TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA HÓA HỌC
----------o0o----------

PHẠM THỊ VÂN ANH

NGHIÊN CỨU ÁP DỤNG PPDH THEO
HỢP ĐỒNG VÀ PPDH THEO GÓC
TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG “OXI –
LƢU HUỲNH” – HÓA HỌC 10 CƠ BẢN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học hóa học

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
TS. ĐÀO THỊ VIỆT ANH

HÀ NỘI, 2012

1


LỜI CẢM ƠN
Sau một thời gian nghiên cứu cùng với sự nỗ lực của bản than và sự giúp
đỡ của TS. Đào Thị Việt Anh, các thầy, cô giaoskhoa Hóa học – Trường
ĐHSP Hà Nội 2, các thầy cô giáo, các em học sinh trường THPT Khoái Châu
– Tỉnh Hưng Yên, gia đình và bạn bè, em đã hoàn thành đề tài của mình.
Em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS. Đào Thị Việt Anh, đã tận
tình giúp đỡ em trong suốt quá trình xây dựng và hoàn thành khóa luận.
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo khoa Hóa học –
Trường ĐHSP Hà Nội 2 đã quan tâm, giúp đỡ, đóng góp ý kiến để khóa luận
hoàn chỉnh hơn.

thi cử. Do đó, việc dạy học chủ yếu vẫn là truyền thụ một chiều, thông báo
kiến thức mang tính đồng loạt, thiên về lí thuyết, tập trung ôn luyện kiến thức
đáp ứng kiểm tra, thi cử mà chưa thực sự quan tâm đến việc hình thành thói
quen tự học, tự khám phá kiến thức, phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải
quyết vấn đề cho người học.
Vấn đề đặt ra với nhà trường là làm thế nào để học sinh có thể làm chủ,
tự lực chiếm lĩnh kiến thức, tích cực, chủ động, sáng tạo, có kĩ năng giải quyết
những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống. Đây thực sự là những thách thức lớn
đối với ngành giáo dục nói chung, nhà trường, giáo viên nói riêng. Giáo viên
không chỉ là người mang kiến thức đến cho học sinh mà cần dạy cho học sinh
cách tìm kiếm, chiếm lĩnh kiến thức để đảm bảo cho việc tự học suốt đời.
3


Phương pháp dạy học theo hợp đồng và dạy học theo góc là những
phương pháp được nghiên cứu và đánh giá là các phương pháp dạy học tích
cực sẽ đáp ứng được những yêu cầu trên. Trong đó, hoạt động học tập được
thực hiện trên cơ sở hợp tác và giao tiếp ở mức độ cao, được định hướng bởi
giáo viên, người học không thụ động mà tự lực, tích cực tham gia vào quá
trình tìm kiếm, khám phá, phát hiện kiến thức, vận dụng kiến thức để giải
quyết vấn đề trong thực tiễn, qua đó lĩnh hội nội dung học tập và phát triển
năng lực sáng tạo.
Phương pháp dạy học theo hợp đồng và dạy học theo góc đã được áp
dụng có hiệu quả ở những nước châu Âu phát triển đặc biệt là ở Bỉ. Ở Việt
Nam, các phương pháp này bước đầu đã triển khai ở một số môn học ở tiểu
học và THCS.
Đối với học sinh THPT, nếu áp dụng hợp lí, chặt chẽ giữa hai phương
pháp dạy học trên trong lí thuyết và thực hành ở môn hóa học sẽ phát huy
được khả năng tự lĩnh hội kiến thức của học sinh. Từ đó, việc tiếp thu bài của
học sinh sẽ nhanh chóng hơn, hiểu sâu hơn, được vận dụng vào thực tiễn

lượng dạy và học môn hóa học ở trường THPT.
5. Giới hạn của đề tài:
Nghiên cứu áp dụng PPDH theo hợp đồng, dạy học theo góc trong dạy
học chương “Oxi - Lưu huỳnh” – Hóa học 10 cơ bản.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu:
6.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết:
Phân tích và tổng hợp các cơ sở lí luận liên quan đến đề tài nghiên cứu.
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Quan sát, dự giờ các tiết học của giáo viên có kinh nghiệm sử dụng
PPDH theo hợp đồng và PPDH theo góc trong dạy học hóa học ở trường phổ thông.
5


- Phương pháp phỏng vấn: Tham khảo ý kiến của một số giáo viên có
kinh nghiệm.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Tiến hành dạy một số giáo án trong chương “Oxi – Lưu huỳnh” – Hóa
học 10 cơ bản có sử dụng PPDH theo hợp đồng và PPDH theo góc kết hợp
với một số PPDH tích cực khác.
6.3. Phương pháp xử lí thống kê toán học:
Sử dụng phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục để xử
lí kết quả thực nghiệm sư phạm.

