http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Mở đầu

KI L

OBO
OKS
.CO
M

Cùng với xu thế của thời đại và thế giới thì việc chuyển sang nền kinh tế
thị trờng của Việt Nam là tất yếu. Vào những năm 70 , cuối những năm 80 của
thế kỷ XX , khi mà những khủng hoảng kinh tế trong hệ thống các nớc xã hội
chủ nghĩa đã phát triển đến đỉnh điểm, Việt Nam cũng không nằm ngoài tình
trạng này . Trớc tình hình này , Đảng và Nhà nớc ta đã quyết định chuyển nền
kinh tế đất nớc từ cơ chế tập trung quan liêu , bao cấp sang nền kinh tế thị
trờng, mà mốc đánh dấu là Đại hội Đảng VI (tháng 12 năm 1986).
Kinh tế thị trờng là một nền kinh tế phát triển nhất cho tới nay với rất
nhiều mặt u đIểm. Tuy nhiên, trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị
trờng , nớc ta không tránh khỏi những khó khăn . Theo quan đIển triết học duy
vật biện chứng thì bất cứ một sự vật , hiện tợng nào cũng chứa đựng trong nó
những mâu thuẫn của các mặt đối lập . Điều này cũng đúng trong nền kinh tế thị
truờng ở Việt Nam hiện nay, trong lòng nó đang chứa đựng các mâu thuẫn .
Trong giai đoạn chuyển tiếp này , trớc hết đó là mâu thuẫn của sự xuất hiện cơ
chế mới của nền kinh tế thị trờng và cơ chế cũ trong nền kinh tế tập trung ,
quan liêu , bao cấp ; mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển với kiến trúc thợng tầng
về mặt chính trị , pháp lý , quan điểm , t tởng . Mâu thuẫn giữa tính tự phát
của sự phát triển kinh tế thị trờng (theo chủ nghĩa t bản) với định hớng xã hội
chủ nghĩa , mâu thuẫn giữa mặt tích cực và mặt tiêu cực của kinh tế thị trờng
Những mâu thuẫn này đang hiện diện và tác động mạnh mẽ tới quá trình

Triết học Trung Hoa đã xuất hiện rất lâu vào cuối thế kỷ thứ II trớc công
nguyên. Tuy nhiên , phải đến cuối thời Xuân thu _ Chién quốc , các hệ thống
triết học lớn của Trung Quốc mới xuất hiện . Những quan điểm biện chứng về
mâu thuẫn thời kỳ này xuất hiện tuy còn sơ khai. Ví dụ nh trờng phái Âm
Dơng. phái Âm Dơng nhìn nhận mọi tồn tại không phải trong tính đồng
nhất tuyệt đối cũng không phải trong sự loại trừ biệt lập không thể tơng đồng .
Trái lại tất cả bao hàm sự thống nhất của các mặt đối lập gọi là sự thống nhất Âm
Dơng. Quy luật nay thừa nhận mọi thực tại trên tinh thần biện chứng là trong
cái mặt đối lập kia ít nhất cũng ở trạng thái tiềm năng sinh thành. Triết học ấn
Độ thì đa ra phạm trù vô ngả, vô thờng(của trơng phái Phật Quốc ).
Một tồn tại nào đó chẳng phải là nó mà là tổng hợp, hội họp của những
cái không phải là nó mà nhờ hội đủ nhân duyên . Không có tồn tại nào độc
lập tuyệt đối với tồn tại khác Nhng đã nh vậy thì tất yếu phải đi đến một khẳng
định về lẽ vô thờng . Vô thờng là chẳng thờng hằng , thờng hằng là cái
bất biến, chẳng bất biến là biến động , biến tức là biến động . Có thể nói , cùng
với sự phát triển của các hình thức kinh tế xã hội các t tởng về mâu thuẫn
cũng ngày càng rõ nét.
Hêraclit nhà triết học lớn nhất của Hy Lạp cổ đại ở thời kỳ đầu của nó
thì phỏng đoán rằng: mâu thuẫn tồn tại trong mọi sự vật của thế giới . Theo ông ,
các mặt đối lập gắn bó , quy định , ràng buộc với nhau. Heraclit còn khẳng định
vũ trụ là một thể thống nhất nhng trong lòng nó luôn diễn ra các cuộc đấu tranh
của các lực lợng đối lập, nhờ vậy vũ trụ tồn tại và vận động . Vì thế đấu tranh là
cha đẻ của tất cả , là ông hoàng của tất cả.
Trải qua hơn một ngàn năm đêm dài trung cổ , nền triết học thời kỳ này
chủ yếu là triết học linh viện tập trung vào cái chung và cái riêng . Sang đến triết
học Tây Âu thời phục hng và cận đại cùng với những thành tựu về khoa học tự
nhiên thì sự đấu tranh giữa triết học duy tâm và triết học duy vật cũng diễn ra hết
sức gay gắt . Nhng các quan đIểm thời kỳ này vẫn rơi nhiều vào siêu hình , máy
móc .Tới triết học cổ điển Đức mới thực sự bao hàm những t tởng triết học
tiến bộ . Cách mạng và khoa học . Triết học cổ diển Đức đã đạt đợc trình độ

