QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ ĐẤU TRANH GIỮA
CÁC MẶT ĐỐI LẬP

Quy luật này được coi là hạt nhân của phép biện chứng duy
vật, bởi vì nó nghiên cứu về nguồn gốc chung của quá trình vận
động và phát triển đó chính là mâu thuẫn.
1. Các khái niệm cơ bản của quy luật:
- Khái niệm mặt đối lập: Mặt đối lập là những mặt, những
thuộc tính, những tính quy định có khuynh hướng trái ngược
nhau tồn tại một cách khách quan và phổ biến trong hiện thực.
VD: trong một nguyên tử có điện tích âm >< điện tích dương;
trong cơ thể sống có quá trình đồng hóa >< dị hóa; trong xã hội
có giai cấp: g/c thống trị >< g/c bị trị; tư tưởng con người: đổi
mới >< bảo thủ. Các mặt đối lập này phải có liên hệ với nhau,
nếu tách rời nhau thì chúng không còn là mặt đối lập (xét trong
một chỉnh thể).
- Khái niệm sự thống nhất giữa các mặt đối lập: là tính quy
định ràng buộc lẫn nhau, nương tựa vào nhau làm tiền đề tồn tại
cho nhau giữa các mặt đối lập. Dó đó nếu không có mặt đối lập
này thì cũng sẽ không có mặt đối lập kia và ngược lại. Sự thống
nhất này còn nói lên sự đồng nhất giữa chúng: có nghĩa là giữa
chúng có điểm giống nhau, nên khi biến đổi thì chúng có thể hóa
vào nhau.
- Khái niệm sự đấu tranh giữa các mặt đối lập: đó là sự tương
tác qua lại theo xu hướng phủ định, bài trừ nhau của các mặt đối
lập.
- Khái niệm mâu thuẫn: mâu thuẫn là sự thống nhất và sự đấu
tranh giữa các mặt đối lập. Như vậy mỗi một mâu thuẫn cũng
phải bao gồm hai mặt đối lập, hai mặt này vừa thống nhất với
nhau đồng thời hai mặt đó đấu tranh qua lại với nhau.
2. Mâu thuẫn là nguồn gốc chung của sự phát triển: (diễn

+ Mâu thuẫn bên trong, mâu thuẫn bên ngoài: trong đó mâu
thuẫn bên trong đóng vai trò quyết định.
+ Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản: mâu thuẫn cơ
bản quy định bản chất;
+ Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu: mâu thuẫn chủ
yếu đòi hỏi phải được giải quyết ngay.
+ Mâu thuẫn đối kháng và không đối kháng: mâu thuẫn đối
khảng phải được giải quyết bằng con đường bạo lực.
3. Ý nghĩa phương pháp luận của quy luật:
- Phải có thái độ khách quan trong việc nhận thức mâu thuẫn
của sự vật: đó là thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn, phát
hiện kịp thời mâu thuẫn, xuất phát từ bản thân sự vật để tìm ra
mâu thuẫn của nó, phải xem xét phân tích một cách chi tiết cụ
thể
- Phải nắm vững phương pháp giải quyết mẫu thuẫn đó là
thông qua đấu tranh giữa các mặt đối lập chứ không được phép
dung hòa các mặt đối lập, tuy nhiên phải vận dụng linh hoạt các
hình thức đấu tranh.
- Phải biết vận dung linh hoạt các hình thức giải quyết mâu
thuẫn thông qua hình thức chuyển hóa mặt đối lập. Đó có thể là
một trong hai mặt đối lập chuyển hóa (đồng hóa) vào mặt còn lại
(chuyển hóa giai cấp tư sản thành giai cấp vô sản), hoặc mặt này
thủ tiêu mặt kia, hoặc cả hai mặt cùng chuyển hóa sang những
hình mới của mình (VD: giải quyết mâu thuẫn giữa nông thôn
và thành thị: cải tạo nông thôn thành nông thôn mới, làm ranh
giới, sự khác biệt giảm dần)