6


Phần 2: NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
1.1. Phƣơng hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học

Ngày nay, công nghệ số có ảnh hưởng rất lớn tới cuộc sống xã hội của
học sinh. Trẻ em thu lượm thông tin rất nhanh và chia sẻ thông tin trong xã
hội với tốc độ chóng mặt. Mỗi trẻ em có khả năng tìm kiếm thông tin theo các
cách khác nhau. Những nghiên cứu được thực hiện ở nhiều quốc gia đã chứng
minh rằng mỗi học sinh đều có một cách học theo sở thích riêng. Có học sinh
thích học theo cách nghiên cứu tài liệu, phân tích dựa trên lí thuyết, có học
sinh thích học qua trải nghiệm, khám phá, làm thử… Nếu như dạy học không
quan tâm đến đặc điểm của học sinh, giáo viên truyền thụ một chiều, dạy kiến
thức mang tính thông báo đồng loạt thì sẽ hạn chế khả năng tiếp thu, lĩnh hội
kiến thức của học sinh.
Để thay đổi từ dạy học thụ động sang dạy học tích cực, một trong
những yếu tố quan trọng là cần quan tâm đến đặc điểm của người học hay nói
cách khác là phong cách học của người học.
Ở mỗi quốc gia, mục tiêu giáo dục thường được thay đổi theo từng giai
đoạn phát triển. Do đó, đối với nước ta, trong từng giai đoạn phát triển khác
nhau của người học cần có những PPDH, phương tiện, nội dung dạy học phù
hợp đưa xã hội tri thức ngày một phát triển, bắt kịp với xu hướng phát triển
mang tính toàn cầu hóa của thế giới.
1.1.2. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học [2][11][15]
Với yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực và xu thế hội nhập hiện nay thì đổi
mới PPDH có thể tiến hành theo các hướng sau:
- Cải tiến hoàn thiện các PPDH đang sử dụng để góp phần nâng cao
chất lượng và hiệu quả của việc dạy học.
8


- Bổ sung, phối hợp nhiều PPDH để khắc phục mặt hạn chế của các
PPDH đang sử dụng nhằm đạt được mục tiêu dạy học đề ra.
- Thay đổi PPDH đang sử dụng bằng các PPDH mới tối ưu, kết hợp với
việc sử dụng các phương tiện truyền thông đa phương tiện. Từ đó, hình thành

định thì sự học tập tích cực sẽ mang tính nghiên cứu khoa học và người học
cũng có thể khám phá ra những tri thức mới cho khoa học.
Tính tích cực trong hoạt động học tập liên quan trước hết đến động cơ
học tập. Động cơ đúng tạo ra hứng thú. Hứng thú là tiền đề của tự giác. Tính
tích cực tạo ra nếp tư duy độc lập. Tư duy độc lập là mầm mống của sáng tạo.
1.2.2. Phương pháp dạy học tích cực và những dấu hiệu đặc trưng
1.2.2.1. Phương pháp dạy học tích cực là gì?
PPDH tích cực là PPDH hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa
hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung phát huy tính tích cực
của người học chứ không phải tập trung vào việc phát huy tính tích cực của
người dạy. PPDH tích cực hàm chứa cả phương pháp dạy và phương pháp học.
1.2.2.2. Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
PPDH tích cực có những đặc điểm cơ bản sau để ta phân biệt với PPDH
thụ động.
Thứ nhất: Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh
Trong PPDH tích cực, học sinh được đặt vào vị trí chủ thể của hoạt
động học tập, giáo viên là tác nhân, là người tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn học
sinh tự lực khám phá ra những điều mình chưa biết chứ không thụ động tiếp
thu những tri thức do giáo viên sắp đặt sẵn và thông báo.
Thứ hai: Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
PPDH tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho học sinh
không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả của việc dạy học mà còn là
mục tiêu của dạy học.
10