thể, trong đó các mặt đối lập vừa đấu tranh , vừa thống nhất với nhau .
Trong một mâu thuẫn , hai mặt đối lập có quan hệ thống nhất với nhau.
Khái niệm thống nhất trong quy luật mâu thuẫn có nghĩa là hai mặt đối lập
liên hệ với nhau, ràng buộc nhau , quy định nhau ,mặt này lấy mặt kia làm tiền
đề tồn tại của mình . Nếu thiếu một trong hai mặt đối lập chính tạo thành sự vật
thì nhất định không có sự tồn tại của sự vật . Bởi vậy sự thống nhất của các mặt
đối lập là điều kiện không thể thiếu đợc cho sự tồn tại của bất kỳ sự vật , hiện
tợng nào và ngợc lại . Ví dụ :trong sinh vật hai mặt đối lập đồng hoá và dị hoá
thống nhất với nhau , nếu chỉ là một quá trình thì sinh vật sẽ bị chết .Trong xã
hội t bản , giai cấp t sản và giai cấp vô sản là hai mặt đối lập thống nhất với
nhau , nếu không có giai cấp vô sản với t cách là giai cấp bán sức lao động cho
giai cấp t sản , thì cũng không có giai cấp t sản tồn tại với t cách là một giai
cấp mua sức lao động của giai cấp vô sản để bóc lột giá trị thặng d
Tuy nhiên , khai niệm thống nhất này chỉ mang tính tơng đối . Bản
thân nội dung khái niệm cũng đã nói lên tính chất tơng đối của nó .
Sự thống nhất của các mặt đối lập trong cùng một sự vật không tách rời sự
đấu tranh chuyển hoá giữa chúng . Bởi vì các mặt đối lập cùng tồn tại trọng cùng
một sự vật thống nhất nh một chỉnh thể trọn vẹn nhng không nằm yên bên
nhau mà điều chỉnh chuyển hoá lẫn nhâu tạo thành động lực phát triển của bản
thân sự vật . Sự đấu tranh chuyển hoá , bài trừ , phủ định lẫn nhau giữa các mặt
đối lập trong thế giới khách quan thể hiện dới nhiều hình thức khác nhau .
Ví dụ : lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuẩt trong xã hội có đối kháng
giai cấp , mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất tiên tiến với quan hệ sản xuất lạc
hậu kìm hãm nó diễn ra rất quyết liệt và gay gắt . Chỉ có thể thông qua các cuộc
cách mạng xã hội bằng rất nhiều hình thức kể cả bạo lực mới có thể giải quyết
mâu thuẫn một cách căn bản.

