Vấn đề giữ gìn và phát huy những truyền thống tốt đẹp
trong sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Khi bàn đến vấn đề văn hóa là chúng ta bàn đến một cái gì nó được hình
thành lâu đời bền vững và không bao giờ có thể cắt đoạn về thời gian cũng như về
không gian. Trong một nền văn hóa bao giờ cũng có quá khứ (những giá trị cổ
truyền còn đang tồn tại), hiện tại (những cái đang hoạt động) và tương lai (mầm
móng của những giá trị tương lai đang nảy sinh, đang sinh trưởng). Nói đến văn
hóa, không thể nào không coi trọng những giá trị văn hóa cổ truyền, không thể có
thái độ hư vô với văn hóa cổ truyền. Cũng không thể bị ràng buộc một cách nô lệ,
chỉ có văn hóa cổ truyền. Chúng ta cần phải nhìn thấy nền văn hóa luôn vận động,
nó mang trong mình văn hóa cổ truyền và đang vận động trong hiện tại, trong sự
vận động ấy có sự vận động của các yếu tố của tương lai. Sự phát triển của một xã
hội xét đến cùng là sự phát triển văn hóa, kết quả của sự phát triển cuối cùng phải
thể hiện ra văn hóa. Văn hóa là mục tiêu và kết quả của sự phát triển.
Ngày nay, cuộc đấu tranh sinh tồn giữa các dân tộc ngày càng trở nên gay gắt,
quyết liệt khi không gian xã hội được mở rộng ra toàn cầu, khi mà thế giới với sự
tiến bộ như vũ bão của khoa học công nghệ phát triển với tốc độ chóng mặt. Mối đe
doạ bị diệt chủng hay bị đồng hóa văn hóa đương là mối lo sợ lớn của thế giới thứ
ba, nhất là ở những nước mà các nhà cầm quyền vô tình hay hữu ý bỏ rơi văn hóa
của mình, cứ tưởng rằng chạy đua về kinh tế, về nhập cảng văn minh, khoa học
công nghệ bên ngoài với bất kỳ giá nào là đủ, biết đâu nó lại kéo theo việc nhập
luôn lối sống và văn hóa xa lạ với truyền thống, gây ra sự mất ổn định xã hội, sự
ngưng trệ phát triển kinh tế và sự lệ thuộc của đất nước.

1


Ngược lại, với việc nâng cao dân trí, trau dồi làm phong phú văn hóa của đất
nước, trong đó bao gồm cả việc du nhập có chọn lọc văn hóa ngoại sinh mới là con

được. Giao lưu văn hóa còn làm cho mọi nền văn hóa xích lại gần nhau nhằm
chia sẻ các giá trị, thành tựu văn hóa trong khu vực, trên toàn thế giới để tạo ra
và những nhân tố mới.
Giao lưu văn hóa quốc tế hiện nay đang từng bước được mở rộng. Chúng
ta có dịp tiếp xúc rộng rãi với những thành tựu văn hóa nhân loại, đồng thời
giới thiệu với nhân dân các nước những giá trị tốt đẹp, độc đáo của văn hóa
Việt Nam. Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) và kết luận Trung ương 10
(khóa IX) có đề ra nhiệm vụ: “Mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hóa
nhân loại, hòan chỉnh chiến lược văn hóa thông tin đối ngoại, phát triển nhanh
tiềm lực văn hóa dân tộc để chủ động tham gia hội nhập và giao lưu văn hóa
quốc tế”. Giao lưu văn hóa quốc tế là để làm tốt việc giới thiệu văn hóa đất
nước và con người Việt Nam với thế giới; đồng thời tiếp thu có chọn lọc các
giá trị nhân văn, khoa học tiến bộ của nước ngoài; giúp đỡ cộng đồng người
Việt Nam ở nước ngoài hiểu biết tình hình nước nhà, thu nhận thông tin và sản
phẩm văn hóa từ trong nước, nêu cao lòng yêu nước, tự tôn dân tộc, giữ gìn
truyền thống; phát huy trí tuệ, tài năng sáng tạo đóng góp vào công cuộc xây
dựng quê hương. Đồng thời, đấu tranh ngăn chận, bài trừ các hủ tục, các tiêu
cực xã hội, tệ nạn xã hội, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Tiến hành
kiên quyết, chủ động cuộc đấu tranh ngăn ngừa sự xâm nhập các sản phẩm văn
hóa phản động, đồi truỵ, văn hóa độc hại; đánh bại chủ nghĩa sùng ngoại, lai
căng; cảnh giác làm thất bại âm mưu “diễn biến hòa bình” của kẻ thù trên lĩnh
vực tư tưởng-văn hóa.
Không những giao lưu văn hóa quốc tế để giới thiệu cho thế giới về nền văn
hóa đậm đà bản sắc của dân tộc ta. Chúng ta còn phải mở rộng giao lưu văn hóa
3