Trong phương pháp dạy học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Nếu rèn
luyện cho học sinh có được phương pháp, kĩ năng, thói quen và ý chí tự học
thì kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội.
Tự học và phát triển tự học được đặt ra ngay trong trường phổ thông và

nhưng ít được áp dụng. Trong đó, giáo viên đặt ra trước học sinh các vấn đề
khoa học (các bài toán nhận thức) và mở ra cho học sinh những con đường
giải quyết các vấn đề.
Việc điều khiển quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh được thực
hiện theo phương hướng tạo ra một hệ thống những tình huống có vấn đề,
những điều kiện bảo đảm cho việc giải quyết những tình huống đó và những
chỉ dẫn cụ thể cho học sinh trong quá trình giải quyết các vấn đề đó.
1.2.3.3. Phương pháp dạy học theo dự án
Học theo dự án là phương pháp học tập mang tính xây dựng, trong đó
người học hoàn toàn tham gia chủ động các hoạt động dưới sự hướng dẫn của
người dạy để tạo ra một sản phẩm.
Quá trình học theo dự án giúp người học củng cố kiến thức, xây dựng
các kĩ năng hợp tác, giao tiếp và học tập độc lập, chuẩn bị hành trang học tập
suốt đời.
Dạy học theo dự án có thể áp dụng ở các bài mang tính tổng hợp của
môn học hoặc liên môn.
1.2.3.4. Phương pháp dạy học theo nhóm
Lớp học được chia thành từng nhóm nhỏ từ 5 đến 8 người. Tùy mục
đích, yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hay có
chủ định được duy trì cố định hoặc thay đổi trong từng phần của tiết học,
được giao cùng một nhiệm vụ hay nhiều nhiệm vụ khác nhau.
Nhóm tự bầu nhóm trưởng hoặc do giáo viên cử. Trong nhóm có thể
phân chia mỗi người một phần việc. Mỗi thành viên đều phải làm việc tích
12


cực, giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các
nhóm khác. Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập
chung của cả lớp.
1.2.3.5. Phương pháp dạy học theo góc

tạo của học sinh. Sử dụng phương tiện trực quan góp phần đơn giản hóa các
hiện tượng, quá trình hóa học và kích thích hứng thú học tập của học sinh.
Phương tiện trực quan trong dạy học có thể phân thành 2 nhóm gồm:
các phương tiện dạy học truyền thống (các mô hình, tranh ảnh…) và các
phương tiện nghe nhìn (đĩa CD, đĩa VCD, các phần mềm dạy học…).
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi tập trung nghiên cứu áp
dụng hai phương pháp đó là PPDH theo hợp đồng và PPDH theo góc.
1.3. Phƣơng pháp dạy học theo hợp đồng [2][6]
1.3.1. Khái niệm
PPDH theo hợp đồng là cách tổ chức hoạt động học tập, trong đó người
học làm việc theo một gói các nhiệm vụ trong một khoảng thời gian
nhất định.
1.3.2. Bản chất của dạy học theo hợp đồng
Trong dạy và học theo hợp đồng:
Giáo viên là người nghiên cứu, thiết kế các nhiệm vụ, bài tập trong hợp
đồng, tổ chức, hướng dẫn học sinh nghiên cứu hợp đồng, điều chỉnh nhiệm vụ
cho phù hợp với năng lực của học sinh. Nội dung học tập được xây dựng theo
hình thức phiếu học tập - hợp đồng có cam kết, gồm các nhiệm vụ bắt buộc
(theo chuẩn kiến thức, kĩ năng) và nhiệm vụ tự chọn (nội dung mở rộng và
nâng cao).
Học sinh là người nghiên cứu hợp đồng, kí kết hợp đồng, thực hiện hợp
đồng nhằm đạt được nội dung kiến thức học tập.
Trong dạy học theo hợp đồng, các nhiệm vụ có đáp án và các phiếu hỗ
14


trợ theo các mức độ khác nhau để người học thực hiện, đáp ứng được trình độ
học tập của mỗi cá nhân nhằm đạt được mục tiêu dạy học.
1.3.3. Ưu điểm và hạn chế
1.3.3.1. Ưu điểm

- Giáo viên, học sinh: Giáo viên cần tìm hiểu kĩ nội dung bài học xem
có thể áp dụng được theo phương pháp hợp đồng không và áp dụng như thế
nào để có hiệu quả nhất. Còn học sinh cần nắm rõ, hiểu sâu về phương pháp
để thực hiện đạt được mục tiêu học tập.
1.4. Phƣơng pháp dạy học theo góc [2][6][11]
1.4.1. Khái niệm
Dạy học theo góc là một hình thức tổ chức hoạt động học tập, theo đó
người học thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại vị trí cụ thể trong không gian
lớp học, đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau.
1.4.2. Bản chất của dạy học theo góc
Lớp học được chia ra thành các góc nhỏ. Ở mỗi góc người học có thể
tìm hiểu nội dung kiến thức của từng phần bài học. Tại mỗi góc, học sinh cần
hiểu nhiệm vụ đặt ra, thực hiện nhiệm vụ, thảo luận nhóm để có kết quả
chung của nhóm rồi trình bày kết quả của nhóm trên bảng hoặc giấy.
Người học có thể độc lập lựa chọn cách thức học tập riêng trong nhiệm
vụ chung.
Dạy học theo góc có những điểm tương đồng với dạy học theo nhóm,
theo cặp… và một số PPDH khác.
1.4.3. Ưu điểm và hạn chế
1.4.3.1. Ưu điểm
Người dạy có thể giao nhiều nhiệm vụ với các mức độ và năng lực khác
nhau theo từng nội dung học tập. Mỗi cá nhân tự hoàn thành nhiệm vụ dưới