3



trong trạng thái ổn định , cũng nh khi chuyển hoá nhảy vọt về chất . Lênin viết
:sự thống nhất (phù hợp , đồng nhất ,tác dụng ngang nhau )của các mặt đối lập
là có điều kiên , tạm thời , thoang qua trong tơng đối . Sự đấu tranh của các mặt
đối lập bài trừ lẫn nhau là tuyệt đối cũng nh sự phát triển , sự vận động tuyệt
đối.
*Chuyển hóa của các mặt đối lập .
Không phải bất kỳ sự đấu tranh nào của các mặt đối lập đều dẫn tới sự
chuyển hoá giữa chúng . Chỉ có sự đấu tranh của các mặt đối lập phát triển đến
một trình độ nhất định , hội đủ các điều kiện cần thiết mới dẫn đến chuyển hoá ,
bài trừ , phủ định lẫn nhau . Trong giới tự nhiên , chuyển hoá của các mặt đối lập
thờng diễn ra một cách tự phát , còn trong xã hội chuyển hoá của các mặt đối
lập diễn ra nhất thiết phải thông qua hoạt động có ý thức của con ngời
Do đó , không nên hiểu sự chuyển hoá của các mặt đối lập chỉ là sự hoán
đổi vị trí một cách đơn giản , máy móc . Thông thờng thì mâu thuẫn chuyển
hoá theo hai phơng thức :
+Phơng thức thứ nhất :Mặt đối lập này chuyển hoá thành mặt đối lập kia
nhng ở một trình độ cao hơn xét về phơng diện chất của sự vật .
Ví dụ :Lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội phong kiến
đấu tranh chuyển hoá lẫn nhau để hình thành quan hệ sản xuất mới ở trình độ
cao hơn.

4


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

KI L

OBO

Bên cạnh mặt tích cực nó còn có mặt trái , có khuyết tật từ trong bản chất của nó
do chế độ sở hữu t bản t nhân về t liệu sản xuất chi phối. Cùng với sự phát
triển của lực lợng sản xuất , càng ngày mâu thuẫn của chủ nghĩa t bản càng
bộc lộ sâu sắc , không giải quyết đợc các vấn đề xã hội , làm tăng thêm bất
công và bất ổn của xã hội , đào sâu thên hố ngăn cách giữa ngời giàu và ngời
nghèo. Chính vì thế mà , nh C.Mác đã phân tích và dự báo , chủ nghĩa t bản tất
yếu phải đợc thay thế bởi một phơng thức sản xuất và chế độ mới văn minh
hơn , nhân đạo hơn. Chủ nghĩa t bản , mặc dù đã và đang tìm mọi cách để tự
điều chỉnh và tự thích nghi, nhng do mâu thuẫn từ trong bản chất của nó , chủ
nghĩa t bản không thể tự giải quyết đợc , có chăng nó chỉ tạm thời xoa dịu
đợc chừng nào mâu thuẫn mà thôi . Nền kinh tế thị trờng t bản chủ nghĩa
hiện đại đang ngày càng thể hiện xu hớng tự phủ định và tự tiến hoá để chuyển
sang một giai đoạn hậu công nghiệp , theo xu hớng xã hội hoá . Đây là tất yếu
khách quan , là quy luật phát triển của xã hội . Nhân loại muốn tiến lên , xã hội
5


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

KI L

OBO
OKS
.CO
M

muốn phát triển thì dứt khoát không thể dừng lại ở kinh tế thị trờng t bản chủ
nghĩa .
Mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Xô Viết là một kiểu tổ chức xã hội , tổ

kế hoạch tập trung mang tính bao cấp . Mô hình này đã thu đợc những kết quả
quan trọng, nhất là đáp ứng đợc yêu cầu của thời kỳ đất nớc có chiến tranh.
Nhng về sau mô hình này bộc lộ những khuyết điểm ;và trong công tác chỉ đạo
cũng phạm phải một số sai lầm mà nguyên nhân sâu xa của những sai lầm đó là
bệnh giáo điều, chủ quan , duy ý chí . Lối suy nghĩ và hành động đơn giản , nóng
vội không tôn trong quy luật khách quan, nhận thức về chủ nghĩa xã hội không
đúng với thực tế ở Việt Nam .