giữa các dân tộc, nhằm phát huy mạnh mẽ tính đa dạng, bản sắc độc đáo của văn
hóa các dân tộc anh em, làm phong phú nền văn hóa chung của cả nước, vừa kiên
trì củng cố và nâng cao tính thống nhất trong đa dạng của văn hóa Việt Nam, đấu

trước khi văn hóa Trung Hoa hay văn hóa Ấn Độ du nhập, Việt Nam đã có một nền
văn hóa rực rỡ - Văn hóa phương Nam. Những kết quả của các cuộc khai quật khảo
cổ học, những phát hiện của ngành dân tộc học và ngôn ngữ học, cùng với kết quả
của ngành thông sử đã khắng định điều đó. Bề dày của nền văn hóa cổ xưa đã có
một sức mạnh tiềm tàng, được tổ tiên luôn đánh thức, tạo nên một lực hút có sức
mạnh sàng lọc những yếu tố văn hóa ngoại sinh. Nếp sống, phong tục tập quán, tôn
giáo, tín ngưỡng của dân tộc ta thật đa dạng. Những yếu tố ngoại sinh được tiếp
nhận nhuần nhuyễn làm cho văn hóa Việt Nam luôn phong phú và đứng vững, sự
tiếp biến văn hóa không làm mất đi bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.
Lich sử đã chứng minh rằng, có những thời gian dài dân tộc ta phải chấp nhận
những âm mưu đồng hóa cưỡng bức ngặt nghèo, điển hình là thời Mã Viện, Sỹ
Nhiếp, Cao Biền, với hành động của Trương Phụ muốn xoá sạch nền văn hóa Việt
Nam bằng cách thu đốt, đạp phá tất cả những văn bản, bia ký, văn học nghệ thuật,
với hơn 1.000 năm đô hộ của các triều đại phong kiến Trung Hoa. Âm mưu đồng
hóa cưỡng bức còn thấy trong vòng 100 năm gần đây với chính sách của thực dân
Pháp và nhất là đế quốc Mỹ. Nhiều nhà nghiên cứu sử học trong và ngoài nước
cũng chưa lý giải được thoả đáng tại sao Việt Nam, từ thuở buổi đầu dựng nước,
dân trí chưa cao, 1.000 năm bị phong kiến nước ngoài thống trị, tại sao Việt Nam
trước tai họa 100 năm đô hộ của tư bản đế quốc phương Tây mà vẫn đứng vững,
văn hóa Việt Nam vẫn còn, ngôn ngữ Việt Nam vẫn còn và gần như độc nhất trong
các nước thế giới thứ ba, ngôn ngữ Việt Nam được dùng ở bậc đại học. Sức mạnh
văn hóa Việt Nam chính là ở chỗ sẵn sàng tiếp nhận cái cần thiết của nước ngoài để
làm phong phú cho cái của chính mình mà không đánh mất tính cách dân tộc.