16


sự tương tác cao của người dạy và các thành viên trong nhóm, người học
được học sâu và hiệu quả bền vững.
PPDH theo góc tạo ra môi trường học tập lành mạnh, tích cực hơn.
Không những thế, với phương pháp này sẽ tạo ra một không khí thoải mái cho

một số trường tiểu học, THCS thực hành thuộc khuôn khổ của dự án Việt- Bỉ.
Dự án Việt - Bỉ “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên tiểu học
và THCS các tỉnh miền núi phía bắc Việt Nam” có thời gian hoạt động từ
tháng 4 năm 2005 đến tháng 10 năm 2009. Một trong những nội dung hoạt
động của dự án là triển khai, đổi mới PPDH theo hướng tích cực cho giáo
viên và học sinh tiểu học, THCS ở tất cả các môn học, trong đó rất chú ý đến
PPDH theo hợp đồng và PPDH theo góc.
Đối với môn hóa học, việc triển khai qua một số tiết học của giáo viên
ở các trường THCS thuộc dự án cho thấy khả năng ứng dụng là khả thi và
hiệu quả. Song, về cơ sở lí luận của hai PPDH này chưa có đầy đủ, chủ yếu
các chuyên gia cung cấp tài liệu dưới dạng các bài giảng và một số ví dụ minh
họa. Do đó, khi giáo viên triển khai thí điểm dạy học theo các phương pháp
này còn lúng túng.
Việc nghiên cứu sâu sắc cả về cơ sở lí luận cũng như việc xây dựng quy
trình áp dụng các phương pháp đòi hỏi cần có thời gian và nghiên cứu
sâu hơn nữa.

18


Chương 2: Áp dụng PPDH theo hợp đồng và PPDH theo góc
trong dạy học chƣơng “Oxi - Lƣu huỳnh”- Hóa học 10 cơ bản
2.1. Phân tích đặc điểm nội dung kiến thức chƣơng “Oxi – Lƣu huỳnh” –
Hóa học 10 cơ bản [13][14][15]
2.1.1. Vị trí của chương
Chương “Oxi – Lưu huỳnh” nằm ở chương 6 trong SGK Hóa học 10 cơ
bản, học sinh được học ở đầu học kì II, sau phần lí thuyết chủ đạo đã hoàn
thành ở học kì I: Nguyên tử, bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và định
luật tuần hoàn, liên kết hóa học, phản ứng oxi hóa khử, nhóm halogen.
Nội dung chương này nghiên cứu về nhóm nguyên tố phi kim quan trọng

19


59, 60

Bài 33: Axit sunfuric – Muối sunfat

61, 62

Bài 34: Luyện tập
Oxi và lưu huỳnh

63

Bài 35: Bài thực hành số 5
Tính chất các hợp chất của lưu huỳnh

64

Kiểm tra 1 tiết

2.1.2.2. Mục tiêu của chương
* Về kiến thức:
- HS biết: + Cấu tạo nguyên tử của nguyên tố oxi, lưu huỳnh.
+ Tính chất vật lí, hóa học cơ bản của oxi, lưu huỳnh và một số
hợp chất quan trọng của lưu huỳnh.
+ Ứng dụng và phương pháp điều chế oxi, lưu huỳnh và một số
hợp chất quan trọng của lưu huỳnh.
- HS hiểu: + Nguyên nhân gây tính chất hóa học đặc trưng của các đơn chất
oxi, lưu huỳnh và hợp chất quan trọng của lưu huỳnh.