6


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

KI L

OBO
OKS
.CO
M

Trên cơ sở nhận thức đúng đắn hơn và đầy đủ hơn về chủ nghĩa xã hội và
con đờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam , Đại hội VI của Đảng cộng sản
Việt Nam(tháng 12 năm 1986) đã đề ra đờng lối đổi mới toàn diện đất nớc
nhằm thực hiện có hiệu quả hơn công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội . Đại hội
đa ra những quan niệm mới về con đờng , phơng pháp xây dựng chủ nghĩa xã
hội, đặc biệt là quan niệm về công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá
độ, về cơ cấu kinh tế , thừa nhận sự tồn tại khách quan của sản xuất hành hoá và
thị trờng. Phê phán triệt để cơ chế tập trung , quan liêu , bao cấp và khẳng định
chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh. Đại hội VI là một mốc đánh dấu bớc

và phơng pháp quản lý của kinh tế thị trờng để kích thích sản xuất , giải phóng

7


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

KI L

OBO
OKS
.CO
M

sức sản xuất , phát huy mặt tích cực , hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trờng ,
bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động , của toàn thể nhân dân .
Kinh tế thị rờng định hớng xã hội chủ nghĩa thực hiện phân phối chủ
yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế , đồng thời phân phối theo mức
đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất , kinh doanh và thông qua
phúc lợi xã hội . Tăng trởng kinh tế gắn liền với đảm bảo tiến bộ và công bằng
xã hội ngay trong từng bớc phát triển . Tăng trởng kinh tế đi đôi với phát triển
văn hoá và giáo dục , xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến , đậm đà bản sắc
dân tộc , nâng cao dân trí , giáo dục và đào tạo con ngời , xây dựng và phát
triển nguồn nhân lực đất nớc .
C.Mác khẳng định rằng:sản xuất hàng hoá và lu thông hàng hoá là
những hiện tợng thuộc về nhiều phơng thức sản xuất hết sức khác nhau, tuy
rằng quy mô và tầm quan trọng của chúng không giống nhauChúng ta hoàn
toàn cha biết gì về những đặc điểm riêng của những phơng thức sản xuất ấy và
chúng ta cha thể nói gì về những phơng thức sản xuất ấy, nếu chúng ta chỉ có


KI L

OBO
OKS
.CO
M

phát triển , cần thay thế quan hệ sản xuất cũ băng quan hệ sản xuất mới phù hợp
với tính chất và trình độ phát triển của lực lợng sản xuất .Chính quan hệ sản
xuất tự phát triển để để phù hợp với lực lợng sản xuất , quan hệ sản xuất phù
hợp với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất , đó là quy luật kinh tế chung
cho sự phát triển của xã hội .
Quá trình mâu thuẫn giữa lực lợng sản xuất tiên tiến với quan hệ sản xuất
lạc hậu kìm hãm nó diễn ra gay gắt , quyết liệt và cần đợc giải quyết . Nhng
giải quyết nó bằng cách nào ? Đó chính là các cuộc cách mạng xã hội ,các cuộc
chuyển đổi kinh tế mà các cuộc chuỷên đổi kinh tế ở nớc ta là một ví dụ . Khi
một mục tiêu , một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng , thể hiện tính chất cách mạng
của công cuộc đổi mới hiện nay ở Việt Nam là phấn đấu xây dựng nớc ta trở
thành quốc gia công nghiệp hoá , hiện đại hoá , xã hội công bằng , dân chủ , văn
minh .
Công nghiệp hoá , hiện đại hoá đất nớc là chủ trơng , biện pháp vừa
mang tính cách mạng vừa mang tính khoa học để xây dựng chủ nghĩa xã hội .
Nói đến công nghiệp hoá , hiện đại hoá đất nớc chính là nói đến nền sản xuất
tiên tiến và đó chính là lực lợng sản xuất và quan hệ sản xuất , nói đến khoa
học, đến sự anh minh của trí tuệ là nói đến một phơng thức tối u để thoát khỏi
tình trạng sản xuất nhỏ , nông nghiệp lạc hậu , tạo điều kiện và cơ sở vật chất
kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội đợc xây dựng và phát triển. Không thể ăn đói
mặc rách với cái cuốc trên vai cộng thêm tấm lòng cộng sản để kiến thiết chủ
nghĩa xã hội , chuyển sang nền kinh tế thị trờng . Khẳng định cái mới , đúng

