúc đẩy và
phát triển cốt truyện, phản ánh tính cách nhân vật và thái độ của tác giả.


Khãa luËn tèt nghiÖp §¹i häc
- Úi chà! Bắt được nó mà thả nó ra, thì nhất định nó phải cho. Thầy nó
cứ đi ngay đi.
Người đánh cá ngần ngại nhưng lại chẳng muốn trái ý vợ. Lúc bác tới
biển thì thấy nước đục, vừa xanh, vừa vàng. Bác lại gần mặt nước, gọi:
- Cá đìa yêu của tôi ơi, In-dê-bin vợ tôi nó ước mong một điều.
Cá bơi lên hỏi ngay:
- Điều gì đó?
- À, lúc nãy tôi bắt được chú, vợ tôi nó trách tôi sao không xin gì chú.
Nay nó không muốn ở túp lều cũ kĩ nữa, nó muốn có nhà tranh.
- Ông cứ về đi, vợ ông có nhà tranh rồi đấy.
Người đánh cá về thì không thấy vợ ở túp lều nữa, mà đang ngồi ở ghế
dài trước cửa một ngôi nhà tranh xinh xinh.
Vợ nắm lấy tay chồng nói:
- Mình vào mà xem, bây giờ hơn trước nhiều rồi đấy chứ!
Hai vợ chồng cùng vào trong nhà thì thấy có phòng đợi, phòng khách,
buồng ngủ kê hai giường cho hai vợ chồng. Lại có buồng ăn và nhà bếp đầy
đủ nồi niêu xoong chảo bằng đồng, bằng thiếc, sáng choang. Sau nhà có một
cái sân con, gà vịt chạy tung tăng và một mảnh vườn nhỏ trồng rau và cây ăn
quả. Vợ nói:
- Mình xem, thích đấy nhỉ?
- Ừ, thích thật đấy, chúng ta ở đây sung sướng lắm rồi.
- Để xem sao đã.
Hai vợ chồng ăn xong đi ngủ. Ở nhà được mươi mười lăm ngày, người
vợ nói:
- Này, mình ơi, thật ra thì nhà, sân, và vườn hẹp quá! Cá có thể cho ta
nhà rộng hơn. Tôi thích ở lâu đài to xây bằng đá kia. Mình đi xin cá nhé.
Chồng nói:


Chẳng dè cô Tơ-ri-nô đẫy đà cũng lười không kém gì chồng.
- Anh Hanh yêu quý của em ơi,- một hôm cô bảo,- tại sao chúng ta
sống thêm cơ cực khi không cần thiết, để phí hoài ngày xanh? Hai con dê của
chúng mình sáng nào cũng kêu be be đánh thức chúng mình dậy lúc ngủ đang

NguyÔn ThÞ Minh Trang

25

Khoa: Gi¸o dôc TiÓu häc