Khi áp dụng PPDH theo hợp đồng trong dạy học, ngoài những nguyên tắc
chung, giáo viên cần lưu ý đến nội dung nào của môn học có thể tổ chức dạy
học được theo phương pháp này.
Những nhiệm vụ bắt buộc được xây dựng theo chuẩn kiến thức, kĩ năng của
bài học. Nhiệm vụ tự chọn là những nhiệm vụ mang tính chất củng cố, mở
rộng, nâng cao hoặc liên hệ thực tế.
2.2.2. Qui trình thực hiện dạy học theo hợp đồng
Bước 1: Chọn nội dung và thời gian phù hợp
* Chọn nội dung:
Để đảm bảo đúng đặc trưng của PPDH theo hợp đồng; trước hết, giáo
viên cần xác định được nội dung nào của môn học có thể áp dụng dạy học
theo phương pháp này, đồng thời học sinh được tự quyết định thứ tự thực hiện
21


các nhiệm vụ được giao.
PPDH theo hợp đồng phù hợp với các bài luyện tập, thực hành hoặc
cũng có thể áp dụng với các bài học kiến thức mới. Trong đó, học sinh có thể
thực hiện các nhiệm vụ (bắt buộc và tự chọn) không phải tuân theo thứ
tự bắt buộc.
* Thời gian học theo hợp đồng:
Thời gian học tùy thuộc vào nội dung của bài học. Học sinh có thể thực
hiện các nhiệm vụ bắt buộc trong giờ học trên lớp, các nhiệm vụ tự chọn có
thể hoàn thành ở nhà.
Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài học
* Xác định mục tiêu của bài học:
Để xác định mục tiêu của bài học cần dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng
đã quy định trong chương trình (gồm kiến thức, kĩ năng, thái độ) cần hình
thành cho học sinh sau bài học.
Giáo viên cũng có thể xác định thêm một số kĩ năng, thái độ chung cần

vụ. Không phải học sinh nào cũng có cách học tập và các nhu cầu giống nhau.
Sự đa dạng về bài tập, nhiệm vụ sẽ đảm bảo trong mỗi hợp đồng, tất cả các
phương pháp học tập của mỗi học sinh đều được đề cập.
Trong bản hợp đồng, giáo viên có thể kết hợp các nhiệm vụ cá nhân cụ
thể với sự hướng dẫn của giáo viên, bài tập trong nhóm nhỏ, bài tập chuyên
sâu hơn…
* Thiết kế những nhiệm vụ bắt buộc và tự chọn
Một hợp đồng tốt tạo ra được sự khác biệt giữa nhiệm vụ bắt buộc và
nhiệm vụ tự chọn.
Nhiệm vụ bắt buộc: Yêu cầu mọi học sinh đều đạt được chuẩn kiến
thức, kĩ năng của bài học và tạo điều kiện để mọi học sinh đều có thể thực
hiện được với sự trợ giúp hoặc không cần sự trợ giúp của giáo viên.
23


Nhiệm vụ tự chọn: Yêu cầu học sinh vận dụng, mở rộng, đào sâu kiến
thức và rèn luyện kĩ năng có liên quan đến kiến thức đã học.
Tất cả học sinh đều được thử thách cả nhiệm vụ bắt buộc và tự chọn.
* Thiết kế bài tập, nhiệm vụ học tập có tính chất giải trí
Nhiệm vụ mang tính giải trí: Tạo cơ hội để luyện tập sự cạnh tranh trong
một môi trường giải trí nhưng cũng gắn với kiến thức, kĩ năng đã học.
Những kĩ năng và kiến thức xã hội, giáo dục môi trường… cũng là một
phần không thể thiếu trong các bài tập, giúp học sinh rèn kĩ năng vận dụng
kiến thức vào thực tiễn.
* Thiết kế bài tập, nhiệm vụ mở và nhiệm vụ đóng
Nhiệm vụ đóng: Nêu rõ ràng những gì học sinh phải làm trong một giới
hạn xác định. Ví dụ: dạng bài tập trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn.
Dạng bài tập mở: Thường chứa đựng một vài thử thách khó khăn hơn,
khuyến khích học sinh bỏ cách suy nghĩ cũ và tìm kiếm những cách làm mới.
* Thiết kế nhiệm vụ bài tập cá nhân kết hợp nhiệm vụ, bài tập hợp tác

nhiệm vụ trong hợp đồng.
Giáo viên và học sinh trao đổi những điều còn chưa rõ trong hợp đồng.
Học sinh quyết định chọn nhiệm vụ tự chọn trên cơ sở năng lực của
mình. Học sinh kí vào bản hợp đồng và đánh dấu các nhiệm vụ tự chọn.
* Tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện hợp đồng
Sau khi kí hợp đồng, học sinh tự lập kế hoạch để thực hiện các nhiệm
vụ. Tùy thời gian và nội dung của hợp đồng, giáo viên tổ chức cho học sinh
có thể thực hiện nhiệm vụ ở trên lớp hoặc ở nhà.
Học sinh thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập nhưng nếu cần vẫn có
thể nhận trợ giúp của giáo viên và các học sinh khác.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng tại lớp, giáo viên cần theo dõi và
hướng dẫn kịp thời khi học sinh gặp khó khăn. Học sinh tự chọn phiếu hỗ trợ
25