M

với hình thức sở hữu t nhân của những ngời sản xuất nhỏ thì không thể dùng
những biện pháp nh trên , mà pỉai kiên trì giáo dục , thuyết phục tổ chức họ trên
cơ sở tự nguyện chuyển lên sở hữu tập thể bằng việc hợp tác hoá hai hình thức .
Sở hữu đó là đặc thù tiến lên chủ nghĩa cộng sản của giai cấp công và nông dân
tập thể.
Các hình thức sở hữu trớc đây và trong thời kỳ quá độ chuyển sang kinh
tế thị trờng ở Việt Nam.
Hơn 10 năm đổi mới đất nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta
đã chứng minh tính đúng đắn của đờng lối đổi mới , của chính sách đa dạng
hoá các hình thức sở hữu do Đảng ta khởi xớng và lãnh đạo toàn dân thực hiện .
Thực tiễn đã cho thấy một nền kinh tế nhiều thành phần đơng nhiên phải bao
gồm nhiều hình thức sở hữu , chứ không phải chỉ bao gồm hai hình thức sở hữu
là sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể nh quan niệm trớc đây .
Trong giai đoạn hiện nay , nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo
định hớng xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng và phát triển bao gồm
nhiều hình thức sở hữu nh: sở hữu toàn dân , sở hữu tập thể , sở hữu nhà nớc ,
sở hữu cá thể và sở hữu hỗn hợp . Trong các hình thức sở hữu này , khái quát lại
chỉ có hai hình thức sở hữu đó là : công hữu và t hữu , còn các hình thức sở hữu
khác chỉ là hình thức trung gian, quá độ hoặc hỗn hợp . ở đây mỗi hình thức sở
hữu lại có nhiều hình thức biểu hiện về trình độ thể hiện khác nhau. Chúng đợc
hình thành trên cơ sở có cùng bản chất kinh tế và tuỳ theo trình độ phát triển của
lực lợng sản xuất và năng lực quản lý .
Về sở hữu toàn dân.
Trớc đây , ngời ta quan niệm sở hữu toàn dân trùng với sở hữu nhà nớc
. Nền kinh tế nhiều thành phần đơng nhiên bao gôm nhiều hình thức sở hữu,
trong đó kinh tế quốc doanh giữ vị trí then chốt liên kết và hỗ trợ các thành phần
kinh tế khác phát triển theo hớng có lợi cho quốc tế dân sinh . Nhà nớc quản
lý kinh tế với t cách là cơ quan có quỳên lực đại diện cho lợi ích của nhân dân