5


Do vị trí địa - chính trị của mình, nét nổi bật trong lịch sử dân tộc Việt Nam từ
thời dựng nước cho đến nay là biết lợi dụng những ưu đãi và khắc phục những
nghiệt ngã của thiên nhiên, đồng thời đấu tranh liên tục, kiên cường chống ngoại

Quá trình hình thành quốc gia Việt Nam dọc theo sông Hồng, tiến về phía
Nam cùng với điều kiện địa lý đã tạo nên những đặc điểm văn hóa mang tính “vùng
văn hóa” với một số sắc thái độc đáo làm cho nền văn hóa Việt Nam thêm đa dạng.
Văn hóa Việt Nam như một vườn hoa có nhiều hương sắc, sinh ra từ những vùng
khác nhau. Bảo tồn và phát huy những đặc điểm này hoàn toàn khác với tư tưởng
địa phương, cục bộ do ảnh hưởng của sự chia cắt và nền kinh tế sản xuất nhỏ tạo
nên.
Dân tộc Việt Nam có nhiều truyền thống được hình thành từ lâu đời, trải qua
thử thách của thời gian, của cuộc sống trên nhiều chặng đường lịch sử đã trở thành
những giá trị trường tồn. Ngày nay việc kế thừa những giá trị cũ, bổ sung những
giá trị mới, hình thành nên một hệ giá trị tinh thần phù hợp với yêu cầu của công
cuộc xây dựng đất nước giàu mạnh, tiến lên văn minh hiện đại, làm chuẩn mực
hành vi cho mọi nguời là rất cần thiết. Việc kế thừa những truyền thống tốt đẹp của
dân tộc phải được đặt lên hàng đầu, đây là một vấn đề cực kỳ quan trọng, các thế hệ
hôm nay và mai sau phải có trách nhiệm nâng lên một tầm cao mới. Ví như trước
đây, chủ nghĩa yêu nước bao hàm trong đó ý chí quyết chiến, quyết thắng kẻ thù
xâm lược, giành lại độc lập tự do, rửa sạch nỗi nhục trăm năm của cảnh nô lệ mất
nước. Ngày nay, chủ nghĩa yêu nước đòi hỏi phải có tinh thần phấn đấu không mệt
mỏi để sớm khắc phục nỗi khổ ngàn năm của nghèo nàn lạc hậu, làm cho dân giàu
nước mạnh, sánh vai với các cường quốc năm châu, một lần nữa bảo vệ và nâng
cao danh dự và phẩm giá của cả dân tộc đã giành lại được sau bao năm chiến đấu
oanh liệt chống ngoại xâm. Để thực hiện được nội dung mới ấy của chủ nghĩa yêu
nước, ý chí và lòng dũng cảm vẫn rất cần thiết, song sự hiểu biết, trí thông minh và
óc sáng tạo phải được đặt lên hàng đầu.
7


Thực ra, từ xưa trong quá trình dựng nước và giữ nước, ông cha ta đã hết sức
đề cao ý nghĩa của “nhân”, đồng thời cũng rất coi trọng vai trò của “trí”. Nguyễn
Dữ đã từng nói: “Muốn thu tấm lòng thiên hạ ở nhân chứ không phải ở bạo. Muốn

tranh giữa cái cũ và cái mới, là sự vận động đi tới. Nó vừa là hình thức vừa là nội
dung, có khi là hình thức thuần tuý như cách ăn mặc, lễ nghi… có khi là nội dung
thể hiện qua một hình thức khác, phương tiện khác, tiếp thu từ nước ngoài như
nghệ thuật điện ảnh, múa ba lê, nhạc giao hưởng....
Bản sắc dân tộc Việt Nam là Việt Nam, con người Việt Nam, đất nước Việt
Nam, tư duy Việt Nam, nghệ thuật Việt Nam, lịch sử Việt Nam... Cái gì cần tiếp
thu từ ngoài, từ các dân tộc khác cũng để làm sáng tỏ Việt Nam, hoàn thiện chất
Việt Nam, tính cách Việt Nam.
Nền văn hóa mà chúng ta xây dựng và phát triển là một nền văn hóa tiên
tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, mang nội dung cốt lõi là độc lập dân tộc và
CNXH, kết tinh truyền thống tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoa văn hóa
của nhân loại. Do đó, tính tiên tiến và bản sắc dân tộc của nền văn hóa luôn
thống nhất biện chứng với nhau, tác động lẫn nhau trong tiến trình đổi mới hiện
nay. Trong bối cảnh lịch sử, việc khẳng định giữ vững độc lập dân tộc, đi lên
CNXH, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tinh
thần là cơ sở quan trọng để xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân
tộc của nước ta.

9


10