kế , chuyển quyền sử dụng đất (Đảng cộng sản Việt Nam-văn kiện Đại hội
đại biểu toàn quốclần thứ VII-Nhà xuất bản sự thật-Hà nội 1991).Nh vậy hình
thức sở hữu toàn dân ở nớc ta hiện nay đã đợc xác định theo nội dung mới , có
nhiều khả năng để thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế .
Về sở hữu nhà nớc .
Trong thời kỳ bao cấp trớc đây , không chỉ có nớc ta mà còn ở các nớc
khác trong hệ thống các nớc xã hội chủ nghĩa thờng đông nhất sở hữu nhà
nớc với sở hữu toàn dân. Do nhầm lẫn nh vậy mà trong một thời gian khá dài ,
ngời ta thờng bỏ qua sở hữu nhà nớc chỉ quan tâm đặc biệt tới sở hữu toàn
dân với chế độ công hữu dới hai hình thức sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể.
Và cũng bởi sở hữu toàn dân gắn kết với khu vực kinh tế quốc doanh mà chúng
ta ra sức quốc doanh hoá nền kinh tế với niền tin cho rằng chỉ có nh vậy mới có
chủ nghĩa xã hội nhiều hơn. Thực ra , với quan niệm đó, sở hữu toàn dân không
trở thành sở hữu của một chủ thể cụ thể nào cả.
Trong xã hội mà nhà nớc còn tồn tại thì sở hữu toàn dân cha có điều
kiện vận động trên bề mặt của đời sống kinh tế nói chung. Hình thức sở hữu nhà
nớc xét về tổng thể , mới chỉ là kết cấu bên ngoài của sở hữu . Còn kết cấu bên
trong của sở hữu nhà nớc ở nớc ta có lẽ chủ yếu thể hiện ở quyền sở hữu đó , ở
khu vực kinh tế quốc doanh , khu vực các doanh nghiệp nhà nớc .
Về sở hữu tập thể .
ở nớc ta trớc đây, sở hữu tập thể chủ yếu tồn tại dới hình thức hợp tác
xã (gồm cả hợp tác xã nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp ) với nội dung là cả
giá trị và giá trị sử dụng đều là của chung mà các xã viên là chủ sở hữu chính .
Vì vậy, với hình thức sở hữu này , quyền mua bán hoặcchuyển nhợng t liệu
sản xuất , trong thực tế sản xuất và lu thông hàng hoá ở nớc ta đã diễn ra hêt
sức phức tạp. Quyền của các tập thể sản xuất thờng rất hạn chế , song đôi khi
lại có tình trạng lạm quyền. Sự không xác định , sự nhập nhằng giữa quyền sở
hữu nhà nớc và sở hữu t nhân trá hình cũng là hiện tợng phổ biến . Để thoát
khỏi tình trạng đó, trong bối cảnh của nền kinh tế thị trờng hiện naycần phải
xác định rõ quyền mua bán và chuyển nhợng t liệu sản xuất đối với các tập thể

12


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

KI L

OBO
OKS
.CO
M

rất quan trọng đa nền kinh tế nớc ta thoát khỏi khủng hoảngvà phát triển phục
hồi sản xuất , đẩy mạnh tốc độ phát triển, bắt kịp bớc bớc tiến của thời đại.
Trên cơ sở đó đời sống nhân dân ngày càng đợc cải thiện và nâng cao , những
nhu cầu sinh hoạt vật chất cơ bản hàng ngày đợc đáp ứng đầy đủ và nhanh
chóng . Con ngời không thể có cơ thể khoẻ mạnh nếu thiếu ăn , thiếu mặc, thiếu
các điều kiện chăm sóc sức khoẻ hiện đại . Con ngời không thể có trí tuệ minh
mẫn , phát triển các điều kiện vật chất tiến hành các hoạt động học tập , nghiên
cứu khoa học không đợc đáp ứng . Việc xây dựng , củng cố hoàn thiện cơ chế
thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa cũng
đồng nghĩa với việc tạo ra điều kiện vật chất cơ bản để thực hiện chiến lợc xây
dựng con ngời cho thế kỷ XXI.
Trong năm qua , kinh tế thị trơng ở nớc ta đã đợc nhân dân hởng ứng
rộng rãi và đi vào cuộc sống rất nhanh chóng , góp phần khơi dậy nhiều tiềm
năng sáng tạo , làm cho nền kinh tế sống động hơn . Đây là những kết quả rất
đáng mừng , đáng đợc phát huy . nó thể hiện sự phát hiện và vận dụng đúng đắn
các quy luật khách quan của xã hội . Quá trình biện chứng đi lên chủ nghĩa xã
hội từ khách quan đang trở thành nhận thức chủ quan trên quy mô toàn xã hội .

KI L

OBO
OKS
.CO
M

Đây chính là hai mặt đối lập của một mâu thuẫn xã hội . Giữa kinh tế thị trờng
và quá trình xây dựng con ngời vừa có sự thống nhất , vừa có sự đấu tranh. Kinh
tế thị trờng vừa tạo ra những điều kiện xây dựng , phát huy những nguồn lực
của con ngời, vừa tạo ra những độc tố huỷ hoại con ngời . Việc giải quyết
những mâu thuẫn trên đây là việc làm không hề đơn giản . Đối với nớc ta, mâu
thuẫn giữa kinh tế thị trờng và quá trình xây dựng con ngời đợc giải quýêt
bằng vai trò lãnh đạo của Đảng , bằng sự quản lý của nhà nớc theo định hớng
xã hội chủ nghĩa . Đảng ta xác định :sản xuất hàng hoá không đối lập với chủ
nghĩa xã hội mà là thành tựu phát triển của nền văn minh nhân loại , tồn tại
khách quan , cần thiết cho xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã hội
đã đợc xây dựng .Nh vậy , Đảng ta đã vạch rõ sự thống nhất giữa kinh tế thị
trờng và mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội . Việc áp dụng cơ chế thị trờng
đòi hỏi phải nâng cao năng lực quản lý tầm vĩ mô của Nhà nớc , đồng thời phải
xác nhận đầy đủ quyền tự chủ của các đơn vị sản xuất khinh doanh . Thực hiện
tốt những vấn đề này sẽ phát huy đợc những tác động to lớn cũng nh ngăn
ngừa những hạn chế , khắc phục đợc những tiêu cực , khiếm khuyết của kinh tế
thị trờng . Các hoạt động sản xuất kinh doanh phải hớng vào phục vụ công
cuộc xây dựng nguồn lực con ngời. Cần phải tiến hành các hoạt động văn hoá
giáo dục nhằm loại bỏ tâm lý sùng bái đồng tiền , bất chấp đạo lý , coi thờng
các giá trị nhân văn , phải ra sức phát huy các giá trị tinh thần nhân đạo , thẩm
mỹ , các di sản văn hoá nghệ thuật của dân tộc nh nội dung của Nghị quyết
trung ơng V đã nêu. Đây chính là công cụ , phơng tiện quan trọng để tác động
, góp phần giải quyết các mâu thuẫn đã nêu trên


những mâu thuẫn của nền kinh tế tồn tại một cách khách quan và tuân theo quy
luật của phép biện chứng duy vật . Do vậy , muốn giải quyết mâu thuẫn ở Việt
Nam hiện nay chúng ta phải dựa vào quy luật đấu tranh và thống nhất của các
mặt đối lập . Trong phạm vi bài tiểu luận , tôi xin mạn phép đa ra hớng giải
quyết cụ thể cho một mâu thuẫn đó là :mâu thuẫn giữa tăng trởng kinh tế và
công bằng xã hội .
Khi đề cập tới mâu thuẫn này chúng ta phải khẳng định đây là nội dung
chủ yếu của các học thuyết kinh tế , của các chiến lợc , chính sách phát triển
kinh tế của các nớc đang phát triển . Một mục tiêu chiến lợc CNH-HĐH ở
nớc ta là tăng trởng kinh tế cao , liên tục , lâu dài, đi kèm với tiến bộ và công
bằng xã hội . Đại hội VIII đã chỉ rõ bài học cũng nh phơng hớng phát triển
lau dài tăng trởng kinh tế gắn liền với công bằng xã hội . Và giới nghiên cứu
nớc ngoài tơng đối thống nhất khẳng định phơng hớng đó là ở giai đoạn đầu
của sự phát triển , đối với nớc nông nghiệp đi theo con đờng công nghiệp hoá ,
điều cần thiết là gia tăng đáng kể về thu nhập do tăng trởng kinh tế đợc thúc
đẩy bởi việc bộ phận lao động đợc thu hút vào một số nghành có năng xuất lao
động cao đi liền với sự giảm sút tỷ lệ thu nhập có 20 , 40 hoặc 60% dân số ở phía
dới . Vấn đề đặt ra gây nhiều tranh cãi là phải chăng sự bất bình đẳng cùng với
quá trình phát triển là không tránh khỏi , hay là một vấn đề lựa chọn chính sách .
Cần phải thấy trong luận điểm mới về bất bình đẳng nói riêng và trong qua trình
tăng trởng kinh tế bất bình đẳng rất phu thuộc vào mô hình phát triển kinh tế
của mỗi quốc gia gồm những lực lợng thúc đẩy tăng trởng kinh tế chi phối bất
bình đẳng và cả chiến lợc phát triển kinh tế của nớc đó. Ngày nay, trong giới
nớc ngoài cho rằng :Không có mâu thuẫn ,giữa tăng trởng kinh tế và công
bằng xã hội . Nhận thức này có tính tiến bộ bởi : ở nhiều nớc trong quá trình
phát triển kinh tế của mình đạt đợc tăng trởng kinh tế cao và công bằng xã hội
luôn luôn đợc cải thiên nh: Đài Loan , Hàn Quốc ,hay nh ở một số nớc
ASEAN sau này .Mặc dù vậy ,còn nhiều nớc đang phát triển loay hoaygiải
quyết tăng trởng kinh tế , công bằng xã hội hoặc cha gắn liền phảt triển kinh

nớc mạnh , xa hội công bằng , dân chủ ,văn minh .Đây vừa là mục tiêu , vừa là
phơng tiện để thực hiện gắn bó keo sơn giữa giai cấp công nhân , nông dân và
lực lợng tri thức . Nói khác đi , căn cứ liên kết giai cấp , tránh phân hoá giai cấp
là nội dung cốt lõi và tăng trởng kinh tế gắn liền với công bằng xã hội ở Việt
Nam . Thực hiện tăng trởng kinh tế gắn liền với công bằng xã hội là thực hiện
liên t tởng chỉ đạo của quá trình chỉ đạo đổi mới ở nớc ta đợc khởi xớng tại
Đại hôI VI , liên tục khẳng định tại Đại hội VII, VIII .Đó là đổi mới kinh tế là
trọng tâm , từng bớc đổi mới chính trị . Từ quan điểm chỉ đạo của nớc ta là
toàn diẹn, đồng bộ , cần tiếp tục đẩy nhanh quá trình hoàn thiện thể chế phát
triển ở nớc ta , trong đó tiếp tục hoàn thiện cơ chế thị trờng đi đôi nâng cao và
tăng trởng , nâng cao năng lực quản lý của bộ máy nhà nớc là then chốt . Việc
hoạch định chính sách kinh tế xã hội trong thực tiễn phải hợp lý đó là : khi
thực hiện phơng hớng chính sách kinh tế và chính sách xã hội hoà quỵên với
nhau nh là điều kiện quyết định để đảm bảo phát triển kinh tế gắn liền với công
bằng xã hội . Trên cơ sở lấy con ngời làm trọng tâm , không ngừng phát huy ,
bồi dỡng, nâng cao nguồn vốn con ngời ; cân nhắc thực hiện và hạn chế dần
các chính sách kinh tế , thúc đẩy tăng trởng kinh tế trớc mặt nhng không có
hại cho công bằng xã hội về lâu dài. Sử dụng hợp lý chính sách xã hội , căn cứ
vào hoàn cảnh kinh tế tài chính đất nớc , phù hợp với truyền thống nhân
nghĩa , đạo lý tốt đẹp của dân tộc , tinh thần bao dung nhân ái của nhân dân , của
Chủ tịch Hồ Chí Minh ; kiên quyết thực hiện các chính sách kinh tế không thúc
đẩy tăng trởng kinh tế có hại cho công bằn g xã hội .

16


http://kilobooks.com
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
Kết luận
Nền kinh tế thị trờng tuy mới hình thành ở nớc tanhng bớc đầu đã